Views
7 months ago

Nadiri_Babak_ SHAHED.pdf

“Gerçi vasıflara

“Gerçi vasıflara ihtiyacı olmayan cenabı “Vassaf” beyan şarabının halisliği marifet kadehi kaldıranlar tarafından damla-damla içilir. Onun yüce dağlar gibi ibarelerinin üstüne çıkmak yüksek zirvelere ulaşmaktan daha da imkânsızdır, lakin hak tabi olunmasını hak eder delili yüzünden melih ve nazik edebi sanatlarla ciddiyetle telaşa düşüldü ve kalem atı eski kalemler ayak izleri yerine ayakbastı. Bu yolda siyah kalemin beliğliğini takip etti. Ve gerçekten derk etmez kuvvetli kasın ne olduğunu, çolaklar.” Tarih bakımından çok önemli kaynak, Tarih-i Vassaf adı ile meşhur olan ancak asıl adı Tecziyet’ül-Emsar ve Tezciyet’ül-A’sar olan eserdir. Eserin yazarı Şahabiddin Abdullah Şîrazî olarak bilinmektedir. Yazar, eserini Cüveynî’nin tarihine bir zeyil olarak nitelemiştir. Beş ciltten oluşan bu eser, Moğol tarihini Cüveynî’nin bıraktığı yerden Abu Said Bahadur’un çağının ortalarına kadar götürmektedir. Bu eserin üslubu Spuler’ın de kaydettiği gibi çok tumturaklı ve çağdaş okurlar için son derece sıkıcıdır. Bu veya buna benzer eserlerin, Türk dili ve edebiyatı açısından hangi değere sahip oldukları, net bir şekilde, ancak bu eserlerin istediğimiz amaç için, yeniden araştırıldıktan sonra ortaya çıkabileceğini vurgulamakta fayda vardır. Bu eserin bibliyografisi Spuler’in eserinde getirilmiştir. Eser 1969’da Muhammed Mehdi İsfahanî tarafından Tahran’da yayınlanmıştır. Saweaget’ye göre bu eserin önemi hakkında abartılmıştır, ancak bu eserden de G. Doerfer’in Türkische Und Mongolische im Neopersischen adlı kitabında “VA” ve “VAH” kısaltmalarıyla örnekler verilmiştir. 30 Dürre-i Nadiri metnini okuduğumuz zaman zor nesriyle beraber Arapça ıstılahların ve Kuran ayetlerinin kullanışı dikkat çekiyor. Mirza Mehdi, kaleme aldığı 30 SAWEAGET, Jean, Introduction to the History of the Muslim East, Univesity of California Press, 1965. 26

olayları anlattıktan sonra Kuran ayetlerinden örnekler vererek değerlendirmeğe çalışıyor. Metin tarihi olaylardan ziyade Farsçanın edebi sanatlarıyla doldur. Yani iddia edebiliriz ki Mirza Mehdi’nin bu kitap yazılışında kastı Tarih anlatmaktan ziyade Farsçaya hâkim olmasını göstermek olmuştur. Muhammet Takı Bahar, Mirza Mehdi Han’ın Dürre-i Nadiri’de kullandığı dil hakkında bu kanaattedir: “Bu kitapta kullandığı nesir, çok zordur ki yalnız Vassaf ve Cuveyni tarihinden takilt olsun diye yazmıştır. Ancak Vassaf tarihinde bile yalnız dört beş yerde bu kadar zor nesre rastlaya biliriz.” 31 A.Zeki Velidi TOGAN, Tarihte Usul kitabında Umumi Türk Tarihi için önemli kaynaklar listesini kapsayacak çalışmanın olmadığını söyleyerek kitabının son bölümüne Umumi Türk Tarihi için bazı ana kaynaklar listesini vermektedir. Zeki Velidi TOGAN, İran ve Avşarlar tarihi için önerdiği önemli kaynaklardan biri çalışmamızın konusu olan Dürre-i Nadiri eseridir. 32 Bu sebepten Dürre-i Nadiri gereken ünü halk içinde kazana bilmemiş ve yalnız bilim adamları içinde dilden dile gezmiştir. Mirza Mehdi Han’ın doğum ve ölüm tarihleri hakkında net ve kesin bilgi mevcut değil ve hayatı hakkında bugüne kadar kapsamlı çalışmalar yürütülmemiştir. Mirza Mehdi Han, Nadir Şah Avşar hakkında yazdığı Dürre-i Nadiri ve Tarih-e Cihanguşa-ye Nadiri kitaplarıyla Avşarların bu saltanat dönemini ölümsüz kılmış ve gelecek nesilleri bu dönem araştırmaları için birinci el kaynaklar bırakmıştır. 31 Bahar, Muhammet Takı, Sebkşinasi, , C.3, S.312. 32 TOGAN, A.Zeki Velidi, Tarihte Usul, Enderun Kitabevi, 3.Baskı, İstanbul, 1981, S. 215. 27

  • Page 1 and 2: T.C. ANKARA ÜNİVERSİTESİ SOSYAL
  • Page 3 and 4: 3
  • Page 5 and 6: ÖNSÖZ Dürre-i Nadiri kitabı, 17
  • Page 7 and 8: KISALTMALAR a.g.e. a.g.m. Bkz. Adı
  • Page 9 and 10: İÇİNDEKİLER Sayfa Meşhet Teshi
  • Page 11 and 12: İÇİNDEKİLER Sayfa V. BÖLÜM: E
  • Page 13 and 14: kitap yazılışında kullandığı
  • Page 15 and 16: saldırılarında zaferler elde ede
  • Page 17 and 18: ordu ile Şiravan’a yürüdü, bu
  • Page 19 and 20: Mehdi Han Astarabadi ve Hazin Lahij
  • Page 21 and 22: oldu. 13 Bu tarih yazımı etkisind
  • Page 23 and 24: yaptığı konuşmalarda konuşma m
  • Page 25: ) Dürre-i Nadiri Kitabının İran
  • Page 29 and 30: Nadir Şah’ın mensup olduğu boy
  • Page 31 and 32: dinler kafasına bir yumruk olsun v
  • Page 33 and 34: düşmanlık ve nefrete el yazmış
  • Page 35 and 36: “Afgan istilasının haberi münt
  • Page 37 and 38: İsfahan’dan Fars eyaletine geçt
  • Page 39 and 40: valiliğini Bistun Han Avşar’a v
  • Page 41 and 42: Zülfikar Han’ı tahtan indirip F
  • Page 43 and 44: Padişah ordusu askerleri nehirden
  • Page 45 and 46: haberi keledekileri sevindirdi ve b
  • Page 47 and 48: Köprülüzade kalabalık orduyla V
  • Page 49 and 50: düşerek şan direkleri eğildi. A
  • Page 51 and 52: meclisinde, oyların ateşini ölç
  • Page 53 and 54: için yola çıktı ve ilk aşamada
  • Page 55 and 56: Rıza Kulu Mirza da Belh’ten o me
  • Page 57 and 58: mallar çalındı, yakılıp dağı
  • Page 59 and 60: mermilerine hedef oldu. Hive halkı
  • Page 61 and 62: İlbars Han diğer sapmış aşiret
  • Page 63 and 64: oturtmak için Takı Han’ı deniz
  • Page 65 and 66: Cabbare tarafından Hovele Araplar
  • Page 67 and 68: her defa inkâr ediyordu. Ancak mü
  • Page 69 and 70: yolundan Horasan’a yolcu oldu. Na
  • Page 71 and 72: korkusundan çember vurmuş yılan
  • Page 73 and 74: nefesi aldılar. … “Fetih Abat
  • Page 75 and 76: taşı, onun yüzünün aşkına k
  • Page 77 and 78:

    Gümüşü yarattı kaynadıktan so

  • Page 79 and 80:

    ömür ve gamdan ve karanlıktan uz

  • Page 81 and 82:

    usta muharrirlikle, ilimcilice, Onu

  • Page 83 and 84:

    Müşkülpesent düşüncesinin ust

  • Page 85 and 86:

    içecek (bal) çıkar.” 98 Cinasl

  • Page 87 and 88:

    Büyük İskender 113 , ihsan meyha

  • Page 89 and 90:

    küçük bir köpük eğer hayal ö

  • Page 91 and 92:

    Hünersizlikle ne zamana kadar hün

  • Page 93 and 94:

    derinliğinde pinhan etmedi. Seçki

  • Page 95 and 96:

    amberini ki halis miskten ele gelmi

  • Page 97 and 98:

    Sanat bile güneş yüzünü örter

  • Page 99 and 100:

    eliğlikte kısır sanır. Ebu Temm

  • Page 101 and 102:

    Bir cismim var Mecnun cismi gibi ta

  • Page 103 and 104:

    İbnisina 213 onun Sina dağı gibi

  • Page 105 and 106:

    zaman hesaba gelmez ve Fahir 223 on

  • Page 107 and 108:

    Bu durumda söz sahipleri ve elleri

  • Page 109 and 110:

    ettiler. “Onların göğüslerind

  • Page 111 and 112:

    Vesselam. Allah’a şükürler ols

  • Page 113 and 114:

    gösterdiler. Yeryüzünde türetti

  • Page 115 and 116:

    Aslında savaş sazını bütün in

  • Page 117 and 118:

    Hain hanlar kadıncasına feleğin

  • Page 119 and 120:

    damına düştüler. Ahu gözlüler

  • Page 121 and 122:

    Zırhlılar zırhı terk edip zırh

  • Page 123 and 124:

    ise kutsuzları güçlü ve büyük

  • Page 125 and 126:

    cariyelerle yatırdılar ve Sürhap

  • Page 127 and 128:

    Geçmiş Söylenilenlerin Tekmilind

  • Page 129 and 130:

    denizden ateşin toplarla Reşt 320

  • Page 131 and 132:

    Gücüne güç katmak amacıyla ve

  • Page 133 and 134:

    Kuşku Edilemeyecek Tanrı’nın T

  • Page 135 and 136:

    Çin padişahı onun karşısında

  • Page 137 and 138:

    Ne zaman güldü, altın yağdı De

  • Page 139 and 140:

    (üzerindeki toprağın gidip), onu

  • Page 141 and 142:

    Şiir: Sözle büyüklerin yerine o

  • Page 143 and 144:

    Onun tarafından şah Tahmasp’a g

  • Page 145 and 146:

    Şiirini savaş borusuna üfleyip,

  • Page 147 and 148:

    Bu yağmurdan önceki yıldırımı

  • Page 149 and 150:

    Padişahlık ayinine uygun bir şek

  • Page 151 and 152:

    uluttur.” 417 Cümlesi gibi çöl

  • Page 153 and 154:

    kendilerine kıvırdılar. Eşref b

  • Page 155 and 156:

    Kudretinde Şüphe Edilmeyenin Kahr

  • Page 157 and 158:

    düşmanın bedbaht simasındaki El

  • Page 159 and 160:

    azapla helâk edildi.” 463 İpekt

  • Page 161 and 162:

    Urmiye ve Tebriz Fethi Hakkında

  • Page 163 and 164:

    Şafak vakti gelince, hava aydınla

  • Page 165 and 166:

    Rumiye ordusundan kalan eşya, meta

  • Page 167 and 168:

    Onlar, korkak bir kavimdir (toplulu

  • Page 169 and 170:

    olsun. “beni nerde arasan bulursu

  • Page 171 and 172:

    Şedit Hasımın Husumetinde, Kısa

  • Page 173 and 174:

    Büyük ve Yüce Allah’ın Lütf

  • Page 175 and 176:

    keramet süsleyiciliği dördüncü

  • Page 177 and 178:

    arka perdesinde gözbebeği ile kuc

  • Page 179 and 180:

    Ayetelkürsi 577 okurdu. Meratülsi

  • Page 181 and 182:

    Kumar 594 ı utlar canına ateş sa

  • Page 183 and 184:

    Neşeli Harat’ın Teshiri Ve Abda

  • Page 185 and 186:

    ihata eden (saran, kaplayan) bir at

  • Page 187 and 188:

    kılıçlarla kanlı yaptılar. San

  • Page 189 and 190:

    sizinle beraberiz.” 657 Oldular.

  • Page 191 and 192:

    Şah Tahmasp Hazretlerinin İrvan

  • Page 193 and 194:

    Şah Tahmasp muntazam saflarını,

  • Page 195 and 196:

    arzlarıyla geri döndüler ve Asta

  • Page 197 and 198:

    gitmeği istediler bu sebepten zır

  • Page 199 and 200:

    tutardı.” 685 Sonra keçi postun

  • Page 201 and 202:

    ağlarından getirilen hurma yapra

  • Page 203 and 204:

    her uçan vahşi oldu ve haya tohum

  • Page 205 and 206:

    kılıçtan geçirip kol kanatları

  • Page 207 and 208:

    Tendeki zırh ve sinedeki yürek ya

  • Page 209 and 210:

    eliyle vurarak onları devirdi (kı

  • Page 211 and 212:

    Size bir gün varsa bize de bir gü

  • Page 213 and 214:

    Nar gibi memeleri olan kızlar, kes

  • Page 215 and 216:

    Cihanları alarak düşmanları yen

  • Page 217 and 218:

    Netice de o gece pehlivanların atl

  • Page 219 and 220:

    zaman.” 773 Mısdakı göründü.

  • Page 221 and 222:

    Mehmet Han Beluç’un İsyanı ve

  • Page 223 and 224:

    Mehmet Han bu hali görünce hayret

  • Page 225 and 226:

    cezası.” 797 Nedamet biriktirici

  • Page 227 and 228:

    Suehay Han gizli hain sırrını a

  • Page 229 and 230:

    Toplar mermilerin darbesinden hisar

  • Page 231 and 232:

    simasını açtığı zaman mum gib

  • Page 233 and 234:

    istedi. Şerif dergâhı öpmekle s

  • Page 235 and 236:

    Mülkaferin Malik-ül Mülk’ün T

  • Page 237 and 238:

    şenlik Şimşadı 849 boy atıp ha

  • Page 239 and 240:

    yedi-beyza 865 çıkarttılar. Musi

  • Page 241 and 242:

    dallar kocalıp çiçekler açtıla

  • Page 243 and 244:

    oynaşına geçti. Kısa ağaçlar

  • Page 245 and 246:

    Rabbil Âlem’inin Teyidi İle Kan

  • Page 247 and 248:

    temelinin toprağa burun sürtmesi

  • Page 249 and 250:

    Başarılı Hediv 929 Perşembe ak

  • Page 251 and 252:

    hisarda hazır olanlar felek medar

  • Page 253 and 254:

    Mirza’nın şefkatine bıraktı.

  • Page 255 and 256:

    Zulmet ve Nuru Yaratanın Takdiri

  • Page 257 and 258:

    Yeşilliği bayındırından bakan

  • Page 259 and 260:

    Gül ve reyhanlar kubbesidir perded

  • Page 261 and 262:

    selâm verin” 1001 ret cevap vere

  • Page 263 and 264:

    Küçük bağış ve azimetler haki

  • Page 265 and 266:

    haşiyeleri ve yakınları kılıç

  • Page 267 and 268:

    padişahın tutum ve oyunu değişt

  • Page 269 and 270:

    sonra Kernal’ın on Kuruhi’sind

  • Page 271 and 272:

    Mehmet Şah da onlara yardım amac

  • Page 273 and 274:

    korkusundan, parlak güneş çarkta

  • Page 275 and 276:

    esti. Yıldırımlar devran hadisel

  • Page 277 and 278:

    güneş aynasından paslansınlar.

  • Page 279 and 280:

    kapısında karşıladı. Edep, lü

  • Page 281 and 282:

    Özellikle tavus tahtının işlenm

  • Page 283 and 284:

    Şah Cihan Abat Katliamı ve Alçak

  • Page 285 and 286:

    Tahkik etmeden, muti ve asi nazarda

  • Page 287 and 288:

    “Bugün size kınama (suçlama) y

  • Page 289 and 290:

    huzurundan yıldızlar encümeni ol

  • Page 291 and 292:

    Hindistan Saltanatının Mehmet Şa

  • Page 293 and 294:

    Askerler boynu pahalı kolye ve yen

  • Page 295 and 296:

    ele geçen mücevherler ve altınla

  • Page 297 and 298:

    Sent Memaliği Teshiri ve O Diyarı

  • Page 299 and 300:

    şey görünmez oldu.” 1189 Sent

  • Page 301 and 302:

    tarlası Sebzevar’da 1199 kahır

  • Page 303 and 304:

    Kandahar’a girdikten sonra o iki

  • Page 305 and 306:

    düşüncelerinden dolayı şiddetl

  • Page 307 and 308:

    Akil şehzade tehdidi ile hiç bir

  • Page 309 and 310:

    aldatarak güzel (süslü) sözler

  • Page 311 and 312:

    onlara mutlaka dünyada azap ederdi

  • Page 313 and 314:

    hedefine aldılar ve “cehennem az

  • Page 315 and 316:

    daha çekici duruyordur. Teklikte g

  • Page 317 and 318:

    gibi cihan pehlivan salâbetiyle Ki

  • Page 319 and 320:

    aslandan haber verir.” 1288 Şii

  • Page 321 and 322:

    Düşman Kıran Nadiri Askerlerinin

  • Page 323 and 324:

    Böylece havalar soğuyup ve devran

  • Page 325 and 326:

    götürüp şiddet ve hasım yoluna

  • Page 327 and 328:

    Aziz Allah’ın İzniyle Kerakeyta

  • Page 329 and 330:

    kâşifi felek eteğine kaza hükm

  • Page 331 and 332:

    gelince yeninden yeşillensin ve so

  • Page 333 and 334:

    üyük gemi düzeltilmesini emir et

  • Page 335 and 336:

    Mesket velayetine yeni vali olarak

  • Page 337 and 338:

    Günah sahipleri ve isyancıların

  • Page 339 and 340:

    Kanunsuz evlat babasına şer ateş

  • Page 341 and 342:

    Bir: Geçmiş sulatanların zamanı

  • Page 343 and 344:

    Osmanî devleti büyükleri bu geli

  • Page 345 and 346:

    Kayseri hazretleri ok gibi kinaye d

  • Page 347 and 348:

    aldı ve yavaş gitme zorunda kald

  • Page 349 and 350:

    Nergis gibi kalın dallı Nergisler

  • Page 351 and 352:

    Bey “O, Rabbine selim bir kalp il

  • Page 353 and 354:

    esirge sözüyle hatalarına itiraf

  • Page 355 and 356:

    15.Şaban 1421 gecesinde kazanın n

  • Page 357 and 358:

    Üçüncü Asker Başı “Yeken Me

  • Page 359 and 360:

    savaş meydanına gelip, tuzak kuru

  • Page 361 and 362:

    aşına uzun müddet saltanat ış

  • Page 363 and 364:

    kesmeği devlet güllüğü süsü

  • Page 365 and 366:

    İranlılar ki onu rahmet ayeti gö

  • Page 367 and 368:

    gayri hakiki sözlere cilve süs ve

  • Page 369 and 370:

    ahşiş (ne) kötü bir bağıştı

  • Page 371 and 372:

    gece ile gündüz talebinde karanl

  • Page 373 and 374:

    dağıttılar. Mülk emlaki bayır

  • Page 375 and 376:

    uldu. Rızık azalmış ve nadir bu

  • Page 377 and 378:

    kalemde hüsün defterinde akide h

  • Page 379 and 380:

    Kaza kahramanı onun başını ki b

  • Page 381 and 382:

    Oysa isyan edip kendi haddini geçi

  • Page 383 and 384:

    D E F Deken Ekdad Ferdevsi Delo Ekl

  • Page 385 and 386:

    K M N Kordcan Menice Nekba Kotade M

  • Page 387 and 388:

    T V Z Tac Vassaf Züldeccac Tahir H

  • Page 389 and 390:

    389

  • Page 391 and 392:

    391

  • Page 393 and 394:

    393

  • Page 395 and 396:

    ısrarıyla Nadir padişah olmuş v

  • Page 397 and 398:

    SUMMARY Nadir Shah ruled as Shah of

  • Page 399 and 400:

    Kevserani, Vecih, (1992 M.), Osmanl