LE CORBUSIER AND LOUIS I. KAHN นักกายกรรมและโยคีแห่งสถาปัตยกรรม

นักกายกรรมและโยคีแห่งสถาปัตยกรรม 

[The Acrobat and the Yogi of Architecture] 

B. V. Doshi 

กิจโชติ นันทนสิริวิกรม 

แปล 

สมาคมสถาปนิกสยาม ในพระบรมราชูปถัมภ์

นักกายกรรมและโยคีแห่งสถาปัตยกรรม (The Acrobat and the Yogi of Architecture) 

กิจโชติ นันทนสิริวิกรม : แปล 

หมายเลขมาตรฐานประจำา หนังสือ 978-616-7196-75-6 

ราคา 150 บาท 

พิมพ์ครั้งแรกเมษายน 2560 

©Vastu-shilpa foundation 

All rights reserved. 

no part of this publication may be reproduced, stored 

in retrieval system, or transmitted in any form or by any 

means, electronic, mechanical, photocopying, recording or 

otherwise, without the prior permission of the publisher. 

จัดพิมพ์โดย 

สมาคมสถาปนิกสยาม ในพระบรมราชูปถัมภ์ (สำานักงานใหญ่) 

248/1 ซอยศูนย์วิจัย 4 ถนนพระรามที่ 9 แขวงบางกะปิ เขตห้วยขวาง กรุงเทพฯ 10310 

ออกแบบรูปเล่ม 

ข้อมูลทางบรรณานุกรมของหอสมุดแห่งชาติ 

บี. วี. โดชิ (B. V. Doshi) 

นักกายกรรมและโยคีแห่งสถาปัตยกรรม (The Acrobat and the Yogi of Architecture).-- : 

สมาคมสถาปนิกสยาม ในพระบรมราชูปถัมภ์, 2560. 

160 หน้า 

1. สถาปนิก 2. สถาปัตยกรรม i. กิจโชติ นันทนสิริวิกรม, ผู้แปล. ii. ชื่อเรื่อง. 

720.92 

ISBN 978-616-7196-75-6

สารบัญ 

บทกล่าวนำา 

คำานิยม 

โดย จิรากร ประสงค์กิจ 

Le Corbusier: นักกายกรรมแห่งสถาปัตยกรรม 

(Le Corbusier: Acrobat of Architecture) 

Louis I. Kahn กับความเป็นโยคีแห่งสถาปัตยกรรม 

(Louis I Kahn: The Yogi of Architecture) 

แหล่งที่มาของภาพประกอบภายในเล่ม 

ดรรชนี 

8 

11 

12 

96 

154 

156

แด่ แม่ผู้เป็นบรมครู 

แด่ บรมครู

•• บทกล่าวนำา 

จะมีสถาปนิกสักกี่คนในโลกที่มีโอกาสได้เรียนรู้และทำความเข้าใจใน 

กระบวนการทำงานสถาปัตยกรรมจากบรมครูสถาปนิกถึงสองคนในเวลา 

ไล่เลี่ยกัน อีกทั้งยังเป็นบรมครูถึงสองคนที่ต้องเข้ามาเรียนรู้และเริ่มทำ 

ความเข้าใจภายใต้บริบทของการทำงานในประเทศที่เป็นบ้านของสถาปนิก 

คนนั้น สถาปนิกและครูสถาปัตยกรรมชาวอินเดีย B. V. Doshi คงเป็น 

บุคคลเพียงไม่กี่คนที่ได้มีโอกาสดังกล่าว และคงเป็นบุคคลเพียงไม่กี่คนที่ 

สามารถถ่ายทอดประสบการณ์ดังกล่าวได้อย่างลึกซึ้งถึงทัศนคติและ 

บุคลิกภาพที่บรมครูทั้งสองคนแสดงออกผ่านการทำงานสถาปัตยกรรม 

คำถามหลายๆ ประการภายใต้ความเคลือบแคลงที่มีต่อสถาปัตยกรรม 

สมัยใหม่ ไม่ว่าจะเป็นเรื่องของการขาดการให้ความสำคัญที่มีต่อบริบท 

เฉพาะในท้องถิ่นที่ตั้งอันเนื่องมาจากวิธีการและกระบวนการออกแบบต่างๆ 

ที่ได้รับการบัญญัติให้เป็นมาตรฐานสากล หรือแม้แต่ความเคลือบแคลง 

ที่มีต่ออำนาจของรูปแบบสถาปัตยกรรมสมัยใหม่ในการให้ได้มาซึ่งการ 

ยอมรับโดยทั่วกัน อันมีผลต่อวิธีการและกระบวนการออกแบบสถาปัตย- 

กรรมในท้องถิ่นนั้นๆ คำถามเหล่านี้ได้รับการไขความกระจ่างผ่านคำตอบ 

หลากหลายรูปแบบที่เป็นผลมาจากการรับรู้และทำความเข้าใจของผู้ที่อยู่ 

ในเหตุการณ์ที่นอกจากผ่านการมีประสบการณ์ทำงานโดยตรงแล้ว ยังต้อง 

ทำหน้าที่ในฐานะคนกลางท่ามกลางความเคลือบแคลงและความขัดแย้ง 

ดังกล่าว 

8 

กิจโชติ นันทนสิริวิกรม : แปล

ขอขอบคุณ ชาติเฉลิม เกลียวปฏินนท์ และ จักรรินทร์ โกวิทานุพงศ์ สำหรับ 

แรงผลักดันและการสนับสนุนทั้งทางด้านวิชาการและทางด้านวิชาชีพ คุณ 

จิรากร ประสงค์กิจ สำหรับบทกล่าวนำและการสนับสนุนในเรื่องของ 

หลักการและความคิด ตลอดจนการเป็นตัวอย่างในเรื่องของการเรียนรู้ การ 

ทำงาน และการถ่ายทอดความรู้ คณะทำงานและผู้เข้าร่วมโครงการปฏิบัติ 

การ ‘Simultaneous Modernity’ คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัย 

ศิลปากร ขนุนสตูดิโอ และสำนักงานออกแบบพระอาทิตย์ ภาควิชา 

สถาปัตยกรรม คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ 

- กิจโชติ นันทนสิริวิกรม 


The Acrobat and the Yogi of Architecture 

9

จากต้นฉบับเนื้อหาการให้สัมภาษณ์ 

ในวาระต่างๆ ของ Doshi เกี่ยวกับ 

บรมครูคนสำคัญแห่งยุคสมัยใหม่ 

สองท่าน โดยให้ความสำคัญเกี่ยวกับ 

การที่ Doshi ได้มีโอกาสร่วมงานกับทั้ง 

สองท่านผ่านช่วงเวลาการทำงานและ 

ผลงานต่างๆ อีกทั้งยังได้มีโอกาสรับรู้ 

ในบุคลิกภาพของบรมครูทั้งสองท่าน 

การสัมภาษณ์เกี่ยวกับ Le Corbusier 

โดย Carmen Kagal ทำขึ้นในปี ค.ศ. 

1986 ส่วนการสัมภาษณ์เกี่ยวกับ Louis 

I. Kahn โดย Muktirajsinhji Chauhan 

ทำขึ้นในปี ค.ศ. 1992 ณ Vastu-Shilpa 

Foundation

•• คำานิยม 

The eye is continually influenced by what it cannot detect. 

It is most influenced by what it detects least. 

- John Ruskin 

ในทรรศนะของ Le Corbusier นั้น สถาปัตยกรรม คือ รูปธรรม 

เป็นองคาพยพอันแยกออกเสียจากกันมิได้ ของจิตรกรรม ประติมากรรม 

ดนตรี และศิลปะทุกแขนง ซึ่งประชุมตัวและแสดงตนอยู่ในท่ามกลางแสงสว่าง 

ในขณะที่ Louis I. Kahn เห็นว่างานที่เขาสร้างขึ้นนั้น เป็นรูปธรรมที่เป็น 

บรรณาการให้กับสถาปัตยกรรมซึ่งเป็นนามธรรม 

ทรรศนะของทั้งสองท่าน ได้ก่อให้เกิดผลงานที่ยืนหยัดสง่างามท้าทายกาลเวลา 

ในแทบจะทุกภูมิภาคโลก เป็นที่น่ายินดีว่าแต่ละท่านได้สร้างผลงานไว้ที่อนุทวีป 

อินเดีย ซึ่งสถาปนิก B. V. Doshi คือผู้ที่ได้มีโอกาสได้ร่วมงานกับทั้งสอง 

คุรุ และได้แบ่งปันประสบการณ์ในครั้งนั้นให้กับเรา 

เมื่อได้อ่านจบแล้ว บางทีเราอาจจะ ‘เห็น’ ในสิ่งที่เร้นไว้ในผลงานของท่าน 

ซึ่งจักษุประสาทปกติมิอาจจะเข้าถึง ดังที่ John Ruskin ได้กล่าวไว้ 

- จิรากร ประสงค์กิจ 



11

Le Corbusier: Acrobat of Architecture 

นักกายกรรมแห่งสถาปัตยกรรม

Q: มีงานเขียนที่เกี่ยวกับ Le Corbusier อยู่แล้วมากมาย ดังนั้นเราควร 

จะข้ามเรื่องพื้นๆ เหล่านั้นไป เป็นที่รู้กันดีอยู่แล้วว่า Le Corbusier เป็น 

บุคคลที่มีความสามารถหลายด้าน ทั้งการเป็นสถาปนิก จิตรกร ประติ- 

มากร กวี นักเขียน ไปจนถึงนักวิพากษ์วิจารณ์ อย่างไรก็ตาม ถ้าต้อง 

เลือกที่จะกล่าวถึงบุคลิกภาพที่น่าจะเป็นที่ประจักษ์ชัดเจนที่สุดของ Le 

Corbusier บุคลิกภาพนั้นน่าจะเป็นเช่นใด 

A: ประเด็นคำถามนี้มีความน่าสนใจตรงที่ว่าผมก็มีภาพในความคิดของ 

ผมเกี่ยวกับ Le Corbusier ซึ่งอย่างน้อยก็เป็นภาพที่ปรากฏอยู่ในบทกวีว่า 

ด้วยเรื่องของนักกายกรรมที่เขียนขึ้นโดย Le Corbusier เอง ผ่านเนื้อหา 

ที่ว่า 

นักกายกรรมนั้นหาใช่หุ่นเชิดไม่ นักกายกรรมทุ่มเททั้งชีวิตให้ 

กับการเคลื่อนไหวอย่างมีชีวิตชีวา อยู่ในสภาวะอันตรายที่เสี่ยง 

ต่อความเป็นความตายอยู่เป็นนิจ นักกายกรรมสวมบทบาทการ 

เคลื่อนไหวที่อยู่เกินออกไปกว่าสภาวะปกติที่มีอยู่ในผู้คนทั่วไป 

สู่การเคลื่อนไหวอันยากเย็นแสนเข็ญอย่างไม่มีที่สิ้นสุด ด้วยการ 

ให้ความสำคัญและการเอาใจใส่ต่อความถูกต้องแม่นยำ อันจะ 

นำมาซึ่งอิสรภาพแก่เขาในการที่จะต่อกรกับสภาวะบีบคั้นต่างๆ 

แม้ไม่มีคำร้องขอใดๆ จากใครทั้งสิ้น แม้ไม่มีคำขอบคุณใดๆ 



13

จากใครทั้งสิ้น เขายังคงใช้ชีวิตอยู่ในโลกที่ต่างออกไปจากโลก 

ของผู้คนทั่วไป อยู่ในโลกของนักกายกรรม อยู่กับผลลัพธ์อัน 

เป็นที่แน่นอนอย่างเป็นที่สุดว่า นักกายกรรมได้ทำในสิ่งที่ผู้อื่น 

ไม่สามารถกระทำได้ 

ดังนั้นผมจึงมักจะเห็นเป็นภาพของ Le Corbusier ที่มีตัวตนจริงๆ กำลัง 

เดินอยู่บนเส้นเชือก อยู่กับการแกว่งไกวของอุปกรณ์ห้อยโหนกลางอากาศ 

โดยไม่แยแสต่อตาข่ายเบื้องล่างที่เป็นอุปกรณ์ช่วยเหลือในเรื่องของการ 

เสริมสร้างความปลอดภัยให้แก่เขา เขาได้ทำในสิ่งที่ไม่มีใครคิดฝันที่จะทำ 

มัน ด้วยความพร้อมที่จะเสี่ยง ซึ่งต่อให้มันจะต้องเสี่ยงมากขนาดไหนก็ตาม 

เขาก็ยังกล้าที่จะเสี ่ยง และนี่ก็เป็นที่มาว่าทำไมผมจึงรำลึกถึง Le Corbusier 

ในฐานะของการเป็นนักกายกรรมแห่งสถาปัตยกรรม และผมก็คิดว่า 

มันน่าจะเห็นได้ชัดว่าผมหมายถึงอะไรเมื่อเราคุยกันต่อไปหลังจากนี้ 

Q: จริงอยู่ที่ Le Corbusier มักถูกรำาลึกถึงในแง่ของความเป็นนักมายากล 

นักแสดงกายกรรมที่โยนรับลูกบอลที่สามารถควบคุมลูกบอลคราวละ 

หลายๆ ลูกเหล่านั้นกลางอากาศในเวลาเดียวกันได้ คงต้องขอให้ช่วย 

ยกตัวอย่างที่ชัดเจนว่าคุณหมายถึงอะไร 

A: มันก็มีหลากหลายมากมายอยู่ดี แต่ก็มีตัวอย่างหนึ่งที่พอจะยกมา 

ประกอบให้เห็นภาพได้มากขึ้น 

14 


ในคราวที่ส่วนหลังคายิมเนเซียมของโครงการอาคารพักอาศัย Unité 

d’habitation ที่ Marseilles กำลังจะแล้วเสร็จสมบูรณ์ วิศวกรของโครงการ 

ได้แจ้งต่อ Le Corbusier ว่าด้วยวิธีการแบบที่ทำอยู่ ณ ตอนนั้นมันไม่น่า 

จะดีแน่ๆ เพราะว่ามันจะทำให้มีรอยร้าวเกิดขึ้นอย่างแน่นอน Le Corbusier 

ให้คำตอบกลับไปว่า แลัวมันจะเกิดอะไรขึ้นเล่า หากพระเจ้าได้ทำในสิ่ง 

เดียวกันกับสิ่งที่เราทำแล้ว มันก็มีรอยร้าวเกิดขึ้น เราก็คงทาสีทับมันเข้าไป 

อยู่ดีใช่หรือไม่ ดังนั้นเราก็ทาสีทับมันไปซะสิ มักจะมีข้อผิดพลาดเกิดขึ ้นอยู่ 

แล้วในสถานการณ์ต่างๆ แต่เราต้องหาทางเลือกให้สถานการณ์เหล่านั้น 

ได้เสมอ ถ้าหากคุณยังคงมีความคิดอยู่ คุณก็ต้องยืนหยัดที่จะดำเนินการ 

แก้ปัญหาต่อไปให้ได้โดยมีเพียงเวลาเท่านั้นที่จะเป็นเครื่องพิสูจน์ถึงความ 

ถูกต้อง 

Q: ขอย้อนกลับไป ณ จุดเริ่มต้นที่พบกับ Le Corbusier เป็นครั้งแรกว่า 

มันเป็นอย่างไรบ้าง 

A: ในปี ค.ศ. 1950 ปีนั้นผมอยู่ที่ลอนดอนและได้รับรู้ว่ากำลังจะมีการจัด 

ประชุม CIAM 1 ขึ้นที่ Hoddesdon ดังนั้นผมจึงหาหนทางที่จะเข้าไปเป็น 

ผู้สังเกตการณ์ในการประชุมดังกล่าวให้ได้ และเมื่อได้เข้าไปในที่ประชุม 

ดังกล่าวแล้วก็ได้มีการแลกเปลี่ยนทัศนคติที่มีต่อเมือง Chandigarh และ 

ผมก็เป็นคนอินเดียเพียงหนึ่งเดียวที่ร่วมอยู่ในที่ประชุมดังกล่าว และผมก็ 



15

•• มักจะมีข้อผิดพลาดเกิดขึ้นอยู่แล้ว 

ในสถานการณ์ต่างๆ แต่เราต้องหา 

ทางเลือกให้สถานการณ์เหล่านั้นได้เสมอ 

ถ้าหากคุณยังคงมีความคิดอยู่ คุณก็ต้อง 

ยืนหยัดที่จะดำาเนินการแก้ปัญหาต่อไป 

ให้ได้โดยมีเพียงเวลาเท่านั้นที่จะเป็น 

เครื่องพิสูจน์ถึงความถูก •• 

16 


1 

CIAM Congress (Congrès Internationaux 

d’Architecture Moderne) จัดตั้งขึ้นในปี 

ค.ศ. 1928 และสลายตัวในปี ค.ศ. 1959 CIAM 

เป็นการรวมกลุ่มกันขึ้นของสถาปนิกในยุโรป 

โดยมี Le Corbusier เป็นแกนนำและมี Sigfried 

Giedion รับหน้าที่เป็นเลขาธิการ ประกอบ 

ไปด้วยสถาปนิกคนอื่นๆ ที่มีบทบาทสำคัญ 

และเคลื่อนไหวอยู่ในช่วงเวลาดังกล่าวโดยมี 

วัตถุประสงค์ในการดำเนินการจัดการประชุม 

รวมถึงสร้างกิจกรรมต่างๆ ที่เป็นเรื่องเกี่ยวข้อง 

กับความเคลื่อนไหวทางสถาปัตยกรรมที่มีอยู่ใน 

ภาคพื้นยุโรป รวมถึงการเผยแพร่หลักการสำคัญ 

ต่างๆ ภายใต้การเคลื่อนไหวของแนวคิดแบบ 

นวนิยม (Modern Movement) ที่เกิดขึ้นในช่วง 

เวลาดังกล่าว อันมีผลโดยตรงต่อสถาปัตยกรรม 

ภูมิสถาปัตยกรรม ผังเมือง การออกแบบเชิง 

อุตสาหกรรม ฯลฯ 

ได้รับคำถามมากมายที่เกี่ยวกับ Chandigarh 

เช่นอะไรคือความหมายของเมือง Chandigarh 

เป็นต้น และมันก็ทำให้ผมได้รับโอกาสที่จะขอมี 

ส่วนร่วมในการทำงานภายใต้โครงการดังกล่าว 

ซึ่งผมได้รับทราบข้อมูลมาบ้างว่า Le Corbusier 

นั้นเป็นบุคคลที่ทำงานด้วยได้ยากมาก และนั่นก็ 

เป็นที่มาของการได้พบและได้เริ่มต้นทำงานกับ 

Le Corbusier หลังจากนั้นผมก็ได้รับแจ้ง (แกม 

บังคับ) ให้ต้องเขียนใบสมัครงานด้วยลายมือของ 

ผมเอง และมันก็คงเป็นวิธีการเฉพาะตัวของ Le 

Corbusier เอง และก็อาจเป็นไปได้อีกว่าเขาอาจ 

ส่งต่อให้ผู้เชี่ยวชาญในการอ่านคุณสมบัติบุคคล 

จากลายมืออ่านหลังจากนั้นอีกที หลายปีถัดจาก 

นั้น ผมก็ได้พบว่า Le Corbusier มักจะพก 

เหรียญใหญ่ๆ อยู่เหรียญหนึ่ง ซึ่งมันน่าจะเป็น 

เหรียญที่เขาได้รับมาระหว่างที่เขาไปทำงานที่ 

บราซิล ภรรยาของเขามักบ่นอยู่เสมอๆ ว่ามันมัก 

จะทำให้กระเป๋ากางเกงของเขาขาด แต่ไม่ว่า 

อย่างไร ที่สุดของที่สุดแล้วก็คือ ผมได้รับแจ้งว่า 



17

ผมได้รับโอกาสให้เข้าไปมีส่วนร่วมในการทำงาน 

แต่ก็ยังคงไม่ได้รับค่าตอบแทนใดๆ ทั้งสิ้น 

Q: จากนั้นคุณก็เดินทางไป Paris 

A: เดินทางสู่ 35 Rue de Severes 2 ซึ่งเป็นสถาน 

ที่ทำงานที่มีวิธีการในการจัดสรรพื้นที่ที่ออกจะ 

แตกต่างจากวิธีการจัดสรรพื้นที่ภายในสำนักงาน 

ออกแบบของสถาปนิกที่เป็นกันอยู่โดยทั่วไปใน 

ขณะนั้นอยู่พอสมควร ห้องทำงานของ Le 

Corbusier มีขนาดที่เล็กมากเพียง 226 x 

226 ตารางเซนติเมตร และทาสีทุกสิ่งทุกอย่าง 

ภายในนั้นให้เป็นสีดำทั้งหมด ภายในห้องมี 

โคมไฟเพียงสองดวง โดยมีอยู่หนึ่งดวงนั้นให้แสง 

จับอยู่ที่ประติมากรรมและแน่นอนว่าอีกหนึ่งดวง 

ก็ให้แสงจับอยู่ที่โต๊ะทำงานของเขาเอง 

เมื่อผมได้รู้จักความเป็น Le Corbusier มากขึ้น 

กว่าเดิม ผมจึงเข้าใจถึงประเด็นสำคัญในความ 

เป็นห้องดังกล่าวว่า เมื่อใดก็ตามที่ Le Corbusier 

จดจ่ออยู่กับการทำงานแล้ว เขาก็จะไม่ต่างจาก 

2 

ที่อยู่ของสำนักงานออกแบบของ Le Corbusier 

ในกรุงปารีส 

18 


พระหรือผู้บำเพ็ญตบะอย่างเคร่งครัด เขาจะใช้เวลาสันโดษไปกับ การคิด 

การเขียน และการวาดซึ่งมันคงจะไม่สามารถเป็นอะไรหรืออย่างอื่นอย่าง 

ใดได้เลยนอกเสียจากการมีสมาธิ และมันก็เป็นเช่นนั้นอยู่ตลอดเวลา 40 ปี 

ของการทำงานที่เขาจะไม่พบใครเลยจนกระทั่งถึงเวลาพักเที่ยง และเขาก็ 

จะหงุดหงิดทุกครั้งถ้าเมื่อใดก็ตามมีคนมารบกวนเขาในช่วงเวลาดังกล่าว 

และก็มีอยู่ครั้งหนึ่งที่เขาปลีกวิเวกไปถึง 4 วันโดยที่ไม่ได้มีการเตรียมการ 

ใดๆ สำหรับเรื่องอาหารการกินเอาไว้เลยเสียด้วยซ้ำ เขามักจะคิดทบทวน 

และครุ่นคิดอยู่อย่างนั้นครั้งละนานๆ ถึงความถูกต้องในทฤษฎีต่างๆ ที่เขา 

ได้คิดค้นมันขึ้นมาแล้ว ในที่สุดหลังจาก 4 วันผ่านไป เขาก็ตระหนักได้ว่า 

สิ่งที่เขาได้คิดได้ทำเอาไว้นั้นถูกต้องแล้ว 

Q: ซึ่งก็หมายความว่าเมื่อใดก็ตามที่เขาได้ตัดสินใจทำาสิ่งใดแล้วก็จะไม่มี 

การลังเลหรือเปลี่ยนใจใดๆ ทั้งสิ้น ซึ่งก็คงเปรียบได้กับเหล่านักกายกรรม 

ที่เมื่อใดก็ตามที่ได้ย่างเท้าลงไปบนเส้นเชือกแล้ว ก็คงไม่มีวันที่จะหัน 

หลังกลับ 

A: ถูกต้องแล้ว สิ่งใดก็ตามที่มันป็นการตัดสินใจที่ผ่านการไตร่ตรองอย่าง 

รอบคอบแล้ว เขาไม่เคยเลยที่จะปล่อยให้มีความลังเลหรือความหุนหัน 

พลันแล่นใดๆ ทั้งสิ้นมามีผลต่อการตัดสินใจ ผมขอยกตัวอย่างในขณะที่ 

อาคารสมาพันธ์ผู้ประกอบการโรงสี (Mill Owners’ Association) ในเมือง 



19

Mill Owners’ Association

Ahmedabad กำลังอยู่ระหว่างการออกแบบและวางผัง Le Corbusier ได้ 

กำหนดให้พื้นที่ใช้งานต่างๆ มีขนาดที่ค่อนข้างใหญ่ แต่ในส่วนของห้องน้ำ 

กลับมีขนาดที่ค่อนข้างเล็ก อีกทั้งขนาดของประตูห้องน้ำก็มีความกว้าง 

เพียงแค่ 70 เซนติเมตร ซึ่งทำให้มีจดหมายร้องเรียนเข้ามาจากเหล่าบรรดา 

สมาชิกของสมาพันธ์เกี่ยวกับการออกแบบในส่วนดังกล่าวซึ่ง Le Corbusier 

ได้ให้คำตอบกลับไปพร้อมกับคำชี้แจงว่า เรียนท่านเจ้าของโครงการ ท่าน 

ทั้งหลายน่าจะตระหนักอยู่แล้วว่า อันที่จริงแล้ว ทางเดินที่มีอยู่ในตู้โดยสาร 

รถไฟโดยทั่วไปนั้นก็ไม่น่าจะมีความกว้างเกินกว่า 70 เซนติเมตร แต่มันก็ 

ยังเพียงพอต่อการสัญจรสำหรับหญิงตั้งครรภ์พร้อมกระเป๋าเดินทางอีก 

สองใบที่จะเดินผ่านไปได้อย่างสบายๆ ดังนั้นผมจึงมั่นใจว่าขนาดของประตู 

นี้จะไม่มีทางเล็กเกินไปสำหรับท่าน ต่อให้ท่านจะเป็นคนที่มีรูปร่างท้วมสัก 

เท่าใดก็ตาม 

Q: Le Corbusier น่าจะไม่ลำาบากใจและรับมือได้กับการที่จะต้องกระทบ 

กระทั่งกับกลุ่มเจ้าของโครงการ Mill Owners’ Association เพราะเขา 

คงจะต้องรู้อยู่เต็มอกอยู่แล้ว และก็คงจะถือว่าข้อขัดแย้งที่เกิดขึ้นนั้นจริงๆ 

แล้วก็เป็นปัจจัยประการหนึ่งอันจะนำาพามาซึ่งความคิดสร้างสรรค์ในการ 

ทำางาน (การพลิกวิกฤติให้เป็นโอกาส) 

แน่นอน Le Corbusier รู้สึกว่ามันเป็นเรื่องธรรมดาที่จะต้องมีคนที่เห็นต่าง 

22 


ยิ่งมีคนที่เห็นต่างก็จะยิ่งเป็นการดี ยังจำได้อีกว่าในช่วงเริ่มต้นชีวิตการ 

ทำงานของเขา เขาต้องต่อสู้กับความเป็นจริงที่ถึงแม้มันจะนำพามาซึ่ง 

ความทรมานใจต่อเขา แต่เขาก็เลือกที่จะไม่เพิกเฉยต่อความเป็นจริงเหล่า 

นั้น เขาเชื่อในการรู้เท่าทันต่อปัญหาและข้อขัดแย้งที ่มีอยู่ซึ ่งครั้งหนึ่งเขา 

เคยเขียนออกมาเป็นแผนภูมิเพื่อเปรียบเทียบและแสดงให้ผมเห็นอีกต่าง 

หากว่าเหนือหมู่ดาวเหล่านั้นขึ้นไปก็ยังคงมีก้อนเมฆ โดยที่เหนือก้อนเมฆ 

เหล่านั้นขึ้นไปอีกก็ยังมีมีดดาบที่แหลมคมอยู่ และยังกำชับอีกว่า คุณมอง 

หาดวงดาวได้อยู่เสมอ แต่อย่าลืมว่าข้างหลังดวงดาวเหล่านั้นขึ้นไปมันก็ยัง 

มีก้อนเมฆ และเบื้องหลังก้อนเมฆนั่นมันก็ยังมีมีดดาบที่แหลมคมอยู่อีกที 

ซึ่งอันที่จริงผมคิดว่า Le Corbusier พบแล้วซึ่งความสำคัญบางประการใน 

การรู้เท่าทันต่อความพ่ายแพ้ ที่ Paris ระหว่างที่ทุกคนกลับมาจาก Marseilles 

แล้ว และกำลังรอฟังผลการประชุมกับลูกค้าจาก Le Corbusier 

อย่างใจจดใจจ่อ ทุกคนถามขึ้นโดยพร้อมเพรียงกันในทันทีที่เขามาถึงว่า 

เป็นอย่างไรบ้าง และเราได้รับมอบหมายให้ทำงานไหม เขาตอบว่า “ไม่ 

ลูกค้าต้องการให้เราเปลี่ยนความสูงของครัว และขอให้เปลี่ยนนั่นเปลี่ยน 

นี่ ผมเลยตอบกลับไปว่าผมคงจะไม่เปลี่ยนอะไรใดใดทั้งสิ้น” ซึ่งเขาไม่เห็น 

ด้วยและได้บอกกับลูกค้าไปว่า “ตัวผมเองนั้นก็มีประสบการณ์ในการทำงาน 

มาแล้วถึง 25 ปี เป็นอันว่าผมขอที่จะไม่รับทำงานนี้ดีกว่า” ทุกคนถาม Le 

Corbusier ต่ออีกว่า แล้วเขาจะทำอย่างไรต่อไปหลังจากนี้ เขาตอบว่า สิ่ง 



23

หนึ่งที่ผมเรียนรู้มาตลอดชีวิตคือการเรียกเอาคืน 

จากความพ่ายแพ้ของผม ผมจะผันมันเป็นการ 

ทำงานให้หนักขึ้นกว่าเดิมอีกเป็นเท่าทวีคูณ 

Q: เราเห็นได้และรับรู้ได้เกี่ยวกับประเด็นเหล่านี้ 

ผ่านการที่มีข้อความในลักษณะเดียวกันดังกล่าว 

ติดไว้อยู่บนผนังในที่ทำางานของคุณที่เน้นยำ้ำถึง 

แง่มุมที่มีต่อการให้ความสำาคัญกับความเอาจริง 

เอาจังในการทำางาน ขอให้ช่วยขยายความเพิ่ม 

เติมด้วย 

A: จริงอยู่ คุณอาจบอกได้ว่ามันก็คงเป็นเหมือน 

ดั่งการประกาศเจตนารมณ์เช่นเดียวกับที่ Le 

Corbusier ทำ รูปที่ปรากฏอยู่ในกรอบภาพแรกที่ 

เห็นอยู่นั้นเป็นรูป Don Quixote 3 ที่กำลังใช้หอก 

ต่อสู้อยู่กับกังหันลม ซึ่งมีนัยเกี่ยวข้องกับการที่ 

คุณจะต้องมีคุณสมบัติของการมีจินตนาการเช่นนี้ 

อยู่ในตัวของคุณเองพอสมควรในอันที่จะต่อสู้กับ 

การรับรู้ความเป็นจริงของผู้คนทั่วไปที่ขัดแย้งต่อ 

การรับรู้ความเป็นจริงของคุณ กรอบที่สองนั้นเป็น 

3 

Don Quixote ตัวละครเอกในบทวรรณกรรม 

อันเลื่องชื่อของประเทศสเปน The Ingenious 

Gentleman Don Quixote of La Mancha ที่ 

ประพันธ์ขึ้นโดย Miguel de Cervantes 

Don Quixote อัศวินชั้นผู้น้อย บุรุษผู้มีบุคลิก 

ที่เชื่อมั่นในความเป็นเหตุเป็นผลและมีความ 

มุ่งมั่นในอุดมการณ์ Don Quixote ได้รับแรง 

บันดาลใจในการออกเดินทางเพื่อตามหาความ 

จริงแห่งอัศวินหลังจากที่เขาได้อ่านหนังสือ 

จำนวนมากที่ว่าด้วยความเป็นอัศวินในอุดมคติ 

เนื้อหาสำคัญของวรรณกรรมอยู่ที่การต่อสู้กับ 

สภาวะที ่ขัดแย้งภายในจิตใจของ Don Quixote 

ที่เกิดขึ้นมาระหว่างอุดมการณ์อันเป็นอุดมคติ 

กับความเป็นจริงที่เป็นอยู่ในโลกรอบตัวของเขา 

โดยมีภาพตามท้องเรื่องที่มักจะถูกหยิบยกขึ้น 

มาเป็นฉากสำคัญได้แก่ภาพที่ Don Quixote 

กำลังต่อกรอยู่กับกังหันลมที่เขาจินตนาการว่า 

มันคือยักษ์ 

24 


4 

Trojan Horse ม้าไม้ขนาดใหญ่ที่ปรากฏ 

ในเทพนิยายกรีก เป็นแผนกลยุทธ์ที่กองทัพกรีก 

ใช้ในการเข้าตีเมืองทรอย (Troy) ด้วยการละทิ้ง 

ยุทโธปกรณ์อันได้แก่ม้าไม้ขนาดใหญ่ที่ถูกสร้าง 

ขึ้นมาระหว่างสงคราม โดยแสร้งว่าได้ถอนทัพ 

ออกไปแล้วและทิ้งม้าไม้เอาไว้ ฝ่ายทรอยได้ 

ทำการเคลื่อนย้ายม้าไม้เข้าไปในเมืองเพื่อเป็น 

สัญลักษณ์ของการมีชัยชนะในการรบ โดยหารู้ 

ไม่ว่าทหารของฝ่ายกรีกส่วนหนึ่งได้ซ่อนตัวอยู ่ใน 

ม้าไม้ หลังจากนั้นทหารกรีกในม้าไม้ได้ทำการ 

เล็ดลอดออกมาเพื่อเปิดประตูเมืองให้ทหาร 

กรีกส่วนที่เหลือเข้าตีเมืองทรอยได้ในที่สุด 

รูปม้าโทรจัน (Trojan Hourse) 4 อันมีนัยของการมี 

ศักยภาพในการเป็นผู้วางกลยุทธที่สามารถเล็งเห็น 

ผลเลิศในการประยุกต์และการนำไปใช้ได้อย่างมี 

ประสิทธิภาพและเกิดประสิทธิผล ส่วนกรอบ 

ที่สามเป็นรูปม้าเทียมเกวียนซึ่งชี้ชัดอยู่ในตัวเอง 

แล้วถึงการที่ต้องมีน้ำอดน้ำทนต่อการทำงานหนัก 

Q: จริงอยู่ที่ Le Corbusier คือผู้ที่ทรงคุณสมบัติ 

ครบถ้วนตามที่ได้กล่าวมาแล้ว ในความเห็น 

ของคุณ อะไรคือองค์ประกอบที่เป็นแก่นสำาคัญ 

ในตัวงานของ Le Corbusier ในความเป็น 

สถาปนิกคนหนึ่ง 

A: คุณสมบัติในตัวเขามีมากมายจนยากที่จะ 

สรุปได้ แน่นอนว่าสิ่งสำคัญที่สุดประการหนึ่งคง 

หลีกไม่พ้นเรื่องของการมีความรู้สึกนึกคิดที่เป็น 

อิสระและไม่ยึดมั่นถือมั่น หรือถูกพันธนาการรั้ง 

ไว้ด้วยหลักการใดๆ แม้แต่หลักการของตัวเขาเอง 

ก็ตาม เขาไม่เคยทำงานบนความคิดใดโดดๆ 

เพียงความคิดเดียว เขามักจะทำหน้าที่ในการ 



25

•• สิ่งหนึ่งที่ผมเรียนรู้มาตลอดชีวิตคือ 

การเรียกเอาคืนจากความพ่ายแพ้ของผม 

ผมจะผันมันเป็นการทำางานให้หนักขึ้น 

กว่าเดิมอีกเป็นเท่าทวีคูณ •• 

26 


ควบคุมการผสานความคิดหลายๆ อย่างเข้ามาด้วยกัน โดยที่ทุกๆ หน่วย 

ในความแตกต่างเหล่านั้นต่างสนับสนุนส่งเสริมและสร้างคุณค่าซึ่งกัน 

และกัน เขาขยับเขยื ้อนเคลื ่อนย้ายอย่างต่อเนื่องในวิถีทางที ่ต่างกันออกไป 

ถึงแม้ว่ามันอาจขัดแย้งกันเองในบางครั้งด้วยซ้ำไป ครั้งหนึ ่งขณะที่ผม 

พร้อมด้วย Verma บริษัทวิศวกรหลักที่รับผิดชอบโครงการ Chandigarh 

ซึ่งกำลังทำงานกันอยู่ที่สำนักงานของ Le Corbusier แล้ว Le Corbusier 

ก็ถามขึ้นมาว่า โดยแท้จริงแล้วอะไรคือความจริงกันแน่แล้วเขาก็วาดเส้น 

ขนานขึ้นมาคู่หนึ่งที่ขนาบเส้นโค้งที่เป็นเหมือนคลื่นเอาไว้ตรงกลาง แล้ว 

เขาก็พูดว่า ความจริงนั้นก็คงเป็นดั่งแม่น้ำที่ไหลต่อเนื่องเปลี่ยนผันแนวทาง 

ในตัวของมันเองโดยที่ไม่ต้องไปยุ่งเกี่ยวใดๆ กับแนวตลิ่งทั้งสองข้างด้วยซ้ำ 

คำพูดนี้แสดงนัยเกี่ยวกับความจริงในมุมมองของ Le Corbusier ว่ามัน 

มักจะขึ้นอยู่กับกระบวนการของการวิวัฒนาการในตัวของมันเอง 

ความคงเส้นคงวาไม่ใช่ประเด็นที่เขาใส่ใจ หากแต่การที่จะต้องทำงานและ 

รับมือกับสิ่งต่างๆ ณ สถานการณ์นั้นๆ มักเป็นประเด็นที่เขาให้ความสำคัญ 

อยู่เสมอ อย่างเช่นในอาคาร Mill Owners’ Association ที่มีแนวเสาของ 

อาคารเรียงต่อเนื่องกันมาตามปกติ แล้วจู่ๆ เขาก็ถอดเสาสองต้นสุดท้าย 

ออกจากแนวเพื่อที่จะใส่ผนังคอนกรีตเข้าไปแทนที่ ไม่มีใครที่ทำงานแบบ 

ตรงไปตรงมาจะมาทำแบบนี้กันหรอก แต่ Le Corbusier ต้องการทำให้ 

เกิดผลทางสายตาอันเป็นสิ่งที่เขายืนหยัดมาโดยตลอด เขามักเป็นผู้ที่ 

ผลักดันและชี้นำอยู่ตลอดเวลาถึงการให้ความสำคัญกับการคำนึงถึง 



27

ผลกระทบที่มีอยู่ในความสัมพันธ์ซึ่งกันและกันเองของปัจจัยต่างๆ อัน 

ส่งผลกระทบต่อภาพรวมของการทำงานทั้งหมด ซึ่งทั้งหมดทั้งมวลที่กล่าว 

มานี้ก็คือ การรับรู้ในที่ว่างทางสถาปัตยกรรม (Sense of Space) นั่นเอง 

และมันก็คงเป็นวลีที่ Le Corbusier มักจะพูดถึงอยู่เสมอๆ ว่า ตัวเขาเอง 

ก็ไม่เคยมีประสบการณ์ของการรับรู้ได้ถึงความอัศจรรย์ที่มีต่อความศรัทธา 

ใดๆ หากแต่เขามักจะรับรู้ได้ในเรื่องของความน่าอัศจรรย์ที ่มีอยู่ในที่ว่างซึ่ง 

ยากต่อการอธิบาย และมันก็คืออุดมคติของการที่ความรู้สึกดังกล่าวก่อร่าง 

สร้างตัวขึ้นมา และมีผลที่เอื้อให้เกิดการรับรู้ในสิ่งต่างๆ เหล่านั้นได้จริง 

มาว่ากันต่อในเรื ่องของโครงสร้าง สำหรับ Le Corbusier แล้ว โครงสร้าง 

ไม่ได้เป็นเพียงแค่องค์ประกอบที่แข็งทื่อตายตัว แต่มันเป็นองค์ประกอบ 

ที่เกี่ยวข้องอย่างจริงจัง มีหน้าที่ ตลอดจนรวมถึงการทำงานที่โครงสร้าง 

นั้นๆ จะต้องสำแดงออกมา ดังนั้น เขาจึงไม่ได้โอนอ่อนผ่อนตามให้กับ 

ระบบใดระบบหนึ่ง แต่เลือกที่จะใช้และเลือกที่จะทำงานกับระบบหลายๆ 

ระบบเพื่อให้เกิดการตอบสนองต่อเป้าหมายและวัตถุประสงค์ที่ได้ตั้งเอาไว้ 

นั่นเป็นเพราะว่าในความเป็นจริงแล้ว การที่จะทำให้เกิดระบบใดระบบหนึ่ง 

ขึ้นมาได้นั้น มันย่อมมีที่มาจากการรวมตัวกันภายใต้ระบบการทำงานต่างๆ 

หลายๆ ระบบมิใช่หรือ 

ความหลากหลายคือประเด็นหลักในการออกแบบของ Le Corbusier ซึ่ง 

มันอาจทำให้ดูแล้วไม่เข้ากัน อาจทำให้ดูแล้วแปลกตา แต่อันที่จริงมันมี 

28 


5, 6 

Shodhan House (1951) และ Villa 

Savoye (1928) บ้านพักอาศัยทั้งสองหลัง 

ที่ออกแบบโดย Le Corbusier โดยผลงาน 

ทั้งสองชิ้นนั้นมีความแตกต่างกันอย่างสิ้นเชิง 

ในเรื่องของบริบท ที่มีผลต่อการออกแบบและ 

การใช้งานทางสถาปัตยกรรม ด้วยนัยที่ Doshi 

กล่าวถึงในบทสัมภาษณ์นั้น น่าจะเป็นการ 

ชี้ชวนให้ผู้ฟังที่เข้ารับฟังการบรรยายของเขาใน 

ขณะนั้นรวมถึงผู้อ่าน ได้พิจารณาและวิเคราะห์ 

ถึงที่มาที่ไปของการออกแบบอาคารทั้งสองหลัง 

อย่างละเอียดถี่ถ้วนมากขึ้น โดยเนื ้อหาของ 

Villa Savoye นั้นแทบจะเป็นตัวแทนที่สำคัญ 

ในการแสดงผลอันเป็นที ่มาจากหลัก 5 ประการ 

ที่ Le Corbusier ได้บัญญัติขึ้นมาไว้ก่อนหน้า 

นั้น ส่วน Shodhan House เป็นผลงานบ้านพัก 

อาศัยชิ้นแรกๆ ที่ออกแบบและสร้างขึ้นในพื้นที่ 

ที่มีสภาพภูมิอากาศและวัฒนธรรมที่แตกต่าง 

ออกไปอย่างสิ้นเชิงจากบริบทที่ Le Corbusier 

คุ้นเคยและเชี่ยวชาญอยู่ก่อนแล้ว 

พื้นฐานของความสอดคล้องกันอยู่ในตัวมันเอง 

ผมยังจำได้ถึงตอนที่ผมได้มีโอกาสไปบรรยาย 

เกี่ยวกับ Le Corbusier ให้กับมหาวิทยาลัย 

ฮาร์วาร์ด (Harvard University) ในช่วงปี 1960 

ในการบรรยายนั้นผมได้ทำการเปรียบเทียบให้ 

เห็นระหว่างงาน Shodhan House 5 กับงาน Villa 

Savoye 6 ในตอนนั้นผมได้ใส่สไลด์รูปของ Villa 

Savoye ให้มันกลับข้างและก็บรรยายด้วยว่านั่น 

คือบ้าน Shodhan House ที่กลับหัวกลับหางมัน 

นั้นเป็นเพราะมันคือสิ่งที่คุณสามารถรู้เห็นได้ ถ้า 

หากคุณได้ทำการพินิจพิเคราะห์ Villa Savoye 

และอาจกล่าวได้ว่า Le Corbusier ได้ทำการจับ 

เอามันมาตีลังกากลับไปหนึ่งรอบ หรืออีกนัยหนึ่ง 

มันก็เป็นการหกคะเมนเอาหัวลงยืนแทนเท้า 

Le Corbusier ไม่ใช่คนที่ยึดติดอยู่บนความ 

แน่นอนตายตัว เขามักจะผันแปรและสร้างความ 

แตกต่างออกไปต่างๆ นานา เขาทำงานอยู่กับ 

สภาวะที่ต้องอยู่บนของสองสิ่งหรือปัจจัยสอง 

ปัจจัยและอาจมากกว่านั้นมาโดยตลอด ดังงาน 



29

Shodhan House (1951)

Villa Savoye (1928)

ออกแบบศาลฎีกาที่ Chandigarh เป็นต้น มันเป็นอาคารที่มีผนังขนาด 

ใหญ่วางเรียงตัวขนานกันเพื่อให้เกิดเป็นมุขทางเข้าหลักของอาคาร โดย 

แรกเริ่มเดิมทีแล้วผนังทั้งหมดจะถูกทาด้วยสีขาว แต่แล้ว Le Corbusier ก็ 

ให้ทาสีผนังเหล่านั้นผนังละหนึ่งสีเพราะเขาต้องการให้บริเวณตรงนั้นเป็น 

ที่ที่สามารถเห็นได้ชัดเจนว่ามันแตกต่างจากพื ้นที่ตรงอื่นอย่างสิ้นเชิง มา 

ถึงขณะนี้หากใครก็ตามที่ทำแบบเดียวกันนี้ระหว่างที ่เรียนอยู่ในโรงเรียน 

สถาปัตยกรรมเห็นทีจะต้องสอบตกเพราะว่ามันไม่ได้เป็นแบบอย่างที่เราควร 

จะยึดมั่นตายตัวได้เสมอไป แต่การที่จะสร้างสรรค์ที่ว่างทางสถาปัตยกรรม 

ขึ้นมาสักที่หนึ่งนั้น Le Corbusier จำต้องเสียสละเอาทุกสิ่งทุกอย่างเข้า 

แลก และเขาก็รู้ถึงวิธีการจัดการที่จะทำอย่างไรให้งานต่างๆ สามารถ 

ดำเนินการให้สำเร็จลุล่วงไปให้ได้ด้วยดีการที่ Le Corbusier ได้รับการ 

ยกย่องให้เป็นหนึ่งในนักประดิษฐ์คิดค้นคนสำคัญที่ยิ่งใหญ่แห่งยุค ดังจะ 

เห็นได้ผ่านการทำงานอีกหนึ่งงานที่ Marseilles ซึ่งขณะนั ้นอยู่ระหว่างการ 

ก่อสร้าง Le Corbusier ได้เข้าไปตรวจความคืบหน้าของการก่อสร้างอยู่ 

เป็นระยะๆ มีอยู่ครั้งหนึ่งเมี่อเขากลับไปที่หน้างาน Bodiansky วิศวกร 

ที่ร่วมงานด้วยได้ทำการติดตั้งหน้าต่างเข้ากับอาคารจนเสร็จเรียบร้อยแล้ว 

ซึ่งหน้าต่างดังกล่าวมันก็เป็นหน้าต่างไม้สี่เหลี่ยมธรรมดาทั่วไป แต่ ณ 

ตอนนั้น Le Corbusier อยากจะให้มันเป็นอะไรที่ไม่ธรรมดา แล้วก็เกิด 

ความคิดขึ้นทันทีในตอนนั้นว่าทำไมถึงไม่ทาสีด้านข้างของผนังกันแดด 

ทั้งหมดเพื่อให้เกิดการแยกความสนใจออกมาจากบานหน้าต่าง ซึ่งจาก 

32 


7 

tromp d’ oeil คุณสมบัติของการสร้างให้เกิด 

การลวงตาหรือภาพลวงตาที่เกิดจากความตั้งใจ 

ของศิลปินที่จะออกแบบมันขึ้นมามักปรากฏอยู่ 

ในงานศิลปะแขนงต่างๆ 

ตัวอย่างดังกล่าวนั้นอาจกล่าวได้เลยว่ามันเป็น 

วิธีการที่พยายามจะสร้างการลวงตา (tromp 

d’oeil) 7 ให้เกิดขึ้นนั่นเอง ซึ่ง Le Corbusier เอง 

มีความเชี่ยวชาญอย่างยิ่งในการนำเสนอสิ่งที่ 

สัมพันธ์กับการรับรู้ได้ด้วยสายตาของผู้คนทั่วไป 

อยู่แล้ว 

Q: การใช้สีจึงเป็นองค์ประกอบหนึ่งในสถาปัตย- 

กรรมที่ออกแบบโดย Le Corbusier 

A: สำหรับ Le Corbusier การใช้สีไม่ใช่สิ่งแปลก 

ปลอม สีถูกใช้เพื่อเพิ่มเติมให้เกิดประสบการณ์ 

การรับรู้ที่สมบูรณ์ เขาสามารถให้สีกับผนังเพื่อก่อ 

ให้เกิดการเน้นคุณสมบัติเชิงที่ว่างทางสถาปัตย- 

กรรมให้เกิดการกำหนดขอบเขตขึ้นมาได้อย่าง 

ไม่มีที่สิ้นสุด ทั้งการกำหนดให้มีขอบเขตที่ชัดเจน 

หรือการสลายคุณสมบัติเหล่านั้นออกไป ตัวอย่าง 

ที่เห็นได้ชัด เช่น ผนังสองผืนตรงทางเข้าบ้านของ 

เขาเอง ผืนหนึ่งสีเขียวจัด อีกผืนหนึ่งสีแดงจัด ซึ่ง 

ก็น่าประหลาดใจในความลงตัวของการผสมผสาน 



33

ที่เขาสามารถสร้างมันขึ้นมาจนได้ คงไม่น่าจะมีสถาปนิกคนใดที่มีความ 

สามารถโดดเด่นด้านการให้สีได้อย่างที่ Le Corbusier ทำ 

Q: คุณสมบัติเหล่านี้สะท้อนให้เห็นอยู่อย่างไรบ้างในงานที่ Chandigarh 

แล้ว Le Corbusier มีปฏิกิริยาตอบสนองต่อความเป็นอินเดียอย่างไรบ้าง 

เมื่อเขาไปถึงที่นั่นแรกๆ 

A: มีหลายสิ่งหลายอย่างที่เขาได้ไปพบเห็นด้วยตัวของเขาเองเป็นครั้งแรก 

ไม่ว่าจะเป็นท้องฟ้าสีฟ้าสดใส แสงแดดจ้า ลมที่พัดมาพร้อมกับความร้อน 

ระอุในตอนกลางวัน แสงจันทร์นวลผนวกกับความสวยงามยามค่ำคืนของ 

ภูมิประเทศในเขตร้อนชื้น ความเกรี้ยวกราดของลมมรสุม และมันก็เป็น 

สิ่งที่ตัวเขาเองก็เคยเปรยเอาไว้ให้ฟังแล้วครั้งหนึ่งด้วยว่างานที่เขาทำมา 

ตลอดนั้นค่อนข้างจะย้อนแย้งกับธรรมชาติ และตอนนี้เขาได้ตระหนักแล้ว 

ว่าเขาจำเป็นต้องมีวิธีการที่จะสร้างการผสานเชื่อมโยงเข้ากับธรรมชาติที่มี 

อยู่แล้ว Sarabhai House นับเป็นตัวอย่างที่สมบูรณ์แบบของการรวมตัว 

เข้าเป็นอันหนึ่งอันเดียวระหว่างสถาปัตยกรรมกับธรรมชาติ Le Corbusier 

มองไปที่เส้นขอบฟ้าที่เป็นเส้นบรรจบกันระหว่างวัดอินเดียกับท้องฟ้า เขา 

เห็นโครงสร้างโค้ง เห็นโครงสร้างโดม เห็นเฉลียงและระเบียงแบบต่างๆ เขา 

ซึมซับในเสน่ห์ของจารีตที่งดงามและความสวยงามของสตรีชาวอินเดีย 

เขาพินิจพิเคราะห์สัตว์พื้นเมืองต่างๆ โดยเฉพาะวัวที่เขาให้ความสำคัญ 

34 


เป็นพิเศษ ลักษณะของเขาวัวจึงมักจะได้รับการหยิบยกขึ้นมาใช้ในการ 

ทำงานของ Le Corbusier ด้วย โดยที่เขาเองก็เคยบอกว่าตื่นตาตื่นใจกับ 

วัวอินเดียซึ่งมีดวงตาและเขาที่สวยงามและมันก็แสนที่จะเชื่อง ในขณะที่ 

วัวในอเมริกานั้นช่างเกรี้ยวกราดฉุนเฉียวและไม่สวยงามเอาเสียเลย ทั้งๆ ที่ 

มันก็ไม่มีเขา โดยรวมแล้วผมรู้สึกปลาบปลื้มใจที่ Le Corbusier รับรู้ 

ตลอดจนเขาเข้าถึงและเข้าใจในอิทธิพลของวัฒนธรรมอีกวัฒนธรรมหนึ่ง 

ซึ่งเป็นวัฒนธรรมที่ประกอบไปด้วยความผาสุกความดีงาม และความเห็น 

อกเห็นใจซึ่งกันกัน 

Q: สิ่งที่คุณกำาลังจะบอกนั่นคืออิทธิพลของความเป็นอินเดียที่มีผลต่อ 

งานของ Le Corbusier ตลอดจนถึงความเป็นสถาปนิกของเขา 

A: หลักๆ แล้วมันก็คือการที่ Le Corbusier มองสิ่งต่างๆ รอบตัวของเขา 

แตกต่างออกไปจากที่เขาเคยมองเมื่ออยู่ภายใต้สภาวะของความเป็น 

ตะวันตก คุณจะทำอย่างไรในเมื่อคุณอยู่ในประเทศที่ไม่ได้มีเทคโนโลยี 

หากแต่เต็มไปด้วยผู้คนที่มีทักษะ ผู้คนที่พร้อมทางความคิด ประเทศที่อาจ 

ดูล้าหลังแต่ก็มีชีวิตชีวาและเต็มไปด้วยแรงขับเคลื่อนอยู่ในที เขาเริ่มคิด 

ต่างออกไปถึงแนวทางการใช้วัสดุที่มีความเป็นธรรมชาติ เมื่อมาถึง 

Ahmedabad ในปี ค.ศ. 1951 Le Corbusier ได้เห็นเสาคอนกรีตในงาน 

สถาปัตยกรรมที่ Achyut Kanvinde ออกแบบให้กับ ATIRA building 8 



35

ผมทราบว่าเขาได้ถ่ายรูปอาคารนั้นเอาไว้ด้วย 

และหลังจากกลับถึงปารีส เขาถึงกับกล่าวว่า 

ทำไมถึงไม่ใช้คอนกรีตให้ได้ในรูปแบบเดียวกัน 

กับที่ได้ถูกใช้เอาไว้แล้วในอาคารนั้น 

Q: คุณกำาลังจะบอกว่าเกิดการค้นพบวิธีการทำา 

คอนกรีตเปลือย (béton brut) ขึ้น ณ ตรงนี้ 

A: อันที่จริงก็ไม่เชิงจะเป็นอย่างนั้นสักทีเดียว งาน 

ที่ Marseilles หลายๆ งานก็เป็นคอนกรีตเปลือย 

แต่ (ที่นี่) เราต้องทำแบบหล่อคอนกรีตขึ้นจาก 

ชิ้นส่วนที่มีขนาดเล็กๆ เพราะขั้นตอนของการเท 

และหล่อคอนกรีตนั้นทำได้ยาก Le Corbusier 

ก็เลยเสนอว่าทำไมไม่ใช้วิธีที่เกิดขึ้นจากการผนวก 

มันเข้ากับวิธีที่เราเรียกกันว่า shuttering (การ 

แบ่งส่วนระนาบออกเป็นหลายๆ ส่วนที่เท่าๆ กัน) 

อีกทั้งยังมีการใช้แบบหล่อคอนกรีตที่เป็นเหล็ก 

ร่วมด้วย ซึ่ง Le Corbusier เห็นว่าควรปล่อยให้ 

เห็นตำแหน่งของหมุดจับยึดตัวแบบหล่อเพื่อ 

แสดงให้เห็นขั้นตอนของการทำงานและการเท 

8 

อาคารสมาคมการวิจัยสิ่งทอแห่ง Ahmedabad 

(ATIRA) (1951-1952) ออกแบบโดย Achyut 

Kanvinde (1916-2002) ผู้ที่จบการศึกษา 

สถาปัตยกรรมจาก Harvard University และได้ 

รับอิทธิพลการออกแบบสถาปัตยกรรมในรูปแบบ 

ของ Bauhaus ผ่านทาง Gropius ผู้ซึ่งเป็นคณบดี 

คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ในช่วงระหว่างที่เขา 

กำลังเรียนอยู่ 

36 


Ahmedabad Textile Industry’s Research Association (ATIRA) 

(1951-1952)

•• Le Corbusier ไม่ใช่คนที่ยึดติด 

อยู่บนความแน่นอนตายตัว เขามักจะ 

ผันแปรและสร้างความแตกต่างออกไป 

ต่างๆ นานา ทำางานอยู่กับสภาวะที่ต้อง 

อยู่บนของสองสิ่งหรือปัจจัยสองปัจจัย 

และอาจมากกว่านั้นมาโดยตลอด 38 กิจโชติ นันทนสิริวิกรม : แปล 

••

คอนกรีต สำหรับการทำงานในอินเดียนั้นเขาได้ให้ความสำคัญอย่างมาก 

กับคุณสมบัติของคอนกรีต โดยเฉพาะอย่างยิ่งในเรื่องของการให้ความ 

สำคัญกับผิวสัมผัส งานทั้งหมดที่ทำกันที่นี่ภายใต้การคำนึงถึงคุณสมบัติที่ 

สำคัญของการขึ้นรูป การสร้างรูปร่างรูปทรงขึ้นมาได้ในตัวเองของคอนกรีต 

Le Corbusier เป็นบุคคลที่ให้ความสำคัญอย่างมากกับคุณสมบัติในเรื่องนี้ 

เขาทุ่มเทเวลาให้กับรูปหล่อจำลองย่อส่วนชนิดต่างๆ ของอินเดีย เขาเคยให้ 

ดูรูปการร่ายรำของพระกฤษณะและพระมเหสี และยังกำชับให้เห็นถึง 

วิธีการที่ด้านหน้าและด้านหลังของรูปจำลองถูกแสดงออกมาให้เห็นได้ 

พร้อมๆ กันผ่านการบิดตัวของระนาบเพื่อให้ปรากฏภาพที่มีความสมบูรณ์ 

ปมประเด็นที่จุดประกายให้กับ Le Corbusier ก็คือจะมีวิธีการอย่างไรได้ 

บ้างที่จะทำให้เกิดมิติอีกมิติหนึ่งภายใต้ระนาบเดียวกันให้ได้ วิธีการที่ถูกใช้ 

ในงานที่ Ahmedabad คือการทำให้วิธีการทำแบบหล่อคอนกรีตนั้น 

ตอบรับกับคุณสมบัติตามธรรมชาติของคอนกรีต เป็นต้นว่า ตามปกติแล้ว 

แบบหล่อของคอนกรีตมักถูกกำหนดให้วางแนวเรียงกันโดยอิงตามแนวตั้ง 

ของตัวไม้แบบเป็นหลัก แต่ในงานที่นั่น เขากำหนดให้แบบหล่อที่ทำจาก 

แผ่นไม้กระดานนั้นต้องถูกวางเรียงกันโดยอิงตามแนวนอนของตัวไม้แบบ 

แทนเพื่อที่จะทำให้เกิดเงาทอดตัวตามแนวนอน ในขณะเดียวกัน ที่ระดับ 

พื้นตรงส่วนฐานของอาคารต่างๆ ก็ยังคงยึดการอ้างอิงกับแนวนอนขนาน 

ไปกับพื้นโลก ทั้งหมดนี้ถูกทำขึ้นก็ด้วยความคิดที่ว่าระนาบของอาคารนั้น 

จะต้องมีมิติที่เพิ่มขึ ้นมาอีกผ่านเงาที่ตกทอดของตัวมันเอง เขาจึงค้นพบ 



39

วิธีการที่ไม่ค่อยมีใครคิดหรือทำงานกับมันอย่างจริงจัง นั่นก็คือการใช้ 

ระนาบต่างๆ ให้เกิดมิติในวิถีทางที่ต่างออกไปจากวิธีเดิม นับได้ว่าเป็น 

วิธีการที่คนคนหนึ่งได้คิดค้นมันขึ้นมาโดยที่ยังไม่มีใครเคยคิดกับมันอย่าง 

จริงจังเช่นนี้มาก่อน 

มันคือความโดดเด่นเช่นเดียวกับความโดดเด่นที ่จะสามารถพบเห็นได้ใน 

ภาพเขียนของอินเดียซึ่งเป็นภาพเขียนที่ผู้ดูมักจะสังเกตได้ทันทีว่ามีบางสิ่ง 

บางอย่างที่โดดเด่นออกมาจากภาพ หรืออีกนัยหนึ่ง มันก็เป็นเช่นเดียวกับ 

การที่ในท่ามกลางกลุ่มวัวที่รวมตัวกันเป็นฝูงนั้น เรามักจะจับภาพวัวที่หัน 

หัวของมันออกมาต่างออกไปจากวัวตัวอื่นๆ ได้ชัดเจนกว่าวัวตัวอื่นๆ นั่นเอง 

มันเป็นสิ่งที่ทำให้เรารับรู้ได้ถึงความแตกต่างหรือความพิเศษที่มีอยู่ ณ จุด 

นั้นๆ 

Le Corbusier ก็เป็นเช่นเดียวกันกับความแตกต่างดังกล่าว ความแตก- 

ต่างเป็นประเด็นสำคัญในแง่ของการเป็นบทพิสูจน์ที่ท้าทายต่อกฎเกณฑ์ 

ต่างๆ และความแตกต่างนี้เองที่เป็นที่มาของการตระหนักได้ว่า แบบแผน 

โครงสร้างการทำงานที่ตายตัวขาดความยืดหยุ่นมักจะไม่ใช่คำตอบเสมอไป 

ถ้าหากยังต้องการที่จะยืนกรานให้แบบแผนการทำงานดังกล่าวนั้นๆ ดำรง 

อยู่ต่อไปได้เรื่อยๆ ด้วยตัวของมันเอง 

40 


Q: Le Corbusier รู้อะไรบ้างหรือไม่เกี่ยวกับปรัชญาอินเดีย มาถึงตอนนี้ 

ที่คุยกันอยู่มันมีสาระสำาคัญมากมายหลายประการที่ถูกเกี่ยวโยงเข้ากับ 

เรื่องปรัชญาต่างๆ ของอินเดีย เป็นต้นว่าเรื่องของสัญญะที่เกี่ยวกับกงล้อ 

(วัฏจักร) 

A: ผมไม่รู้เลย แต่คาดว่าก็มีความเป็นไปได้ที่ Le Corbusier จะได้อ่าน 

ปรัชญาฮินดูรวมถึงความคิดอื่นๆ มาบ้าง โดยพื้นฐานแล้วคนที่มีความเป็น 

นักปรัชญาอยู่ในตัวเองอยู่แล้วก็คงไม่มีความจำเป็นอันใดที่จะต้องมานั่ง 

ศึกษาเรื่องเกี่ยวกับปรัชญาหรือความเชื่อต่างๆ ใหม่อีก คนเหล่านั้นรับรู้สิ่ง 

ต่างๆ และเข้าถึงสิ่งต่างๆ เหล่านั้นได้จากการที่เอาตัวเองเข้าไปอยู่ใน 

สภาวะแวดล้อมรอบๆ ตัว คนเหล่านั้นย่อมซึมซับสิ่งต่างๆ รอบๆ ตัวได้ผ่าน 

ความรู้สึกที่เกิดขึ้นเองโดยไม่รู้ตัว ผ่านสัญชาตญาณ โดยส่วนมากแล้วมัน 

ก็คือการที่คนเหล่านั้นทำงานโดยสัญชาตญานของเขานั่นเอง 

Q: มาว่ากันต่อด้วยเรื่องของประติมากรรม Open Hand ที่คนทั่วไปมัก 

จะผูกโยงเนื้อหาของมันเข้ากับพระหัตถ์ของพระคริสต์และพระหัตถ์ของ 

พระพุทธเจ้า ประติมากรรม Open Hand มีความหมายอะไรในเชิง 

จิตวิญญาณบ้างไหม 

A: ผมก็ไม่รู้อยู่ดี แต่มันก็มีความเป็นไปได้อีกเช่นกัน Le Corbusier นั้น 

ออกจะเป็นคนที่เก็บงำความรู้สึกมากและไม่แสดงออกใดๆ ต่อให้เขาเป็น 



41

บุคคลที่เชื่อมั่นในศาสนา เขาก็ไม่มีทางยอมรับออกมาตรงๆ ว่าเขาเป็น ผม 

ว่าคนที่มีภาวะของการเป็นบุคคลที่มีความคิดสร้างสรรค์อยู่ในตัวเองอยู่แล้ว 

นั้นก็มักจะมีแนวโน้มที่มีความซับซ้อนในตัวเองอยู่แล้ว ยกตัวอย่างเช่น 

Buckminster Fuller มีครั้งหนึ่งที่เขาทำงานร่วมกับผู้รับเหมาอยู่ที่ฟลอริดา 

(Florida) ซึ่งกำลังดำเนินการก่อสร้างโดมที่เขาออกแบบ แล้ว Bucky ก็พูด 

กับผู้รับเหมาว่าเราคงต้องหาอาคารสำนักงานที่มีผังพื้นประมาณแบบนี้ 

พร้อมวาดรูปผังพื้นของอาคารที่มีชั้นใต้ดินขึ้นมาหลังหนึ่งให้ผู้รับเหมาดู 

เมื่อผู้รับเหมาเห็นแล้วจึงตอบกลับไปว่าคงจะไม่มีทางหาอาคารแบบนี้ 

ที่นี่ได้หรอก เนื่องจากระดับน้ำใต้ดินที่นี่มันสูงมาก Bucky ตอบว่า จริงหรือ 

งั้นเราลองออกไปหาดูกัน แล้วเขาก็เริ่มขับรถไปเรื่อยๆ ไปรอบๆ เมืองโดยที่ 

Bucky ก็มองไปตามยอดของต้นไม้อยู่ตลอดเวลาแล้วก็คอยบอกทางให้ 

ขับตรงไปบ้าง เลี้ยวซ้ายบ้าง เลี้ยวขวาบ้าง หลังจากผ่านไปได้สิบนาที พวก 

เขาก็มาถึงบ้านหลังหนึ่ง แล้ว Bucky ก็บอกให้หยุดรถที่บ้านหลังนั้นโดยขอ 

ให้ผู้รับเหมาลองเข้าไปถามดู ผู้รับเหมาตรงเข้าไปถามดัวยความลังเล 

เนื่องจากไม่มีป้ายประกาศขายบ้านใดๆ ทั้งสิ้น และเขาก็ได้รับคำตอบจาก 

เจ้าของบ้านว่ากำลังคิดจะขายบ้านหลังนั้นอยู่พอดี ผู้รับเหมาก็เลยขอดู 

ผังพื้นของบ้านหลังดังกล่าว ซึ่งก็น่าประหลาดใจที่บ้านหลังนั้นมีผังพื้น 

รวมถึงชั้นใต้ดินที่แทบจะเหมือนกันทุกประการกับบ้านหลังที่ Bucky ได้ 

วาดให้เขาดูก่อนหน้านั้น 

Amber Palace 

ขอขอบคุณ 

‘ต้นเตย’ ศิระ อนามวงศ์ 

ผู้เอื้อเฟื้อภาพถ่าย 

42 


9 

Amber Palace ตั้งอยู่ ณ เมืองชัยปุระ 

(Jaipur) มีการใช้ทางลาดอยู่บนพื้นชั้นหลังคา 

เพื่อการเดินเชื่อมต่อระหว่างระดับชั้นพื้นของ 

หลังคาดาดฟ้าที่แตกต่างกัน 

10 Mandu เมืองโบราณที่มีประวัติศาสตร์ 

ยาวนานนับย้อนกลับไปได้ถึงในคริสต์ศตวรรษ 

ที่ 6 ตัวเมืองได้รับการออกแบบในลักษณะของ 

การเป็นเมืองป้อมปราการ อยู่ในรัฐมัธยประเทศ 

ทางตอนกลางของประเทศอินเดีย ในช่วงระหว่าง 

ที่มีผลงานออกแบบในอินเดียทั้ง Le Corbusier 

และ Louis Kahn ได้มีโอกาสเดินทางไป 

ทัศนศึกษาสถาปัตยกรรมในประเทศอินเดียแต่ 

ก็ไม่ได้มากนัก เนื ่องจากทั้งสองมักใช้เวลาอยู่ใน 

ประเทศอินเดียในแต่ละครั ้งไม่นานมากนัก 

ผลงานออกแบบที่มีแบบแผนที่ใกล้เคียงกับ 

อาคารที่มีความสำคัญทางประวัติศาสตร์ต่างๆ 

น่าจะเป็นผลของการเรียนรู้ศึกษาและทำความ 

เข้าใจในเชิงประวัติศาสตร์และรูปแบบทาง 

สถาปัตยกรรมที่เป็นพื้นฐานการเรียนรู้ในการ 

ศึกษาสถาปัตยกรรม แต่ด้วยวิธีการทำงานและ 

การคลี่คลายในการออกแบบสถาปัตยกรรมของ 

คนทั้งคู่นั้น ได้ชี้ให้เห็นถึงความเข้าใจอย่าง 

ถ่องแท้ในการออกแบบสถาปัตยกรรมที่แสดง- 

ออกผ่านผลงานอันเป็นที่ประจักษ์เมื่อผลงาน 

ต่างๆ เหล่านั้นถูกสร้างขึ้นจนเสร็จสมบูรณ์ 

Q: Bucky เป็นคนที่มีญาณพิเศษหรือ 

A: ใช่แล้ว และด้วยเหตุนี้ ผมจึงเชื่อว่าบุคคล 

เหล่านี้เป็นบุคคลที่ราวกับว่าพวกเขาเหล่านี้ล้วน 

มีอุปกรณ์รับส่งสัญญาณที่มีความแม่นยำและ 

สมบูรณ์แบบในแบบเฉพาะตัวของตัวเองในแต่ละ 

คน มันจะเป็นไปได้อย่างไรที่ทางลาดใน Shodhan 

House ที่ Le Corbusier นั่งออกแบบอยู่ 

ที่ปารีสจะเหมือนกับทางลาดที่มีอยู่ในพระราชวัง 

Amber Palace ที่ชัยปุระ (Jaipur) 9 ราวกับจับวาง 

ทั้งๆ ที่ Le Corbusier ก็ไม่เคยเห็นทางลาดนั้นมา 

ก่อน และจะเป็นไปได้อย่างไรที่แบบแผนวิธีการ 

ออกแบบหอพักที่ Louis Kahn ออกแบบเอาไว้ที่ 

Ahmedabad จะมีส่วนใกล้เคียงอย่างมากกับ 

อาคารในเมือง Mandu 10 ที ่ผมเอาให้เขาดูในภาย 

หลัง และก็ได้สร้างความประหลาดใจอย่างมาก 

ให้กับ Louis Kahn ด้วยเหตุผลดังกล่าว บุคคล 

เหล่านี้จึงไม่ได้เป็นผู้ที่มีญาณวิเศษที ่สามารถ 

หยั่งรู้ในสิ่งต่างๆ ได้แต่ประการใด หากแต่เมื่อ 

มาถึงระดับหนึ่งแล้วมันเป็นเรื่องของความคิด 



43

Mandu 

สร้างสรรค์ ณ ระดับที่สัญชาตญาณของบุคคลเหล่านี้ถูกผันให้เป็นการ 

ทำงานที่มีผลตอบรับกับทุกๆ สภาวะแวดล้อมในทุกหนทุกแห่งและต่อผู้คน 

ทั้งมวล 

Q: จากที่ได้กล่าวมา มักทำาให้เกิดคำาถามเกี่ยวกับ Le Corbusier ตรง 

ที่ว่าด้วยความคิดอันมักจะเป็นคู่ตรงข้ามกับอารมณ์และสัญชาตญาณ 

Le Corbusier ได้เคยพูดเอาไว้ว่าวัตถุประสงค์ของสถาปัตยกรรมนั้นก็เพื่อ 

การกระตุ้นให้เกิดการรับรู้ 

A: สำหรับ Le Corbusier แล้วแทบจะไม่มีข้อกังขาเลยว่าปัจจัยที่เป็น 

สาเหตุหลักของการกระตุ้นก็คือสัญชาตญาณ เขาไม่เคยมีแผนการทำงาน 

ใดๆ ที่ถูกวางเอาไว้อยู่ก่อนแล้วในหัว เขาเคยบอกเล่ากับผมผ่านภาพเขียน 

ของเขาว่า เมื่อเขาเริ ่มลงมือทำงานมันเป็นสีน้ำเงิน แต่เมื่อถึงเวลาที่งาน 

เสร็จ มันเป็นสีเขียว และเขาก็ไม่รู้ว่ามันเกิดขึ้นได้อย่างไร และก็อีกที่ว่า 

ทำไมเขาถึงเลือกหอทำความเย็น (Cooling Tower) ของโรงไฟฟ้า Sabarmati 

มาเป็นต้นแบบให้กับอาคารที่ประชุมสภา (Assembly Building) ในเมือง 

Chandigarh ซึ่งอยู่นอกเหนือความคาดหมาย อีกทั้งคงไม่มีผู้ใดคิดฝันที่จะ 

ทำแบบนั้นมาก่อน แต่สำหรับ Le Corbusier มันเป็นสัญลักษณ์ที่เยี่ยม- 

ยอดของวันพรุ่งนี้ ของอนาคต ของความมุ่งมาดปรารถนา และเป็นรูปธรรม 

ของแรงขับเคลื่อนขนาดมหึมา สิ่งเหล่านี้นับเป็นระบบการทำงานภายใต้ 

44 


แรงดลใจของเขาเอง ประกอบกับความเฉียบแหลมที่เกิดจากความเข้าใจ 

อย่างถ่องแท้ซึ่งนับได้ว่าเป็นสิ่งที่บ่งบอกอยู่ในความเป็นตัวของ Le Corbusier 

เอง และนี่ก็เป็นสิ่งที่พึงกระทำเมื่อต้องพบเจอกับอุปสรรค เมื่อตกอยู่ 

ในสภาวะที่เคว้งคว้างและสภาวะที่มีความกดดันยากเย็นแสนเข็ญในการ 

คิดและการทำงาน จริงๆ แล้วมันอาจดูเป็นการย้อนแย้งอยู่ในทีจากการที่ 

เขาเริ่มต้นทำงานจากการยึดติดกับภาพใดภาพหนึ่งแล้วค่อยๆ พยายาม 

ที่จะคลี่คลายไล่เรียงลงไปในทุกสิ่งทุกอย่างที่เกิดขึ้น 

Q: ความเชื่อมโยงระหว่างหอทำาความเย็นกับที่ประชุมสภา มันเป็นเช่น 

นั้นจริงหรือ 

A: ผมขอยืนยันว่าเป็นความจริง เวลานั้นผมอยู่ที่ Ahmedabad และก็ 

ทราบว่า Le Corbusier ได้ไปที่หอทำความเย็นในช่วงเวลากลางคืน หอ 

ทำความเย็นเหล่านั้นมีคุณลักษณะพิเศษบางอย่างที่ทำให้เขารู้สึกชื่นชอบ 

มันมากจนถึงขั้นที่เขาต้องหยิบไม้สองท่อนมาเคาะกันเพื่อทดสอบและจด 

บันทึกเกี่ยวกับคุณสมบัติของเสียงสะท้อน ทั้งในแง่ของการได้ยินและการ 

ควบคุมเสียง และจากการที่เขาต้องอยู่ในนั้นเป็นเวลานาน จึงเป็นสาเหตุ 

ที่ทำให้เกิดผลลุกลามจนถึงขั้นกลายเป็นวัณโรคเมื่อเขาเดินทางกลับไป 

ถึงปารีส 



45

Q: จากที่ได้กล่าวมาแล้ว ทำาให้เกิดคำาถามสำาคัญเกี่ยวกับโครงการที่ Chandigarh 

ซึ่งอันที่จริงน่าจะเข้ามาสู่ประเด็นนี้ได้ตั้งนานแล้ว เมื่อคุณได้พบ 

และเริ่มทำางานกับ Le Corbusier นั้นเขาได้ทำาการออกแบบโครงการนี้ 

ไปก่อนหน้าแล้ว คุณทราบหรือไม่ว่าเขาเริ่มต้นการทำางานอย่างไรสำาหรับ 

โครงการสร้างเมือง Chandigarh 

A: เมื่อใดก็ตามที่ Le Corbusier เริ่มต้นทำงาน เขาจะเริ่มต้นด้วยการ 

เดินทางไปยังสถานที่ก่อสร้างจริง ไปเพื่อให้รับรู้ถึงความรู้สึกจริงๆ ให้ได้ว่า 

ณ ที่ตั้งโครงการนั้นๆ มันมีคุณลักษณะเป็นอย่างไร ถ้าเริ่มทำงานโดย 

ปราศจากกระบวนการนี้แล้วก็คงจะไม่มีทางแม้แต่จะเริ่มต้นลงมือเขียน 

อะไรขึ้นมาได้ เมื่อมาถึง Chandigarh สิ่งแรกที่ Le Corbusier ทำก็คือ 

การ sketch รูปของเทือกเขาหิมาลัย บอกได้เลยว่ามันทำให้เขารู้สึกต้อง 

ยอมสยบต่อความเป็นเทือกเขาหิมาลัยที่นอกจากความเป็นเทือกเขาแล้ว 

ยังตามมาด้วยผืนดินเวิ้งว้างที่มีเพียงแค่ต้นมะม่วงสองสามต้น และสิ่งที่ 

สำคัญถัดมานั่นก็คือวัว วัวอินเดียที่มีเขาคู่ใหญ่ ตั้งแต่ช่วงเริ่มต้นงานแรกๆ 

แล้วที่ผมรู้สึกได้เลยว่า Le Corbusier เริ่มต้นที่จะมองความเป็นเมืองใน 

ฐานะการเป็นส่วนหนึ่งที่คำนึงถึงความสำคัญของความเป็นเทือกเขาหิมาลัย 

และผมก็ยังจำได้อีกว่า ในตอนนั้น Giedion 11 นักประวัติศาสตร์สถาปัตย- 

กรรมที่เป็นที่รู้จักกันเป็นอย่างดีได้ส่งข้อความถึง Le Corbusier ว่า คุณ 

เป็นคนที่มักจะพูดและให้ความสำคัญมากๆ กับความเป็น Piazza San 

Marco 12 แล้วนึกอย่างไรถึงอาจหาญที่จะไปออกแบบและจัดวางผังอาคาร 

46 


11 Sigfried Giedion (1888-1968) นัก 

ประวัติศาสตร์ นักศิลปะและทฤษฎีสถาปัตย- 

กรรมชาวโบฮีเมียนที่ภายหลังได้รับสัญชาติสวิส 

Giedion เป็นหนึ่งในนักทฤษฎีคนสำคัญที่มี 

ผลงานการวิพากย์สถาปัตยกรรมในวาระต่างๆ 

เป็นบุคคลผู้ที่ให้ความสำคัญต่อการศึกษา 

ประวัติศาสตร์ในแง่ของเทคโนโลยีรวมถึงกลไก 

ในประวัติศาสตร์ (โดยเฉพาะอย่างยิ่งประวัติ- 

ศาสตร์ของความเคลื ่อนไหวภายใต้แนวคิด 

นวนิยม modernism) อันมีผลต่อสถาปัตยกรรม 

Giedion รับหน้าที่เป็นเลขาธิการคนแรกให้กับ 

CIAM (Congrès Internationaux d’Architec- 

ture Moderne) Geidion เป็นบุคคลผู้ที ่มีความ 

คุ้นเคยกันเป็นการส่วนตัวอยู่แล้วกับ Le Corbusier 

ผ่านการทำงานร่วมกันใน CIAM จึง 

เป็นเรื่องที่ไม่น่าประหลาดใจในการทัดทาน 

Le Corbusier เกี่ยวกับการตอบรับให้เข้าไปทำ 

หน้าที่สถาปนิกหลักของโครงการ Chandigarh 

Giedion มีผลงานสำคัญได้แก่หนังสือ Space, 

Time and Architecture 

http://transculturalmodernism.org/ 

article/227 

12 Piazza San Marco, Venice, Italy 

Sigfried Giedion หยิบยกเอา Piazza San 

Marco ขึ้นมาเป็นตัวแทนของการที่ Le Corbusier 

มักจะให้ความสำคัญกับพื้นที่สาธารณะ 

ที่มีลักษณะการใช้งานในรูปแบบเดียวกับจัตุรัส 

ที่มีอยู่ตามเมืองต่างๆ ในทวีปยุโรปอยู่เสมอๆ 

เมื ่อเขาทำการออกแบบวางผังตั้งแต่ในระดับที่ 

เป็นโครงการการออกแบบวางผังเมืองขนาดใหญ่ 

ไล่เรียงจนลงมาถึงโครงการออกแบบและวางผัง 

ในงานสถาปัตยกรรม ซึ่งนับเป็นการออกแบบที่ 

อยู่ในบริบทและสิ่งแวดล้อมที่หมายรวมไปจนถึง 

มิติทางสังคมและวัฒนธรรมที่ Le Cosbusier 

คุ้นเคยเป็นอย่างดี 



47

ที่ต้องตั้งอยู่ในที่ซึ่งแสนจะห่างไกล ไกลออกไปในสภาพอากาศที่มีแต่ 

ความร้อนอยู่ตลอดเวลา คำตอบของ Le Corbusier ก็คือ ถูกต้องตามที่ 

Giedion ว่า แต่เขากำลังทำทั้งหมดนี้ให้เป็นเสมือนกับวัตถุที่วางประจัน 

หน้ากับฉากหลังที่เป็นเทือกเขา Le Corbusier ยังบอกต่ออีกว่า นี่คือความ 

คิดเห็นของเขาที่ว่าด้วยเรื่องของที่ว่างทางสถาปัตยกรรมในศตวรรษที่ 20 

(notion of space in the 20 th Century) 

Q: มีข้อโต้แย้งเกิดขึ้นมาอย่างมากมายเกี่ยวกับ Chandigarh ในความ 

เป็นจริงแล้วมีอะไรบ้างที่ Le Corbusier ได้เข้าไปมีส่วนร่วมและมีส่วน 

ร่วมขนาดไหน 

A: เราคงต้องมาสร้างความกระจ่างกันแลัว สิ่งที่ Le Corbusier ให้ความ 

สำคัญเป็นอย่างมากนั้นคือ ผังหลัก (the Master Plan) กลุ่มอาคารหลัก 

(the Capitol Complex) อันประกอบไปด้วยอาคารที่สำคัญทั้ง 4 อาคาร 

แล้วก็ศูนย์กลางของเมืองและส่วนต่างๆ ที่อยู่ในเขตที่ 17 ของเมือง มันดู 

ออกจะประหลาดแกมเหน็บแนมอยู่ในทีที่สถาปนิกผู้ซึ่งพยายามบอกกล่าว 

ให้ผู้คนรับรู้ถึงหลักการสำคัญที่มีอยู่ในการออกแบบ Unité d’Habitation 13 

กลับไม่ไดัรับมอบหมายให้ออกแบบกลุ่มอาคารในส่วนที่เป็นอาคารพักอาศัย 

Le Corbusier บอกว่าเนื่องจากในเวลานั้น Maxwell Fry และ Jane 

Drew 14 ได้แสดงเจตจำนงที่จะออกแบบกลุ่มอาคารดังกล่าว และเขาเอง 

ก็ไม่อยากที ่จะเข้าไปก้าวก่ายแล้วทำให้เกิดปัญหาตามมา ต้องไม่ลืมว่า 

48 


13 Unité d’Habitation อาคารชุดพักอาศัยที่ 

ออกแบบโดย Le Corbusier Unité d’Habitation 

มีอยู่สองที่คือที่ Marseilles และที่ Berlin Le 

Corbusier พยายามที่จะสร้างความสัมพันธ์ใหม่ 

ของการอยู่อาศัยในอาคารสูงที่มีความหนาแน่น 

ต่อพื้นที่ดินสูงขึ้นโดยพยายามคงไว้ซึ่งความ 

สัมพันธ์ที่เป็นอันหนึ่งอันเดียวกันระหว่างคนกับ 

เมือง ผ่านการออกแบบห้องชุดพักอาศัยแบบ 

สองชั้นที่เป็นเสมือนบ้านพักอาศัยที่มาเรียงตัว 

อยู่รวมกันในอาคาร รวมถึงความพยายามใน 

การมีส่วนพาณิชยกรรมที่ถูกเรียกว่า Urban 

Corridor อยู่ภายในตัวอาคารรวมถึงการมีส่วน 

สาธารณูปการ ได้แก่ ส่วนรับเลี้ยงเด็กปฐมวัย 

อยู่ที่ดาดฟ้าของอาคาร ส่วนพักผ่อนและออก 

กำลังกาย เป็นต้น 

14 Maxwell Fry, Jane Drew จากบทสนทนา 

มีการกล่าวถึงสถาปนิกสองท่านที่มีส่วนร่วม 

และมีบทบาทในการออกแบบสถาปัตยกรรม 

ภายใต้โครงการสร้างเมือง Chandigarh 

Maxwell Fry และ Jane Drew คู่สามีภรรยา 

ชาวอังกฤษที่เป็นทั้งสถาปนิกและนักออกแบบ 

วางผังเมือง ผลงานออกแบบของทั ้งคู่เป็นที่รู้จัก 

ในช่วงหลังสงครามโลกครั้งที่ 2 เป็นต้นมา ใน 

ช่วงทศวรรษ 1950’s ทั้งคู่ได้รับการทาบทามให้ 

เข้าร่วมทำงานกับทีมสถาปนิกต่างๆ ที่มีทั้ง Le 

Corbusier และ Pierre Jeanneret (ผู้เป็นลูกพี่ 

ลูกน้องของ Le Corbusier) เป็นต้น ภายใต้ 

โครงการการสร้างเมือง Chandigarh เมืองหลวง 

ของรัฐปัญจาบขึ้นมา อันเป็นโครงการที่มีความ 

ท้าทายความสามารถเป็นอย่างมาก 3 ปีที่ร่วม 

งานกับ Le Corbusier โดยเฉพาะอย่างยิ่ง 

Pierre Jeanneret ผู้รับหน้าที่หลักในการทำงาน 

อยู่ที่เมือง Chandigarh Fry และ Drew ได้ร่วม 

ออกแบบอาคารในเมือง Chandigarh เป็น 

จำนวนมาก โดยเฉพาะอย่างยิ่ง อาคารเคหะ- 

สงเคราะห์ ที่ทั้งคู่มีประสบการณ์ในการ 

ออกแบบมาก่อนหน้านี้แล้วหลายโครงการ 

ในประเทศอังกฤษ อาคารโรงพยาบาลและ 

สถานพยาบาลต่างๆ อาคารเรียนสำหรับวิทยาลัย 

และมหาวิทยาลัย เป็นต้น 



49

Chandigarh Capitol Complex

Le Corbusier มีเวลาให้ที่ Chandigarh เพียงแค่ 

สองเดือนในหนึ่งปีเท่านั้น ในขณะที่สถาปนิกคน 

อื่นจะอยู่ประจำที่นั่นกันตลอดเวลา 

Q: Le Corbusier เองก็ต้องการที่จะออกแบบกลุ่ม 

อาคารพักอาศัย 

A: แน่นอน ซึ่งผมเองก็ได้มีโอกาสทำงานร่วมกับ 

เขาในตอนที่เขาทำการออกแบบให้กับโครงการ 

Péon House 15 Le Corbusier ยังเคยเขียนเอา 

ไว้ที่ไหนสักแห่งเลยด้วยซ้ำว่า เมื่อมาถึงขั้นนี้แล้ว 

งาน Péon House ได้ชี้ให้เห็นถึงการดำรงเอาไว้ 

ซึ่งพื้นฐานของการอยู่อาศัยที่ยังคงเป็นแบบดั้งเดิม 

สุดๆ และนับจากนี้ไป เจ้าของบ้าน (ผู้แปล: ‘he’ 

ในที่นี้แปลตามนัยที ่มีอยู่ในบทสนทนา) จะมี 

ความเป็นอยู่ที่ผ่านการออกแบบวางแผนและ 

สร้างขึ้นมาด้วย 

ความตั้งใจและการเอาใจใส่อย่างเหลือล้นเฉกเช่น 

เดียวกับการออกแบบคฤหาสน์ของผู้มีฐานะใน 

สังคม 

15 Péon House โครงการ Maison des Péons 

ที่เมือง Chandigarh ประเทศอินเดียเป็นโครงการ 

เคหะสงเคราะห์ที่ถูกคิดและถูกออกแบบขึ้นใน 

ช่วงระหว่างปี 1950-1965 ที่ได้รับการจัดสรร 

ขึ้นสำหรับแต่ละครอบครัวของผู้ใช้แรงงานที่มี 

รายได้น้อยหรือด้อยโอกาสในสังคม ในหนึ่ง 

หน่วยซึ่งมีลักษณะเป็นบ้านแฝดมีรูปแบบของ 

การทำงานอยู่บนพื้นที่ขนาด 1200 ตารางฟุต 

ที่เกิดจากผนังสี่ผืน ได้แก่ ผนังด้านหลังบ้าน 

ผนังด้านข้างทั้งสองข้างของบ้านแฝด และผนัง 

ที่คั่นกลาง และได้รับการยอมรับว่าเป็นองค์- 

ประกอบพื้นฐานที่สร้างให้เกิดความเป็นบ้าน 

ขึ้นมา กำหนดให้เกิดที่ว่างที ่มีทั้งที่ว่างที่ถูกปิด 

ล้อม กึ่งเปิดกึ่งปิดอยู่ใต้ร่มเงา เปิดโล่ง ประกอบ 

ไปด้วยส่วนต่อเชื่อมกับถนนภายนอก โดยมี 

คุณสมบัติและหลักการพื้นฐานสำคัญที่ไม่ 

แตกต่างไปจากหลักการที่ใช้ในการออกแบบ 

อาคารพักอาศัยรวมขนาดใหญ่ เช่น Unité d’ 

Habitation ที ่ Marseilles และนับเป็นวิธีการ 

ใหม่ที่ถูกนำเอามาใช้ในการออกแบบบ้านที่มี 

ลักษณะเป็นโครงการเชิงเคหะการดังกล่าว 

http://www.fondationlecorbusier.fr/ 

corbuweb/morpheus.aspx?sysId=13& 

IrisObjectId=5963&sysLanguage=en-en& 

itemPos=102&itemSort=en-en_sort_ 

string1%20&itemCount=216&sysParent 

Name=&sysParentId=65 

52 


Q: แล้วถ้าว่ากันด้วยเรื่องของการกำาหนดขอบเขตที่เกิดขึ้นมาผ่านวัฒน- 

ธรรมของการแบ่งชั้นวรรณะ 

A: เรื่องเหล่านี้ท่านเลขาธิการแห่งรัฐปัญจาบ (Mr.Thapar) เองได้เป็นผู้ที่ 

ให้ข้อมูลสำคัญต่างๆ ด้วยตนเอง อีกทั้งยังได้ให้ข้อเสนอแนะต่างๆ ซึ่งทั้ง 

Fry และ Drew ก็ปฏิบัติตามนั้น แต่ Le Corbusier ได้บอกกับผมว่าเรื่องนี้ 

เป็นเรื่องที่เกิดจากการตัดสินใจอย่างเป็นทางการซึ่งเขาไม่เห็นด้วย ถึงตอน 

นี้ผมกำลังจะบอกว่าถ้า Le Corbusier ได้รับการมอบหมายให้ออกแบบ 

กลุ่มอาคารพักอาศัยในตอนนั้นอาคารเหล่านั้นจะมีคุณสมบัติแตกต่าง 

ออกไปจากที่เป็นอยู่แน่ๆ 

Q: แล้วในแง่มุมเกี่ยวกับประเด็นที่มักจะถูกหยิบยกขึ้นมาเป็นข้อโต้แย้ง 

เกี่ยวกับ Chandigarhในเรื่องของการที่ไม่มีพื้นที่ของตลาดเปิดกลาง 

เมือง (bazaars) นั้นเป็นอย่างไร 

A: ลองสังเกตดูดีๆ ครับว่าตัว Le Corbusier เองนั้นโดยลึกๆ แล้วเป็นผู้ที่มี 

ความเป็นเมดิเตอร์เรเนียนอยู่ในตัวเอง เขาเป็นผู้ที่หลงใหลในเสน่ห์ของ 

สถานที่ต่างๆ เป็นต้นว่า Casbah ใน Morocco และผมก็ได้เห็นแบบร่าง 

ต่างๆ ของ Chandigarh ที่ประกอบไปด้วยถนนการค้าสายต่างๆ ที่มุ่งหน้า 

ไปสู่พื้นที่เปิดโล่ง นอกจากนี้เขายังได้เขียนระบุเอาไว้อย่างชัดเจนเลยว่า 

ตลาดเปิดกลางเมืองแบบอินเดีย (The Indian Bazaar) แต่แบบร่างเหล่านั้น 



53

ไม่ได้ถูกเก็บไว้และก็สูญหายไปหมดแล้ว ซึ่งผมก็ได้แต่นึกขึ้นมา ณ ขณะนี้ 

ว่าในตอนนั้นผมน่าจะเก็บแบบเหล่านั้นไว้ 

Q: ถ้าเช่นนั้นมันก็ดูจะไม่ยุติธรรมถ้าจะโทษเรื่องความไม่สมบูรณ์ต่างๆ 

ในงาน Chandigarh ว่าเป็นเพราะ Le Corbusier 

A: มันไม่ยุติธรรมแน่ๆ จำได้ว่ามีอยู่ครั้งหนึ่งที่เราเดินไปด้วยกันในบริเวณ 

ศาลฎีกาซึ่งตอนนั้นพื้นที่ดังกล่าวยังแทบจะไม่มีอะไรเลย และผมก็พูดกับ 

Le Corbusier โดยชวนให้เขามาลองนึกดูว่าถ้าเกิดมีอาคารที่ได้รับการ 

ออกแบบมาอย่างดีและได้รับการก่อสร้างขึ้นมา ณ ที่ตรงนี้ แล้วเราลองมา 

มองดูไปรอบๆ กันดีกว่าว่ามันจะมีอะไรเกิดขึ้นแถวนี ้บ้าง ซึ่งขณะนั้นผม 

กำลังพาดพิงถึงงานของ Fry และ Drew แล้ว Le Corbusier ก็ตอบผม 

กลับมาว่า เขารู้แล้วและไม่ต้องเป็นห่วง เขาคิดเอาไว้แล้วว่าจะต้องสร้าง 

เนินดินขึ้นมาตรงบริเวณนี้เพื่อจะได้ไม่ต้องสังเกตเห็นอาคารเหล่านั้น และ 

พื้นที่ตรงนี้ก็จะสมบูรณ์แบบได้ในตัวของมันเองด้วยตัวของมันเอง 

Q: ดังนั้นเขากำาลังทำาการแยกส่วนที่แสดงความเป็นงานของเขาออกจาก 

ส่วนที่เหลือของโครงการ Chandigarh 

A: และนั่นคือสิ่งที่ผมกำลังบอกอยู่เลยว่าเขากำลังสร้างพื้นที่ที่ตัดขาด 

ออกจากส่วนอื่นๆ ขึ้นมาสำหรับความเป็นตัวของเขาเอง ในครั้งถัดมาที่ผม 

54 


เดินทางไปตรวจงานที่ Chandigarh นั้น เนินดินขนาดใหญ่บ้างเล็กบ้าง 

ก็ได้ถูกทำขึ้นมาแล้ว Le Corbusier มิได้มีข้อตำหนิติเตียนใดๆ เพียงแต่ 

เขาได้หาหนทางที่จะเน้นย้ำให้เห็นถึงพื้นที่ที่สามารถแสดงความเป็นตัวตน 

ของเขาเองให้เห็นขึ้นมาจนเป็นที่ประจักษ์ชัดมากยิ่งขึ้น ตามที่ผมได้บอก 

อยู่เสมอๆ ว่าเขามีความเป็นนักประดิษฐ์ผู้ยิ่งใหญ่อยู่ในตัวเอง และเมื่อใด 

ก็ตามที่เกิดปัญหาเขาจะคิดค้นหาแนวทางในการแก้ไขอย่างสมเหตุสมผล 

เพื่อตอบคำถามต่อปมปัญหาเหล่านั้นอยู่เสมอ และเมื่อใดก็ตามที่สิ่งต่างๆ 

ไม่ได้ทำงานตามที่มันสมควรจะเป็น เขาก็จะทำการเปลี่ยนแปลงมัน ถ้า 

ที่ตั้งโครงการมีบางสิ่งบางอย่างที่ไม่พึงประสงค์ เขาก็จะทำการบดบังมัน 

เอาไว้ เขามักจะเป็นผู้ที่ก่อให้เกิดการถ่วงดุลผ่านการแก้ปัญหาในรูปแบบ 

ต่างๆ อยู่เสมอ 

Q: ถ้าเช่นนั้นคุณคิดอย่างไรเกี่ยวกับโครงการ Chandigarh 

A: ผมเห็นว่าตัว Capitol Complex สมควรที่จะมีคุณสมบัติเฉพาะตัวใน 

เชิงสถาปัตยกรรมที่สามารถรับรู้เและเข้าใจได้ การวางตำแหน่งของอาคาร 

ที่ประชุมสมัชชา (The Assembly) กับอาคารศาลฎีกา (The High Court) 

เพื่อให้เกิดการเทียบเคียงกันนั้น ก็เพื่อที่จะบอกว่าฝ่ายตุลาการต้องมีความ 

เป็นอิสระจากฝ่ายบริหาร ดังนั้นที่ Chandigarh จึงมีฝ่ายตุลาการที่มีความ 

เป็นอิสระรวมถึงฝ่ายนิติบัญญัติก็มีความเป็นอิสระเช่นกัน และ ณ ที่ว่าง 



55

ระหว่างฝ่ายตุลาการกับฝ่ายนิติบัญญัติก็เป็นที่ตั้งของที่ทำการฝ่ายบริหาร 

(The Governor’s Palace) จะเห็นได้ว่าความเชื่อมโยงระหว่างส่วนสำคัญ 

ทั้ง 3 ส่วนดังกล่าวถูกกำหนดขึ้นเพื่อเป็นสัญญลักษณ์ของการมีส่วนร่วม 

ในการปกครองจากภาคประชาชน และก็มีประติมากรรม Open Hand อัน 

เป็นสัญญลักษณ์ของการสนับสนุนให้เกิดการเปิดตัวเองออกสู่สังคมโลก 

ทั้งในแง่ของการให้และการรับ ภาพรวมแนวความคิดทั้งหมดนั้นจึงเป็น 

สิ่งที่วิเศษมาก นับเป็นตัวอย่างของการออกแบบกลุ่มอาคารที่แฝงไว้ด้วย 

ความหมายของการตอบสนองในเชิงของที่ว่างทางสถาปัตยกรรมที่มีต่อ 

ทั้งการอยู่ร่วมกันและการที่ต้องประจันหน้าซึ่งกันและกัน 

นับเป็นครั้งแรกที่มีการวางตำแหน่งอย่างเฉพาะเจาะจงให้กับอาคารที่ร่วม 

กันอยู่ในผังอย่างเป็นระบบระเบียบ แน่นอนและชัดเจนทั้งในแง่มุมเชิง 

ปรัชญาและแง่มุมเชิงสัญลักษณ์จนมองเห็นและรับรู้ได้อย่างเป็นรูปธรรม 

มีความสัมพันธ์กับที่ตั้งของโครงการตั้งแต่ความเป็นระเบียบโดยสมบูรณ์ 

จนถึงความสัมพันธ์ทั้งในแง่สัดส่วนและรูปร่างรูปทรง ในแง่มุมของรูปแบบ 

ที่เป็นแบบอย่างเชิงประเพณีนิยมนั้น อาคารที่เป็นศาสนสถานที่สำคัญ 

ยกตัวอย่างเช่น โบสถ์มักจะถูกวางตำแหน่งไว้ ณ จุดที่เป็นศูนย์กลางของ 

เมือง แต่ที่นี่ที่ Chandigarh เรามี Le Corbusier ที่เป็นผู้แยกเอากลุ่มอาคาร 

ที่เป็นหน่วยงานของรัฐให้ห่างออกไป อีกทั้งยังวางระยะห่างที่ค่อนข้างมาก 

ระหว่างอาคารเหล่านั้นอีกด้วย 

56 


Q: แต่เขากลับได้รับการวิพากษ์วิจารณ์อย่างมากถึงระยะห่างที่เกิดขึ้น 

A: ผมทราบดี แต่ทั้งหมดทั้งมวลมันเป็นการไตร่ตรองอย่างรอบคอบรวมถึง 

การให้ความสำคัญด้วยวิธีการนี้ สำหรับ Le Corbusier แล้ว อำนาจต่างๆ 

เหล่านี้เป็นสิ่งที่ต้องเผชิญหน้าซึ่งกันและกันอยู่แล้ว ดังนั้นระยะห่างระหว่าง 

อาคารเหล่านี้จึงเป็นสิ่งสำคัญ เขาไม่ได้มองว่ามันเป็นเพียงแค่สถานะของ 

พื้นที่ที่ผู้คนมารวมตัวกันได้ แต่มันคือสถานะของพื้นที่ขนาดใหญ่ที่ก่อให้ 

เกิดแรงยึดเหนี่ยว คือพื้นที่ที่เป็นแรงบันดาลใจอันยิ่งใหญ่และน่าเกรงขาม 

ดังนั้นมันจึงเป็นดั่งความพยายามในการดำรงไว้ซึ่งคุณสมบัติเหล่านั้นอย่าง 

แท้จริง และมันก็เป็นความจริงที่ว่าด้วยเรื่องของการสร้างระยะห่างระหว่าง 

กลุ่มอาคารที่ทำการรัฐให้ห่างออกมาจากตัวเมือง Le Corbusier ไม่ต้องการ 

ให้พื้นที่ที่ว่านี้ รวมถึงการตอบสนองการใช้งานของมันถูกรวมเข้าไปกับ 

กิจกรรมทั่วๆ ไปไม่ว่าจะเป็นกิจกรรมชนิดใดก็ตาม เขาให้ความสำคัญกับ 

ส่วนนี้เป็นเสมือนส่วนหัว โดยที่มีส่วนกลางเมือง (ที่เป็นย่านการค้า) อัน 

เปรียบเสมือนหัวใจ และมีส่วนอื่นๆ ที่เหลือที่เป็นเหมือนร่างกายของเมือง 

Chandigarh 

เมื่อลองมาพิจารณาถึงประเด็นเหล่านี้แล้วอาจก่อให้เกิดคำถามที่ว่า แล้ว 

ผู้คนไม่รู้สึกเลยหรือว่า (อาคารเหล่านี้ที่เป็นดั่ง) อาคารสำคัญทางศาสนา 

รวมถึงสถานที่ประกอบพิธีกรรมสำคัญทางศาสนาต่างๆ นั้นดูเหมือนจะ 

ถูกทำให้ปลีกตัวอยู่ห่างออกไป และเมื่อเป็นเช่นนี้แล้ว วัฒนธรรมอันเกี่ยว 



57

เนื่องกับสถานที่ประกอบพิธีกรรมทางศาสนาเหล่านั้นมันไม่ถูกกำหนดให้ 

อยู่ห่างไกลผู้คนเกินไปหรือ (เปรียบเปรย) ถ้าเป็นเช่นนี้แล้ว กษัตริย์มิต้อง 

ดำเนินเป็นระยะทางที่ไกลแสนไกลเพื ่อแสวงหาคำปรึกษาจากเหล่าราช- 

บัณฑิตหรอกหรือ เป็นที่แน่นอนว่าคำถามเหล่านี้ยังคงเป็นคำถามที่คั ่งค้าง 

อยู่ว่าด้วยเรื่องของผู้คนที่อยู่ในสังคมที่เป็นประชาธิปไตยขนาดนี้จะใช้งาน 

อาคารเหล่านี้กันอย่างไร ในความเห็นส่วนตัว วิสัยทัศน์ของ Le Corbusier 

รวมถึงการตอบสนองในเรื่องของการใช้งานให้กับผู้คนนั้นต่างมีความเป็น 

เหตุเป็นผลซึ่งกันและกัน เป็นไปได้ว่าการให้ความสำคัญที่มีต่อความเป็น 

ประชาธิปไตยของ Le Corbusier นั้นปรากฏอยู่ในการที ่เขาเลือกที่จะไม่ 

วางอาคารที่เขาออกแบบให้อยู่บนฐานใดๆ ทั้งสิ้น ดังจะเห็นได้จากการที่ 

ทั้งอาคารที ่ประชุมสภาและอาคารศาลฎีกาไม่มีการออกแบบให้เกิดช่วง 

ของการเปลี่ยนลำดับใดๆ ทั้งสิ้น ทั้งสองอาคารไม่ได้ถูกกำหนดให้อยู่ใน 

รูปแบบที่ต้องมีขั้นตอนหรือมีลำดับขั้นในการเข้าถึง Le Corbusier กำหนด 

ให้ตัวอาคารวางไว้อยู่บนระดับเดียวกับระดับพื้นทั่วไป เป็นไปได้ว่าเขาไม่ 

ต้องการให้มีการเปลี่ยนระดับใดๆ และเขาก็มีความรู้สึกว่าภายใต้เนื้อหา 

ของความเป็นประชาธิปไตยแล้ว ก็ไม่น่าที่จะต้องวางอาคารเหล่านั้นเอาไว้ 

บนฐานยกระดับไม่ว่าจะเป็นรูปแบบใดก็ตาม 

58 


Q: คุณมีความคิดเห็นอย่างไรต่ออาคารแต่ละอาคารในโครงการ Chandigarh 

โดยเริ่มต้นจากอาคารศาลฎีกา 

A: อาคารศาลฎีกาเป็นวิธีการที่ Le Corbusier มักจะทำมาโดยตลอด นั่น 

ก็คือการให้ความสำคัญกับเค้าโครงของอาคาร (Silhouette) ถ้ามองดูตรงๆ 

จะเห็นรูปทรงเหล่านี้เป็นรูปทรงที่มีส่วนคล้ายๆ กับรูปทรงของร่ม แต่ถ้าดู 

กันในส่วนกลับกันในทางตรงกันข้ามของรูปทรงเหล่านี้ (negative space) 

ก็จะเห็นถึงส่วนที่มีรูปทรงที่มีส่วนคล้ายกับโดม (หรืออาจเป็นการให้ความ 

สำคัญกับการรังสรรค์สถาปัตยกรรมอินเดียขึ้นมาใหม่) ดังนั้นจึงเป็นเรื่อง 

ของการทำงานระหว่างคู่ตรงข้าม (play of negative-positive) ที่คำนึงถึง 

รูปทรงที่กินอากาศ (floating) กับการรับมือกับแสง ผมเชื่อว่าความสัมพันธ์ 

เหล่านี้เองที่มีส่วนเชื่อมโยงกับเนื้อหาของความเป็นท้องฟ้า และมันได้ถูก 

ค้นพบขึ้น ณ จุดที่ว่างที่มีอยู่ในงานนี้นั่นเอง และ ณ ตรงนี้เองก็เป็นที่มา 

ให้กับเรื่องของการใช้องค์ประกอบต่างๆ ที่แม้ว่ามันจะมีผลต่อราคาค่า 

ก่อสร้างในส่วนของโครงสร้างอาคารก็ตาม โดยจะเห็นได้จากโครงสร้าง 

แบบผิวเปลือกแข็ง (shell) ที่น่าจะต้องมีความบางอย่างมาก แต่ด้วยการ 

ขาดความพร้อมทางด้านวิศวกรรม มันจึงถูกทำขึ้นเช่นเดียวกับการทำ 

พื้นหล่อในที่ทั่วไป แต่เป็นพื ้นที่มีความโค้งและยื่นออกไปได้ด้วยตัวของ 

มันเอง 



59

จริงอยู่ที่อาคารศาลฎีกามีปัญหาต่างๆ มากมาย ฝนที่สาดเข้ามาข้างในจึง 

ต้องสร้างทางเดินใต้ชายคาหน้าอาคาร (arcade) ขึ้นมา ท่านผู้พิพากษา 

ไม่ชอบมันเพราะว่าห้องพิพากษาคดีทั้งหลายไม่สามารถตอบสนองการ 

ใช้งานในวิถีของชาวอินเดียได้ อันเนื่องมาจากห้องพิพากษาที่นี่ทั้งหมด 

นั้นถูกออกแบบให้ดูมีความเป็นสาธารณะมากเกินไป เมื่อมีอาคารที่ไม่ 

ตอบสนองการใช้งานดังนั้นก็เริ่มมีการปรับเปลี่ยน แต่ถึงอย่างไรก็ยังคงต้อง 

พิจารณาให้ถ่องแท้ในคุณสมบัติของอาคารในเรื่องของความมีอิสระใน 

วิธีการขึ้นรูปได้ที่ทำได้ทั้งในแง่ของรูปร่าง รูปทรง และที่ว่างทางสถาปัตย- 

กรรมของอาคาร อย่างไรก็ตาม มันก็ถูกนับได้ว่าเป็นอาคารที่เยี่ยมยอด 

หลังหนึ่งด้วยการที่มีโถงทางเข้าที่สง่างามน่าเกรงขาม หรือการที่ตัวอาคาร 

นั้นถูกวางอยู่บนลานกว้าง ตลอดจนคุณสมบัติเฉกเช่นกวีนิพนธ์ที่ถูกขับ 

ให้ปรากฏขึ้นมาอยู่ในเค้าโครงของอาคาร 

Q: แล้วในส่วนของที่ประชุมสภา 

A: ณ จุดนี้น่าจะเป็นการดีที่สุดที่จะกล่าวถึงความรู้สึกของ Louis Kahn ที่มี 

ต่อ Chandigarh เมื่อเขาเดินทางมาถึง Chandigarh เป็นครั้งแรก Louis 

Kahn กล่าวว่าเขาไม่เคยพบเห็นบุคคลผู้ที่ยืนหยัดในอุดมการณ์อีกทั้งยัง 

สามารถถ่ายทอดอุดมการณ์เหล่านั้นให้กลายมาเป็นความจริงได้ขนาดนี้ 

มาก่อนเลยในชีวิตของเขา และ Le Corbusier ก็คือบุคคลผู้ซึ่งทำให้สิ่ง 

60 


เหล่านี้เกิดขึ้นดังที่ปรากฏอยู่ในส่วนของงานอาคารที่ประชุมสภา สำหรับ 

ผม ผมรู้สึกว่านี่มันเป็นครั้งแรกที่สามารถรับรู้ถึงการที่บรมครูผู้หนึ่ง ได้ 

ตระหนักถึงความมีชีวิตชีวาที ่มีอยู่ในความเป็นไปและความเคลื่อนไหว 

ต่างๆ นับเป็นครั้งแรกที่พบว่ามีการนำแสงธรรมชาติผ่านเข้ามาใช้ในอาคาร 

ทั้งในส่วนของโถงประชุมหลักและโถงพักคอยด้านหน้าห้องประชุม โดย 

เป็นแสงที่ไม่ได้สาดเข้ามาโดยตรง และนับได้ว่าเป็นการค้นพบที่บ่งบอกถึง 

ความยอดเยี ่ยมในชั้นเชิงทางความคิดและการออกแบบเกี่ยวกับที่ว่างทาง 

สถาปัตยกรรม ซึ่งคงจะได้กล่าวถึงในรายละเอียดต่อไป และผมคงต้องขอ 

ย้ำอีกครั้งว่า ผมก็ยังคิดว่ามันก็ยังคงมีปัญหาที่เกิดขึ้นตามมาอีกมากมาย 

ในความเป็นอาคารที่ประชุมสภา ในนัยหนึ่งมันอาจเป็นความสำเร็จที่ 

แท้จริงในแง่มุมปกติด้วยมุมมองอย่างเป็นทางการ แต่มันอาจจะไม่ใช่ 

ความหมายเดียวกันเลยแม้แต่น้อยหากต้องมองกันในเชิงความสมเหตุสมผล 

Q: ว่าด้วยเรื่องของอาคารส่วนที่ทำาการสำานักเลขาธิการ (The Secretariat) 

A: ที่ทำการสำนักเลขาธิการก็มีประเด็นหลายประเด็นในตัวของมันเองเช่น 

กัน ตัวอาคารที่อาจดูโดดเด่นน่าประทับใจเมื่อมองจากทางด้านหน้า แต่มัน 

ก็ช่างเป็นเรื่องบังเอิญที่เกิดขึ้นโดยไม่ได้ตั้งใจ มีแผงกันแดดที่ดูแล้วอาจ 

เป็นเหมือนระเบียงที่บรรจุอยู่ในเนื้อหาหลักของการออกแบบมาตั้งแต่แรก 

เริ่มแต่ก็ก่อให้เกิดปัญหาตามมา เมื่อช่วงเสาต่างๆ มีขนาดกว้างมากซึ่งดู 



61

จะไม่เหมาะสม เพราะโดยตัวแผงกันแดดเองแล้ว มันเป็นส่วนที่ยื่นออกมา 

จากแนวของโครงสร้างหลักทั้งหมด ดังนั้นมันจึงต้องการองค์ประกอบทาง 

โครงสร้างบางอย่างมาทำหน้าที่ในการรองรับน้ำหนักของมัน ทุกคนสงสัย 

ว่าแนวทางการแก้ปัญหาที่เกิดขึ้นเหล่านี้จะมีทางออกในรูปแบบใด และ 

มันจะต้องเป็นการทำงานกันอย่างสาหัสสากรรจ์แน่ๆ 

เช้าวันหนึ่งเมื่อ Le Corbusier มาถึงที ่หน้างาน หลังจากเขาพินิจพิจารณา 

แล้วว่าเกิดอะไรขึ้น จากนั้นเขาก็บอกว่าไม่ใช่ มันไม่ใช่อย่างนั้น ให้เสามัน 

ทะลุแผงกันแดดตรงๆ ลงมาเลยอย่าไปเปลี่ยนแบบ ปล่อยให้มันเป็นไป 

ตามนั้น เสาเหล่านั้นเป็นองค์ประกอบในการรับน้ำหนัก ดังนั้นจากการที่ 

เสาของอาคารต้องตรงต่อเนื่องลงมาตลอดแนวจึงส่งผลให้ส่วนที่เป็นแผง 

กันแดดต่างๆ ก็เลยต้องถูกเปลี ่ยนแบบ และมันก็ตามมาด้วยการทำให้เกิด 

รูปแบบความสัมพันธ์ (pattern) ใหม่เกิดขึ ้นมาซึ่งมันก็สวยมาก และก็น่า 

สนใจที่สุดในแง่ที่ว่ามันไม่เคยมีการคาดการณ์เอาไว้ล่วงหน้ามาก่อนเลยว่า 

จะเกิดจังหวะที่พิสดารขนาดนั้นขึ้นมาได้ 

Le Corbusier สามารถทำให้เราเข้าถึงสิ่งที่อยู่นอกเหนือความคาดหมาย 

ได้อยู่เสมอๆ ภายใต้ความตั้งใจแน่วแน่ที่จะทำให้สิ่งต่างๆ ทำงานกันเป็น 

ระบบระเบียบซึ่งมันก็มักจะทำให้เขาต้องตกอยู่ในสภาวการณ์คับขันใน 

สถานการณ์ที่ไม่มีทางเลือกอื่นใดเลยนอกจากการต้องเผชิญความยุ่งยาก 

แต่มันก็เป็นเช่นเดียวกับนักกายกรรมที่มักจะจัดการและรับมือกับ 

สถานการณ์ที่เกิดขึ้นได้อย่างไร้ที่ติ 

62 


เป็นที่รู้กันว่าอาคารสำนักเลขาธิการนั้นประสบความล้มเหลวอย่างสิ้นเชิง 

ในฐานะของการเป็นอาคารสำนักงาน ความต้องการต่างๆ ของสำนักงาน 

แบบอินเดียนั้นไม่ได้ถูกนำมาเป็นข้อที่สมควรจะพิจารณาในงานนี้เลย 

Q: แล้วสามารถหลีกเลี่ยงความผิดพลาดเหล่านี้ได้ด้วยหรือ 

A: หลีกเลี่ยงได้แน่นอนในหลายๆ ประการ แต่ก็เป็นไปได้ว่าข้อมูลเบื้องต้น 

ที่ถูกส่งมาให้ Le Corbusier นั้นไม่ได้ผ่านการตั้งคำถามอย่างจริงๆ จังๆ 

บุคลากรที่ร่วมทำงานก็มักจะให้ความยำเกรง Le Corbusier กันจนเกิน 

เหตุ รวมทั้งการที่เขาเป็นคนต่างชาติ ดังนั้นจึงเกิดความคิดที่ว่าไม่มีทางที่ 

จะเกิดอะไรผิดพลาดขึ้นเป็นแน่แท้ ทุกคนจึงลังเลที่จะสนทนาแลกเปลี่ยน 

ความคิดเห็นกับ Le Corbusier ในประเด็นที่เกี่ยวกับการตอบสนองต่อการ 

ใช้สอย ซึ่งก็เป็นไปได้ว่ามันเป็นความผิดของทั้งสองฝ่าย ในเมื่อฝ่ายหนึ่ง 

ก็ไม่ได้มีคำถามอะไรส่งมา อีกฝ่ายหนึ่งก็คงไม่ได้มีคำตอบอะไรที่จะตอบ 

กลับไป ทั้งหมดทั้งมวลก็เป็นผลอันเนื่องมาจากการที่คนอินเดียส่วนใหญ่ 

ยังคงเป็นคนที่ยอมจำนนมากเกินไปต่อการให้ความสำคัญกับความเป็น 

ชาวต่างชาติอยู่ มีแต่ในกรณีของอาคารที่ประชุมสภาเท่านั้นที่คิดว่า Le 

Corbusier ไม่ยอมที่จะประนีประนอมใดๆ ทั้งสิ้น จึงเป็นที่มาว่าเขาอาจ 

ประสบความสำเร็จอย่างเป็นเหตุเป็นผลและสมเหตุสมผลอันเนื่องมาจาก 

สาเหตุที่ว่า เมื่อถึงจุดนั้นแล้ว มันก็คือความเชื่อมั่นอย่างแน่วแน่ในการ 

ควบคุมการทำงาน รวมถึงการสั่งการต่างๆ อันเป็นผลมาจากวิสัยทัศน์ของ 

เขาเอง 



63

•• Le Corbusier สามารถทำาให้เราเข้า 

ถึงสิ่งที่อยู่นอกเหนือความคาดหมายได้ 

อยู่เสมอๆ ภายใต้ความตั้งใจแน่วแน่ 

ที่จะทำาให้สิ่งต่างๆ ทำางานกันเป็นระบบ 

ระเบียบซึ่งมันก็มักจะทำาให้เขาต้องตกอยู่ 

ในสภาวการณ์คับขันในสถานการณ์ที่ 

ไม่มีทางเลือกอื่นใดเลยนอกจากการต้อง 

เผชิญความยุ่งยาก แต่มันก็เป็นเช่นเดียว 

กับนักกายกรรมที่มักจะจัดการและรับมือ 

กับสถานการณ์ที่เกิดขึ้นได้อย่างไร้ที่ติ •• 

64 


Q: แล้วเรื่องเกี่ยวกับผังแม่บทของเมือง รวมถึงแนวทางการวางระบบถนน 

ต่างๆ ของ Chandigarh 

A: แนวคิดหลักเกี่ยวกับถนนก็คือเรื่องของความเร็วและการตอบสนองต่อ 

การใช้งาน การจราจรที่เคลื่อนตัวอย่างรวดเร็ว การจราจรที่เคลื่อนตัวช้าลง 

หรือช้ากว่านั้นลงไปอีก เรื่อยไปจนถึงการจอดรถ แล้วต่อด้วยการขี่จักรยาน 

เรื่อยไปจนถึงการเดินเข้าบ้าน ถ้าสิ่งเหล่านี้ได้รับการจัดแจงอย่างเหมาะสม 

แล้ว มันก็น่าจะเป็นเช่นเดียวกับลำดับขั้นต่างๆ ที่ก็เคยมีเคยปรากฏในอดีต 

ณ ตามเมืองเก่าต่างๆ ของอินเดีย 

Q: แต่มันไม่ประสบความสำาเร็จ 

A: ไม่นะ ก็เพราะมันไม่เคยได้รับการพัฒนาอย่างเหมาะสม ถ้าลองเปรียบ 

เทียบกันระหว่างผังระบบกริด (Grid) ของ Chandigarh กับ Jaipur แล้ว 

ผังของ Jaipur นั ้นมีความเป็นกริดมากกว่าผังของ Chandigarh และผัง 

ของ Jaipur ก็ไม่ได้ให้ความสำคัญกับการจราจร แต่ประเด็นนี้ก็ไม่ใช่สาระ 

สำคัญ เพราะว่าอินเดียเองก็ยังไม่เคยมีส่วนใดในอารยธรรมที่ให้ความ 

สำคัญกับการจราจรมาก่อน 

ในความเห็นผม นับจากนี้ไปอีก 20 ปี Chandigarh อาจไม่ถูกพิจารณาว่า 

เป็นเมืองอินเดียเมืองหนึ่งด้วยซ้ำเพราะมันมีผลต่อคนอินเดียในแง่ที่ว่ามัน 



65

คือการรับรู้ของ Le Corbusier เองเกี่ยวกับความเป็นอนาคตแต่ไม่ใช่การ 

รับรู้ของเขาที่มีต่อวิถีชีวิตในแบบของความเป็นอินเดีย ชุมชนของอินเดียนั้น 

เป็นชุมชนที่อยู่รวมกันเป็นกลุ่มเป็นก้อน เป็นชุมชนที่มีการผสมผสานของ 

ครอบครัวที่มีที่มาแตกต่างกันและมีปฏิสัมพันธ์กันทางสังคมที่มากกว่ามาก 

คนอินเดียประสงค์ที่จะใช้ชีวิตและมีกิจกรรมต่างๆ อยู่นอกบ้านพอๆ กับใน 

บ้าน และปรารถนาที ่จะมีต้นไม้และการให้ร่มเงาในที่ต่างๆ มิติทั้งทาง 

สังคมและทางเศรษฐกิจที่เชื่อมโยงกันอยู่ในความเป็นชุมชนของอินเดีย 

อย่างไม่สามารถแยกขาดออกจากกันได้ ก็ไม่เคยได้รับการพิจารณาอย่าง 

ถี่ถ้วนในความเป็น Chandigarh Chandigarh จึงเป็นเมืองที่มีทั้งถนน 

หนทาง มีทั้งที่ว่างต่างๆ ในเมืองมีอาคารบ้านพักอาศัยแต่ก็ไร้ชึ่งชีวิต 

Q: อะไรเป็นส่วนที่คุณได้มีโอกาสได้เข้าไปมีส่วนร่วมทำางานทั้งใน โครงการ 

ที่ Chandigarh รวมถึงการทำางานในส่วนอื่นๆ กับ Le Corbusier 

A: ผมทำในส่วนของอาคารศาลฎีกา และได้ทำการออกแบบในส่วนตัด 

ขวางหลายๆ ส่วนของตัวอาคาร แล้วก็ได้ทำงานบางส่วนของอาคาร the 

Governor’s Palace ที่เป็นที่รู้กันอยู่แล้วว่ามันไม่ได้สร้าง ส่วนงานใน 

Ahmedabad นั้น ผมได้ร่วมทำงานทั้งหมดในกระบวนการ ทั้งงานออกแบบ 

บ้าน Shodan House และงานออกแบบอาคาร Mill Owners’ Building 

66 


Q: มันเป็นช่วงระยะเวลาถึง 7 ปีเต็มๆ ดังนั้นคุณน่าจะรู้จักกับ Le Corbusier 

เป็นอย่างดี 

A: ครับ ผมได้อยู่ใกล้ชิดกับ Le Corbusier ทั้งในแง่มุมของการปฏิบัติ 

วิชาชีพและแง่มุมของอุปนิสัยส่วนตัว เมื่อใดก็ตามที่ไป Chandigarh ผม 

กับ Le Corbusier ก็มักเดินไปด้วยกันครั้งละนานๆ ครั้งละยาวๆ และใน 

ระหว่างนั้นเองก็เป็นเวลาที่ Le Corbusier มักจะบอกเล่าเรื่องราวที่แตกต่าง 

หลากหลายแทบจะทุกประเภทให้ผมฟัง เขาอาจเป็นคนที่เข้มงวดและ 

ปลีกวิเวกออกจากผู้คนในบางครั้งบางคราว แต่เขาก็มีด้านที่มีมิตรไมตรีต่อ 

ผู้อื่นเป็นอย่างมากจนมิอาจจะลืมได้ เป็นต้นว่า ช่วงที่ผมกำลังจะเดินทาง 

ออกจากปารีส ผมไปรับประทานอาหารกลางวันกับ Le Corbusier และเขา 

ก็ได้หยิบเอา drawing หลายๆ งานของเขาขึ้นมาวางบนโต๊ะ แล้วก็บอกให้ 

ผมเลือกหยิบขึ้นมาหนึ่งชิ้น ซึ่งผมก็ได้หยิบมันขึ้นมาหนึ่งชิ้น หลังจากนั้นเขา 

ก็ร้องอุทานออกมาว่า คุณเลือกชิ้นเดียวกับผม และเป็นชิ้นที่ผมคิดว่าจะ 

เก็บเอาไว้เองเลย แล้วทำไมไม่เลือกอีกชิ้นที่เหลือเล่า แล้วผมก็เลือกอีก 

และก็อีกเช่นกันที่มันก็ยังคงเป็นชิ้นที่ถูกใจสำหรับเขา ดังนั้นเขาจึงมอบให้ 

ผมมาอีกชิ้นหนึ่ง ซึ่งในท้ายที่สุดแล้วมันก็จบลงตรงที่ผมได้รับ drawing มา 

จากเขาถึงสามชิ้น และมันก็เป็นสามชิ้นที่ผมจะบอกว่าล้วนเป็นชิ้นโปรด 

ของเขาทั้งนั้น หลังจากที่ผมแต่งงาน ผมและภรรยาได้เดินทางไปพบ Le 

Corbusier และก็อีกเช่นเคยที่ Le Corbusier ได้มอบ drawing ให้ผมมา 



67

หนึ่งชิ้น ซึ่งในตอนนั้นผมอาจดูผิดหวังเล็กน้อยเพราะเขาถึงขั้นพูดกับผมว่า 

ดูเหมือนคุณจะไม่ค่อยชอบของขวัญชิ้นนี้สักเท่าไหร่ เขาก็เลยขอเอามัน 

กลับไป หลังจากนั้นเมื่อเขากลับมาร่วมรับประทานอาหารเย็นในวันเดียวกัน 

เขามาถึงที่นั่นพร้อมกับของขวัญชิ้นใหม่สำหรับผม เงิน 500 รูปีในซอง 

พร้อมกับข้อความว่า “ของที่ระลึกชิ้นนี้อาจจะเป็นเพียงของชิ้นเล็กๆ ที่เติม 

การหล่อเลี้ยงให้กับกงล้อของชีวิต ผมมั่นใจว่าคุณทั้งสองจะต้องมีเรื่อง 

กระทบกระทั่งซึ่งกันและกันบ้าง แต่คุณก็จะผ่านเรื่องทั้งหมดไปได้ด้วย 

ความสุขและความยินดี” และนี่ก็คือวิถีที่เขาเป็น นั่นก็คือการเป็นบุคคลที่ 

เปี่ยมไปด้วยความเมตตา บุคคลที่ให้ความสำคัญอย่างยิ่งยวดต่อสิ่งที่เขา 

เอาใจใส่ แม้แต่เรื่องของสุนัขที ่เขาเคยเลี้ยงเอาไว้ ที่ถึงแม้มันจะตายไป 

แล้ว เขาก็ยังคงเก็บรักษาร่างที ่ถูกทำให้คงสภาพของมันเอาไว้อยู่อีกเป็น 

เวลานาน 

Q: เขาไม่ได้ให้ความสัมพันธ์เช่นนี้กับคนอื่นๆ สักเท่าใด 

A: ครับ มีเพียงไม่กี่คนเท่านั้น เขาชื่นชม Samper สถาปนิกชาวโคลอมเบีย 

จากกรุงโบโกตา (Bogotá) ที่ร่วมทำงานกับเขาอยู่หลายปี และวิศวกรชื่อ 

Xenakis ในฐานะผู้ผลิตผลงานอันเป็นที่รู้จักกันเป็นอย่างดี และแน่นอนว่า 

ลูกพี่ลูกน้องของเขาเอง Pierre Jeanneret ที่เขาชื่นชมและให้ความ 

ไว้วางใจเป็นอย่างมาก แต่ก็มีบางครั้งที่เขาเป็นคนที่เข้าถึงได้ยาก มีอยู่ครั้ง 

68 


หนึ่งในงานเลี้ยงรับรองที่ Chandigarhที่ Le Corbusier ปฏิเสธจะจับมือ 

ทักทายเหล่ากรรมการตัดสินงาน โดย Le Corbusier ได้กล่าวกับคนเหล่า 

นั้นว่า “พวกคุณมิได้ดำเนินการจัดการให้มีการตัดสินได้อย่างถูกต้องและ 

เหมาะสม” 

Q: อิทธิพลของ Le Corbusier ในรูปแบบใดบ้างที่ส่งผลต่อคุณ 

A: เขาคือผู้ที่เปลี่ยนวิถีชีวิตการทำงานของผมทั้งหมด นอกจากเรื่องสถา- 

ปัตยกรรมแล้ว เขาก็ยังสอนให้ผมหัดที่จะเป็นผู้วางกลยุทธ์กลวิธีวางแผน 

การดำเนินงานเพื่อที่จะก่อให้เกิดวิธีการรับมือและเผชิญหน้ากับสถานการณ์ 

ต่างๆ ได้ สอนให้มีวิธีการพินิจพิเคราะห์ต่อสิ่งต่างๆ รวมถึงการทำความ 

เข้าใจในสิ่งต่างๆ เหล่านั ้นอย่างลึกซึ ้งได้อย่างไรบ้าง ว่าด้วยเรื่องของกลวิธี 

แล้ว เขาเคยกำชับผมครั้งหนึ่งด้วยว่าอย่าส่งรูปถ่ายที่มีอยู่ทั้งหมดของ 

อาคารให้กับเจ้าของโครงการ ให้คัดแล้วส่งไปให้เพียงแค่รูปเดียวก็พอเพื่อ 

ที่ว่าเจ้าของโครงการจะได้รับรู้และเกิดความคิดตามขึ้นมาได้ก็เฉพาะงาน 

ตรงส่วนที่ส่งไปให้เท่านั้น และด้วยวิธีนี้เท่านั้นที่จะเป็นวิธีที่ช่วยทำให้เกิด 

การลดข้อโต้แย้งต่างๆ และเมื่อครั้งที่ผมกำลังจะเดินทางออกจากปารีส ผม 

ได้แวะไปร่ำลาเขา ซึ่งในระหว่างนั้นเอง Le Corbusier ก็กำลังสาละวนอยู่ 

กับตัวอย่างของสีที่มีอยู่ตรงหน้า “ดูนี่สิ” เขาเอ่ยขึ้น และต่อด้วยว่า เมื ่อใด 

ก็ตามที่ต้องเลือกสีและต้องให้เจ้าของโครงการเลือกด้วย อย่าลืมว่าควรจะ 



69

เตรียมเลือกเผื่อเอาไว้เองอีกหนึ่งเสมอ ทางเลือกที่ว่า จะสร้างความพอใจ 

ต่อเจ้าของโครงการ 

ในเรื่องของสถาปัตยกรรม อาคารที่ผมออกแบบทั้งหมดล้วนแล้วแต่ได้ 

รับอิทธิพลจาก Le Corbusier ถึงแม้บางหลังมันอาจไม่ชัดเจนมากก็ตาม 

ตัวอย่างเช่นบ้านของผมเองที่สร้างขึ้นในปี 1961 ผมมีความประทับใจเป็น 

อย่างมากต่อบ้าน Sarabhai House และผมก็มีความพยายามอย่างยิ่งยวด 

ที่จะสร้างคุณสมบัติของแสงและเงา รวมถึงคุณสมบัติของสัดส่วนตาม 

แบบนั้นให้เกิดขึ้นมาได้บ้าง แต่ก็มีบางสิ่งที่ผมต้องการทำในสิ่งที่เขาเอง 

ก็ยังไม่ได้ทำเอาไว้ ดังนั้นผมจึงตัดสินใจว่า ในการออกแบบส่วนภายใน 

ของบ้าน ผมจะไม่ใช้วัสดุใดๆ ก็ตามที่มีความดิบหยาบ แต่จะใช้หินขัดที่ให้ 

คุณสมบัติของผิวที่มีความเป็นมันเงา ใช้ผนังที่ได้รับการฉาบจนเรียบเนียน 

แทน และจะไม่ใช่แผงกันแดดใดๆ ทั้งสิ้น (ในประเด็นนี้ผมพยายามหลีก 

เลี่ยงที่จะไม่ใช้แล้วแต่ก็ยังคงต้องใช้มันอยู่ดีในงาน 2-3 ชิ้นที่ผมออกแบบ) 

ถึงอย่างไรก็ตาม มันก็มีบางอย่างที่มีความคล้ายคลึงกันอยู่ดี ผมยังคงใช้ 

วัสดุในรูปแบบเดียวกันกับ Sarabhai House ทั้งอิฐและทั้งคอนกรีต รวมถึง 

บันได ที่จริงๆ แล้วมันก็เป็นการตีความใหม่ของบันไดที่ Le Corbusier ใช้ 

ในบ้านของเขาเอง เพียงแต่ต่างกันตรงที่ว่าของ Le Corbusier นั้นเป็น 

บันไดเวียน (ที่มีพื้นฐานอยู่ในผังที่เป็นวงกลม) แต่ในบ้านผมเป็นบันไดที่มี 

พื้นฐานอยู่ในผังที่เป็นสี่เหลี่ยม 

70 


เมื่อผมแยกตัวออกมาจาก Le Corbusier แล้วนั้น ผมก็ได้ตั้งเป้าปณิธาน 

เอาไว้อย่างแน่วแน่ว่าจะไม่ใช้องค์ประกอบใดๆ ก็ตามที่เห็นได้ชัดเจนว่า 

เป็นองค์ประกอบเดียวกันกับที่ Le Corbusier ใช้ ดังนั้นเมื่อได้ตั้งมั่นเอาไว้ 

ตามนี้แล้วสิ่งที่ยังคงหลงเหลือความเป็นจิตวิญญาณหรืออารมณ์ที่ยังคง 

สามารถสร้างความรู้สึกได้ถึงความเป็น Le Corbusier เท่านั้นที่มันจะยังคง 

ถูกแสดงออกมาผ่านสัดส่วนต่างๆ ผ่านการจัดการต่างๆ ที่จะมีผลในการ 

กำหนดให้เกิดที่ว่างในงานสถาปัตยกรรม การสร้างให้เกิดความมีจังหวะสูง 

หรือต่ำ สิ่งสำคัญที่สุดสำหรับผมนั้นก็คือการที่ผมได้พบกับความมีอิสระ 

ผมรู้ดีว่า Le Corbusier นั้นมิได้อยากให้ผมเป็นเพียงผู้ที่ลอกเลียนวิธีการ 

หรือการทำซ้ำผ่านการออกแบบอาคารที่ซ้ำแล้วซ้ำเล่า แต่เขาปรารถนาที่ 

จะให้เกิดการประดิษฐ์คิดค้น มองหาหนทาง และค้นให้พบทางออกใหม่ๆ 

และนั่นก็เป็นสาเหตุที่ผมแขวนรูปของ Le Corbusier เอาไว้อยู่บนผนัง 

ก็เพื่อเตือนตัวเองอยู่เสมอว่าเขายังคงอยู่ตรงนั้น และยังคงเฝ้ามองผมอยู่ 

เสมอว่าผมกำลังย ่ำอยู่กับที่หรือไม่ จะเห็นได้ว่าต่อให้ผมได้ก่อให้เกิด 

ข้อผิดพลาดในการทำงานต่างๆ อยู่เสมอๆ แต่ผมก็ยังคงมีความสุขในสิ่งที่ 

ผมกำลังพยายามทำอยู่ 

Q: แล้วงานสถาปัตยกรรมชิ้นอื่นๆ ของคุณเป็นอย่างไรบ้างครับ 

A: ระหว่างที่ผมทำงานเป็นส่วนหนึ่งในสำนักงานของ Le Corbusier และ 



71

ได้รับอิทธิพลอย่างมากในวิธีการทำงานของเขา ในขณะเดียวกันนั้นเองงาน 

สถาบันอินเดียศึกษา (ที่ Doshi ออกแบบ) ก็กำลังดำเนินการก่อสร้างอยู่ 

ประเด็นสำคัญคือมันเป็นงานที่สร้างด้วยคอนกรีตล้วนๆ ซึ่งผมออกแบบให้ 

ตัวอาคารวางอยู่บนพื้นผนวกกับการมีองค์ประกอบที่มีสัดส่วนคล้ายคลึง 

กับแผงกันแดด ทั้งๆ ที่จริงๆ แล้วมันไม่ไม่ได้เป็นแผงกันแดดแต่เป็นระเบียง 

ทางเดินที่มีการวางจังหวะที่คล้ายคลึงกัน จะเห็นได้ว่าระยะช่วงเวลาหลาย 

ปีผ่านการเรียนรู้ของคนคนหนึ่งจนเข้าถึงความแม่นยำ ความเฉพาะทางใน 

เรื่องของขนาด รวมถึงสัดส่วนที่ผ่านการวาดออกมาด้วยมือตัวเอง เมื่อทำ 

การรังวัดงานทั้งสองชิ้นที ่มีส่วนคล้ายคลึงกันแล้ว จะเห็นได้ว่างานทั ้งสอง 

ชิ้นนั้นแทบนั้นจะเหมือนกันอย่างไม่มีผิดเพี้ยน มันเป็นกระบวนการของ 

การซึมซับอย่างแท้จริง และด้วยเหตุนี้เอง ที่ทำให้คุณพบว่าตัวของคุณเอง 

นั้นทำในสิ่งที่ค่อนข้างคล้ายคลึงกับสิ่งที่เขา (Le Corbusier) ได้ทำเอาไว้ 

มาถึงวันนี้ ร่องรอยของสิ่งต่างๆ ที่กำลังพูดถึงอยู่มันแทบมองไม่เห็นแล้ว 

ด้วยซ้ำ แต่ในความเห็นผม อาคารสำนักงานของผมเอง Sangath 16 ก็เป็น 

อีกหนึ่งตัวอย่างที่แสดงออกถึงความเป็น Le Corbusier ได้อย่างชัดเจน 

และตัวเขาเองก็น่าจะชื่นชมมันด้วยเช่นกัน ยกตัวอย่างเช่นเรื่องคุณสมบัติ 

ของแสง ถ้าไม่มี Le Corbusier ก็ไม่มีทางที่จะมีคุณสมบัติของแสงต่างๆ 

แบบนี้ แสงที่ผ่านเข้ามาจากการที่มีช่องเปิดรับแสงบนหลังคาซึ่งมีส่วน 

สัมพันธ์โดยตรงกับแสงของท้องฟ้า Le Corbusier รู้ซึ้งถึงวิธีการที่จะทำให้ 

72 


16 Sangath กลุ่มอาคารที่ออกแบบโดย B. V. 

Doshi เองเพื่อใช้เป็นสำนักงานออกแบบ ตลอด 

จนที่ทำการของ Vastu-Shilpa Foundation for 

Studies and Research in Environmental 

Design ที่ตั้งอยู่ในเมือง Ahmedabad รูปแบบ 

หลักของอาคารเป็นการใช้ระบบโครงสร้างโค้ง 

คอนกรีตขึ้นรูปต่อเนื่อง (Vault) วางเรียงสลับกัน 

เพื่อเอื้อให้เกิดที่ว่างที่มีขนาดและตำแหน่งที่อยู่ 

ต่างๆ กันออกไป โดยมีวัตถุประสงค์ในการที่จะ 

ก่อให้เกิดมิติและความสัมพันธ์ที่หลากหลาย 

และสัมพันธ์กันระหว่างภายในกับภายนอก 

แนวทางการออกแบบโดยรวมแสดงให้เห็น 

ถึงแนวความคิดในการผสมผสานเอาเนื้อหา 

ทางการออกแบบสถาปัตยกรรมจากบรมครูทาง 

สถาปัตยกรรมหลายๆ ท่านที่ Doshi เองให้ 

ความสนใจ ทั้ง Antoni Gaudí, Frank Lloyd 

Wright, Le Corbusier, และ Louis Kahn 

เกิดแสงที่นุ่มนวลอันเป็นแสงที่จะทำให้ใบหน้า 

ของผู้คนกระจ่างขึ ้นมาได้ในความมืด ไม่ใช่แสง 

ที่แข็งกระด้างอันมีผลที่จะทำให้เกิดเส้นสายที่ 

เกรี้ยวกราดต่างๆ ตามมา เป็นที่รู้กันดีว่าวิธีการ 

ทำงานกับแสงนั้นนับเป็นจุดเด่นที่สำคัญประการ 

หนึ่งของ Le Corbusier เขาพูดอยู่เสมอถึงความ 

สัมพันธ์ระหว่างแสงกับรูปร่างรูปทรง ของอาคาร 

แสงกับที่ว่างทางสถาปัตยกรรม ครั้งหนึ่งเขายัง 

เคยปรารภว่า สถาปัตยกรรมนั้นเป็นกระบวนการ 

ของการทำงานที่แยบยลอันเกิดจากการประกอบ 

รวมตัวกันขึ้นของปริมาตรต่างๆ เมื่อปริมาตร 

นั้นๆ ดำรงตัวอยู่ภายใต้แสงสว่างที่สาดส่องลงบน 

ปริมาตรต่างๆ เหล่านั้น 

Sangath มีความเป็นอินเดียอยู่ในเนื้อหาหลัก 

ของความเป็นสถาปัตยกรรมที่มีอยู่ในตัวมันเอง 

และผมก็ไม่คิดว่า Le Corbusier จะมีข้อโต้แย้ง 

ใดๆ ในประเด็นที่ว่านี้ เขาน่าจะทำการยืนยันให้ 

เป็นที่ประจักษ์อีกด้วยว่า การออกแบบสถาปัตย- 

กรรมใดๆ ก็ตามควรออกแบบให้มีความเหมาะสม 



73

Sangath

•• อาคารที่ดีที่สุดสำาหรับเขามันไม่ได้ 

เป็นเพียงอาคารที่จะมีความดีอยู่ได้แต่ 

เพียงในศตวรรษที่ 20 หรือศตวรรษที่ 

21 เท่านั้น หากควรจะดำารงสถานะของ 

การมีคุณสมบัติที่ดีที่มีอยู่ในตัวมันเองสืบ 

เนื่องต่อไปให้ได้ และเมื่อใดก็ตามที่คุณ 

อยู่นอกเหนือข้อจำากัดในเรื่องของเวลา 

แล้ว สิ่งเดียวที่ยังคงเหลืออยู่ให้เป็นข้อ 

เท็จจริงที่จะต้องคำานึงถึงก็คงจะมีแต่เรื่อง 

ของความเป็นสถานที่นั้นๆ เท่านั้น •• 

76 


สอดคล้องตอบสนองต่อความเป็นถิ่นที่อยู่นั้นๆ ของมัน อาคารที่ดีที่สุด 

สำหรับเขามันไม่ได้เป็นเพียงอาคารที่จะมีความดีอยู่ได้แต่เพียงในศตวรรษ 

ที่ 20 หรือศตวรรษที่ 21 เท่านั้น หากควรจะดำรงสถานะการมีคุณสมบัติ 

ที่ดีที่มีอยู่ในตัวมันเองสืบเนื่องต่อไปให้ได้ และเมื่อใดก็ตามที่คุณอยู่ 

นอกเหนือข้อจำกัดในเรื่องของเวลาแล้ว สิ่งเดียวที่ยังคงเหลืออยู่ให้เป็น 

ข้อเท็จจริงที่จะต้องคำนึงถึงก็คงจะมีแต่เรื่องของความเป็นสถานที่นั้นๆ 

เท่านั้น 

Q: ว่าด้วยเรื่องพื้นฐานด้านการศึกษาสถาปัตยกรรมของคุณ 

A: Le Corbusier ไม่ได้ให้ความสำคัญมากนักกับประเด็นนี้ ตอนที่ผมเดิน 

ทางไปปารีสเมื่อปี 1963 เพื่อพบกับเขานั้น ผมก็ได้บอกไปทั้งหมดว่ามัน 

เป็นอย่างไร ผมเล่าให้เขาฟังว่าเราถูกปลูกฝังพื้นฐานการเรียนรู้ผ่านความ 

เป็นวิทยาศาสตร์ต่างๆ อย่างไรบ้าง ทั้งวิชาที ่ว่าด้วยเรื่องฟิสิกส์และเคมี 

เล่าว่านักเรียนสถาปัตย์ทำอย่างไรกันบ้างเกี่ยวกับการเรียนรู้ที่จะวิเคราะห์ 

อาคารต่างๆ ทั้งในเรื่องของรูปร่าง รูปทรง และในเรื่องอื่นๆ ที่เกี่ยวข้อง เขา 

นั่งฟังอย่างเงียบๆ ในขณะที่ผมก็เล่าไปเรื่อยๆ จากนั้นเขาก็หยิบไม้บรรทัด 

(ในมาตราส่วนฟุต) ขึ้นมาจากโต๊ะทำงานของเขา แล้วถามผมกลับว่า แล้ว 

นักเรียนสถาปัตยกรรมเข้าใจหลักการของการใช้อุปกรณ์นี้ไหม ณ ตอนนั้น 

ผมรู้เลยว่าผมกำลังถูกถามกลับให้คิด แต่เมื่อคุณไตร่ตรองให้ดีแล้ว คุณจะ 



77

เห็นว่าสิ่งที่เขาถามกลับมานั้นมันคือหลักการสำคัญของสถาปัตยกรรม 

ที่ว่าด้วยเรื่องของการเทียบสัดส่วน โดยที่เนื้อหาต่างๆ ของการทำงานที่มี 

อยู่ทั้งหมดนั้นจะต้องได้รับการสรุปรวบรวมผ่านการจัดแจงอย่างมี 

ประสิทธิภาพเพื่อที่จะก่อให้เกิดการนำปัจจัยเกี่ยวเนื่องต่างๆ เหล่านั้นมา 

เปรียบเทียบกันภายใต้ข้อแม้ของการเปรียบเทียบสัดส่วนอย่างเหมาะสม 

ซึ่งกันและกัน 

Q: สิ่งที่คุณกำาลังจะบอกคืออิทธิพลของ Le Corbusier ที่มีต่อสถาปนิก 

ในอินเดียในภาพรวม 

A: ผมบอกได้เลยว่ามันชัดเจนมากกว่าความเป็นจริงมากๆ ในความสัมพันธ์ 

ที่มีต่อวัฒนธรรมของเราเอง มากกว่าทั้งในแง่มุมของผลที่เกิดขึ้นอย่าง 

เห็นได้ชัดเกินกว่าที่จะมีทฤษฎีใดๆ มารองรับมากกว่าการปฏิบัติใดๆ และ 

มากกว่าการที่จะวิเคราะห์ให้เห็นผลใดๆ ทั้งสิ้น แต่ก็มีสถาปนิกอินเดีย 

หลายๆ คนที่ Le Corbusier มีอิทธิพลอย่างมาก ทั้ง Shivnath Prasad 17 

ทั้ง Charles Correa 18 และตัวของผมเอง ตลอดจนสถาปนิกอีกเป็นจำนวน 

มากในเดลี (Delhi) แล้วมันก็เป็นเรื่องยากที่จะมาประเมินกันว่าอิทธิพล 

ที่มีนั้นมันมากน้อยขนาดไหน เพราะถึงอย่างไรแล้ว มันก็เป็นเรื่องของ 

องค์ประกอบทั้งหมดของเนื้อหาต่างๆ ที่แยกเป็นเรื่องนั้นเรื่องนี้ 

กระจัดกระจายกันอยู่ ที่พอจะหยิบยกขึ้นมาให้เห็นได้ชัดๆ ก็คงเป็นเรื่อง 

78 


17 Shivnath Prasad สถาปนิกชาวอินเดียผู้มา 

รับหน้าที่หลักในการสานต่อโครงการ Indian 

Institute of Management จนแล้วเสร็จ โดยทำ 

หน้าที่ออกแบบอาคารในส่วนต่างๆ ที่เพิ่มเติม 

จากผังแม่บทเดิมออกแบบไว้โดย Louis I. Kahn 

โดยงานในส่วนต่อขยายที่ Shivnath Prasad 

รับผิดชอบนั้น ยังคงคำนึงถึงวิธีการและคุณ- 

สมบัติทางสถาปัตยกรรมตามแนวทางที่ Louis 

I. Kahn ได้ดำเนินการไว้ก่อนหน้า 

18 

Charles Correa สถาปนิกชาวอินเดียที่มี 

พื้นฐานการศึกษาสถาปัตยกรรมส่วนหนึ่งจาก 

Massachusetts Institute of Technology 

ประเทศสหรัฐอเมริกา Charles Correa เป็น 

หนึ่งในสถาปนิกที่ให้ความสำคัญกับการค้นคว้า 

และทดลองในเรื่องของการพัฒนารูปแบบทาง 

สถาปัตยกรรม (Building Typology) ที่คลี่คลาย 

และตอบสนองการใช้งานที่แตกต่างออกไป 

ภายใต้บริบทและตามเงื่อนไขทางสภาพแวดล้อม 

ของการใช้แผงกันแดด การใช้คอนกรีตเปลือย 

การใช้อิฐกับคอนกรีต และเรื่องว่าด้วยแนวความ 

คิดของ Le Corbusier เกี่ยวกับการจัดการที่ว่าง 

ในงานสถาปัตยกรรม กล่าวโดยรวมแล้วเป็นการ 

หยิบยกเอาแง่มุมที่มีรูปแบบอย่างชัดเจนแต่ 

ยังคงไม่ได้ลึกซึ้งลงไปถึงในเรื่องที่เกี่ยวข้องกับ 

เจตนารมณ์ต่างๆ ที่มีอยู่ในงาน ซึ่งในหลายๆ กรณี 

หากได้รับการพิจารณากันเพียงแค่เรื่องผิวเผินที่ 

ดูเหมือนจะถูกชี้ชัดให้เป็นเครื่องมือในการทำงาน 

แล้วผลลัพธ์ที่เกิดขึ้นอาจตามมาด้วยความ 

เสียหายหากไม่พิจารณาลงไปให้ถึงตัวเนื้อหาที่มี 

อยู่ในงานนั้นๆ จริงๆ สำหรับผม ผลงานของ Le 

Corbusier ไม่ได้มีความสำคัญมากมายเท่าใดนัก 

แต่วิธีการที่เขาจัดการในการรับมือกับสิ่งต่างๆ 

และวิธีการที่เขามองเห็นความสำคัญต่างๆ ที่มีอยู่ 

ในความเป็นสถาปัตยกรรม รวมทั้งความมีชีวิต 

ของมันคือสิ่งที่สำคัญ ทัศนคติเหล่านี้ของเขาชี้ชัด 

อยู่ในคำพูดของเขาที่ว่า “เราต้องสามารถเห็น 

และเข้าใจในสิ่งต่างๆ เข้าใจในความเป็นไปที่จะ 

เกิดขึ้น และยิ่งไปกว่านั้น เปิดใจพร้อมที่จะรับมือ 

ต่อสิ่งที่มิอาจคาดเดาได้” 



79

•• เราต้องสามารถเห็นและเข้าใจในสิ่ง 

ต่างๆ เข้าใจในความเป็นไปที่จะเกิดขึ้น 

และยิ่งไปกว่านั้น เปิดใจพร้อมที่จะรับมือ 

ต่อสิ่งที่มิอาจคาดเดาได้ 80 กิจโชติ นันทนสิริวิกรม : แปล ••

Q: มีบุคคลเพียงไม่กี่คนเท่านั้นที่ได้มีโอกาสร่วมงานใกล้ชิดกับ Le 

Corbusier ดังที่คุณได้รับโอกาสนั้น 

A: มันก็จริงอยู่ที่หลายๆ คนได้มีโอกาสร่วมงานกับเขาเป็นระยะเวลาตั้งแต่ 

10-15 ปี ที่ปารีส แต่ก็มีเพียงส่วนน้อยเท่านั้นที่ได้มีโอกาสอยู่ที่หน้างาน 

กับเขา ผมได้มีส่วนรับรู้ถึงการปรับตัวของเขาที่มีอย่างไม่สิ ้นสุด รวมถึง 

ประสิทธิภาพในการเผชิญหน้ากับสิ่งต่างๆ ได้อย่างทันท่วงที ตัวอย่าง 

เช่น เมื่อผู้รับเหมาได้แจ้งถึงปัญหาที่มีอยู่ที่หน้างานและชี้แจงกับเขาว่าไม่ 

สามารถหาวัสดุก่อสร้างตามขนาดที่ต้องการได้ยกตัวอย่างเช่น แผ่นหิน 

เป็นต้น เขาจะถามกลับไปก่อนว่า แล้วขนาดที่หาได้นั้นมันมีขนาดเท่าใด 

บ้าง ระหว่างที่รอคำตอบจากผู้รับเหมา เป็นไปได้ว่า Le Corbusier เองก็ 

น่าจะมีขนาดต่างๆ ที่เตรียมเอาไว้ในใจอยู่แล้วคร่าวๆ ราวๆ สามขนาด 

แต่ผู้รับเหมาอาจจะหาวัสดุได้เพียงสองขนาดเท่านั้น จากนั้นเขาก็แจ้งกลับ 

ไปที่ผู้รับเหมาว่าเขาจะยอมใช้วัสดุตามขนาดที ่ผู้รับเหมาสามารถหาได้ 

ถึงอย่างไรก็ตาม มันก็ยังคงต้องสอดคล้องกับระบบการจัดการเชิงพิกัด 

(Modular) 19 ที่เขาได้วางเอาไว้แล้ว ซึ่งทำให้ผู้รับเหมาจะมีเศษวัสดุเหลือทิ้ง 

จากการตัด และเขาจะใช้วัสดุที่เป็นเศษเหลือนั้นกับส่วนอื่นๆ ที่เหลืออยู่ 

เขาจัดการให้วัสดุที่เหลือทิ้งจากการตัดทำงานได้ทั้งกับส่วนที่เป็นพื้นที่ 

ผืนหน้าต่างและส่วนที่เป็นแผงกันแดด และเขาก็จะสร้างสรรจังหวะขึ้นมา 

ด้วยวัสดุที่เป็นเศษเหลือนั้นๆ ผ่านการเพิ่มมิติอีกมิติหนึ่งเข้าไปที่เมื่อเพิ่ม 

เข้าไป ซึ่งก็ยังทำให้อาคารนั้นดูมีคุณค่าในตัวของมันเองได้ 



81

Q: เมื่อพาดพิงถึงการทำางานของระบบความ 

สัมพันธ์ของการจัดการ เชิงพิกัด (Modular) 

แล้ว แล้ว Le Corbusier ใช้มันอย่างไร 

A: ผมไม่คิดว่าระบบความสัมพันธ์ของการจัดการ 

เชิงพิกัด (Modular) ได้รับการทำความเข้าใจอย่าง 

ถ่องแท้ มันถูกใช้อย่างยืดหยุ่น ซึ่งในบางครั้งก็ 

ไม่ได้มีคุณสมบัติเหล่านี้อยู่ในงานนั้นๆ ณ จุดนั้น 

บางกรณีก็ไม่สามารถจะทำให้มันเกิดขึ้นได้ตลอด 

เวลา กล่าวโดยรวมมีเพียงองค์ประกอบสำคัญ 

หลักๆ เท่านั้นที่เป็นการทำงานที่อยู่ภายใต้ระบบ 

ความสัมพันธ์ของการจัดการเชิงพิกัด ซึ่ง Le 

Corbusier ก็ตระหนักว่ามันมีข้อยกเว้นอะไรบ้าง 

และยกเว้นได้ขนาดไหนที ่สามารถยอมรับได้ 

แน่นอน เรารู้กันอยู่แล้วว่ามันสมควรได้รับการ 

พัฒนาต่อยอดต่อเนื่องต่อไปได้อย่างไรบ้าง เขา 

มักจะทำงานเก็บข้อมูลทำรังวัดอาคารทางประวัติ- 

ศาสตร์ต่างๆ และเขาก็ค้นพบว่า ความชัดเจน 

และแน่นอนในสัดส่วนของอาคารเหล่านี้ได้รับ 

การพัฒนามาอย่างต่อเนื่องและปรากฏอยู่ใน 

ทุกๆ วัฒนธรรม ดังนั้นเขาจึงรวบรวมสิ่งต่างๆ ที่ 

19 Modular (Le Modulor) หนึ่งในกลวิธีในการ 

ออกแบบทางสถาปัตยกรรมที่ถูกค้นคว้าและ 

ทดลองโดย Le Corbusier ผ่านการให้ความ 

สำคัญที่มีต่อการทำงานและการกำหนดระบบ 

ของทั้งพิกัดและมิติที่มีอยู่ร่วมกันของกลุ่มปัจจัย 

ร่วมต่างๆ ที่การออกแบบให้ความสำคัญ ไม่ว่า 

จะเป็นเรื่องของสัดส่วนของมนุษย์ ขนาดและ 

สัดส่วนของวัสดุ ขนาด และมิติที่มีผลกับการใช้ 

งาน ระบบการก่อสร้าง ไปจนถึงรูปร่างรูปทรง 

ของสถาปัตยกรรมเพื่อให้เกิดความเชื่อมโยง 

สัมพันธ์กันในองค์รวม 

82 


20 Pierre Jeanneret ลูกพี่ลูกน้องของ Le 

Corbusier ที่ทำหน้าที่ป็นตัวแทนของ Le 

Corbusier และสถาปนิกหลักของโครงการ 

ออกแบบต่างๆ ในอินเดีย 

ค้นพบเข้าไว้ด้วยกัน และค่อยๆ พัฒนาออกมา 

จนเป็นระบบที่ว่าด้วยเรื่องของสัดส่วน (scale) 

ระบบความสัมพันธ์ของการจัดการเชิงพิกัดอาจ 

กล่าวได้ว่าระบบดังกล่าวเป็นเสมือนกฎที่เป็นข้อ 

กำหนดพื้นฐานของ Le Corbusier แต่มันก็ไม่ใช่ 

ข้อกำหนดที่ตายตัวเสมอไป ดังจะเห็นได้จากงาน 

ที่ Chandigarh นั้น Jeanneret 20 ก็ได้ทำการปรับ 

ระบบความสัมพันธ์ของการจัดการเชิงพิกัดให้ 

เหมาะสมต่อวิธีการก่อสร้างอาคารด้วยอิฐ 

Q: Le Corbusier ได้ชี้แจงว่าสิ่งที่เขาค้นพบ 

ในระบบความสัมพันธ์ของการจัดการเชิงพิกัด 

(Modular) มีรากฐานที่มาจากการให้ความสำาคัญ 

ต่อความเป็นมนุษย์ เขากล่าวยกย่องชื่นชมบ้าน 

ของชาวไร่ชาวนา รวมถึงเพิงกระท่อมต่างๆ ที่มี 

ความทันสมัยอยู่ในตัวเองอีกทั้งยังสอดคล้องตาม 

สัดส่วนและการใช้งานของมนุษย์ 

A: กล่าวได้ว่าเขาเป็นหนี่งในสถาปนิกที่ให้การ 

ยกย่องสรรเสริญและให้ความสำคัญในความเป็น 

ปุถุชนธรรมดา มันเป็นเสมือนกับว่าเขาให้ความ 



83

•• การปรับเปลี่ยนบางสิ่งบางอย่างแม้ 

เพียงเล็กๆ น้อยๆ ก็ตามในความสัมพันธ์ 

ระหว่างการเปิดช่องเปิด ความเป็นที่ว่าง 

ทางสถาปัตยกรรม และความเป็นมนุษย์ 

แล้ว ความสัมพันธ์นี้ก็จะส่งผลโดยรวมให้ 

เกิดความแตกต่างขึ้น •• 

84 


สำคัญบนความเป็นมนุษย์กับความเป็นพระเจ้าไปในขณะเดียวกัน โดยที่ 

ไม่มีบุคคลใดที่จะไม่มีความพิเศษอยู่ในตัวเอง ด้วยการที่เขาไม่เอาตัวเอง 

เข้าไปยุ่งเกี่ยวกับประเด็นทางสังคมและเศรษฐกิจ จึงทำให้เขาให้ความ 

สำคัญต่อศักดิ์ศรีของความเป็นมนุษย์ผ่านชีวิตและความเป็นอยู่ สำหรับ 

อาคาร สิ่งที่เขาทำคือการคำนึงถึงความเหมาะสมในแง่สัดส่วนของ 

ประสิทธิภาพการทำงานที่จะไม่ว่าใครก็ตามเมื่ออยู่ในสถานะของการเป็น 

ผู้ครอบครองในที่อยู่ของตนแล้วจะต้องไม่รู้สึกว่าเขาผู้นั้นด้อยค่า ซึ่งมัน 

สะท้อนอยู่ในความทรงจำของผมผ่านงานที่เขาวาดที่เขาร่างแบบเอาไว้ 

รวมถึงสิ่งที่เขาเองก็เคยพูดไว้ว่า บ้านเล็กๆ หลังหนึ่งนั้น ถ้าทำประตูให้มี 

ขนาดเล็กๆ บ้านก็ดูจะยิ่งเล็กลงไปกว่าเดิม แต่ถ้าเราทำบานประตูให้มี 

ขนาดเต็มที ่ตามที่มันควรจะเป็น วิธีการนี้ก็จะทำให้สิ่งต่างๆ เปลี่ยนแปลง 

ไป ดังจะเห็นได้ว่าผลจากการปรับเปลี่ยนบางสิ่งบางอย่างแม้เพียงเล็กๆ 

น้อยๆ ก็ตามในความสัมพันธ์ระหว่างการเปิดช่องเปิด ความเป็นที่ว่างทาง 

สถาปัตยกรรม และความเป็นมนุษย์แล้ว ความสัมพันธ์นี้ก็จะส่งผลโดยรวม 

ให้เกิดความแตกต่างขึ้น 

Le Corbusier มักชื่นชอบในโครงสร้างการทำงานของสิ่งที่มีสัดส่วน 

โครงสร้างการทำงานเล็กๆ และไม่ซับซ้อน เช่น เรือกลจักรไอน้ำ ตู้รถไฟ 

บ้านในรูปแบบต่างๆ ของผู้มีรายได้น้อย ผมยังจำได้ถึงตอนที่พาเขาเข้าไป 

ในย่านชุมชนของเมือง Ahmedabad พาเขาเข้าไปในบ้านเก่าๆ ที่กว้าง 

ไม่ถึง 6 ฟุต เขายืดแขนออกจนสุดและบอกกับผมว่า พระเจ้า! ดูสิว่าคน 



85

เหล่านี้เขาใช้ชีวิตอยู่กันอย่างไร สำหรับ Le Corbusier แล้ว การที ่จะต้อง 

มองสิ่งต่างๆ ในสองมาตราส่วนที่ต้องนำมาเทียบเคียงกันนั้น มิได้ก่อให้ 

เกิดปัญหาใดๆ กับเขาทั้งสิ้น ไม่ว่าจะเป็นกับความเล็กที่เล็กมากๆ ไปจนถึง 

กับความใหญ่โตที่ใหญ่มากๆ ซึ่งสถาปนิกน้อยคนนักที่จะสร้างสมดุลได้ดี 

ในสภาวะของการทำงานที่มีความแตกต่างเกิดขึ ้นยังเป็นความแตกต่างกัน 

อย่างสุดขั้วดังกล่าว 

Q: แล้วมันคืออะไร หรือว่ามันคือความน่าสนใจในความแตกต่างของสิ่งที่ 

อยู่ตรงข้ามกันอย่างสิ้นเชิง 

A: ครับ และมันก็เป็นสิ่งที่แสดงให้เห็นได้ชัดอย่างน่าประหลาด ในมื้อ 

อาหารต่างๆ เขาก็มักบอกว่าเราควรจะกินทั้งอาหารที่เปรี้ยวและอาหารที่ 

หวานไปด้วยกัน และเมื่อเขากินเนื้อ เขาก็มักจะบอกให้ใส่เกลือกันลงไป 

ด้วย แต่ถ้าเกิดมีเกลือบางส่วนที่เป็นก้อนใหญ่และก็มักจะกระจายตัวออก 

อย่างไม่ทั่วถึง ดังนั้นก็จะมีเนื้อบางส่วนที่ไม่โดนเกลือและก็มีบางส่วนที่เต็ม 

ไปด้วยเกลือ วิธีการเขียนเส้นในงานของ Le Corbusier ก็เช่นกัน ที่มีการ 

ทำงานร่วมกันของทั้งเส้นสายต่างๆ ที่ได้รับการให้น้ำหนักที่เบาบางมากๆ 

อยู่ร่วมกับเส้นที่มีทั้งความหนาและความหนัก มันเหมือนกันตรงที่ว่า Le 

Corbusier มักจะต้องการให้มีมิติสองประการเกิดขึ ้นมาอยู่เสมอ ทั้งมิติ 

ที่มีความบางและมิติที่มีความหนา มิติที่ต้องได้รับการเน้น มิติที่ควรจะ 

ปล่อย มิติที่มีความหยาบ มิติที่มีความนุ่มนวล มิติกระจ่างแจ้งในแสง 

สว่าง และมิติที่ซ่อนเร้นอยู่ในเงาที่ตกทอด ซึ่งเป็นการถ่วงดุลซึ่งกันและกัน 

แบบนี้อยู่เสมอ 

86 


21 Johann Sebastian Bach (1685-1750) 

นักประพันธ์ดนตรีชาวเยอรมันในยุค Baroque 

ผู้มีผลงานโดดเด่นที่ให้ความสำคัญต่อบทบาท 

ในการควบคุมและสั่งการเชิงเทคนิค ความงาม 

รวมถึงมิติทางด้านความคิดที่มีต่อการประพันธ์ 

เพลง 

Q: จะว่าไปแล้ว สิ่งเหล่านี้เองที่นำาเรามาถึง 

บทบาทของความเป็นดนตรีในงานของ Le 

Corbusier ที่ว่าด้วยเรื่องการทำางานกับจุดที่จะ 

ก่อให้เกิดความสมดุล 

A: สำหรับ Le Corbusier ดนตรีมีความสำคัญ 

อย่างมาก เราทราบดีอยู่แล้วว่าเขาเติบโตมาจาก 

ครอบครัวของนักดนตรี และเขาก็ได้ขยายผลจาก 

พื้นฐานเหล่านี้มาสู่วิธีการทำงานสถาปัตยกรรม 

ของเขา เขามักเชื่อมโยงงานของเขาเข้ากับวิธีการ 

เน้นช่องไฟ (fugue) ที่มีใช้กันอยู่ในการประพันธ์ 

เพลงเช่นเดียวกันกับวิธีการของ Bach 21 สำหรับ 

Le Corbusier องค์ประกอบในแต่ละส่วนจะ 

แสดงบทบาทโดยตัวมันเองตามโน้ตดนตรีและ 

ตามจังหวะดนตรีของมัน และเขาก็นำเอาจังหวะ 

ต่างๆ ที่มีความเป็นเอกเทศเหล่านั้นเข้ามารวมกัน 

อยู่ภายใต้ความสัมพันธ์ที่ชัดเจนซึ่งส่งผลให้เกิด 

ความกลมกลืนที่มีรูปแบบแตกต่างหลากหลาย 

ด้วยบทบาทที่ไม่ว่าจะเป็นผู้ใดก็ตามที่ทำหน้าที่ 

ในการสร้างสรรค์มันออกมา จังหวะเหล่านี้เป็นผล 



87

ที่ขึ้นตรงต่อผู้ที่ทำหน้าที่สร้างสรรค์เพราะว่าจังหวะนั้นหมายถึงสัดส่วน 

ไม่ว่าจะเป็นผลที่เกิดขึ้นโดยตรงหรือผลข้างเคียงที่เกิดขึ้นตามมาก็ตาม 

และจวบจนกระทั่งสิ้นสุดชีวิตการทำงานของเขา เขาก็ยังคงยืนหยัดที่จะให้ 

ความสำคัญกับความหลากหลายที่เอื้อให้เกิดจังหวะที่แตกต่างกันออกไป 

ได้อย่างมากมายในเวลาเดียวกัน 

ดังตัวอย่างหนึ่งที่มีความชัดเจนมากนั่นคือ ในระหว่างที่ทำงานออกแบบ 

บ้าน Shodan House ภายใต้เหตุผลบางประการ รูปแบบของมันดูจะมี 

ความตายตัวค่อนข้างมาก ซึ่ง Le Corbusier ก็ตระหนักดี และมันก็เป็น 

ปมประเด็นปัญหาที่รบกวนจิตใจเขาอยู่แล้วด้วย ดังนั้นเขาจึงมอบหมาย 

หน้าที่มาให้ผมช่วย และเมื่อผมเริ ่มต้นลงมือทำงานกับบ้านหลังดังกล่าว 

ผมก็รู้สึกได้ว่าแทนที่จะออกแบบโดยใช้เสากลม แต่เราควรใช้เสาสี่เหลี่ยม 

แทน โดยเสาสี่เหลี่ยมนี้เองที่ทำให้เกิดผลต่างๆ ตามมาได้อีกมากมาย เช่น 

การเข้าไปทำหน้าที่เป็นตัวกลางในการจบรอยต่อของการเจอกันของผนัง 

ได้อย่างแน่นอน การใช้มันให้เป็นตู้เก็บของหรือเป็นที่ว่างซึ่งทำหน้าที่บรรจุ 

เอาสิ่งต่างๆ เข้าไปได้ และเมื่อผมนำงานไปให้เขาดู เขาก็พูดขึ้นว่า วิธีการนี้ 

เริ่มที่จะเห็นผลแล้ว และขอเวลาอีกสักหน่อยให้เขาได้ร่วมเริ่มต้นทดลอง 

มัน และภายในเวลาสองชั่วโมงเขาก็ได้สร้างความแปลกใหม่ผ่านวิธีการให้ 

ความสำคัญกับรูปตัดของอาคาร โดยเพียงแต่ทำการเพิ่มเติมคานซอย 

เข้าไปที่จุดจุดหนึ่ง เพิ่มพื ้นขึ้นมาอีกทาง และเปิดความต่อเนื่องให้เกิดขึ้น 

88 


ระหว่างชั้นของอาคารด้วยการมีช่องเปิดวงกลมบนพื้นของอาคาร ผมยัง 

จำได้อีกว่า ผมยังคงทำงานอยู่กับการใช้แผงกันแดดแบบที่ทำๆ กันอยู่เป็น 

ประจำ และเมื่อ Le Corbusier มาเห็นเข้า เขาก็พูดขึ้นว่า คุณยึดติดอยู่กับ 

รูปแบบที่ตายตัวเกินไปแล้วรู้ตัวบ้างไหม ไหนลองเอามันออกสักสองชิ้น 

ดูหน่อยไหม ผมก็เลยลองเอามันออกดูและผมก็ตระหนักได้หลังจากที่ได้ 

ทำมันไปแล้วตั้งหลายปีว่า ช่องว่างที่เกิดจากการนำเอาแผงกันแดดสอง 

ชิ้นออกไปจากแนวเดิมที่เป็นอยู่นั้น กลับทำหน้าที่ในการเน้นคุณสมบัติ 

ของความเป็นสวนที่อยู่ ณ บริเวณนั้นของอาคารขึ้นมาในขณะที่ชิ้นอื่นๆ ที่ 

ยังรักษาแนวอยู่ในจังหวะที่ต่อเนื่องกันเป็นปกตินั้น ก็ทำหน้าที่ในการเน้น 

คุณสมบัติของการเป็นพื้นที่ห้องของอาคารในขณะเดียวกันอยู่นั่นเอง และ 

นี่ก็เป็นวิธีการของ Le Corbusier ที่เขามักใช้ในการให้ได้มาซึ่งการเพิ่มเติม 

ให้เกิดจังหวะที่แตกต่างออกไปลงไปในจังหวะที่มีอยู่แล้วเป็นหลัก และ 

วิธีการคล้ายคลึงกันนี้ที่เห็นได้ชัดอีกเช่นกันในงาน Sarabhai House ที่มี 

องค์ประกอบขนาดใหญ่ๆ ทั้งคานขนาดใหญ่มากๆ ที่จะทำหน้าที่นำคุณ 

เข้าไปสู่พื้นที่ภายในของอาคาร โดยมีผนังต่างๆ ที่ทำหน้าที่เป็นเหมือนกับ 

บานเลื่อน โดยองค์ประกอบเหล่านี้จะทำหน้าที่รับน้ำหนักไปด้วยในตัว ซึ่ง 

ในบางที่ก็มีการทิ้งระยะช่วงกว้างถึง 12 ฟุต โดยในบางที่ก็มีส่วนเชื่อมต่อ 

ระหว่างกันที่มีขนาดเพียงแค่ 2 ฟุตเท่านั้น และก็มาถึงจุดที่ว่า Louis 

Kahn นั้นมักจะไม่ใช้วิธีการเดียวกันนี้อย่างแน่นอน โดย Kahn มักจะ 

ทำงานกับการใช้ช่วงกว้างของเสาที่มีความคงที่และสม่ำเสมอกัน 



89

Q: นั่นก็เป็นสิ่งที่ทำาให้ต้องถามคุณต่อไปถึงเรื่องของประสบการณ์ 

ในการทำางานกับ Kahn รวมถึงความแตกต่างระหว่าง Kahn กับ Le 

Corbusier 

A: เป็นที่รู้กันอยู่แล้วว่าผมได้มีส่วนร่วมในการทำงานกับ Louis Kahn เป็น 

เวลาหลายปี สำหรับผม เขาเป็นคนที่มีจุดมุ่งหมายอยู่ที่ความเรียบง่าย มี 

ความพยายามที่จะให้ได้มาซึ่งระบบระเบียบแบบแผนที่มีความชัดเจน มี 

ความสม่ำเสมอมากๆ มีความแม่นยำเที่ยงตรงมากๆ มีความเคร่งครัดตรง 

ไปตรงมามากๆ ในขณะที่ Le Corbusier มิได้ให้ความสำคัญกับคุณสมบัติ 

เหล่านี้เลยแม้แต่น้อย Le Corbusier มักจะใส่ใจกับสถานการณ์ที่อยู่ใน 

ขั้นหัวเลี ้ยวหัวต่อของการตัดสินใจ เพราะมันมักจะก่อให้เกิดโอกาสที่จะนำ 

มาซึ่งการเกิดขึ้นของวิธีการใหม่ๆ ที่มีที่มาที่ไปจากการที่ปัจจัยต่างๆ ที่มีอยู่ 

นั้นมาอยู่รวมตัวกันโดยมันคงไม่จะต่างจากสาเหตุที ่ว่า การทำงาน 

สถาปัตยกรรมนั้นก็เหมือนกับกลวิธีหรือการพนันเสี่ยงโชค ผมมักบอกอยู่ 

เสมอว่า Kahn นั้นพยายามจะสร้างให้เกิดความสงัด ความครบถ้วน 

สมบูรณ์แบบอย่างแท้จริงโดยปราศจากการกระทบกระทั่งไม่ว่าจะในรูปแบบ 

ใดก็ตาม ในขณะที่ Le Corbusier จะกล่าวว่าอิฐนั้นมีคุณสมบัติของความ 

หยาบกระด้างอยู่ในตัวของมันเองอยู่แล้ว ดังนั้นจึงควรใช้คุณสมบัติของ 

ความหยาบกระด้างที่มีอยู่ของมันนั้นให้เต็มประสิทธิภาพ ขณะที่ Kahn 

จะทำให้ความเป็นอิฐนั้นมีความหมดจดและสวยงามให้ได้มากที่สุดเท่าที่ 

จะทำได้ 

90 


เปรียบเปรยในความเป็น Louis Kahn และความเป็น Le Corbusier แล้ว 

ก็คงเปรียบได้กับสถาปัตยกรรมโมกุลกับสถาปัตยกรรมฮินดู ในประเทศ 

อินเดียก็มีช่างฝีมือที่ทำงานอยู่กับสถาปัตยกรรมทั้ง 2 รูปแบบ ถ้ากลุ่มที่ 

ทำงานกับมัสยิดช่างฝีมือก็จะเป็นกลุ่มที่ทำงานเรียบง่าย บริสุทธิ์ ชัดเจน 

และมีระบบทางเรขาคณิตที่แน่นอนชัดเจน ในทางกลับกัน งานของวัดฮินดู 

นั้นองค์ประกอบต่างๆ จะมีการบิดตัวมีการกลับขึ้นกลับลงภายใต้ความไม่ 

อยู่ในระบบระเบียบแบบแผนใดๆ อย่างเห็นได้ชัดเจน ดังเช่น Le Corbusier 

ผู้ที่ก็มีทั้งความชื่นชมในความตรงไปตรงมาของเรขาคณิตโดยที่ตัวเขา 

เองนั้นก็มุ่งมั่นที่จะท้าทายต่อความตรงไปตรงมาของความเป็นเรขาคณิต 

ดังกล่าว 

โดยรวมแล้ว Kahn ออกจะเป็นบุคคลที่ยอมรับในเรื่องของข้อจำกัดต่างๆ 

ขณะที่ Le Corbusier เป็นบุคคลที่มักจะไม่ยอมอ่อนข้อต่อข้อจำกัดใดๆ 

Le Corbusier มักจะอยู่เหนือข้อจำกัด และมันก็เป็นที่มาถึงสาเหตุที่ว่า 

ทำไม Le Corbusier จึงสร้างสรรค์การคลี่คลายที่ว่างทางสถาปัตยกรรมที่ 

เยี่ยมยอด รวมถึงการเปลี่ยนแปลงของแสงที่น่าอัศจรรย์ สำหรับอาคารที่ 

ออกแบบโดย Louis Kahn นั้นเป็นจึงเป็นเสมือนสถานที่ที่เอื้อให้เกิด 

สภาวะที่เกี่ยวข้องกับการมีสมาธิ ขณะที่อาคารที่ออกแบบโดย Le Corbusier 

นั้น เป็นเสมือนสถานที่ที่เอื้อให้เกิดสภาวะที่เป็นดังเช่นการเปล่ง 

เสียงสูงเสียงต่ำต่างๆ ที่ขับขานออกมาเป็นบทเพลง 



91

Q: ทั้งสองมีบุคลิกภาพในส่วนใดที่เหมือนกันบ้าง 

A: ทั้งสองมีนิสัยใจคอการแสดงออกทางอารมณ์ที่แตกต่างกันชัดเจน 

ยกตัวอย่างอุปนิสัยการกินอาหาร ระหว่างที่อยู่ในอินเดีย Louis Kahn จะ 

กินแต่ปลานึ่งกับมันต้ม และไม่กินอะไรอย่างอื่นเลยนอกจากนี้ ในขณะที่ 

ระหว่างอยู่ในเมืองเดลี Le Corbusier กลับพาผมตรงไปที่ร้าน Moti 

Mahalเพื่อสั่งไก่ tandoori รวมถึงอาหาร Mughalai ทุกชนิด และเขาก็ 

ชื่นชอบเป็นอย่างมาก มีอยู่ครั้งหนึ่งที่ผมออกไปซื้อของกับ Kahn โดยที่เขา 

ต้องการจะหาส่าหรีสักผืนไปฝากภรรยา แล้วเขาก็เลือกส่าหรีที่ทำจาก 

ผ้าไหมสีขาวที่มีลวดลายมาตรฐานเป็นช่องไฟเล็กๆ พื้นๆ ที่สุดแสนจะ 

เรียบ เขาดูเป็นเสมือนกับผู้ที่ยึดมั่นและนับถือในลัทธิความเชื่อทางศาสนา 

ที่มีความเคร่งครัดในคำสอนของศาสนาเป็นอย่างมาก บ้านของ Le Corbusier 

ก็สุดแสนที่จะสะท้อนความเป็นตัวตนของเขาเอง มันเต็มไปด้วย 

สิ่งของต่างๆ นานาทั้งภาพจิตรกรรม ภาพพิมพ์ วัตถุสะสมที่มีคุณค่าทาง 

ศิลปะจากนานาประเทศกล่าวได้ว่า Kahn นั้นมีบุคลิกภาพที่แตกต่างออก 

ไปจาก Le Corbusier อย่างชัดเจน ดังจะเห็นได้จากเมื่อ Gira Sarabhai 22 

ถามเขาว่า สถาปัตยกรรมคืออะไร Louis Kahn ไม่สะดวกใจที่จะตอบ 

คำถามดังกล่าวด้วยคำตอบแบบพื้นๆ ทั่วไป และแทนที่จะให้คำตอบแก่ 

Gira Sarabhai เขากลับขอเวลาหนึ่งวันสำหรับคำตอบที่จะมีต่อคำถาม 

ดังกล่าว แล้วในเช้าวันถัดมาเขาก็กลับไปพร้อมกับกระดาษจดบันทึกชิ้น 

92 


22 Gira Sarabhai เจ้าของบ้าน Sarabhai 

House ผู้ริเริ่มดำเนินการ Calico Museum อัน 

เป็นพิพิธภัณฑ์ที่เกี่ยวกับพัฒนาการของสิ่งทอ 

ที่มีความสำคัญในระดับต้นๆ ของโลก 

Gira Sarabhai เป็นหนึ่งในบุตรีแห่งตระกูล 

Sarabhai อันเป็นตระกูลสำคัญที่มีบทบาททาง 

ธุรกิจและการพัฒนาในหลากหลายสาขาวิชา 

รวมถึงศาสตร์ที่สำคัญต่างๆ ของประเทศอินเดีย 

สมาชิกในตระกูล Sarabhai เล็งเห็นถึงความ 

สำคัญในการมอบหมายภาระหาที่ให้กับ 

สถาปนิกที่ได้รับความไว้วางใจในการมารับ 

หน้าที่ออกแบบสถาบันต่างๆ ที่ทางตระกูลเป็น 

ผู้ริเริ่ม 

เล็กๆ ที่มีข้อความว่า “ถ้าคุณมีความตั้งใจที่จะ 

ถามผมว่าสถาปัตยกรรมคืออะไรแล้ว ผมคงจะ 

ไม่สามารถให้คำตอบใดๆ ได้ เพราะคำตอบ 

ที่ว่านั้นมันมีอยู่ในจิตวิญญาณของความเป็น 

สถาปัตยกรรมโดยตัวของมันเองอยู่แล้ว และมัน 

ก็อยู่ที่ความปรารถนาของมันในการที่จะแสดงตัว 

ของมันเองว่ามันเป็นสิ่งใด” 

ขณะที่ Le Corbusier ได้ให้คำจำกัดความของ 

สถาปัตยกรรมอยู่เสมอๆ โดยที่หลายๆ ครั้งคำ 

จำกัดความดังกล่าวก็ได้ปรากฏอยู่ในงานเขียน 

ของเขาที่มีอยู่มากมาย และถ้าจะสุ่มเลือกหยิบ 

ยกขึ้นมาสักหนึ่งประโยคแล้ว มันก็คงจะเป็น 

ประโยคที่ว่า “สถาปัตยกรรมนั้นเป็นทั้งรูปร่าง 

ต่างๆ ปริมาตรต่างๆ สีต่างๆ เป็นดนตรี แสงและ 

เงาจะทำหน้าที่เป็นกระบอกเสียงให้กับ 

สถาปัตยกรรมของเขาในการถ่ายทอดความ 

เป็นจริงของมันออกมา” 



93

•• Le Corbusier เป็นบุคคลที่มักจะไม่ 

ยอมอ่อนข้อต่อข้อจำากัดใดๆ Le Corbusier 

มักจะอยู่เหนือข้อจำากัด และมัน 

ก็เป็นที่มาถึงสาเหตุที่ว่า ทำาไม Le 

Corbusier จึงสร้างสรรค์การคลี่คลาย 

ที่ว่างทางสถาปัตยกรรมที่เยี่ยมยอด 

รวมถึงการเปลี่ยนแปลงของแสงที่น่า 

อัศจรรย์ [...] อาคารที่ออกแบบโดย Le 

Corbusier นั้น เป็นเสมือนสถานที่ที่เอื้อ 

ให้เกิดสภาวะที่เป็นดังเช่นการเปล่งเสียง 

สูงเสียงตำ่ำต่างๆ ที่ขับขานออกมาเป็น 

บทเพลง •• 

94 


Q: แล้วบุคคลทั้งสองรู้จักกันบ้างหรือไม่ 

A: อันที่จริงแล้วก็ไม่ถึงกับจะรู้จักกันสักเท่าใด จริงอยู่ที่ Kahn เคยเข้าฟัง 

การบรรยายของ Le Corbusier บ้างที่ฟิลาเดลเฟีย แล้วก็เป็นไปตามที่มัก 

จะเป็นๆ กันอยู่นั่นก็คือ Kahn จะยืนอยู่ด้านหลังๆ ของห้องบรรยาย แต่ 

หลังจากการบรรยายแล้วก็มีการพบปะกันบ้างเมื่อมีคนนั้นคนนี้พา Le 

Corbusier มาเพื่อให้คนทั้งสองได้ทำความรู้จักกัน ผมคิดเอาว่ามันก็น่าจะ 

เป็นความคิดที่ดีที่บรมครูทั้งสองจะมาพบกัน และผมก็ได้บอกกับ Kahn 

ว่า ช่วงระหว่างที่เราเดินทางไปยุโรป เราน่าจะหาโอกาสสักวันเดินทางไป 

ปารีสเพื่อเข้าพบกับ Le Corbusier ซึ่ง Kahn ตอบกลับผมมาแค่ว่า ก็น่า 

จะได้ไปนะ 

หลังจากการเสียชีวิตของ Le Corbusier ผมเดินทางไปปารีสและอยู่ที่นั่น 

เป็นเวลาสามวันก่อนที่จะเดินทางไปฟิลาเดลเฟีย ที่ฟิลาเดลเฟียผมจำได้ว่า 

Kahn อยู่ที่สำนักงานของเขาบนชั้น 5 ของอาคาร แล้วก็โยนกุญแจลงมา 

เมื่อผมเข้าไปในสำนักงานแล้ว ผมได้เห็นว่า Kahn เองก็ออกจะรู้สึกหดหู่ใจ 

เป็นอย่างมาก ณ ขณะนั้น ซึ่งเขาก็ได้ถามผมว่า ได้ข่าวแล้วใช่ไหม ผม 

ตอบกลับไปว่า ครับ ทราบแล้วครับ ผมเพิ่งเดินทางมาจากปารีส แล้วเขา 

ก็หันหน้ามาหาผมมาด้วยสีหน้าที่แสดงออกถึงความอาลัยพร้อมกับถาม 

ผมว่า แล้วจากนี้ไปฉันจะทำงานไปเพื่อใคร 



95

Louis I. Kahn: The Yogi of Architecture 

ความเป็นโยคีแห่งสถาปัตยกรรม 

96 


Q: ขอให้คุณช่วยอธิบายถึงเหตุการณ์ในตอนที่ได้พบกับ Louis I. Kahn 

เป็นครั้งแรก 

A: ผมพบ Louis I. Kahn ครั้งแรกในปี 1958 ขณะที่ผมได้เดินทางไป 

สหรัฐอเมริกาซึ่งก็เป็นการเดินทางไปสหรัฐอเมริกาครั้งแรกด้วยทุนความ 

ร่วมมือจาก Graham Foundation Fellowship เพื่อนของผมคนหนึ่งอยู่ที่ 

นิวยอร์กพาผมไปฟิลาเดลเฟียเพื่อไปดูงานของ Louis Kahn และก็รวมถึง 

ไปที่สำนักงานของเขาด้วย ผมไม่เคยรู้จัก Louis Kahn รวมถึงผลงานของ 

เขามาก่อนเลย มันจึงเป็นเสมือนแรงผลักดันที่ทำให้ผมมีความสนใจที่จะ 

รู้จักตัวตนของเขา รวมถึงผลงานต่างๆ ของเขาให้เพิ่มมากขึ้น เรามีโอกาส 

ได้พูดคุยสอบถามเกี่ยวกับเรื่องราวต่างๆ ของเขาที่สำนักงานซึ่งเขาให้ 

ความเอาใจใส่ต้อนรับพวกเราเป็นการส่วนตัว และเป็นเรื่องที่น่าแปลกใจ 

อย่างคาดไม่ถึงในท่าทีรวมถึงการแสดงออกดังกล่าว ที ่ออกจะเป็นไปได้ 

ยากที่สถาปนิกผู้มีชื่อเสียงผู้หนึ่งจะพึงมีต่อชายแปลกหน้าคนหนึ่ง 

หลังจากได้อธิบายให้เขาฟังถึงที่มาที่ไปของ Graham Foundation 

Fellowship รวมถึงการร่วมงานของผมกับ Le Corbusier แล้ว ผมก็ได้ 

นำเสนอภาพถ่ายผลงานของผมบางส่วนที่ได้เริ่มลงมือก่อสร้างแล้วต่อ 

Louis Kahn เช่น งานอาคารพักอาศัย ATIRA หรือ Premabhai Hall รวม 

ถึงบ้านของผมเอง เมื่อเขาได้เห็นงานเหล่านั้นแล้ว ปฏิกิริยาที่เขามีต่อ 

ผลงานต่างๆ ดูจะเป็นปฏิกิริยาที่แสดงออกตามธรรมชาติในการให้ความ 



97

สนใจอย่างชัดเจนต่อเนื้อหาต่างๆ ที่มีอยู่ในผลงานเหล่านั้น เขาชื่นชมในการ 

มีคุณสมบัติที่ดำรงไว้ซึ่งสาระสำคัญที่อยู่บนรากฐานดั้งเดิมของวัฒนธรรม 

ที่ยังคงปรากฏอยู่ในงาน ATIRA Housing ผ่านการใช้หลังคาโค้งที่ยาว 

ต่อเนื่องไปจนสุดขอบอาคาร เขากล่าวว่าวิธีนี้อาจดูเป็นวิธีการที่ผิดแผก 

แตกต่างออกไปจากแบบแผนที่ทำกันโดยทั่วไป แต่ก็เป็นวิธีการที่มีความ 

ชัดเจนในตัวมันเองเมื่อพิจารณาถึงแง่ของการออกแบบ เป็นวิธีการจบ 

อาคารซึ่งมีทั้งความกล้าและความท้าทาย มันเป็นสิ่งที่ดีที่มีความพยายาม 

ในการทดลองที่จะสร้างการออกแบบที่มีพื้นฐานอยู่บนความเรียบง่ายและ 

ตรงไปตรงมามากกว่าที่จะจงใจให้ความสำคัญกับอาคารผ่านรายละเอียด 

ปลีกย่อยต่างๆ โดยที่รายละเอียดเหล่านั้นไม่ได้มีความสัมพันธ์กัน 

เมื่อพินิจพิเคราะห์ถึงวิธีการวางผังหลักของตัวอาคารที่ก่อให้เกิดจุดตัดที่ 

สำคัญ ซึ่งเป็นวิธีการเดียวกับที่ผมได้นำมาใช้ในบ้านของผมเองด้วยแล้ว 

นั้น ผลที่ได้ตามมาก็คือ มันทำให้เกิดการแยกครัว ห้องน้ำ และบันไดออก 

ไปจากส่วนใช้งานในชีวิตประจำวันและส่วนของห้องนอน รวมถึงการ 

เปลี่ยนแปลงและการกระจายตัวไปจนสุดขอบเขตต่างๆ ที่เกิดขึ้นมาตาม 

ความลึกและระยะทางที่มีอยู่ในผังของอาคาร Louis Kahn จึงเริ่มพูดถึง 

คุณสมบัติของความเป็นที่ว่างหลักและความเป็นที่ว่างสนับสนุนในที่ว่าง 

ทางสถาปัตยกรรม (Master and Servant Spaces) 23 ซึ่งเป็นแนวความคิด 

ในการออกแบบสถาปัตยกรรมที่ผมยังคงไม่ค่อยได้ทำการศึกษา หลังจาก 

นั้น เขาได้นำเอาโครงการออกแบบสถานทูตที่ลูอันดา (Luanda) ของ 

98 


23 Master and Servant Spaces หนึ่งในแนว 

ความคิดเกี่ยวกับการออกแบบสถาปัตยกรรม 

ของ Louis I. Kahn ที่ให้ความสำคัญต่อการ 

จัดการที่ว่างทางสถาปัตยกรรม (spatial organisation) 

24 Indian Institute of Management 

เขามาให้ดูและได้เปรยถึงความเหมือนกันใน 

แนวทางการทำงานระหว่างผังบ้านของผมกับ 

ผังของสถานทูตที่เขาออกแบบ สิ่งที่เขาให้ความ 

สำคัญอย่างชัดเจนอันได้แก่ความสำคัญของการ 

ออกแบบหลังคาสองชั้น รวมถึงการเอื้อให้เกิด 

การทอดตัวของเงาเพื่อตอบสนองต่ออาคารที่ต้อง 

อยู่ในสภาพอากาศที่มีทั้งความร้อนและต้องอยู่ 

ท่ามกลางความแปรปรวนของสภาพอากาศ สิ่งนี้ 

ฝังรากลึกอย่างแน่นหนักในความรู้สึกนึกคิดของ 

ผม กระทั่งทุกวันนี้ ผมยังจำได้ถึงสิ่งที่ทั้ง Kahn 

และ Le Corbusier ต่างก็ให้ความสำคัญ ไม่ว่า 

จะเป็นเรื่องของสภาพภูมิอากาศ รวมถึงการสร้าง 

ผลลัพธ์ที่เป็นทางเลือกให้กับการสร้างสรรค์ 

แนวทางตามธรรมชาติที่เอื้อต่อการเกิดสภาวะ 

แห่งการเกื้อกูลซึ่งกันและกัน แนวทางการศึกษา 

หลักที่ใช้กับ IIM Building 24 นับได้ว่าเป็นส่วนหนึ่ง 

ของผลที่มาจากการที่แนวความคิดดังกล่าวนั้น 

ได้รับการพัฒนามาอย่างต่อเนื่องภายใต้การให้ 

ความเอาใจใส่ต่อประเด็นซึ่งทั้ง Le Corbusier 

และ Louis Kahn ต่างก็ให้ความสำคัญเป็นอย่าง 

มาก 



99

หลังจากนั้นในวันเดียวกัน เขาได้ให้ผมดูสไลด์ที่เป็นทั้งแบบร่างแสดง 

แนวคิดและแบบที่เขียนขึ้นมาแล้ว รวมถึงหุ่นจำลองของงาน Richards 

Medical Centre และงาน Salk Institute สิ่งที่ Kahn นำมาให้ผมดูทำให้ผม 

ได้ตระหนักถึงความเอาใจใส่ของเขาในทุกรายละเอียดบนแบบที่ทำขึ้น 

ตั้งแต่วิธีการเขียนตัวอักษรต่างๆ ด้วยมือ (calligraphy) และวิธีร้อยเรียง 

ผ่านการเขียน (writing) ซึ่งทำให้แม้แต่ข้อความและการให้ข้อมูลทั่วไป 

ต่างๆ ดูมีคุณค่ามีความสำคัญขึ้นมาเมื่อผ่านวิธีการสื่อความหมายต่างๆ ที่ 

มีอยู่ในนั้น ผมคิดเอาเองว่ามันต้องเป็นเวลาต่อเนื่องอย่างยาวนานที่เขา 

ต้องปลูกฝังสิ ่งเหล่านี้ให้เกิดขึ้นจนเป็นกิจวัตรในฐานะที่สิ่งเหล่านี้คือความ 

จำเป็นพื้นฐานที่มีผลต่อการสร้างสรรค์ผลงานที่ยิ่งใหญ่เหล่านั้น หลายปี 

ผ่านไปหลังจากนั้น ผมยังคงรับรู้ได้ถึงคุณสมบัติเหล่านี้ในทุกผลงานการ 

ออกแบบของ Louis Kahn 

สิ่งที่พิเศษแต่เป็นคุณสมบัติพื้นฐานที่สำคัญอีกประการของ Kahn เห็นจะ 

เป็นเรื่องการขาดการเอาใจใส่ในการให้ความสำคัญต่อเรื่องที่เกี่ยวข้องกับ 

สถานภาพทางการเงิน ถึงแม้ตอนนั้นเป็นเพียงแค่การพบกันครั้งแรก เขา 

ก็ยังเชิญให้เราไปร่วมรับประทานอาหารเย็น และเขาเองก็ยังต้องเอ่ยปาก 

ขอใช้งบกับเลขาฯ ของเขา และก็เป็นเช่นเดียวกันเมื่อเขาตกลงที่จะทำการ 

ออกแบบให้กับ IIM มันเป็นการทำงานโดยไม่มีทั ้งการทำสัญญาอย่างเป็น 

ทางการ ไม่มีทั้งการกำหนดเรื่องของค่าตอบแทนที่เรียกเก็บกันตามปกติแต่ 

100 


อย่างใด จะมีก็แต่เพียงค่าใช้จ่ายที่เป็นค่าใช้จ่ายจริงส่วนตัวของเขาเท่านั้น 

และเขาก็ยังคงเป็นบุคคลที่ไม่เคยเห็นแก่ประโยชน์ส่วนตนตราบจนวาระ 

สุดท้าย เขาเป็นผู้ที่มีแต่การให้ โดยทั้งหมดทั้งมวลแล้ว สิ่งที่เขาคาดหวังที่ 

จะได้รับกลับมานั้นมันเป็นเพียงแค่เรื่องของการยอมรับ รวมถึงการได้รับ 

การสนับสนุนจากผู้คนรอบข้าง สิ่งต่างๆ เหล่านี้แสดงออกถึงความเป็นครู 

ที่มีอยู่ในตัวเขาโดยที่มันมักจะทำหน้าที่เป็นเครื่องชี้นำทางให้กับเขาอยู่เสมอ 

Q: แล้วคุณได้ไปเยี่ยมชมผลงานชิ้นใดของเขาบ้าง แล้วอะไรคือสิ่งที่คุณ 

ประทับใจในผลงานชิ้นนั้นๆ 

A: การได้เยี่ยมชมงาน Richards Medical Centre ดูจะเป็นประสบการณ์ 

ที่คาดไม่ถึงและน่าจะเป็นที่น่าจดจำที่สุดแล้ว ซึ่งมันก็ตรงข้ามกันอย่าง 

สิ้นเชิงกับการได้ไปเห็นผลงานศาลฎีกาที่ออกแบบโดย Le Corbusier เป็น 

ครั้งแรก แต่ทั้งสองผลงานก็เสมอกันในแง่มุมของความชัดเจน ในงานศาล 

ฎีกา การทอดตัวอยู่ในเงามืดที่เกิดจากการมองย้อนแสงและเมื่อมองไป 

ยังหลังคาที่ราวกับว่ามันลอยอยู่กลางอากาศของตัวอาคารเอง ก็ทำให้ผม 

มองเห็นและรับรู้ได้ทั้งการยกตัวลอยออกจากกันรวมถึงแรงยึดเหนี่ยวที่มี 

ต่อกันระหว่างส่วนของตัวอาคารหลักและส่วนของหลังคา ราวกับว่ามันคือ 

การขยายความในเนื้อหาที่เกี่ยวพันอยู่กับความรู้สึกแห่งความเป็นเทือกเขา 

หิมาลัย 



101

Richards Medical Centre

Salk Institute

ในงาน Richards Medical Centre ก็เช่นกัน ที่ผมมองเห็นและรับรู้ได้ถึง 

ภาพลักษณ์ของความเป็นสังคมโลกยุคใหม่ สำนวนวิธีการและภาษาใหม่ๆ 

ของการออกแบบอาคารสูง สิ่งเหล่านี้ถูกแสดงออกผ่านส่วนบริการที่วางตัว 

เรียงกันขึ้นไปตามความสูงของอาคารโดยได้รับการออกแบบให้มีลักษณะ 

ของการเป็นอาคารสูง (tower) ที่มีการใช้อิฐเป็นวัสดุหลัก โดยมีส่วน 

ต่อเนื่องถัดมาในแต่ละชั้นของอาคารเป็นชุดของหน้าต่างกระจกที่ถูก 

ออกแบบให้ปราศจากโครงของกรอบกระจกที่มุมของอาคาร และนั่นทำให้ 

เกิดความแตกต่างอย่างชัดเจนภายใต้ความเรียบความนิ่งของอาคารที่สูง 

ตระหง่านผ่านความแตกต่างที่มีระหว่างส่วนทึบตันที่ถูกก่อด้วยอิฐ กับส่วน 

ที่เป็นความใสและเบาที่เกิดจากกระจก การสะท้อนแสงและรายละเอียด 

ต่างๆ ของหน้าต่างกระจกเหล่านั้นยังอยู่ในความทรงจำของผมมาจนทุก 

วันนี้ โครงการนี้ผมยังได้เห็นถึงความเป็นไปของเมืองในอนาคตข้างหน้า 

ซึ่งอันที่จริงแล้ว งาน The Bharat Diamond Bourse ที่ผมกำลังออกแบบ 

อยู่ขณะนี้ ผมก็กำลังพยายามที่จะแสดงให้เห็นถึงนัยต่างๆ เหล่านี้อยู่เช่นกัน 

Q: ก่อนหน้าที่จะเริ่มต้นทำางานโครงการ IIM คุณได้พบกับเขาอีกบ้าง 

หรือไม่ 

A: ในปี 1960 Holmes Perkins ซึ่งดำรงตำแหน่งคณบดีที่ University of 

Pennsylvania ในขณะนั้นได้เชิญให้ผมไปบรรยายที่นั่น ผมสันนิษฐานเอา 

เองว่าการตีความของผมเกี่ยวกับผลงานการออกแบบของ Le Corbusier 

104 


25 Mughal Garden รูปแบบการวางผังสถา- 

ปัตยกรรมที่เป็นเอกลักษณ์และพระราชนิยมใน 

ราชวงศ์โมกุล สถาปัตยกรรมโมกุลได้รับอิทธิพล 

โดยตรงจากรูปแบบสถาปัตยกรรมเปอร์เซีย โดย 

มีเนื้อหาหลักของการวางผังที่อยู่บนรากฐานของ 

ความเป็นเรขาคณิตและสมดุลแบบสมมาตร 

ในการบรรยายครั้งนั้นน่าจะเป็นสิ่งที่ Kahn ให้ 

ความสนใจ จากเหตุผลดังกล่าว หลังจากการ 

บรรยายเสร็จสิ้นลงแล้วผมได้อธิบายถึงกลวิธี 

ต่างๆ ที่ Le Corbusier ใช้ในการทำงาน อีกทั้ง 

การให้ได้มาซึ่งรากฐานทางความคิดที่มีความ 

ชัดเจนในตัวเอง รวมถึงการแสดงผลปรากฏออก 

สู่สาธารณะได้อย่างเหนือความคาดหมาย โดย 

ณ จุดนี้เองที่น่าจะเป็นการสร้างให้เกิดข้อกังขา 

ที่ว่า Le Corbusier มีวิธีการอย่างไรในการสร้าง 

เนื้อหาต่างๆ เหล่านี้ขึ้นมาจากการทำงานกับ 

สถาปนิกรุ่นเยาว์ที่มีประสบการณ์น้อยอย่างผม 

(คบเด็กสร้างบ้าน) 

Kahn ฟังผมอธิบายถึงความเห็นของผมเกี่ยวกับ 

การออกแบบบ้าน Villa Shodhan ผ่านวิธีการที่ 

ใช้การพลิกบ้าน Villa Savoye กลับ รวมถึงแนว 

ความคิดในการออกแบบห้องประชุมสภาที่มีที่ 

มาจากหอทำความเย็นของโรงไฟฟ้าที่เมือง 

Ahmedabad เรายังได้พูดคุยกันเกี่ยวกับสวน 

Mughal Garden 25 สถาปัตยกรรมพื้นถิ่นของ 

อินเดีย ตลอดจนสถาปัตยกรรมคลาสสิคในมุม 



105

มองของผม การสังเกตของทั้ง Louis Kahn และศาสตราจารย์ McHarg 

บนสิ่งต่างๆ ที่ได้กล่าวไปแล้วนั้น เป็นมุมมองที่เปิดกว้าง และจากการที่ผม 

ก็ไม่เคยถูกสอนด้วยวิธีนั้นๆ มาก่อน การได้เริ่มมีประสบการณ์รวมถึง 

โอกาสที่ได้พบเจอสิ่งต่างๆ เหล่านี้ส่งผลให้เกิดการเปลี่ยนแปลงที่มีต่อผม 

ทั้งในเชิงวิชาการและเชิงวิชาชีพ 

และก็ช่างโชคดีที่ในปี 1962 คณบดี Perkins ได้เชิญผมให้ไปร่วมสอน 

เป็นเวลาครึ่งหนึ่งของภาคการศึกษา ทำให้ความคาดหวังที่จะได้มีโอกาส 

และมีเวลามากขึ้นในการพบกับ Kahn อีกครั้งเป็นจริงขึ้นมา หลังจากนั้น 

ผมยังคงได้มีโอกาสเดินทางไปที่เพนซิลเวเนียอย่างต่อเนื่องมาจนถึงปี 

1974 และ Kahn ก็มักจะให้เวลากับผมอยู่เสมอๆ และมันก็คงเป็นไปได้ว่า 

โชคชะตาได้ดลบันดาลให้ผมมีครูอีกหนึ่งคนเป็นคนที่สอง 

ถึงแม้ว่า Kahn จะให้ความสำคัญกับ Le Corbusier ในฐานะของการเป็น 

ครูที่ไม่แสดงตัวตนของเขา ผมก็ยังเห็นถึงความเป็นโยคีอินเดียในตัวของ 

Kahn โยคีผู้มองหาความเป็นตัวของตัวเองที่แท้จริงอยู่เสมอ เพราะเขาเชื่อ 

ว่าในความเป็นตัวของตัวเองนั้นเป็นที่ที่มีดุลยภาพของโลกอันสุดแสนจะ 

กว้างใหญ่ที่มีทั้งความกลมกลืนเต็มไปด้วยพลังและความคิดสร้างสรรค์ 

106 


Q: คุณจำาโครงการออกแบบต่างๆ ที่สำานักงานของ Kahn รับผิดชอบ 

อยู่ในขณะนั้นได้หรือไม่ 

A: ผมรู้สึกประทับใจในการเอาใจใส่ที่มีต่อรายละเอียดต่างๆ ของโครงการ 

Salk Institute ในขณะนั้น หากพิจารณาเพียงแค่แบบของโครงการที ่อยู่ 

บนกระดาษแล้วละก็ มันไม่สามารถชี้ให้เห็นถึงผลที่จะเกิดขึ้นจริงๆ บน 

ตัวงานสถาปัตยกรรมของสถาบันดังกล่าวได้เลย เป็นต้นว่าสีของคอนกรีต 

รวมถึงสีของส่วนที่เป็นไม้ เช่นเดียวกับรายละเอียดทางสถาปัตยกรรมต่างๆ 

วิธีการทำรอยต่อที ่คาบเกี่ยวอยู่บนความแตกต่างระหว่างวัสดุ ไปจนถึง 

ที่ว่างทางสถาปัตยกรรมที่เกิดขึ้นภายในตัวอาคารเองและระหว่างตัวอาคาร 

ต่างๆ สิ่งที่สร้างความประทับใจให้กับผมได้มากที่สุดเห็นจะเป็นภาพลักษณ์ 

ที่ดูลึกลับซ่อนเร้นของตัวสถาปัตยกรรมที่ดูราวกับว่ากำลังอยู่ในห้วงอวกาศ 

ลานโล่งขนาดใหญ่ระหว่างกลุ่มอาคารรูปทรงลูกบาศก์ทั้งหลายทำหน้าที่ 

เป็นที่ตอบรับปรากฏการณ์ต่างๆ ของดวงจันทร์และพระอาทิตย์ได้อย่าง 

ไม่มีที่ติ ส่งผลให้อาคารที่ขนาบอยู่ทั้งสองข้างทำหน้าที่เป็นเสมือนเครื่องมือ 

ที่ทำหน้าที่ในการแสดงผลที ่มีต่อปฏิสัมพันธ์ดังกล่าวได้อย่างชัดเจน มัน 

เป็นประสบการณ์และการรับรู้ที่มีต่อสถาปัตยกรรมอันเป็นทั้งความรู้สึกที่ 

พิเศษและมีพลังมหาศาลที่หาได้ยากยิ่ง 



107

นอกจากนี้ ผมก็ยังรู้สึกประทับใจในผลที่เกิดจากการให้ความสำคัญและ 

ความเคร่งครัดที่มีต่อเนื้อหาและความเป็นเรขาคณิตที่ปรากฏอยู่ในวิธีการ 

ที่ตัวสถาปัตยกรรมถูกออกแบบขึ้นมา วิธีการสร้างความเชื่อมโยงและการ 

อ้างอิงซึ่งกันและกันผ่านมุมองศาที่กระทำระหว่างกันและการทำซ้ำใน 

ส่วนต่างๆ สร้างให้เกิดการรับรู้ได้ผ่านการมีประสบการณ์ร่วมที่ไม่ต่างจาก 

การมีประสบการณ์ร่วมเมื่อไดัฟังเพลง March ที่ประพันธ์โดย Beethoven 

คอนกรีตที่ผมมักจะถือว่าเป็นวัสดุที่ไม่ได้มีความสำคัญอะไรในคุณสมบัติ 

ของตัวมันเองมากนัก กลับถูกทำให้เป็นวัสดุที่มีความประณีตได้ไม่ต่างจาก 

หินอ่อน ประการสุดท้าย ร่องน้ำที่ถูกวางตำแหน่งไว้ ณ ตรงกลางของลาน 

ที่อยู่ระหว่างกลุ่มของอาคารและด้วยความใสที่มีอยู่ทั้งในน้ำที่นิ่งและใน 

น้ำที่ไหล ก่อให้ความหมายอันเป็นที่มาของปรัชญาในการออกแบบของ 

Louis Kahn ที่ว่าด้วยเรื่องของคุณสมบัติทางโสตสัมผัสของความสงัด 

ท่ามกลางความเชื่อมโยงสอดประสานของเหล่าความสงัดที่มีอยู่นั้นๆ ที่ 

ส่งผลต่อปฏิกิริยาของความรู้สึกในการรับรู้ 

Q: อะไรเป็นที่มาที่ไปของการตัดสินใจที่จะเชิญ Louis Kahn มารับหน้าที่ 

ออกแบบสถาปัตยกรรมให้กับโครงการ IIM 

A: ในปี 1962 Kasturbhai Lalbhai กรรมการอาวุโสและเป็นผู้ที่ได้รับการ 

ยอมรับอยู่ในวงการอุตสาหกรรมของอินเดียอีกทั้งยังเป็นผู้ที่ให้การสนับสนุน 

ต่อวงการสถาปัตยกรรมซึ่งก็เป็นผู้ที่เชิญ Le Corbusier เพื่อมารับหน้าที่ 

108 


ออกแบบให้กับอาคารพิพิธภัณฑ์และอาคาร Mill Owners’ Association 

ในเมือง Ahmedabad เขาแจ้งความประสงค์ที่จะให้ผมออกแบบ Indian 

Institute of Management โดย Dr.Vikram Sarabhai ผู้ที่จบการศึกษามา 

จากมหาวิทยาลัยฮาร์วาร์ด (Harvard University) และเป็นทั้งนักวิทยา- 

ศาสตร์รวมถึงนักอุตสาหกรรมผู้ที่ทำหน้าที่เป็นผู้อำนวยการของ IIM ใน 

ขณะนั้น ได้มอบหมายให้ผมทำรายละเอียดโครงการดังกล่าวขึ้น และเขา 

ก็เป็นคนที่ตัดสินใจว่าควรจะเชิญสถาปนิกผู้มีชื่อเสียงเช่นเดียวกับ Le 

Corbusier มาเพื่อรับหน้าที่ในการออกแบบ แล้วก็น่าจะเชิญสถาปนิก 

ชั้นนำท่านอื่นๆ อีกที่ได้รับการยอมรับอยู่ในระดับเดียวกันให้มาร่วมทำงาน 

โดยมอบหมายให้ผมได้ร่วมอยู่ในคณะทำงานออกแบบสถาปัตยกรรม 

ให้กับสถาบันดังกล่าว แต่เนื่องจากรายชื่อของสถาปนิกที่ได้รับการเสนอชื่อ 

ขึ้นมาโดยคณะกรรมการดังกล่าวนั้นยังไม่มีผู้ใดที่ได้รับการยอมรับที่เสมอ 

เหมือนกับ Le Corbusier ได้เลย ผมจึงโน้มน้าวและชี้ชวนคณะกรรมการ 

ให้เชิญ Louis Kahn เนื่องด้วย Kahn มีผลงานที่เป็นที่ประจักษ์เฉกเช่น 

เดียวกับ Frank Lloyd Wright ที่คณะกรรมการเหล่านั้นรู้จักเป็นอย่างดี ซึ่ง 

คณะกรรมการทุกท่านก็ให้ความเห็นชอบ หลังจากได้รับการอนุมัติจากทาง 

คณะกรรมการที่เป็นผู้ว่าจ้าง ผมจึงเริ่มดำเนินการโดยส่งโทรเลขไปยัง 

Kahn พร้อมทั้งขอร้องให้เขาเข้ามารับหน้าที่นี้ อีกทั้งยังได้ให้คำมั่นสัญญา 

กับเขาว่าผมจะรับหน้าที่เป็นสถาปนิกที่ทำหน้าที่คอยประสานงานต่างๆ ให้ 

อยู่ทางนี้ด้วยตัวเองถ้ามันเป็นความประสงค์ของเขา 



109

Indian Institute of Management

Q: แล้วในกรณีนี้ Kahn ได้มาใช้สำานักงานของคุณใน Ahmedabad สำาหรับ 

การทำางานออกแบบของเขาที่ทำาให้กับโครงการ IIM บ้างหรือไม่ 

A: Kahn ไม่ได้มาใช้สำนักงานของผมเลย เนื่องจากทางผู้ว่าจ้างต้องการให้ 

ใช้ National Institute of Design (NID) เป็นที่ทำการของโครงการ โดย 

มอบหมายให้ผมทำหน้าที่เป็นที่ปรึกษาให้กับผู้ว่าจ้างและด ำเนินการประสาน 

งานกับ Kahn ผู้ทำหน้าที่เป็นสถาปนิกหลักของโครงการ คณะทำงาน 

ทั้งหมดได้รับการว่าจ้างจาก NID โดยมีผมเป็นผู้ประสานงาน เราทั้งหมด 

ทำงานในนามของ NID ต่อมาได้มีการย้ายที่ทำงานดังกล่าวไปอยู่ที่หน้า 

งาน และก็อยู่ที่นั่นตลอดมาจนถึงทุกวันนี้ (1992) และเราก็ได้ใช้สำนักงาน 

ของโครงการแห่งนี้เป็นที่ที่เราเฝ้ามองเฝ้าสังเกตการณ์ในความเป็นไปต่างๆ 

ของโครงการมาโดยตลอด หลังจากการเสียชีวิตลงอย่างกะทันหันของ 

Kahn ผมกับ Anant Raje ได้เข้ามาร่วมกันรับหน้าที่ในการดำเนินงาน 

ทั้งหมดต่อ ซึ่งอันที่จริงแล้วในขณะนี้ Anant Raje ก็ได้เข้ามารับบทบาทใน 

การเป็นสถาปนิกหลักให้กับงานในส่วนที่เหลือทั้งหมดของโครงการ นับ 

เป็นคุณูปการของ NID ที่ทำให้เหล่านักเรียนภายใต้สถาบันดังกล่าวได้มี 

โอกาสเข้ามามีส่วนร่วมและได้รับรู้ในปรัชญารวมถึงขั้นตอนและกรรมวิธีใน 

การทำงานต่างๆ ของ Louis Kahn 

112 


อีกทั้งมันก็เป็นโอกาสที่ดีที่ Louis Kahn เองก็เห็นชอบที่จะรับมอบหมาย 

งานดังกล่าวตามการชักชวนของผม และมันก็ไม่ได้สร้างให้เกิดความแตก- 

ต่างใดๆ ทั้งสิ้นสำหรับ Louis Kahn ไม่ว่าเขาจะทำงานอยู่ที่ไหนเนื่องจาก 

มีผมอยู่ในฐานะผู้รับผิดชอบที่จะดำเนินการให้แนวความคิดในการออกแบบ 

ต่างๆ ของเขาสำเร็จลุล่วงลงให้ได้โดยสมบูรณ์แบบตามที่เขาคาดหวังไว้ 

จากเหตุผลที่ได้กล่าวไปแล้ว ผนวกกับความรับผิดชอบที่ Louis Kahn มีต่อ 

การทำงานสถาปัตยกรรม รวมถึงผมผู้ทำหน้าที่ประสานงานต่างๆ เพื่อที่จะ 

ให้เขาเดินทางมา Ahmedabad ได้อยู่เสมอ โดย Kahn จะใช้เวลาในการ 

ทำแบบขั้นต้นต่างๆ อยู่ที่ฟิลาเดลเฟีย ถึงแม้ว่าเราจะมีปัญหาในเรื่องของ 

การแลกเปลี่ยนเงินอยู่เสมอๆ แต่ Kahn ก็เห็นด้วยที่จะปรับตัวในเรื่องของ 

สภาพความเป็นอยู่ให้เข้ากันได้กับทุกสิ่งทุกอย่างที่เราจัดหาและนำเสนอให้ 

กล่าวได้เลยว่าเราทุกคนในอินเดียให้ความสำคัญและความเอาใจใส่ใน 

ทุกสิ่งทุกอย่างที่เขาพยายามนำเสนอ รวมถึงการดำเนินการให้สิ ่งต่างๆ 

เหล่านั้นบรรลุผลตามความมุ่งมาดปรารถนาของเขาในทุกประการ ทั้งนี้ก็ 

เพื่อให้บรมครูสถาปัตยกรรมเช่นเขาได้มีโอกาสสร้างความภาคภูมิใจให้ 

เกิดขึ้นในงานสถาปัตยกรรมที่เขาออกแบบ และก็นับเป็นโชคดีของเราที่เขา 

พิสูจน์สิ่งต่างๆ เหล่านี้ให้เป็นที่ประจักษ์ 



113

Q: ถ้ากล่าวถึงที่มาในการเชิญ Louis Kahn แล้ว อะไรคือปัจจัยหลักของ 

การให้ความสำาคัญที่อาจจะมีมากกว่ากัน ระหว่างผลงานการออกแบบ 

ของเขาหรือปรัชญาของเขา ถ้าคุณสามารถแยกแยะให้เห็นความแตกต่าง 

ได้อย่างชัดเจนระหว่างประเด็นทั้งสอง 

A: มันไม่ใช่ทั้งปรัชญาหรือหรือผลงานสถาปัตยกรรม แต่มันเป็นเรื่องของ 

ความมีสติสัมปชัญญะไหวพริบปฏิภาณที่มีต่อสิ่งแวดล้อม มันเป็นเรื่องของ 

การให้คุณค่า การให้ความสำคัญ และการเอาใจใส่ ที่สร้างความเชื่อมั่นให้ 

กับทางคณะทำงานในการที่จะเชิญ Louis Kahn วิธีการสอน ความคิด รวม 

ถึงแนวทางในการทำงานของ Kahn มีผลต่อความรู้สึกของคณะกรรมการ 

ที่เป็นผู้ว่าจ้างเป็นอย่างมาก เมื่อมีความเข้าใจที่ชัดเจนดังกล่าวบังเกิดขึ้น 

จึงส่งผลให้ Kahn ได้รับความร่วมมืออย่างเต็มประสิทธิภาพ จะมีอยู่บ้างก็ 

เพียงข้อเสนอแนะเล็กๆ น้อยๆ ในบางกรณีเท่านั้น ถึงกระนั้นก็ไม่มีผู้ใด 

ที่จะมีข้อโต้แย้งต่อวิธีการออกแบบของ Kahn 

อันที่จริงแล้วมีอยู่ครั้งหนึ่งในระหว่างการตรวจความคืบหน้าของโครงการ 

ที่ Kahn ได้เผยให้ผมฟังถึงวิธีการที่สำคัญที่สุดในการปฏิบัติวิชาชีพสถา- 

ปัตยกรรมซึ ่งมันก็คือการทำให้เจ้าของโครงการนั้นมีความเชื่อมั่นอย่างเต็ม 

เปี่ยม การทำให้เขาเข้าใจในคุณค่าและความสำคัญของสถาปนิกซึ่งรวม 

ถึงปรัชญาการทำงานและแนวทางการทำงาน เมื่อมีความรู้สึกเชื่อมั่น 

ให้ความไว้วางใจซึ่งกันและกันได้เกิดขึ ้น เขาก็จะให้การสนับสนุนในการ 

114 


ทำงานอย่างเต็มความสามารถตลอดไปจนกระทั่งโครงการนั ้นๆ เสร็จสิ้น 

โดยสมบูรณ์ ผมเชื่อว่า Kahn ก็ปฏิบัติต่อผู้ร่วมงานในสำนักงานของเขา 

เองรวมถึงผู้รับเหมาก่อสร้างด้วยวิธีการอย่างเดียวกันนี้ และนี่คือเหตุผล 

ที่ว่าทำไมอาคารที่ Kahn ออกแบบทั้งหลายจึงสัมฤทธิผลด้วยการได้รับ 

การยกย่องให้เป็นผลงานชั้นครู 

อย่างไรก็ตาม Kahn ได้กำหนดแนวความคิดในการออกแบบสำหรับ 

โครงการ IIM ผ่านความชัดเจนในปรัชญาซึ่งมีส่วนคล้ายคลึงกับวิถีที่นักบุญ 

ต่างๆ ของชาวอินเดียได้เคยกล่าวเอาไว้ในอดีต ยกตัวอย่างเช่นแนวทาง 

การออกแบบที่ให้ความสำคัญกับความตั้งใจจริงที่จะแสดงให้เห็นถึงนัยและ 

ความหมายของสาระสำคัญที่มีอยู่ในงาน โดยสิ่งต่างๆ เหล่านี้ถูกแสดงให้ 

เป็นที่ประจักษ์ได้ผ่านรูปทรงต่างๆ ในสถาปัตยกรรมถึงแม้ว่ามันจะมี 

คุณสมบัติที่มีความเป็นนามธรรมอยู่มากก็ตาม ผลการทำงานของเขา 

นำเสนอสาระสำคัญต่อสถาปัตยกรรมผ่านความจำเพาะเจาะจง พวกเรา 

ทุกคนต่างยกย่องให้ Kahn เป็นหนึ่งในผู้ที่มีความเป็นนักออกแบบอย่าง 

แท้จริง ดังจะเห็นได้จากผลงานที่ปรากฏอยู่ในรูปแบบของหุ่นจำลองและ 

แบบร่างต่างๆ ว่ากันตามความเป็นจริงแล้ว นั่นก็คือสิ่งที่เขาได้บอกกล่าว 

ผ่านผลงานซึ่งมีอิทธิพลต่อผู้คน ตลอดจนความสามารถในการสร้างการ 

ยอมรับและความเห็นชอบจากผู้คนได้ในขณะเดียวกัน 



115

ในฐานะสถาปนิกคนหนึ่งผมคิดว่า Kahn ได้แสดงให้พวกเราเห็นถึง 

เส้นทางอีกหนึ่งเส้นทางของแนวทางการทำงานออกแบบสถาปัตยกรรม 

โดยส่วนตัวแล้วทั้งผมและครอบครัวนั้น การเดินทางมาอินเดียของเขา 

3-4 ครั้งในหนึ่งปีระหว่างปี 1962-1974 ได้มีส่วนเสริมสร้างความเชื่อมั่น 

ที่มีในตัวผมจากพ่อแม่ของผมอีกด้วย ความคิดเห็นของ Kahn ที่มีต่อความ 

เป็น Le Corbusier รวมถึงผลงานของเขาในอินเดีย ทำให้ผมตรึกตรองถึง 

ครูคนแรกของผม (หมายถึง Le Corbusier: ผู้แปล) ได้อย่างลึกซึ้งมากขึ้น 

เป็นต้นว่า ผมยังจำได้แม่นยำถึงคำจำกัดความที่ Kahn มีต่อที่ประชุม 

เกี่ยวกับอาคารที่ประชุมสภาที่ออกแบบโดย Le Corbusier ว่าเป็นดัง the 

frozen dream ที่เป็นความพยายามอย่างยิ่งยวดที่จะยืนหยัดในอุดมการณ์ 

อีกทั้งยังสามารถถ่ายทอดอุดมการณ์เหล่านั้นให้กลายมาเป็นความจริง 

ขึ้นมาจนได้ ผมเป็นหนี้ทางความคิดต่อ Kahn ในเรื่องของความมีไหวพริบ 

ปฏิภาณที่เขามีต่อสิ่งแวดล้อม ดังเช่นการออกแบบอาคารของโรงเรียน 

สถาปัตยกรรมที่ผมได้ออกแบบเอาไว้ในปี 1964 แนวความคิดต่างๆ ของ 

Kahn เกี่ยวกับห้องเรียนที่อยู่ภายใต้ร่มเงาในสภาวะแวดล้อมที่เปิด ชั้น 

เรียนต่างๆ ถูกทำให้เชื่อมโยงเชื่อมต่อเข้าด้วยกัน รวมถึงการศึกษาที่มีมิติ 

ที่หลากหลาย ได้ส่งอิทธิพลต่อการปฏิบัติวิชาชีพและการสอนสถาปัตย- 

กรรมของผมเสมอมา ว่ากันตามความเป็นจริงแล้ว ด้วยการดำรงอยู่ของ 

ความเป็นโรงเรียนสถาปัตยกรรมในรูปแบบดังกล่าวมาตลอดระยะเวลากว่า 

30 ปี (1992) เรายังคงรับรู้ได้ถึงการมีตัวตนของ Kahn อยู่ผ่านแนว 

ความคิดต่างๆ เหล่านี้ในหลายประการ 

116 


Q: คุณได้รับโอกาสในการทำางานร่วมกับบรมครูผู้ยิ่งใหญ่ของสถาปัตย- 

กรรมสมัยใหม่ถึงสองท่านซึ่งนับว่าเป็นโอกาสที่หาได้ยากมาก มีอะไรที่ 

จะแสดงถึงเหตุผลที่มาที่ไปในความสำาคัญรวมถึงคุณลักษณะที่มีอยู่ในการ 

ออกแบบของบุคคลทั้งสองท่านได้อีกบ้าง 

ทั้งสองมีความเป็นตัวของตัวเองโดยสัญชาตญาณ รวมถึงความเข้าใจอย่าง 

ลึกซึ้งในความต่อเนื่องของกระบวนการทั้งกระบวนที่แสดงออกถึงความเป็น 

ไปของชีวิต ด้วยผลงานต่างๆ ทั้งในรูปของบทความ การวาดการเขียน และ 

ผลงานออกแบบของบรมครูทั้งสอง ได้แสดงให้เห็นถึงขอบเขตที่ไม่มีที่สิ้นสุด 

ในความเป็นบุคคลที่มีความคิดสร้างสรรค์ การเพิ่มพูนพฤติกรรมการทำงาน 

เหล่านี้ทั้งในสภาวะที่อยู่ภายใต้จิตสำนึกหรือแม้กระทั่งในสภาวะที่อยู่ภายใต้ 

จิตใต้สำนึกนั้นสามารถรับรู้ผ่านแง่มุมต่างๆ ของชีวิต สิ่งเหล่านี้แทรกซึมอยู่ 

ในทุกๆ ที่ ตัวอย่างเช่น การถามคำถามพื้นๆ ที่มีความชัดเจนอยู่ในตัวเอง 

ณ เวลาหนึ่งๆ อาจนำมาซึ่งคำตอบมากมายที่ส่งผลต่อการแสดงออกที่แตก 

ต่างกันในหลากหลายทิศทาง และในท้ายที่สุด มันก็แสดงให้เห็นถึงสัจธรรม 

ที่เป็นความจริงของชีวิต 

พูดในแง่มุมที่เกี่ยวกับความเป็นสถาปัตยกรรมแล้วความรู้สึกที่ว่านี้ถูกแสดง 

ให้เห็นได้ในวิธีการที่มีความพิเศษและแตกต่างออกไปอย่างมาก เป็นต้นว่า 

เมื่อทั้ง Le Corbusier และ Kahn ต่างจะต้องมาทำงานและเดินทางมา 

อินเดียทั้งๆ ที่ปฏิกิริยารวมถึงการแสดงออกต่างๆ ผ่านงานสถาปัตยกรรม 

ของคนทั้งสองนั้นมีความแตกต่างกันอย่างสิ ้นเชิง แต่บุคคลทั้งสองก็ได้ให้ 



117

ความเอาใจใส่อย่างลึกซึ้งต่อนัยต่างๆ ที่มีความเกี่ยวข้องกับประวัติศาสตร์ 

ที่มีมาหลายศตวรรษของวัฒนธรรมที่มีอยู่ ณ ที่แห่งนี้ โดยสัญชาตญาณ 

แล้ว คนทั้งสองรับรู้ถึงความเป็นไปของถิ่นฐานที่อยู่แห่งนี้ รวมถึงลักษณะ 

พื้นฐานทางด้านสังคมที่มีอยู่ร่วมกันของกลุ่มคนที่ดำรงชีวิตอยู่ ณ ที่แห่งนี้ 

ซึ่งมันก็คงจะเหมือนกับแพทย์ที่เข้าใจ รับรู้ได้ ตระหนักถึง และให้ความ 

สำคัญกับปัจจัยต่างๆ ที่จะมีผลต่อการทำงานอันจะทำให้แพทย์เหล่านั้น 

สามารถล่วงรู้ได้อย่างทันท่วงทีในการที่จะเผชิญกับโรคภัยต่างๆ การได้ 

เดินทางไปเยือนโบราณสถานที่มีความสำคัญทางประวัติศาสตร์ การได้ 

พบเห็นสัตว์และพืชพรรณต่างๆ ที่มีอยู่ในท้องถิ่น มีส่วนทำให้บุคคลทั้งสอง 

สามารถค้นพบวิธีการที่ทำให้สถาปัตยกรรมสามารถแสดงออกถึงประเด็น 

ต่างๆ เหล่านี้ได้อย่างน่าอัศจรรย์ 

สิ่งที่ผมยังไม่สามารถทำความเข้าใจได้ก็คือ ความเหมือนกันในวิสัยทัศน์ 

ของบุคคลทั้งสองที่มีต่อความสำคัญเชิงประวัติศาสตร์โดยปราศจากการ 

ยึดมั่นถือมั่นที่จะกำหนดให้ความสำคัญเหล่านั้นกลายมาเป็นเป็นเพียงแค่ 

สิ่งที่ต้องเจริญรอยตาม แต่กลับสร้างการทำงานที่มีประสิทธิภาพได้ด้วย 

การตีความสิ่งต่างๆ เหล่านั้นขึ้นมาใหม่ และเมื่ออาคารที่เขาทั้งสอง 

ออกแบบได้ก่อสร้างแล้วเสร็จ การรับรู้ถึงอาคารเหล่านั้นด้วยประสบการณ์ 

และความเข้าใจในแง่มุมมของความสำคัญและความเหมาะสมนั้น 

สามารถเทียบเคียงได้กับกลุ่มอาคารและอาคารที่มีความสำคัญทาง 

ประวัติศาสตร์ วัฒนธรรมและประเพณีต่างๆ ของอินเดีย 

118 


26 Jahaz Mahal at Mandu Jahaz Mahal 

แปลว่า พระราชวังที่มีรูปแบบคล้ายกับเรือ 

ปรากฏชื่อเป็นรูปแบบของสถาปัตยกรรมที่ตั้งอยู่ 

บนผืนทะเลสาบหรือสถาปัตยกรรมที่ตั้งอยู่บน 

ผืนดินที่ถูกขนาบด้วยผืนน้ำขนาดใหญ่ Jahaz 

เป็นชื่อเรียกสถาปัตยกรรมในรูปแบบดังกล่าวที่ 

มีความสำคัญและตั้งอยู่ในเมืองที่มีความสำคัญ 

ทางประวัติศาสตร์หลายแห่งในอินเดีย Jahaz 

Mahal ที่เมือง Mandu นั้นมีลักษณะเฉพาะที่ 

ให้ความสำคัญกับการสรรค์สร้างวิธีคิด จังหวะ 

และระบบการที่ปรากฏให้เห็นเด่นชัดอยู่บนการ 

จัดการพื้นที่ใช้สอยต่างๆ ที่เรียงรายต่อเนื่องกัน 

อยู่บนระนาบพื้น ทั้งในส่วนที่เป็นการเปิดพื้นที่ 

ตรงกลางภายในอาคารและระหว่างกลุ่มของ 

อาคาร (court) 

Q: คุณกำาลังจะบอกว่าบุคคลทั้งสองเป็นบุคคล 

ที่มีความละเอียดอ่อนในการรับรู้เป็นอย่างยิ่ง 

A: ใช่แล้ว ถ้าไม่เป็นเช่นนั้นแล้ว จะเป็นไปได้ 

อย่างไรที่ส่วนของอาคารตามแนวตัดขวางที่มีอยู่ 

ในกลุ่มอาคารหอพักที่ Louis Kahn ออกแบบ จึง 

มีคุณสมบัติที่นับได้ว่ามีส่วนร่วมที่คล้ายคลึงเป็น 

อย่างมากกับกลุ่มอาคาร Jahaz Mahal at 

Mandu 26 ที่ถูกสร้างขึ้นมาตั้งแต่ในศตวรรษที่ 15 

เป็นไปได้อย่างไรที่สัดส่วนต่างๆ ของอาคารนับ 

ตั้งแต่ส่วนค้ำยันเสริมเพื่อใช้รับน้ำหนักอยู่ใน 

โครงสร้างหลักเรื่อยไปจนถึงแม้แต่ส่วนช่องเปิด 

ต่างๆ ของอาคารจึงสามารถสร้างความรู้สึกที่เกือบ 

จะเหมือนกันให้กับเราได้จนราวกับว่างานทั้งสอง 

นั้นมีส่วนร่วมอยู่ภายใต้สกุลช่างเดียวกัน อันที่จริง 

หลังจากเริ่มทำงานออกแบบในส่วนของหอพัก 

สำหรับโครงการ Indian Institute of Management 

ไปได้ประมาณหนึ่งปี ผมได้ให้ Kahn ดู 

ภาพถ่ายของกลุ่มอาคารที่ Mandu แล้ว Kahn ก็ 

ได้อุทานออกมาว่า “มันช่างเป็นเรื่องของความ 

เป็นธรรมชาติในการตั้งคำถามที่ก่อให้เกิดการได้ 



119

มาซึ่งคำตอบโดยแท้” ซึ่งประโยคดังกล่าวชี้ชัดถึงวิธีการของเราในการ 

ตั้งคำถามต่างหากที่มันจำเป็นจะต้องมีความชัดเจนเป็นอย่างยิ่ง 

Q: ทั้ง Le Corbusier และ Louis Kahn มีแนวทางในการสร้างวิธีการ 

ออกแบบกันขึ้นมาได้อย่างไรบ้าง เป็นไปได้ไหมว่าบุคคลทั้งสองนั้นต่าง 

ให้ความสำาคัญกับการเอาใจใส่อย่างทั่วถึงอันมีผลต่อสภาวะในการ 

ตัดสินใจส่วนบุคคลที่มีอยู่ในตัวเองของคนทั้งสองอยู่แล้วในเวลาที่คน 

ทั้งสองทำางานออกแบบ 

A: หลังจากได้เรียนรู้การทำงานกับทั้ง Kahn และ Le Corbusier ทำให้ผม 

มาถึงจุดที่เชื่อว่าความคิดสร้างสรรค์นั้นจะได้รับการพัฒนาขึ้นบนความ 

ไม่ยึดมั่นถือมั่นและการมีปฏิกิริยาตอบสนองต่อปัจจัยใหม่ๆ เท่านั้น และมัน 

ก็แทบจะอยู่บนรอยต่อที่หมิ่นเหม่ระหว่างความคิดสร้างสรรค์และความ 

ไร้เดียงสาเลยทีเดียว ในขณะที่นั่งทำงานอยู่กับโต๊ะเขียนแบบ ณ จุดนั้น ณ 

พื้นที่ตรงนั้น มันกลายเป็นสื่อกลางหรือที่ที่รวบรวมและดึงเอาประสบการณ์ 

ที่มีอยู่แล้วออกมาทำงาน เป็นสิ่งที่เราเรียกกันว่า ตบะ (tapasya; penance) 

อันเป็นคุณสมบัติของการมีสมาธิอยู่กับสิ่งที่ทำ รวมถึงการตรึกตรอง 

อย่างรอบคอบต่อสิ่งต่างๆ ที่มีอยู่ในงาน รวมถึงแนวความคิดต่างๆ ที่กำลัง 

มีอยู่ต่อสิ ่งต่างๆ เหล่านั้น ณ ที่ตรงนั้น คำตอบทั้งหลายก็จะค่อยๆ เกิดขึ้น 

จากบทสนทนาที่ดำเนินไปอย่างเงียบเชียบ ผ่านการเต้นของหัวใจที่เพิ่มขึ้น 

ซึ่งในท้ายที่สุดแล้วรอยยิ้มที่มีแต่ความปีติก็จะปรากฏ ว่าไปแล้วมันก็แทบ 

120 


จะเหมือนกับการเกิดของเด็กคนหนึ่ง แต่ต่างกันตรงที่ว่ามีเพียงผู้ที่เป็นคน 

รังสรรค์งานเหล่านั้นขึ้นมาเท่านั้นที่จะรับรู้ได้ถึงการดิ้นรนหาช่องทางต่างๆ 

ที่มีอยู่ในการทำงาน 

อันที่จริงแล้วคำพูดของ Le Corbusier ที่ว่า “เมื่อเขาเริ่มลงมือทำงานมัน 

เป็นสีน้ำเงิน แต่เมื่อถึงเวลาที่ทำงานเสร็จ มันเป็นสีเขียว และเขาก็ไม่รู้ว่า 

มันเกิดขึ้นได้อย่างไร” นั้นเป็นคำพูดที่แสดงนัยอย่างชัดเจน ตัวของผมเอง 

นั้นก็มิอาจล่วงรู้ได้เลยว่าอะไรคือความเป็นอันหนึ่งอันเดียวในที่นี้ที่สัมพันธ์ 

อยู่กับเนื้อหาของความเป็นองค์รวมที่กำลังดำเนินอยู่ภายในตัวของมัน 

โดยตัวของมันเอง มันเป็นสิ่งที่เราเรียกขานกันว่า ญาณ (dhyana; meditation) 

บทความงานเขียนต่างๆ ของ Le Corbusier และ Kahn เน้นย้ำถึง 

เรื่องที่ควรจะเป็นในงานสถาปัตยกรรมและการวางผังเมือง ด้วยการทำงาน 

ทั้งสองประเภทดังกล่าวจึงเกิดคำถามว่าอะไรเป็นเรื่องของการแสดงออก 

และการที่ทำให้รับรู้ได้ ตลอดจนในรูปแบบใดที่มันควรจะเป็น เขาทั้งสองไม่ 

เคยพยายามที่จะสร้างการตัดสินผลงานรวมถึงวิธีการออกแบบของเขาเอง 

อีกทั้งไม่เคยที่จะยึดมั่นถือมั่นอยู่ในทฤษฎีของตน 

ตัวอย่างเช่น ในการออกแบบก่อสร้างอาคารต่างๆ ของ Capitol Complex 

ที่ Chandigarh นั้น Le Corbusier จะพูดถึงแต่เรื่องที่เกี่ยวข้องกับความ 

เป็นที่ตั้งของโครงการ ที่มีทั้งภูเขา ต้นไม้ ฝน ดวงตะวัน เขาไม่เคยที่จะพูด 

เกี่ยวกับคุณสมบัติทางสถาปัตยกรรมทั้งในงานออกแบบศาลฎีกาและใน 

งานออกแบบที่ประชุมสภา ซึ่งอันที่จริงแล้ว เขาได้คิดค้นรูปทรงใหม่ของ 



121

ห้องประชุมสภาเอาไว้ให้เป็นรูปทรงของอาคารที่ 

ขึ้นรูปมาจากรูปทรงของหอหล่อเย็นที่ Ahmedabad 

เช่นเดียวกันกับการที่เขาคิดค้นคุณลักษณะ 

ที่สำคัญของ Shodhan House ขึ้นมาจากรูป 

จำลองต่างๆ ที่มีอยู่ในอินเดีย ระเบียงเฉลียงต่างๆ 

ที่มีอยู่ใน Shodhan House ก็มีที่มาจากฉาก 

การแสดงความรักของพระนางราธาที่มีต่อพระ 

กฤษณะ 27 เฉลียงนอกชานที่มีความลึกของ 

Sarabhai House นั้น ก็มีที่มาจากการทำความ 

เข้าใจของ Le Corbusier ในคุณสมบัติแบบป่า 

ร้อนชื้นและอาจรวมถึงคุณสมบัติต่างๆ เหล่านี้ที่ 

ปรากฏอยู่และถ่ายทอดเอาไว้ในภาพเขียนของ 

Henri Rousseau 28 

เช่นเดียวกันกับ Kahn ที่เอ่ยถึงมหาวิทยาลัยแห่ง 

แรกของเมือง Bologna โดยเฉพาะเรื่องของทาง 

เดินต่อเนื่องในร่มของอาคารที่เชื่อมต่อระหว่าง 

อาคารต่างๆ (arcade) เขาพูดถึงการแบ่งแยก 

ระหว่างพื้นที่ที่มีความเคร่งครัดต่อหน้าที่ในการ 

ใช้งานของมัน (sacred) กับพื้นที่ที่ต้องทำหน้าที่ 

27 พระนางราธากับพระกฤษณะ พระกฤษณะ 

เป็นอวตารของพระนารายณ์ตามความเชื่อใน 

ศาสนาพราหมณ์-ฮินดู และเป็นองค์ดำเนิน 

เรื่องหลักในมหากาพย์รามายณะ โดยมีพระนาง 

ราธาเป็นพระมเหสีเอกของพระองค์ 

28 Henri Rousseau จิตรกรชาวฝรั่งเศสยุคอิม- 

เพรสชันนิสม์ในช่วงครึ่งหลังของคริสต์ศตวรรษ 

ที่ 19 ผลงานของ Rousseau ส่วนหนึ่งเป็นเรื่อง 

ของการจินตนาการถึงสภาพแวดล้อมที่อยู่ห่าง 

ไกลจากสภาพแวดล้อมที่จิตรกรใช้ชีวิตอยู่ โดย 

เฉพาะอย่างยิ่ง สภาวะแวดล้อมในภูมิประเทศที่ 

อยู่ในเขตร้อน 

122 


ในการตอบสนองในเรื่องของการใช้งานต่อพื้นที่ที่มีความเคร่งครัดเหล่านั้น 

(profane) ผ่านส่วนที่ก่อให้เกิดการแบ่งแยกระหว่างอาคาร โดยพื้นที่เหล่า 

นี้นั้นถูกใช้เป็นทางสัญจรร่วมต่างๆ (ghats) ดังจะเห็นได้ในการจัดการพื้นที่ 

ระหว่างส่วนที่ใช้งานเพื่อกิจกรรมทางวิชาการและส่วนที่ใช้เป็นที่พัก เขาพูด 

ถึงปฏิสัมพันธ์ของการแลกเปลี่ยนที่มีอยู่ทั้งในเรื่องความเป็นศาสตร์และ 

กรรมวิธีของการทำอาหารที่มีที่มาจากหลายๆ ภูมิภาค เขาพูดถึงที่ว่างใน 

งานสถาปัตยกรรมที่ผ่านการให้ความสำคัญกับเรื ่องของการสร้างมันขึ้นมา 

ให้เกิดร่มเงาที่ตอบสนองต่อการใช้งานในยามบ่ายที่ต้องเผชิญกับความ 

ร้อน รวมถึงการเปิดพื้นที่โล่งในใจกลางของอาคารที่เอื้อต่อการสัมผัสกับ 

กระแสลมที่ค่อยๆ เคลื่อนตัวผ่านไปในยามเย็น เขาพูดถึงแม้กระทั่งเรื่อง 

การเตรียมการสำหรับการทำอาหารที่มีคุณภาพดีสักหนึ่งมื้อ รวมไปถึงการ 

ที่จะสร้างความอิ่มอกอิ่มใจสร้างความเพลิดเพลินอันเป็นเรื่องของความสุข 

ที่เกิดขึ้นผ่านการได้ร่วมรับประทานอาหารในมื้อนั้นๆ 

ด้วยวาทกรรมอันมีชั้นเชิงต่างๆ ที่ทำงานผ่านทั้งปัจจัยภายในและปัจจัย 

ภายนอกดังกล่าว จึงเป็นที่มาที่ทำให้บุคคลทั้งสองดำรงความเป็นอิสระ 

จากการแสดงออกทางความคิดทางสถาปัตยกรรมแบบเดิมๆ ที่ซ้ำซากและ 

ย่ำอยู่กับที่ ไปสู่อิสรภาพในการค้นหาข้อคิดเห็นที่มีความหมายและมีความ 

สำคัญอยู่ในข้อจำกัดต่างๆ จนกระทั่งกลายเป็นสิ่งที่ทั้งสองยึดมั่นเป็น 

หลักการและให้ความสำคัญในการทำงานมาโดยตลอด 



123

Q: ประสบการณ์ส่วนตัวของคุณกับการทำางานกับบุคคลทั้งสองนั้นเป็น 

อย่างไรบ้าง ชีวิตการทำางานในหนึ ่งวันเมื่ออยู่ในที่ทำางานของบุคคลทั้ง 

สองนั้นเป็นอย่างไรบ้าง 

A: ตอนนั ้นผมอายุ 23 ปี มันเหมือนกับเด็กเล็กๆ คนหนึ่งที่แทบจะไม่มี 

ประสบการณ์ใดๆ ในการทำงานทั้งสิ้น โลกที่ไม่คุ้นเคยนี้ก็ดูออกจะน่า 

หวาดระแวงอยู่มิใช่น้อย แต่ก็ยังคงแฝงเอาไว้ด้วยความท้าทาย มันไม่มีทั้ง 

สิ่งใดที่ได้รับการให้ความสำคัญเป็นพิเศษหรือสิ่งใดที่มีผลในการสร้างให้ 

เกิดการมีอคติต่อมันมากกว่าสิ่งอื่น ทุกสิ่งทุกอย่างที่คนคนหนึ่งทำได้ ณ 

ขณะนั้นคือการซึมซับและทำให้มันเป็นส่วนหนึ่งของการใช้ชีวิต มันเป็น 

ช่วงชีวิตของผมที่กำลังเปลี่ยนผ่านโดยไม่รู้เนื้อรู้ตัวจนถึงทุกวันนี้ เป็น 

เสมือนช่วงเวลา 7 ปีในความทรงจำที่ยังคงดำเนินต่อไปอยู่ อีกทั้งยังเป็น 

ความทรงจำที่ผมยังคงสัมผัสได้อยู่เสมอ 

ในขณะที่ผมได้ร่วมงานกับ Kahn ตอนอายุ 34-35 ปีแล้ว เวลานั้นผมรู้จัก 

ตัวของผมเองมากกว่าเดิมผ่านประสบการณ์ต่างๆ ที่มีมาก่อนหน้า รวมถึง 

ความรู้ความเข้าใจที่ได้รับจากการปฏิบัติวิชาชีพผ่านผลงานชิ ้นต่างๆ แต่ก็ 

อีกนั่นแหละ ที่ผมยังคงจมอยู่ในความปลาบปลื ้มชื่นชมอย่างท่วมท้นใน 

ภาษาทางสถาปัตยกรรมของ Kahn รวมถึงปรัชญาที่เขาเชื่อมั่นและผลงาน 

การออกแบบสถาปัตยกรรมของเขา มันมากเสียจนผมแทบจะหลงลืม 

ความเป็นตัวตนของผมเองไปเลยเสียด้วยซ้ำ ซึ่งอันที่จริงแล้วผมแทบจะ 

ถอนตัวออกจากสิ่งที่ได้เรียนรู้มาจาก Le Corbusier ในเรื่องแง่มุมต่างๆ 

124 


ของการเป็นนักออกแบบเสียด้วยซ้ำไป และก็มีบ่อยครั้งที่ผมมักจะมีข้อ 

ขัดแย้งโดยเฉพาะอย่างยิ่งในเรื่องของการทำงานส่วนตัวของผมเองกับ 

งานต่างๆ ที่ผมทำงานร่วมกับ Kahn อยู่ในเวลาเดียวกัน แต่ Kahn ก็ได้ 

ช่วยให้ผมเติบโตขึ้นผ่านการให้ข้อคิดเห็นของเขาบนแนวทางการออกแบบ 

สถาปัตยกรรมของผม ซึ่งบ่อยครั้งก็เป็นข้อขัดแย้ง แต่มันก็ยังคงก่อให้เกิด 

ประเด็นทางความคิดเป็นอย่างมาก 

เพื่อเป็นการยกตัวอย่างให้เฉพาะเจาะจงมากขึ้น ผมเริ่มต้นฝึกงานใน 

สำนักงานของ Le Corbusier โดยทำหน้าที่เขียนรูปตัดขวางของอาคาร 

ศาลฎีกาที่เมือง Chandigarh ในช่วงบ่ายของทุกๆ วันที่ Le Corbusier 

ทำงานอยู่ที่สำนักงาน เขามักจะใช้เวลาไปกับการสลับเข้าไปตรวจงานตาม 

โต๊ะทำงานของแต่ละคน และอาจจะนั่งทำงานอยู่ ณ ตรงนั้นตลอด 5 

ชั่วโมงในบ่ายวันนั้น หรือแค่แก้ไขแบบที่ทำอยู่โดยใช้เวลาเพียงไม่กี่นาที 

ด้วยการที่ผมเองนั้นไม่รู้ทั้งภาษาฝรั่งเศสรวมถึงผลงานการออกแบบ 

สถาปัตยกรรมต่างๆ ของ Le Corbusier เลย มันจึงเป็นสิ่งที่ยากมาก 

สำหรับผมในการเข้าถึงและเข้าใจข้อคิดเห็นของ Le Corbusier รวมทั้งการ 

ทำความเข้าใจต่อบทสรุปต่างๆ ที่เกิดขึ้น ต่อให้ผมได้เรียนรู้ในการให้ความ 

สำคัญของ Le Corbusier ที่มีต่อที่ว่างทางสถาปัตยกรรม มุมมองของเขา 

แบบแผนของเขามาแล้ว แต่ทุกวันนี้ ผมก็ยังคงมุ่งมาดปรารถนาที่จะเข้าใจ 

ในแก่นของเนื้อหาสาระต่างๆ ที่ถูกแสดงให้ปรากฏออกมาผ่านวิธีการให้ 

ความสำคัญที่มีต่อสาระต่างๆ เหล่านั้น 



125

อย่างไรก็ตาม เมื่อเวลาผ่านไปหลายปีผมพยายามที่จะจดจำวิธีการที่ Le 

Corbusier พินิจพิเคราะห์ drawing วัตถุ และอาคารต่างๆ ที่มันไม่ได้เป็น 

เพียงแค่การดูให้รู้เอาไว้เฉยๆ แต่เป็นการดูเพื่อทำให้เกิดความเข้าใจอย่าง 

ถ่องแท้ ซึ่งมันไม่เหมือนกับการทำความเข้าใจที่มีรูปแบบแค่เพียงแบบ 

อย่างตามมาตรฐานทั่วๆ ไป แต่ก็คงเทียบเคียงได้กับการมองดูสิ่งต่างๆ 

รอบตัวด้วยสายตาของเด็กคนหนึ่ง หรือการมองด้วยดวงตาที่สามของผู้ที่ 

มีความคิดริเริ่มสร้างสรรค์ ในความหมายของประวัติศาสตร์นั้นจำเป็นต้อง 

ถูกทำความเข้าใจในฐานะของการเป็นลำดับที่ต่อเนื่องเป็นขั้นเป็นตอนด้วย 

สายตาที่มีจุดมุ่งหมายไปยังอนาคตที่ไม่มีใครล่วงรู้ได้แต่ก็เป็นอนาคต 

ที่เป็นหมุดหมายเพื่อที่จะไปให้ถึง 

เรายังคงต้องค้นหาเมล็ดพันธุ์ที่ใช่เพื่อวัตถุประสงค์ในการให้ได้มาซึ่งต้นไม้ 

ที่เมื่อโตเต็มที่แล้วแข็งแรงและเป็นที่พึงปรารถนา แบบร่างทางความคิดบน 

กระดาษชิ้นเล็กขนาดเพียงแค่แสตมป์ก็สมควรสื่อให้เห็นถึงองค์ประกอบ 

สำคัญๆ ของเมืองเมืองหนึ่งได้ รูปตัดเล็กๆ หนึ่งรูปแนวตัดก็ควรอธิบายให้ 

เห็นถึงความเป็นที่ตั้งของโครงการ คุณสมบัติของสิ่งแวดล้อมบริเวณที่อยู่ 

รายรอบ รวมไปถึงแก่นสารสาระที่ครอบคลุมไปจนถึงเนื้อหาหลักของสิ่ง 

ต่างๆ ที่มีอยู่ในที่นั้นๆ สำหรับผมแล้ว มันเป็นการเรียนรู้ที่แตกต่างจากการ 

เรียนรู้ที่มีอยู่โดยทั่วไป มันเป็นเรื่องของการเรียนรู้เพื่อพินิจพิเคราะห์ให้เห็น 

ถึงผังพื้นของอาคาร รวมถึงระบบการทำงานที่มีความแตกต่างออกไปอย่าง 

126 


สิ้นเชิง การพินิจพิเคราะห์สิ่งเหล่านั้นโดยไม่ยึดติดกับความเป็นระบบ 

ระเบียบแบบแผนของการทำงาน แต่เป็นรูปแบบของการทำงานที่เป็นรูป 

เป็นร่างจับต้องได้ชัดเจน พูดสั้นๆ ได้ว่ามันสร้างการปลดปล่อยพันธนาการ 

ทางความคิดของการทำความเข้าใจระบบการทำงานต่างๆ ที่มีอยู่ในผังพื้น 

โดยที่ผังพื้นที่ว่านั้นมิได้เป็นเพียงเรื่องของการจัดวางสิ่งต่างๆ ลงในผังให้ 

ครบถ้วน การทำความเข้าใจระบบการทำงานในรูปด้านที ่มิได้เป็นเพียงแค่ 

การจัดวางสิ ่งต่างๆ ที่อยู่บนรูปด้านของอาคาร หรือการขึ้นของดวงอาทิตย์ 

ที่มิใช่เป็นเพียงแค่สิ่งที่บ่งบอกว่ามันคือเวลาเช้าเพียงเท่านั้น 

ในทางตรงกันข้าม Kahn ได้ทำให้ผมพึงระวังต่อการไหลเวียนของอากาศ 

ผ่านกระแสลม ความชัดเจนในโครงสร้างของการทำงาน ข้อดีในความตรง 

ไปตรงมาของระนาบพื้นผิว ความงดงามในความเป็นเรขาคณิต และแก่น 

ความหมายอันมีความลึกซึ้งที่อยู่ในคำหรือประโยคต่างๆ ภาษาของ Kahn 

ก่อให้เกิดความตระหนักในมรดกทางวัฒนธรรมอันมีมาตั้งแต่บรรพบุรุษ 

ที่เรียกกันว่า อุปนิษัท (the Upanishads) 29 

การดำรงชีวิตอยู่บนความถูกต้องแม่นยำและเต็มไปด้วยความมีระบบ 

ระเบียบแบบแผนภายใต้ความสามารถในการพินิจพิเคราะห์ทั้งในระดับ 

รายละเอียดต่างๆ จนถึงความสัมพันธ์ในภาพรวมของเขา ส่งผลให้ผม 

เอาใจใส่และระมัดระวังมากขึ้นต่ออุปนิสัยในการทำงานของผมเอง หลัง 

จากการได้ร่วมงานกับ Kahn เป็นเวลาถึง 14 ปี ผมก็ยังคงกำลังพยายามทำ 



127

้ 

สิ่งเหล่านี้ให้มีความสมบูรณ์ ด้วยการผสมผสาน 

รวบรวมกันขึ้นของประสบการณ์ต่างๆ เหล่านี 

ทำให้ผมตระหนักว่า สถาปัตยกรรมเปรียบได้กับ 

ชีวิตที่มีความเคลื่อนไหว เปลี่ยนแปลง ผันแปร มี 

สภาวะที่มีความเป็นรูปธรรมและสามารถสัมผัส 

ได้จริงๆ เป็นเสมือนสิ่งมีชีวิตชนิดหนึ่งที่ถูกสร้าง 

ขึ้นอย่างตั้งใจด้วยความเฉพาะเจาะจงสอดคล้อง 

ตอบรับกับความเป็นสถานที่ ณ สถานที่นั้นๆ ที่มี 

เอกลักษณ์เฉพาะตัว เราจึงต้องแสดงให้เห็นถึง 

ระบบระเบียบของการทำงานในขั้นตอนของการ 

ทำงานที่มีความแตกต่างกันออกไป และทำให้ 

ระบบระเบียบรวมถึงขั้นตอนเหล่านั้น ทำงาน 

เกี่ยวโยงสัมพันธ์ซึ่งกันและกัน ดังนั้น อะไรก็ตาม 

ที่เป็นเรื่องของการปรับเปลี่ยนจึงจำเป็นต้องสอด 

ประสานเข้าไปในโครงข่ายรวมทั้งหมดของการ 

ออกแบบ เพราะฉะนั้นทั้งความเป็นอันหนึ่งอัน 

เดียวกันและความหลากหลายจึงยังคงต้องมีอยู่ 

ด้วยกันทั้งคู่ แต่การมีอยู่ของทั้งสองสิ่งนั้นจะต้อง 

ไม่ส่งผลกระทบที่จะทำให้เกิดการลดคุณค่าใน 

ตัวเองของความเป็นแก่นสารเนื้อหาสาระที่สำคัญ 

29 

อุปนิษัท ในเชิงนัยของกระบวนการทำงาน 

ของ Louis Kahn นั้น Doshi หมายถึง องค์- 

ความรู้ที่สร้างและสั่งสมกันมา และเกิดการ 

ถ่ายทอดของกระบวนการทางความคิดจาก 

รุ่นสู่รุ่น 

128 


ปี 1962 เมื่อผมออกแบบอาคารเรียนของโรงเรียนสถาปัตย์ ข้อคิดเห็นโดย 

รวมของ Kahn ทำให้ผมเกิดข้อสรุปที่จะดำเนินการออกแบบให้มีธรรมชาติ 

ของการเปิดช่องเปิด เพื่อตอบสนองต่อแสงที่มาทางด้านทิศเหนือซึ่งทำให้ 

ผมกำหนดระบบของโครงสร้างและระบุระยะช่วงกว้างของห้องเรียนต่างๆ 

ขึ้นมาในอาคาร อาคารที่ว่าดังกล่าวจึงมีอิทธิพลของ Kahn อยู่ในตัวงาน 

มากกว่าอิทธิพลของ Le Corbusier 

Q: คุณต้องมีโอกาสในวาระต่างๆ หลายวาระแน่ๆ ที่ได้แลกเปลี่ยนความคิด 

เห็นกับ Kahn เกี่ยวกับโครงการออกแบบต่างๆ ของคุณเอง ถ้าโครงการ 

ออกแบบโรงเรียนสถาปัตย์เป็นหนึ่งในโครงการเหล่านั้น มีตรงไหนบ้าง 

ที่อิทธิพลของ Kahn ปรากฏอยู่อย่างชัดเจนหรือมันเคยมีบ้างไหมที่มัน 

จะชัดเจนขึ้นมาได้ขนาดนั้น 

A: ในความเป็นครูของ Kahn แล้ว เขามักจะเป็นคนที่เปิดรับอยู่เสมอ เขา 

พยายามมองหาองค์ประกอบที ่เล็กน้อยที่สุดที่จะก่อให้เกิดความเป็นไปได้ 

ในการออกแบบและมักจะผลักดันสนับสนุนนักเรียน สำหรับ Kahn ต้นตอ 

ที่มาของแนวความคิดที่ต่างออกไปสามารถมีอยู่ในทุกๆ ที่ ไม่เว้นแม้แต่ 

บันไดหรือที่ว่างตรงกลางระหว่างอาคาร เรื่อยไปจนถึงห้องที่เป็นหลัก 

สำคัญต่างๆ ในอาคาร อย่างในกรณีของหอคอยสำหรับเก็บน้ำที่ Gujarat 

State Fertilizers Township เขาได้แสดงทัศนคติของเขาอย่างชัดเจนที่มี 



129

•• ความเป็นอันหนึ่งอันเดียวกันและ 

ความหลากหลายจึงยังคงต้องมีอยู่ด้วย 

กันทั้งคู่ แต่การมีอยู่ของทั้งสองสิ่งนั้นจะ 

ต้องไม่ส่งผลกระทบที่จะทำาให้เกิดการ 

ลดคุณค่าในตัวเองของความเป็น 

แก่นสารเนื้อหาสาระที่สำาคัญ 130 กิจโชติ นันทนสิริวิกรม : แปล 

••

ต่อการออกแบบ เขาได้เสนอที่จะทำให้มันเป็นเสมือนฟองอากาศที่ล่องลอย 

อยู่ในอากาศ แนวความคิดเช่นนี้ตรงกันข้ามกับแนวทางการออกแบบที่มี 

ชีวิตชีวาแบบอุษาคเนย์ของผมที ่จะทำให้หอเก็บน ้ำดังกล่าวกลายมาเป็น 

ส่วนที่ทำให้เกิดโรงละครกลางแจ้งที่อยู่ด้านล่าง โดยมีหอคอยที่มีรูปร่าง 

เหมือนกรวยอยู่ด้านบนและเชื่อมต่อกันด้วยบันไดเวียนที ่จะได้รับการติดตั ้ง 

เอาไว้ภายนอกของส่วนที่เป็นหอสูง ในที่สุดแล้วเมื่อ Kahn ได้เห็นภาพถ่าย 

ของอาคารที่เสร็จสมบูรณ์เขาก็ตบเบาๆ ที่หลังผมพร้อมแสดงความคิดเห็น 

ด้วยว่า ในที่สุดแล้ว ตัวเขาเองนั้นก็ได้ให้ความเห็นชอบกับแนวทางดังกล่าว 

Q: แล้วเรื่องของแบบร่างรวมถึงแบบต่างๆ ที่ถูกเขียนในฐานะของการเป็น 

สื่อกลางในการสื่อสาร อีกทั้งยังเป็นบทสรุปของกระบวนการออกแบบนั้น 

เป็นอย่างไรบ้าง 

A: เมื่อ Kahn ลงมือทำงาน นั่นหมายถึงการร่างแบบ (sketch) และการ 

เขียน (drawing) มันขึ้นมาอย่างเฉพาะเจาะจงโดยให้ความพิถีพิถันเป็น 

พิเศษราวกับว่ามันเป็นเสมือนผลงานจิตรกรรมเลยทีเดียว การทำงานด้วย 

กระดาษไข (เมื่อถึงขั้นตอนของการออกแบบ: ผู้แปล) นั้นเป็นวิธีการที่เข้า 

มาสร้างสมดุลให้กับงาน วิธีการเขียนเพื่อให้ความหมายต่างๆ ของ Kahn 

มีรูปแบบเฉพาะตัว ไม่ว่าจะเป็นรูปแบบการเขียนด้วยมือที่ใช้เขียนตัวอักษร 

ที่สร้างให้เกิดการผันแปรและการเน้นย้ำที่ขึ้นอยู่กับความหนาความบาง 



131

ของเส้นที่ใช้ การใช้สีก็เช่นกัน ที่เป็นเสมือนการแสดงออกทั้งในแง่ของ 

ความกระฉับกระเฉงและความสุภาพอ่อนโยนอันเป็นความพยายามในการ 

หลีกเลี ่ยงที่จะก่อให้เกิดการกระทบกระทั่งเมื่อมันเป็นวิธีการที่ทำงานอยู่ 

บนกระดาษไข (เมื่อถึงขั้นตอนของการออกแบบ: ผู้แปล) มันเป็นวิธีการ 

เดียวกับที่ศิลปินใช้ในการขับเคลื่อนแนวความคิดของการทำงานให้ดำเนิน 

ไปได้โดยไม่มีอุปสรรค 

สำนักงานของ Kahn มีวิธีการทำงานด้วยหุ่นจำลองที่หลากหลายเมื่องาน 

อยู่ในขั้นตอนของการออกแบบ การทำหุ่นจำลองจึงเป็นสิ่งที่พบเห็นได้กับ 

แทบจะทุกคนที่นั่งทำงานกันอยู่ที่นั่น Kahn พูดคุยสื่อสารอย่างเข้าถึงได้กับ 

ทุกๆ คนที่อยู่ที่นั่น ไม่ว่าจะเป็นผู้ที่ทำงานอยู่กับเขา หรือนักเรียนที่มาเรียนรู้ 

จากเขา สำหรับ Kahn ผู้คนที่เขาสื่อสารด้วยทั้งหลายนั้นเปรียบเสมือน 

กับการสนทนาที่ทำให้เกิดเสียงสะท้อนต่างๆ ที่แสดงออกถึงการรับรู้และ 

การให้ความสำคัญของเขาที่มีต่อผู้คนรอบข้าง 

Q: อะไรเป็นความทรงจำาเกี่ยวกับช่วงเวลาที่คุณกับบุคคลทั้งสองได้มี 

โอกาสใช้เวลาร่วมกันในการไปตรวจความคืบหน้า ณ สถานที่ก่อสร้าง 

ของโครงการต่างๆ 

A: ในความเป็นศิลปินของ Le Corbusier แล้ว เขาไม่สะทกสะท้านต่อ 

ผลกระทบอันเกิดจากการที่มีความไม่ลงตัวเกิดขึ้นบ้าง หรือการขาดความ 

132 


เที่ยงตรงแม่นยำบ้างในงาน เพราะเขามักจะคิดค้นวิธีการทำงานใหม่ๆ ขึ้น 

มาซึ่งเป็นผลจากการที่เขามักจะสร้างทางเลือกให้กับการตัดสินใจของเขา 

เองอยู่เสมอ สำหรับ Le Corbusier มันเป็นเสมือนส่วนหนึ่งของเกมและ 

การรู้เท่าทันในเกม การรู้เท่าทันที่จะสร้างการแก้ไขปัญหาให้กับปัญหาที่ไม่ 

สามารถคาดการณ์ได้และอยู่นอกเหนือความคาดหมายที่เรียกได้ว่ามันมัก 

จะเป็นการพลิกสถานการณ์เหล่านั้นให้เป็นโอกาส กรณีของ Kahn การ 

ทำงาน ณ สถานที่ก่อสร้างมักจะถูกกำหนดกฎเกณฑ์และได้รับการ 

ไตร่ตรองเอาไว้ล่วงหน้าเป็นอย่างดี มันจะไม่มีทางที่จะมีช่องว่างให้กับ 

โอกาสของการที่จะเกิดเหตุการณ์ไม่คาดคิดมาก่อนแบบนั้นเป็นอันขาด 

ตัวอย่างที่เป็นที่รู้กันเป็นอย่างดีก็อย่างเช่นการทาสีด้านข้างของแผงกันแดด 

ในงาน Unitè d’habitation ที่ Marseilles ให้เกิดเป็นการแก้ไขผลทาง 

สายตาอันเป็นผลมาจากเหล่าหน้าต่างอพาร์ตเมนต์ที่พบเห็นได้โดยทั่วไป 

แต่ไม่เป็นที่พึงปรารถนาสำหรับ Le Corbusier และจากการทดลองนี้ Le 

Corbusier ริเริ่มการทำให้เกิดมิติอีกมิติหนึ่งกับปริมาตร รวมถึงพื้นผิวของ 

อาคาร อีกทั้งยังพบวิธีการลดบทบาทของหน้าต่างและพื้นผิวต่างๆ สำหรับ 

Le Corbusier ปัญหาหนึ่งหนึ่งที่มีอยู่จะทำให้ได้มาซึ่งคุณสมบัติพิเศษบาง 

ประการที่แอบแฝงอยู่ในตัวมันด้วย 



133

Unitè d’habitation

Q: แล้วในกรณีของ Kahn 

A: Kahn แม้จะมีความแตกต่างจาก Le Corbusier ในแง่ที่เขามีพื้นเพ 

มาจากความเป็นยุโรปตะวันออก แต่เขาก็ยังคงเชื่อมั่นในความถูกต้อง 

แม่นยำและให้ความสำคัญต่อเนื้อหาสาระสำคัญที่มีอยู่ในการก่อสร้าง 

เช่นกัน ที่แม้กระทั่งวิธีการก่ออิฐก็ยังคงต้องอยู่ในวิธีการที่มีความเฉพาะตัว 

ตัวอย่างเช่นส่วนฐานของอาคารต่างๆ ทั้งหมดในโครงการ IIM ที่ถูกสร้าง 

ขึ้นมาแล้วนั้น Louis Kahn ไม่ตรวจรับงานและต้องการให้รื ้อทำใหม่ 

ทั้งหมดให้เป็นไปตามแบบที่เขาต้องการจะให้มันเป็น แต่หลังจากที่ 

พิจารณาดูแล้ว Kahn เลือกที่จะปรับเปลี่ยนส่วนของอาคารที่เหลือที่จะวาง 

อยู่บนฐานเหล่านั้นแทน และเพื่อที่จะฝึกฝนทักษะผนวกกับการให้ความรู้ 

แก่ผู้ที่มีส่วนร่วมอยู่ในการก่อสร้าง เขาจึงให้ใช้เวลาหนึ่งสัปดาห์เต็มๆ ไป 

กับการทำงานร่วมกับคนเหล่านั้น เพื่อที่เขาจะได้ส่วนของอาคารที่เป็น 

ซุ้มโค้งโครงสร้าง (arch) และผนังที่ถูกสร้างขึ้นมาเพื่อใช้เป็นต้นแบบในการ 

ทำงานสำหรับส่วนอื่นๆ หลังจากเสร็จสิ้นกระบวนการดังกล่าวเขาจึงยอม 

ให้เราทุกคนดำเนินการก่อสร้างต่อไปได้ ก่อนหน้าการมาของ Kahn ผมเอง 

ไม่ค่อยได้ตระหนักถึงความเที่ยงตรงแม่นยำขนาดนั้นสักเท่าไรนัก แต่ตอน 

นี้ผมได้กลายเป็นอีกคนหนึ่งที่ก็ให้ความสำคัญในคุณสมบัติดังกล่าวของ 

การทำงาน 

136 


Q: อิทธิพลในรูปแบบใดบ้างที่คุณจะอธิบายให้เห็นภาพสำาหรับงานของ 

Louis Kahn 

A: ผมว่าน่าจะเป็นงานสถาปัตยกรรมแบบโรมันรวมถึงขนาดสัดส่วน ระบบ 

ระเบียบในรูปแบบความสัมพันธ์ขององค์ประกอบต่างๆ และความชัดเจน 

ของมัน แล้วก็ยังมีพวกเมืองโบราณต่างๆ ในยุโรปทั้งรูปแบบทางสถาปัตย- 

กรรมของปราสาทราชวังต่างๆ ซึ่งผมมั่นใจว่ามันก็ยังคงเป็นการอธิบาย 

ความที่ยังไม่ครอบคลุมเนื้อหาในการตอบคำถามนี้ได้ แต่ที่แน่ๆ สิ่งที่เขา 

ไม่พึงปรารถนาคือการผันแปรรูปทรงหรือสิ่งหนึ่งสิ่งใดให้เกิดการเปลี่ยน 

วิธีการทำงานที่เป็นอยู่ของมันออกไปอย่างสิ้นเชิง ตัวอย่างเช่นการที่เขา 

เลือกให้ความเอาใจใส่ต่อความเป็นเรขาคณิตที่เรียบง่ายดังเช่นวัดในนิกาย 

เชนที่เมือง Ranakpur โดยคุณสมบัติทางสถาปัตยกรรมที่มีอยู่ในวัด 

ดังกล่าวนั้น เป็นผลจากความยอดเยี่ยมของการใช้หินอ่อนในการก่อสร้าง 

สำหรับส่วนที่เป็นเสาของอาคาร โดยไม่ต้องพึ่งพาการตกแต่งประดับ- 

ประดาใดๆ ให้มากมาย ในทางตรงกันข้าม การประดับประดาที่มากเสีย 

จนเกินไปของวัดนิกายเชนเช่นกันในเมือง Delwara นั้น ก็กลับสร้างความ 

รู้สึกยุ่งยากใจให้เขาได้ในขณะเดียวกัน เขาไม่เห็นด้วยกับคุณค่าของการ 

ให้ความสำคัญต่อการสลักเสลาที่มีความสลับซับซ้อนเสียจนวิธีการ 

ดังกล่าวมันเปลี่ยนเนื้อหาที่มีอยู่ในความเป็นวัสดุของหินอ่อน ทำให้ 

หินอ่อนกลายเป็นเหมือนกับขี้ผึ้งจนรู้สึกได้ว่าหินอ่อนได้สูญเสียคุณสมบัติ 



137

ของความเป็นวัสดุในตัวของมันเองไปจนหมดสิ้น แต่เมื่อผมได้ให้คำ 

อธิบายต่อเขาเกี่ยวกับความเชื่อในเรื่องของความรู้สึกนึกคิดและจิตวิญญาณ 

ของเราที่มีอยู่ในนั้น เขาก็ไม่ได้ดึงดันที่จะแสดงความคิดเห็นใดๆ อีก 

สำหรับคนนอกเช่น Kahn ที่มาจากรากฐานทางวัฒนธรรมที่แตกต่างออก 

ไป ย่อมเลือกที่จะให้ความสำคัญอย่างชัดเจนในความเป็นดำหรือความ 

เป็นขาวไปเลย มากกว่าที่จะให้ความสำคัญกับความเป็นกลางๆ แบบเทาๆ 

ที่อยู่ระหว่างความโดดเด่นระหว่างของสองสิ่งที่ต่างกันสุดขั้ว แต่สำหรับเรา 

ถ้าปราศจากความเป็นกลางๆ แบบนี้แล้วก็ไม่มีทางที่จะมีสิ่งที่เกิดขึ้นอยู่บน 

ความแตกต่างอย่างสุดขั้วทั้งสองข้างนั้นได้เช่นกัน 

เท่าที่จำได้หนังสือเป็นอีกสิ่งหนึ่งที่สร้างความสนใจให้กับ Kahn โดยเฉพาะ 

อย่างยิ่งหนังสือประเภทวรรณกรรมเช่น อาหรับราตรี อลิซในแดนมหัศจรรย์ 

เป็นต้น ในความเห็นผม เขาได้พบกับคุณค่าที่มีอยู่ในนั้นผ่านแง่มุมที่ 

หลากหลายของชีวิตทั้งในเชิงปรัชญาและความเชื่อที่มีอยู่ในหนังสือเหล่านี้ 

เป็นไปได้ว่าหนังสือเหล่านี้นี่เองที่มีส่วนทำให้ Kahn เป็นบุคคลสำคัญที่มี 

ความสามารถในการถ่ายทอดเรื่องราวได้อย่างยิ่งใหญ่อีกผู้หนึ่ง โดยสิ่งที่ได้ 

รับการถ่ายทอดทั้งหมดที่ว่านั้นอยู่ในระดับที่หมายถึง รส [rasas (essence)] 

138 


Q: คุณมีความเห็นอะไรบ้างเกี่ยวกับ Indian Institute of Management 

อะไรคือสิ่งที่นับได้ว่าเป็นการค้นหาโดยพื้นฐานสำาหรับ Kahn ภายใต้ 

การออกแบบสถาปัตยกรรมของเขาต่อโครงการดังกล่าว 

A: ผมคิดว่า IIM เป็นหนึ่งในโครงการที่สำคัญที่สุดในชีวิตการทำงานของ 

Kahn และผมเชื่อว่าเขาก็รู้สึกเช่นเดียวกัน เมื่อเทียบกับโครงการออกแบบ 

อื่นๆ ของเขาแล้ว โครงการนี้มีขนาดใหญ่กว่าโครงการอื่นๆ โครงการ IIM 

สร้างอยู่บนพื้นที่ขนาดใหญ่ถึง 40 เอเคอร์ มันอาจเป็นโครงการกลุ่มอาคาร 

ทางการศึกษาที่เขาออกแบบเพียงโครงการเดียวเท่านั้นที่ดำเนินการก่อสร้าง 

จนแล้วเสร็จสมบูรณ์ มันยังเป็นโครงการที่สร้างแนวทางใหม่ต่อการ 

ออกแบบอาคารที่มีรูปแบบเป็นสถาบันสมัยใหม่และมีความร่วมสมัยให้ 

ปรากฏผลขึ้นมาได้จริงๆ ในประเทศอินเดีย 

ความเชื่อของ Kahn ที่มีต่อมนุษย์และความเป็นมนุษย์ เป็นแนวความคิด 

เพียงหนึ่งเดียวที่มีอิทธิพลสำคัญที่สุดต่อ IIM เขาได้โน้มน้าวคณะทำงาน 

ผู้เป็นเสมือนเจ้าของโครงการให้ตระหนักถึงการมีแนวความคิดในการ 

ออกแบบที่มิได้คำนึงถึงเพียงแต่ประเด็นที่เกี่ยวข้องกับการจัดการเท่านั้น 

โดยการคำนึงถึงเพียงแต่ประเด็นดังกล่าวเป็นหลักเพียงประการเดียวจะท ำให้ 

ไม่สามารถสนองตอบต่อสิ่งที่สถาบันพึงปรารถนาได้ ประเด็นที่เกี่ยวข้อง 

กับการจัดการนั้น อันที่จริงแล้วมันเป็นเพียงแค่การตอบในเรื่องของรูปแบบ 

การใช้งานต่างๆ และการตอบสนองต่อการใช้งานรวมถึงการได้รับประโยชน์ 



139

จากการใช้งานภายใต้รูปแบบการใช้งานที่เห็นและ 

เป็นกันอยู่โดยทั่วไป แต่ด้วยความเป็นสถาบัน 

ดังกล่าวมันควรต้องเป็นอะไรที่มีความหมายมาก 

กว่านั้น สิ่งที่เขาเน้นย้ำและยืนยันอย่างชัดเจนก็ 

คือเรื่องการผนวกเอาวัฒนธรรมเข้าไปอยู่ในเรื่อง 

ของการศึกษา รวมถึงสภาวะที่ดีซึ่งจะส่งผลต่อ 

ทั้งร่างกายและจิตใจ เขาจึงมุ่งหวังที่จะก่อให้เกิด 

สถานะของความเป็นมนุษย์ให้บังเกิดในสถานที่ 

ที่แสนจะราบเรียบที่เขาไม่คุ้นเคยแห่งนี้ ที่ที่ขาด 

แคลนทั้งต้นไม้และแหล่งน้ำ 

IIM มีส่วนคล้ายคลึงที่สร้างความเชื่อมโยงไปยัง 

มหาวิทยาลัยนาลันทา 30 ที่อยู่ทางภาคตะวันออก 

ของอินเดีย และสันนิษฐานว่าถูกสร้างขึ้นมา 

ตั้งแต่ศตวรรษที่ 6 มันตอบคำถามหลายๆ คำถาม 

เกี่ยวกับการให้ความสำคัญต่อบทบาทของความ 

เป็นสถาบันทางการศึกษาที่ตอบรับกับความเป็น 

คณะและความเป็นผู้เรียน นาลันทาเป็นหนึ่งใน 

กลุ่มอาคารทางการศึกษาที่ถูกสร้างขึ้นราวกับว่า 

มันถูกให้ความสำคัญประดุจงานศิลปะที่จะต้อง 

30 Nalanda University อารามสงฆ์ขนาดใหญ่ที่ถูก 

ขนานนามว่ามหาวิทยาลัยนาลันทา นาลันทาเป็น 

สถานที่พำนัก สถานที่เรียนรู้พระธรรมวินัยและเผย 

แพร่พระธรรมคำสอนในพระพุทธศาสนา นาลันทา 

ได้รับการใช้งานต่อเนื่องเป็นเวลายาวนานตั้งแต่ 

คริสต์ศตวรรษที่ 5 จนถึงคริสต์ศตวรรษที่ 12 และอยู่ 

ภายใต้พระบรมราชูปถัมภ์ของกษัตริย์ในราชวงศ์ 

คุปตะต่อเนื่องเรื่อยมาจนถึงราชวงศ์ปาละ 

140 


ทำขึ้นมาด้วยทักษะและความพิถีพิถันจากวัตถุดิบต่างๆ ที่มีอยู่บนพื้น 

โลก โดยทำให้มันมีคุณสมบัติที่มีความเป็นอันหนึ่งอันเดียวไปกับผืนโลก 

คุณสมบัติทางเรขาคณิต สัดส่วนต่างๆ ของอาคารที่มีความแตกต่างกัน 

ออกไป การให้ความสำคัญอย่างเคร่งครัดต่อการจัดวางตัวอาคารที่ตอบรับ 

กับสภาพแวดล้อม ทั้งหมดนี้คือการแสดงนัยสำคัญที่เกี่ยวข้องกับคุณสมบัติ 

แห่งความเป็นสถานที่ สภาพอากาศ และการยึดมั่นในแนวทางของการ 

ปฏิบัติที่สอดคล้องและเหมาะสม อันเป็นคุณสมบัติสำคัญในการทำให้ IIM 

นั้นเป็นสถานที่ที่มีความสำคัญต่อการศึกษา การปฏิบัติ และการเรียนรู้ 

ตัวผังบริเวณหลักของสถาบัน IIM แบ่งออกได้เป็น 2 ส่วน ส่วนแรกได้แก่ 

กลุ่มอาคารที่เป็นแก่นหลักของสถาบันอันประกอบด้วยอาคารห้องสมุด 

อาคารอำนวยการ อาคารที่เป็นห้องเรียนต่างๆ และส่วนที่เป็นหอพัก ส่วน 

ที่สองได้แก่กลุ่มอาคารในส่วนที่เป็นที่พักอาศัยสำหรับคณาจารย์และ 

เจ้าหน้าที่ของสถาบัน ในการสร้างความชัดเจนและการแยกทั้งสองส่วน 

ออกจากกันนั้นเป็นผลมาจากการกำหนดให้มีส่วนที่เป็นผืนน้ำขนาดใหญ่ 

(ซึ่งอาจจะถูกเรียกได้เลยว่าเป็นทะเลสาบ) ลงในการวางผังแม่บทหลักเพื่อ 

แบ่งแยกพื้นที่ออกจากกัน ทั้งในแง่ของขอบเขตทางกายภาพและขอบเขต 

ในการมองเห็นซึ่งกันและกัน ระหว่างส่วนพักอาศัยของเจ้าหน้าที่และส่วน 

พักอาศัยของนักศึกษา 



141

แนวความคิดหลักของการออกแบบผังแม่บทในส่วนของตัววิทยาเขตนั้น 

เริ่มต้นจากการออกแบบวางผังในส่วนกลุ่มก้อนของอาคารหอพักที่จะใช้ 

เป็นที่พักสำหรับนักศึกษาราว 300 คน กลุ่มก้อนของอาคารที่เป็นหอพักทั้ง 

15 หลัง ถูกออกแบบให้เรียงตัวต่อเนื่องถึงกันทั้งหมดเหมือนกับถูกร้อยเอา 

ไว้ด้วยกันด้วยสายสร้อยที่มีลูกประคำวางตัวเรียงกันเป็นแถวลูกต่อลูก 

ต่อเนื่องกันไป ดังนั้นจึงเกิดการแทรกตัวด้วยชุดของที่ว่างขึ้นระหว่างอาคาร 

มันเป็นที่ว่างที่ถูกกำหนดขึ้นมาสำหรับการเอื้อให้เกิดการรวมกลุ่มกัน เป็น 

ที่ว่างที่มีขนาดและสัดส่วนที่เหมาะสมสำหรับการรวมตัวกันที่เกิดขึ้นจาก 

การจัดกลุ่มกันของนักศึกษา 

ที่ว่างทั้งหลายระหว่างอาคารในส่วนของหอพักเหล่านี้จะถูกเชื่อมโยงเข้าไป 

กับทางเดินในส่วนของกลุ่มอาคารที่ใช้เป็นห้องเรียนและห้องสัมมนา ผล 

จากวิธีการดังกล่าวก่อให้เกิดการตอบสนองซึ่งกันและกันระหว่างนักศึกษา 

กับสิ่งอำนวยความสะดวกทางด้านวิชาการอย่างต่อเนื่องทั้งในเวลากลางวัน 

และเวลากลางคืน ส่วนของหอสมุดกลางถูกวางไว้ ณ ตำแหน่งที่ไม่เพียง 

แต่อยู่ในแนวแกนและอยู่ในส่วนของที่ว่างหลักท่ามกลางกลุ่มอาคารเท่านั้น 

แต่มันยังถูกเชื่อมโยงเข้ากับส่วนของห้องเรียนต่างๆ ที่อยู่อีกปีกหนึ่งของ 

อาคารและส่วนที่ทำงานของคณาจารย์ที่อยู่อีกปีกหนึ่งของอาคารด้วย 

ผลที่เกิดขึ้นจากวิธีการนี้ทำให้ห้องสมุดถูกกำหนดให้เป็นที่ที่สร้างให้เกิด 

ปฏิสัมพันธ์กันระหว่างนักศึกษากับคณาจารย์ 

142 


Q: ขอให้ช่วยอธิบายถึงความแตกต่างที่มีอยู่อย่างชัดเจนในแง่คุณภาพที่ 

เกิดขึ้นของที่ว่างภายนอกในกลุ่มของอาคารทางการศึกษาทั้งหมด 

A: ถึงแม้ว่ารูปแบบการจัดการพื้นที่เปิดโล่งตรงกลางระหว่างกลุ่มอาคาร 

เพื่อเอื้อให้เกิดปฏิสัมพันธ์จะเป็นวิธีการที่ถูกทำต่อเนื่องกันมาในผังหลักและ 

ในภาพรวมทั้งหมด แต่พื้นที่เปิดโล่งในกลุ่มของอาคารที่ตอบสนองสำหรับ 

ภารกิจทางวิชาการก็ยังคงต้องคงรูปแบบของพื้นที่ที่มีความเป็นทางการอยู่ 

ดังจะเห็นได้จากการเปิดพื้นที่โล่งกลางอาคารที่มีขนาดใหญ่เพียงผืน 

เดียว และเลือกใช้วัสดุที่เป็นพื้นแข็งเพื่อตอบสนองต่อการทำงานอย่าง 

สมเหตุสมผลแทนที่จะเป็นพื้นที่เปิดโล่งขนาดเล็กหลายๆ ที่และกระจายตัว 

อยู่ตามจุดต่างๆ ทั้งนี้เพื่อให้เกิดการตอบรับกับความเคลื่อนไหวต่างๆ ที่มี 

อยู่รายรอบกลุ่มของห้องเรียนทั้งหลายรวมถึงหอสมุดกลางและส่วนบริหาร 

จัดการของคณะ อีกทั้งยังประโยชน์ให้เกิดการเน้นย้ำถึงความตรงไปตรงมา 

ที่มีต่อรูปแบบการทำงานของพื้นที่ พื้นที่ดังกล่าวจึงถูกออกแบบโดย 

ปราศจากการใช้พืชพรรณใดๆ มาเป็นองค์ประกอบ ณ จุดนี้จึงไม่มีใครที่ไม่ 

สามารถรับรู้ได้ถึงความเป็นพื้นที่ที่ถูกออกแบบมาเพื่อรองรับกิจกรรมต่างๆ 

ที่จะถูกจัดขึ้นอย่างเป็นทางการและเป็นประจำในทุกๆ ปีการศึกษาไม่ว่าจะ 

เป็นการจัดประชุมใหญ่หรือการบรรยายทางวิชาการต่างๆ ฯลฯ 

ในส่วนที่พักของคณาจารย์และบุคลากรโดยรวมแล้ว อาจดูเหมือนอยู่ใน 

ระบบระเบียบแบบแผนที่ออกจะเป็นทางการอยู่ในตัวเองหากดูจากการ 



143

จัดวางผังโดยรวมของกลุ่มอาคาร แต่เมื่อได้เดินเข้าไปในกลุ่มอาคาร ได้ 

เดินไปตามถนนที่อยู่ข้างในและเดินไปจนถึงพื้นที่เปิดโล่งขนาดใหญ่ที่มีอยู่ 

ในกลุ่มของอาคารโดยมีต้นไม้ขนาดใหญ่ยืนต้นให้ร่มเงากับทั ้งถนนและ 

กลุ่มบ้านที่มีอยู่ในนั้น จะพบว่าด้วยความเป็นจริงแล้ว มันก็ไม่ได้แสดงออก 

ให้เห็นถึงแง่มุมของรูปแบบที่มีความเป็นทางการมากเสียจนขนาดนั้น หรือ 

แม้แต่พื้นที่เปิดโล่งที่เปิดต่อเนื่องไปยังส่วนของหอพักนักศึกษา รวมถึงพื้นที่ 

ที่ทอดตัวข้ามส่วนที่เป็นน้ำที่ถูกวางเอาไว้อยู่ในผังแม่บทตั้งแต่แรกเริ่มนั้น 

มันก็ยังคงทำหน้าที่ของมันในการแบ่งแยกกลุ่มของการทำงานออกจากกัน 

ยังคงนำเสนอกลไกการทำงานที่ทำหน้าที่ในการปลีกตัวให้กับกลุ่มอาคาร 

ดังกล่าวออกจากโลกของความเป็นวิชาการของกลุ่มอาคารอีกกลุ่มหนึ่ง 

Q: ว่าด้วยเรื่องของทะเลสาบส่วนที่เกี่ยวข้องกับเรื่องของนำ้ำและได้ถูก 

นำาเสนอเอาไว้ตั้งแต่ต้นแล้วแต่ยังไม่เสร็จสมบูรณ์นั้นมันเป็นอย่างไรบ้าง 

A: ส่วนที่ว่าด้วยเรื่องของน้ำที่ถูกกำหนดเอาไว้ในผังให้ทำหน้าที่ในการ 

แบ่งแยกส่วนของพื้นที่ทางวิชาการออกจากส่วนของพื้นที่พักอาศัยของ 

บุคลากร จริงๆ แล้วมันเป็นเนื้อหาหลักในการวางผังรวมทั้งหมดของโครงการ 

ความคิดที่ว่านี้มีที่มาที่ไปจากตั้งแต่ช่วงแรกๆ ของการเดินทางมาอินเดีย 

ที่ Kahn นั้นได้เดินทางไปทัศนศึกษาที่ Sarkhej Complex อันเป็น 

พระราชฐานฤดูร้อนของกษัตริย์มุสลิมแห่ง Ahmedabad ที่ถูกสร้างไว้ 

144 


ตั้งแต่ปี 1447 กลุ่มอาคารดังกล่าวถูกสร้างขึ้นด้วยหินโดยประกอบไปด้วย 

ส่วนที่เป็นสุเหร่ามัสยิด ที่ฝังพระศพ พระราชวัง และพระราชนิเวศน์ที่ใช้ 

ประทับในช่วงฤดูร้อน กลุ่มอาคารที่ว่าทั้งหมดถูกจัดวางเอาไว้อยู่รายรอบ 

ทะเลสาบที่ก็ถูกสร้างขึ้นมาด้วยเช่นกัน 

คาดไม่ถึงว่าจากสภาวะความแห้งแล้งรวมถึงการขาดแคลนน้ำต่อเนื่อง มี 

ผลทำให้แนวความคิดในการสร้างทะเลสาบที่มีขนาดใหญ่อีกทั้งยังมีความ 

ลึกมากนั้นไม่สัมฤทธิผล มันจึงไม่ได้รับการตอบสนองและไม่ได้รับการ 

เอาใจใส่เท่าที่ควร Kahn จึงต้องยอมรับอย่างไม่เต็มใจเท่าใดนักในการที่จะ 

ลบเอาส่วนที่อยู่ตรงกลางของผังรวมอันเป็นส่วนสำคัญสุดในผังออกไป 

เมื่อเขาตระหนักได้ถึงความยากลำบากในการกักเก็บน้ำจำนวนมหาศาล 

อีกทั้งยังต้องคำนึงถึงการสูญเสียน้ำที่เกิดจากการระเหยออกไป และยัง 

ต้องแน่ใจด้วยว่ามันจะไม่เป็นแหล่งเพาะพันธุ์ยุงขนาดใหญ่ตามมา และอีก 

หนึ่งประการสำคัญที่ทำให้มันก็เป็นที่น่าเสียดายก็เป็นผลอันเนื่องมาจาก 

การเสียชีวิตอย่างกะทันหันของ Kahn ที่ทำให้การทำงานในส่วนดังกล่าว 

หยุดชะงักและคงถูกทิ้งค้างเอาไว้เพียงแค่ครึ่งหนึ่งเท่านั้นซึ่งก็เช่นเดียวกับ 

ในอีกหลายๆ ส่วนๆ ของพื้นที่ทั้งหมดในโครงการ มันคงจะเป็นเรื่องน่าสนใจ 

มากหากเราจะได้เห็นว่าภายใต้วิธีการอย่างไรบ้างที่บรมครูผู้นี้ได้ใช้ในการ 

วางแนวทางอันจะนำมาซึ่งการปรับปรุงเปลี่ยนแปลงต่อพื้นที่พื้นที่นี้ให้ 

สัมฤทธิผลขึ้นมาได้อย่างเป็นรูปธรรม 



145

Q: มีสิ่งใดบ้างที่คุณจะพูดถึงวิธีการที่ Kahn ใช้ในการทำางานกับองค์- 

ประกอบต่างๆ ของสถาปัตยกรรมในฐานะของการเป็นสถาปนิก เป็นต้น 

ว่าเรื่องของรูปร่างรูปทรงของอาคาร เรื่องของแสง และอื่นๆ 

A: Kahn ผ่านช่วงเวลาของการสั่งสมประสบการณ์ในการทำงานมาอย่าง 

ยาวนานจนกระทั่งเขาสามารถสร้างการจัดการที่มีประสิทธิภาพต่อวิธีการ 

ทำงานกับวัตถุดิบที่มีอยู่ในกระบวนการของการทำงานกับอาคารแต่ละหลัง 

ได้ชัดเจนขึ้นและชัดเจนขึ้น ยกตัวอย่างด้วยการให้ลองเทียบกันดูระหว่าง 

โครงการ IIM และโครงการ Kimbell ทั้งในแง่มุมที่ว่ากันด้วยเรื่องของ 

รูปแบบความสัมพันธ์โดยรวมในโครงสร้างการทำงานของอาคาร ไปจนถึง 

แสงและที ่ว่างทางสถาปัตยกรรม แน่นอนว่าผลงานทั้งสองนั้นมีความ 

แตกต่างกันทั้งในเรื่องที่ตั้งที่งานทั้งสองตั้งอยู่ เรื่องของสภาพภูมิอากาศ 

เรื่องของวัสดุและเทคโนโลยี แต่ผมก็แน่ใจเป็นอย่างยิ่งว่า ถ้า ณ วันนี้ 

Kahn จะต้องออกแบบ IIM เขาต้องออกแบบด้วยวิธีการที่แตกต่างออกไป 

จากเดิมอย่างแน่นอนโดยเฉพาะในแง่มุมที่ว่าด้วยเรื่องของแสงธรรมชาติ 

และแน่นอนมันจะต้องครอบคลุมไปจนถึงความสัมพันธ์ในเรื่องโครงสร้าง 

ของอาคารด้วย 

146 


Q: มีสิ่งใดบ้างที่คุณจะกล่าวถึงความสัมพันธ์ของ Kahn ที่มีต่อบุคคล 

รอบข้าง โดยเฉพาะอย่างยิ่งในเรื่องที่ไม่เกี่ยวข้องกับพื้นฐานของการ 

ปฏิบัติวิชาชีพ 

A: ถึงแม้ว่าในความโอบอ้อมอารีที่มีอยู่ในฐานะของการเป็นครูและใน 

ฐานะผู้ร่วมงานของ Kahn จะมีอยู่อย่างไม่จำกัด แต่ชีวิตส่วนตัวและชีวิต 

ครอบครัวของเขาแล้ว เขาดูจะให้ความระมัดระวังเป็นพิเศษซึ่งก็เป็นไปได้ 

ว่าจากการที่เขาเป็นคนที่ไม่ค่อยจะแสดงออกจึงเป็นการยากที่จะบอกกล่าว 

ถึงความยากลำบากที่เขามีอยู่ หรือปัญหาเรื่องทางการเงินที่เขาต้องเผชิญ 

ให้ผู้อื่นได้ร่วมรับรู้ อย่างไรก็ตาม กับเพื่อนที่มีความสนิทสนมกันแล้ว เขา 

ค่อนข้างเป็นคนที่เปิดเผยอยู่บ้าง ผมและครอบครัวมักจะได้รับการเชื ้อเชิญ 

ให้ไปเป็นแขกที่บ้านพักของเขาอยู่เสมอๆ และก็ได้รับรู้เกี่ยวกับการดำรงชีวิต 

ที่เคร่งครัดต่อความสมเหตุสมผลของเขา รวมถึงความรักของเขาที่มีต่อ 

ดนตรีผ่านการเล่นเปียโน รวมถึงความรักที่มีต่อการสะสมหนังสือหายาก 

สิ่งที่สร้างความรู้สึกได้อย่างเหนือความคาดหมายให้กับเรานั้นคงเป็น 

เรื่องของการที่ Esther 31 เองก็ได้รับรู้เรื่องราวต่างๆ ในการเดินทางและ 

การไปพำนักอยู่ที่อินเดียของเขาซึ่งเป็นเครื่องบ่งชี้ได้ว่า Kahn เองก็ได้ 

บอกเล่าและถ่ายทอดเรื่องราวรวมถึงสิ่งต่างๆ ที่แสนจะยืดยาวและมากมาย 

ให้เธอได้รับรู้มาโดยตลอด ผมและภรรยารู้สึกซาบซึ ้งใจในของขวัญที ่คน 

ทั้งสองได้มอบให้เราอันได้แก่ต่างหูเพชรคู่ที่มอบให้ภรรยาของผม รวมถึง 



147

ของเล่นเด็กราคาแพงที่เขาได้มอบให้ลูกสาวของ 

เรา เรารู้สึกปลื้มปีติเป็นอย่างยิ่งที่ Kahn ถามถึง 

ภาพเขียนที่เขียนโดยลูกสาวคนเล็กของเรา Manisha 

ที่ทุกวันนี้มันก็ยังคงถูกแขวนเอาไว้บนผนัง 

ในห้องนอนของ Kahn 

Kahn เป็นบุคคลที่มีบุคลิกภาพที่ดูหนักแน่นเอา 

จริงเอาจังกับชีวิตและดูครุ่นคิดในขณะเดียวกัน 

เขาเป็นบุคคลที่ทำงาน ใช้ชีวิต และมีการดำเนิน 

ชีวิตที่เรียกได้ว่าให้ความสำคัญกับการครุ่นคิด 

และไตร่ตรองอย่างรอบคอบเป็นอย่างมาก 

ดังเหตุการณ์ต่อไปนี้ที่น่าจะสามารถบอกเล่า 

คุณสมบัติดังกล่าวของเขาให้รับรู้ได้ชัดเจนมากขึ้น 

ในราวปี 1963 Gira Sarabhai ได้เคยถามคำถาม 

พื้นๆ ต่อ Kahn ว่า สถาปัตยกรรมคืออะไร ซึ่ง Kahn 

ไม่อยากจะตอบคำถามดังกล่าวด้วยคำตอบแบบ 

พื้นๆ ทั่วไป แทนที่จะให้คำตอบกับ Gira Sarabhai 

เขากลับขอเวลาหนึ่งวันสำหรับคำตอบต่อคำถาม 

ดังกล่าว และในวันถัดมาเขาก็ได้กลับไปพร้อม 

31 Esther ภรรยาของ Louis I. Kahn ติดตาม 

บทสัมภาษณ์ของ Esther เพิ่มเติมได้ใน 

ภาพยนตร์เชิงสารคดี (Documentary) เกี่ยวกับ 

การสืบค้นถึงตัวตนที่แท้จริงของ Louis I. Kahn 

เรื่อง My Architect ที่มี Nathaniel Kahn บุตร 

ชายนอกสมรสของ Kahn เองรับหน้าที่เป็นทั้ง 

ผู้กำกับและรับบทในฐานะผู้ดำเนินเรื่องเพื่อ 

สร้างความเข้าใจในตัวบิดาที่เขาแทบจะไม่ได้มี 

โอกาสใกล้ชิด 

148 


กับกระดาษที่มีประโยคที่อ่านได้ว่า 

“ว่าด้วยเรื่องของสถาปัตยกรรมแล้วถึงแม้ผมจะรับรู้ได้ในความ 

เป็นจิตวิญญาณของมัน แต่เมื่อถามถึงธรรมชาติของมันจริงๆ 

แล้ว ผมกลับเข้าไม่ถึงในความเป็นธรรมชาติของมัน ไม่ว่าจะเป็น 

สระว่ายน้ำ วัดเชน โรงเรียน ปราสาทราชวัง หรือโรงงาน ที่ล้วน 

แล้วแต่มีแสงสว่างอยู่ในตัวเอง หากแต่อยู่ที่ความปรารถนาของ 

มันในการที่จะเป็นสิ่งใดนั้น นั่นก็คือการที่มันจะต้องเข้าถึงแก่น 

แท้ในความเป็นตัวตนของมันเองให้ได้ ความเป็นตัวตนที่สุด 

แสนจะธรรมดาและมันก็เป็นเพียงแก่นแท้ของความเป็นตัวตน 

ที่แสดงออกถึงการมีชีวิตและการมีความเป็นศิลปะอยู่ในตัวของ 

มันเอง” 

สำหรับ Kahn ไม่มีสิ่งใดที่จะสร้างความถูกต้องให้เกิดขึ้นมาได้ถ้าหาก 

ความถูกต้องนั้นไม่ได้มาจากการไตร่ตรองมาแล้วอย่างรอบคอบ เขาเป็น 

บุคคลที่อยู่บนความแน่นอนอย่างสมบูรณ์แบบ ด้วยอุปนิสัยเช่นนี้กระมัง 

ที่ทำให้เขาต้องยับยั้งความคิดและความรู้สึกส่วนตัวหลายประการเอาไว้ 

อย่างเช่นในกรณีของความรู้สึกของเขาที่มีต่อ Le Corbusier ผู้ซึ่งเป็น 

บุคคลที่ Kahn แสดงความยกย่องชื่นชมและเฝ้าติดตามการทำงานมาโดย 

ตลอด ทั้งๆ ที่ทั้งสองคนมีโอกาสได้พบกันเพียงแค่ครั้งเดียวเท่านั ้น อีกทั้ง 



149

•• Kahn เป็นบุคคลที่มีบุคลิกภาพที่ดู 

หนักแน่นเอาจริงเอาจังกับชีวิตและดู 

ครุ่นคิดในขณะเดียวกัน เขาเป็นบุคคลที่ 

ทำางาน ใช้ชีวิต และมีการดำาเนินชีวิตที่ 

เรียกได้ว่าให้ความสำาคัญกับการครุ่นคิด 

และไตร่ตรองอย่างรอบคอบเป็นอย่าง 

มาก •• 

150 


ยังเป็นครั้งนั้นครั้งเดียวที่ทั้งสองพบกันอย่างไม่เป็นทางการ แต่ Kahn ก็ได้ 

พูดถึง Le Corbusier เอาไว้อย่างจริงจังและมันก็แสดงออกถึงความ 

ยกย่องชื่นชมของเขาที่มีต่อ Le Corbusier ซึ่งการแสดงความรู้สึกทั้งหมดนี้ 

นั้นมาเกิดขึ้นก็ต่อเมื่อภายหลังจากที่ Le Corbusier ได้เสียชีวิต 

สิ่งเหล่านี้นับได้ว่าเป็นบุคลิกภาพส่วนตัวของ Kahn ที่ไม่ว่าสิ่งใดก็ตามที่ 

เขาให้ความรักและการยกย่องชื่นชมอย่างจริงจัง เขากลับไม่เคยแสดงออก 

อย่างเปิดเผยให้ผู้อื่นรับรู้ สำหรับ Kahn สิ่งเหล่านี้กลายเป็นการเก็บงำซ่อน 

ความรู้สึกของเขาเอาไว้โดยลำพังในความเงียบสงัด และมันก็เป็นสิ่งที่เขา 

เลือกที ่จะดำเนินชีวิตของเขาในแบบนี้ เขาเป็นดังเช่นโยคีที่มักจะตั้งคำถาม 

โดยตลอดต่อความสัมพันธ์ที่อยู่บนความเคลื่อนไหวที่ไม่เคยหยุดนิ่งของ 

จักรวาลอันน่าพิศวงผ่านความลึกซึ ้งที่มีอยู่ในจิตใจซึ่งถูกเรียกขานกันว่า 

สภาวะแห่งจิต สภาวะแห่งจิตนี้เองที่คอยกระตุ้นเตือนเขามาโดยตลอด 

ตลอดระยะเวลาในช่วงชีวิตการทำงานของเขา ผลงานระยะหลัง รวมถึง 

งานเขียนบทความและแบบร่างต่างๆ ที่แสดงออกถึงความคิดความอ่าน 

ของเขา บ่งบอกถึงการท่องไปในความเงียบสงัดและความหมายที่มีอยู่ 

ภายใต้แสงสว่างที่เขาเป็นผู้กำหนดมันขึ้นมา 

Vastu Shilpa Foundation for Studies and Research in Environmental 

Design ได้รับการจัดตั้งขึ้นในปี 1978 ด้วยวัตถุประสงค์คร่าวๆ 2 ประการ 



151

•• ไม่มีสิ่งใดที่จะสร้างความถูกต้องให้ 

เกิดขึ้นมาได้ถ้าหากความถูกต้องนั้น 

ไม่ได้มาจากการไตร่ตรองมาแล้วอย่าง 

รอบคอบ •• 

152 


ประการที่หนึ่งเพื่อริเริ่มการวิจัยเรื่องสิ่งแวดล้อมของถิ่นที่อยู่ในประเทศ 

อินเดีย ที่จนถึงขณะนั้นแล้วยังไม่ได้รับการบรรจุให้อยู่ในนโยบายอย่าง 

จริงจังจากหน่วยงานใดๆ ที่ต้องทำหน้าที ่ให้ความสำคัญต่อสิ่งแวดล้อมใน 

ถิ่นที่อยู่ของผู้คน วัตถุประสงค์ประการที่สอง เพื่อพัฒนารากฐานสำหรับ 

ทฤษฎีที่มีความเป็นมาตั้งแต่ดั้งเดิม รวมถึงธรรมเนียม การยึดถือปฏิบัติ 

ต่างๆ และบรรทัดฐานที่มีต่อสิ่งแวดล้อมในถิ่นที่อยู่ของผู้คน อันสอดคล้อง 

กับบริบทต่างๆ ของอินเดียภายใต้ข้อแม้ที่ไม่ว่าจะเป็นเรื่องทรัพยากรต่างๆ 

ที่มีอยู่ เรื่องสภาพภูมิอากาศ เรื่องสภาพสังคมและวัฒนธรรม ด้วยการ 

ดำเนินการมาตลอดระยะเวลาหลายปี ทางมูลนิธิได้มีส่วนร่วมในการ 

ดำเนินงานโครงการรวมถึงกิจกรรมต่างๆ เพื่อให้บรรลุความเชื่อมั่นที่มีอยู่ 

ในหลักการทั้ง 3 ประการ อันได้แก่ การดำเนินงานโครงการวิจัยต่างๆ การ 

สร้างให้เกิดผลต่อการนำไปประยุกต์ (รวมถึงการเผยแพร่) และการเปิด 

ประเด็นเพื่อการแลกเปลี่ยนความคิดเห็นและทัศนคติกันอย่างกว้างขวาง 

และหลากหลาย 



153

•• แหล่งที่มาของภาพประกอบภายในเล่ม 

ภาพ Le Corbusier / หน้า 12 

http://flashbak.com/wp-content/uploads/2015/05/corbusier.jpeg 

ภาพ Mill Owners’ Association / หน้า 21 

https://s-media-cache-ak0.pinimg.com/originals/ 

72/d9/71/72d97132c07571e17ff9e4ba78ba206b.jpg 

ภาพประกอบเชิงอรรถที่ 3 Don Quixote / หน้า 25 

http://flavorwire.com/167355/literary-mixtape-don-quixote 

ภาพประกอบเชิงอรรถที่ 4 Trojan Horse / หน้า 26 

http://www.kidspast.com/images/trojanhorse1.gif 

ภาพ Shodhan House (1951) / หน้า 30 

https://s-media-cache-ak0.pinimg.com/originals/92/e3/e5/92e3e5f8e15c6dbd 

91141547b05e74aa.jpg 

ภาพ Villa Savoye (1928) / หน้า 31 

https://static.dezeen.com/uploads/2016/07/villa-savoye-le-corbusier-francemodernist-house-flavio-bragaia_dezeen_1568_5.jpg 

ภาพ Ahmedabad Textile Industry’s Research Association (ATIRA) (1951-1952) / 

หน้า 31 

http://en.wikipedia.org/wiki/Ahmedabad_Textile_Industry’s_Research_Association#/ 

media/File:Ahmedabad_Textile_Industry%27s_Research_Association_building_ 

(15_05_2006).jpg 

ภาพประกอบเชิงอรรถที่ 9 Amber Palace / หน้า 42-43 

เอื้อเฟื้อภาพถ่าย โดย ต้นเตย ศิระ อนามวงศ์ 

ภาพประกอบเชิงอรรถที่ 10 Mandu / หน้า 44 

https://lh4.googleusercontent.com/-6NtEZBjmTY4/TC7BiHbpjGI/AAAAAAAAA 

GI/-6dcxzKZ9Fs/s640/Mandu-1076.JPG 

ภาพ Chandigarh Capitol Complex / หน้า 51 

https://static.dezeen.com/uploads/2016/08/capitol-complex-le-corbusierchandigarh-india-benjamin-hosking_dezeen_1568_1.jpg 

154 


ภาพ Sangath / หน้า 74-75 

บน http://1.bp.blogspot.com/_IVUE_zSW6ZE/TDv_so8Rh6I/AAAAAAAAAWM/XEh- 

HIFcbD2E/s1600/Sangath_Section-Alt.jpg 

ล่าง https://thearchiblog.files.wordpress.com/2012/04/sangath-ahmedabad-b-vdoshi-26.jpg 

ขวา http://images.adsttc.com/media/images/5038/17ad/28ba/0d59/9b00/0 

dec/large_jpg/stringio.jpg?1414199060 

ภาพ Louis I. Kahn / หน้า 96 

http://www.revistaplot.com/wp-content/uploads/2013/05/0023.jpg 

ภาพ Richards Medical Centre / หน้า 102 

บน https://s-media-cache-ak0.pinimg.com/originals/2c/70/71/2c7071f 

89d363835d66faf3052dd60b8.jpg 

ล่าง https://s-media-cache-ak0.pinimg.com/originals/76/c2/23/76c223ee6db8f 

8c68abb56b3a76bd50a.png 

ภาพ Salk Institute / หน้า 103 

บน http://media.architecturaldigest.com/photos/56834606b313ecbd 

18114b12/4:3/w_740/001%20IMG_3427.jpg 

ล่าง http://the-talks.com/wp-content/uploads/2016/02/Richard-Saul-Wurman- 

Salk-Institute-01-Jacqueline-Poggi.jpg 

ภาพ Indian Institute of Management / หน้า 110-111 

http://images.adsttc.com/media/images/5037/e64a/28ba/0d59/9b00/033e/ 

large_jpg/stringio.jpg?1414231168 

ภาพ Unitè d’habitation / หน้า 135 

https://pautorf1.files.wordpress.com/2014/02/briey_unite_d_habitation.jpg 



155

•• ดรรชนี 

A 

Ahmedabad 

22, 35, 39, 43, 45, 66, 85, 105, 109, 

112, 113, 144 

Ahmedabad Textile Industry’s Research 

Association (ATIRA) 

35, 97-98 

B 

Bach, Johann Sebastian (1685-1750) 

87 

Beethoven, Ludwig van (1770-1827) 

108 

Bharat Diamond Bourse, The 

104 

Bodiansky, Vladimir (1894-1966) 

32 

Bologna 

122 

C 

Capitol Complex 

48, 55, 121 

Chandigarh 

15, 17, 27, 32, 34, 44, 46, 48, 52-57, 

59-60, 65-67, 69, 83, 121, 125 

CIAM (Congrès Internationaux 

d’Architecture Moderne) 

15 

Correa, Charles (1930-2015) 

78 

D 

Drew, Jane (1911-1996) 

48, 53-54 

F 

Fry, Maxwell (1899-1987) 

48, 53-54 

Fuller, R. Buckminster (1895-1983) 

42 

G 

Giedion, Sigfried (1888-1968) 

46, 48 

Graham Foundation Fellowship 

97 

Gujarat State Fertilizers Township 

129 

I 

Indian Institute of Management (IIM) 

99-100, 104, 108-109, 112, 115, 136, 

139-141, 146 

J 

Jahaz Mahal 

119 

156 

ดรรชนี

Jaipur 

43, 65 

Jeanneret, Pierre (1896-1967) 

68, 83 

K 

Kahn, Esther 

147 

Kahn, Louis I. (1901-1974) 

43, 60, 89-92, 95, 97-100, 105-109, 

112-117, 119-122, 124-125, 127, 

129, 131-133, 136-139, 144-149, 

151 

Kanvinde, Achyut (1916-2002) 

35 

Kimbell 

146 

L 

Lalbhai, Kasturbhai (1894-1980) 

108 

Le Corbusier (1887-1965) 

13-15, 17-18, 22-25, 27-29, 32-36, 

39-41, 43-46, 48, 52-60, 62-63, 

66-67, 69-73, 77-79, 81-83, 85-93, 

95, 97, 99, 101, 104-106, 109, 116- 

117, 120-122, 124-126, 129, 132- 

133, 136, 149, 151 

Luanda 

98 

M 

Marseilles 

15, 32, 36, 133 

Master and Servant Spaces 

98 

McHarg, Ian (1920-2001) 

106 

Mill Owners’ Association 

19, 22, 27, 66, 109 

Mughal Garden 

105 

N 

National Institute of Design (NID) 

112 

P 

Perkins, G. Holmes (1904-2004) 

104, 106 

Prasad, Shivnath 

78 

Premabhai Hall 

97 



157

R 

Raje, Anant (1929-2009) 

112 

Ranakpur 

137 

Richards Medical Centre 

100-101, 104 

Rousseau, Henri (1844-1910) 

122 

S 

Salk Institute 

100, 107 

Sangath 

72-73 

Sarabhai House 

34, 70, 89, 122 

Sarabhai, Gira 

92, 148 

Sarabhai, Vikram (1919-1971) 

109 

Sarkhej Complex 

144 

Sense of Space 

28 

Shodhan House (Villa Shodhan) 

29, 105, 122 

shuttering 

36 

T 

tapasya 

120 

U 

Unité d’habitation 

15, 48, 133 

V 

Vastu-Shilpa Foundation for Studies and 

Research in Environmental Design 

151 

Villa Savoye 

29, 105 

W 

Wright, Frank Lloyd (1867-1959) 

109 

X 

Xenakis, Iannis (1922-2001) 

68 

158 

ดรรชนี

LE CORBUSIER AND LOUIS I. KAHN นักกายกรรมและโยคีแห่งสถาปัตยกรรม

Transform your PDFs into Flipbooks and boost your revenue!

Delete template?

Save as template ?