Views
10 months ago

01. John Berger - O Ana Adanmış

FOTOÔRAFIN KULLANIMLARI

FOTOÔRAFIN KULLANIMLARI Bu fotoğrafları böylesine traj ik ve olağanüstü kılan şey , onlara bakarken bunların general leri hoşnut etmek, sivil halkın moralini yükseltmek, kahraman askerleri yüceltmek ya da dünya basınını sarsmak için çekilmediklerine inanmasıdır insanın: Bunlar acı çekenlere, gösterdikleriyle seslenen imgelerdir. Konularına karşı ve konularıyla birlikte bu tutarlılığı yakalayabildiklerinden bu gibi fotoğraflar daha sonra savaşta ölen 20 milyon Rus için ve onların yasını tutanlar için bir anıt-belge oldu. (Bkz. Rus Savaş Fotoğrafları 1941-45. Metni yazan: A. J. P. Taylor, Londra 1978.) Topyekun halk savaşının bütünleştirici dehşeti, savaş fotoğrafçıları (hatta sansürcüler) açısından böyle bir tutumun benimsenmesini doğal kılmıştır. Bununla birlikte fotoğrafçılar, o denli aşırı olmayan koşullarda da benzer bir tutumla çalışabilirler. Elimizde bulunan fotoğrafların alternatif kullanımı bizi bir kez -daha bellek olgusuna ve yetisine götürür. Amaç, fotoğraf için bir bağlam kurmak, bu bağlamı sözcüklerle kurmak, başka fotoğraflarla kurmak, onun kesintisiz sürüp giden fotoğraflar ve imgeler bağlamı içindeki yerini kurmak olmalıdır. Nasıl mı? Normal olarak fotoğraflar, tekçizgisel bir biçimde kullanılır -fotoğraflar şöyle giden bir savı örneklemek ya da düşünceyi göstermek için kullanılırlar: Sık sık da totolojik olarak kullanılırlar; öyle ki fotoğraf yalnızca sözcüklerle söylenenleri tekrarlar. Bellekse hiç de tekçizgisel değildir. Bellek ışınımlı, başka deyişle hepsi aynı olaya giden çok sayıda çağrışımla çalışır. Şema şöyle olacaktır: "- I/ - - /l"- Bir fotoğrafı deneyim, toplumsal deneyim, toplumsal bellek bağlamına yeniden oturtmak istersek, belleğin yasalarına saygılı olmamız gerekir. Basılı fotoğrafı öyle bir yere oturtmamız gerekir ki o fotoğraf, eskiden olan ve şimdi olan'ın şaşırtıcı sürekl iliğinin bir 85

O ANA ADANMIŞ parçası olma niteliğini kazansın. Brccht'in şiirlerinden birinde oyunculukla ilgili olarak yazdıkları böyle bir uygulama için de geçerlidir. An yerine fotoğrafı, oyun yerine bağlamın yeniden yaratılmasını koyabiliriz burada: Yaşanan an'ı bu şekilde öne çıkarmalısınız yalnızca Ve saklamama/ısınız onu neyin arasından çı}wrdığınızı Katın oyununuza o peşpeşe tekrarlanışı, O seçilenin üzerindeki çalışmanızı, Gösterin böylece olayların akışını Çalışmanızın gidişiyle içiçe, Ve seyircinizin bu Şimdi'yi Çok yönlü yaşamasını sağlayın böylece Önce den gelip uzanarak Sonraya Ve bazı başka şeyleri de duyarak yanısıra, O yalnızca tiyatronuzda değil, Dünyada da oturuyor aynı zamanda* Bunu kendi başlarına neredeyse eksiksiz başaran birkaç büyük fotoğraf vardır. Ama uygun bağlam yaratıldığında her fotoğraf böylesi bir "Şimdi"ye dönüşebilir. Genelde fotoğraf ne denli iyi olursa, yaratılabilecek bağlam da o denli bütün olur. Bu bağlam fotoğraftaki zamanın yerine geçer --0nun kendi özgün zamanının yerine değil, çünkü olanaksızdır bu- o fotoğrafta öyküsü anlatılan zamanın yerine geçer. Anlatılan zaman, toplumsal bellek ve toplumsal eylem tarafından benimsendiğinde tarihsel zaman olur. Yeniden kurularak oluşturulan anlatı zamanı, başlatmayı amaçladığı anımsama sürecine saygılı olmak zorundadır. Anımsanan şeye karşı hiçbir zaman tek bir yaklaşım söz konusu olamaz. Anımsanan şey bir çizginin sonundaki noktaya benzemez. Sayısız yaklaşım ya da uyarıcı, anımsanan şeye doğru yönelerek onun üstünde toplanır. Sözcüklerin, karşılaştırmaların, işaretlerin de basılı * Çev. Kerem Çalışkan, "Geçmişin ve Şimdinin Birarada Canlandırılması", Brecht,Tiyatro Şiirleri, Metis Yaınları, 1987, s.26. 86

JETLER NEDEN AYNI RENKTE?