Views
7 months ago

01. John Berger - O Ana Adanmış

FOTOôRAFIN KULLANIMLARI

FOTOôRAFIN KULLANIMLARI toğraf makinesi, aksi halde ister istemez üstüste binecek olan görünümlerin içinden bir dizi görünümü kaydedip saklar. Bunları hiç değişmeden, oldukları gibi tutar. Fotoğraf makinesinin icadından önce, hayal gücünden, bellek yetisinden başka bir şey yoktu bunu yapabilecek. Burada söylemek istediğim belleğin bir tür film olduğu değil. Bu, çok sıradan bir benzetme olurdu. Film/bellek karşılaştırması, bize bellekle ilgili hiçbir şey öğretmez. Bu karşılaştırmadan öğrendiğimiz şey, fotoğraflama sürecinin ne kadar garip, ne kadar öncülü bulunmayan bir süreç olduğudur. Bununla birlikte belleğin tersine, fotoğraflar kendi başlarına anlamı saklamazlar. Bize -görünümlere normal olarak atfettiğimiz tüm inanılırl ık ve ciddiyetle birlikte- anlamlarından koparılmış görünümler sunarlar. Anlam, işlevlerin anlaşılması sonucunda ortaya çıkar. "İşlev de zaman içinde yer alır ve zaman açısından açıklanmalıdır. Ancak bir öykü anlatan nesne, anlamayı sağlayabilir." Fotoğraflar kendi başlarına bir öykü anlatmazlar. Anlık görünümleri saklarlar. Şimdi alışkanlıklarımız bizi bu türden bir saklamanın yaratacağı sarsıntıya karşı koruyor. Bir film makinesi poz süresini, ondan yapılan fotoğraf baskısının ömrüyle karşılaştıralım; varsayalım ki basılı fotoğrafın ömrü yalnızca on yıl sürsün: ortalama bir modern fotoğraf için bu oran yaklaşık olarak 20 000 000 000: 1 olacaktır. Fotoğraf makinesinin, görünümleri işlevlerinden ayırmasındaki büyük kopukluğun şiddetini bize belki de en iyi anımsatacak örnek budur. Şimdi de, fotoğrafın birbirinden çok farklı iki kullanımı arasındaki ayrımı belirlememiz gerekir. Özel yaşantılarla ilgili fotoğraflar vardır; genel amaçla kullanılan fotoğraflar vardır. Özel fotoğraflar -annenin portresi, bir kız evladın resmi, oynadığınız takımın grup fotoğrafı- fo tograf makinesinin onları içinden çıkarıp aldıgı baglamın devamı olan bağlamlar içinde değerlendirilip yorumlanır. (Bağlamdan koparılıp alınmanın şiddeti, kendini bazen inanılmazlık biçiminde duyurur: "Bu gerçekten Babam mı?") Gene de böyle bir fotoğraf, içinden koparılıp alındığı anlama sarılmış olarak kalır. Mekanik düzenek, fotoğraf makinesi canlı belleğe katkıda bulunmak üzere araç olarak kullanılmıştır. Fotoğraf, yaşanmakta olan bir hayattan alınmış bir andaçtır. 77

O ANA ADANMIŞ Çoğu zaman, çağdaş genci fotoğraf bizimle, okurlarıyla ya da olayın başlangıçtaki anlamıyla hiçbir ilişkisi olmayan bir olayı, yakalanmış bir görünümler dizisini sunar. Bu tür fotoğraf bilgi verir bize, ama tüm yaşanmış deneyimlerden koparılmış bir bilgi. Genel fotoğraf, bir anıya katkıda bulunsa bile bilinemez, herşeyiyle bize yabancı olan birinin anısına yapılan bir katkıdır bu. Şiddet, bu yabancılık içinde dışa vurulur. Bu yabancının "Bakın!" diye bağırdığı anlık bir görüntüyü kaydeder çağdaş genel fotoğraf. Kimdir bu yabancı? Şu yanıtı verebiliriz: fotoğrafçı. Gene de, fotoğraflanmış imgelerin toplam kullanım-dizgesini göz önüne aldığımızda, "fotoğrafçı" yanıtının yetersizliği açıkça ortaya çıkar. Şu yanıt da yetersiz kalu: fotoğraflan kullananlar. Kendi içlerinde belli bir anlam taşımadıkları, tümüyle yabancı birinin belleğindeki imgelere benzedikleri içindir ki fotoğraflar her türlü kullanıma açıkurlar. Daumier'nin, balonu içinde Nadar'ı gösteren ünlü karikatürü sorumuza bir yanıt oluşturabilir. Nadar, Paris'in üstünde, havada uçmaktadır -rüzgar şapkasını alıp götürmüştür- Nadar da elindeki fotoğraf makinesiyle aşağıdaki kentin ve insanların resmini çekmektedir. 78

Gazi Üniversitesi