Views
6 months ago

ARTEMİS MART 2018 (2)

görülür.

görülür. Homeros‟ça Ģiir onun yarattığı derin temelde yeniden ortaya çıkar. Homeros döneminin soylu dünyası, çılgınlığın ve aĢırılığın yaĢandığı Dionysos törenlerinde halkın kendinden geçiĢiyle yitirilir. Soyluların egemenliğin bir aracı olarak kullandıkları din üzerindeki etkilerinin azalmasıyla halk tapımı olan Dionysos törenleri öne çıkar. Tanrılara özenmenin tehlikeli olduğu, her Ģeyde ölçülü olma ve elindekiyle yetinme düĢüncesi yerini insanın Tanrıya dönüĢebileceği fikrine bıraktığında Dionysos doğayı temsil eden tanrı olarak öne çıkar. Ġki kere doğan tanrı Dionysos törenleriyle doğanın ölüĢü ve yeniden doğuĢu anlam kazanır. Ġnsan doğaya dönüĢmek onunla bir olmak için esrimenin büyüsüne kapılır. Olympos‟un Bakhus adına düzenlenen törenlerinde kaval çalarak insanı kendinden geçirici sesler çıkarılması bir gelenektir. Dionysos dithyrambos‟unda insan müziğin aracılığıyla doğayla bir olmaya doğru itildiği bu anda, doğanın özü bir imgeye dönüĢür. Yunan insanı, yaĢamının ve sınırlarının daha önce Tanrı tarafından belirlendiğini kabullenmesi ve varoluĢunun geçici olduğunun bilincini kazanması sonucunda ortaya çıkan trajik bakıĢla mükemmelliğe ulaĢması gerekenin kendi olduğunu keĢfeder. “İnsan bedeninin mükemmelliğinin dinsel anlamı-fiziksel güzellik, hareketlerin uyumu, huzur, sükûnet-sanatsal kalıbında esin kaynağı olmuştur.” 6 Bu esinle, doğanın imgeler aracılığıyla betimlenmesiyle, bedeni bu imgeyi yansıtacak biricik varlığa dönüĢür. Bütün beden bu imgeyi yansıtacak devinimlere sürükleyen müziğin etkisiyle 6 Dinsel Ġnançlar ve DüĢünceler Tarihi Mirceal ELIADE , Çeviri: Ali BERKTAY, Kabalcı Yayınevi,1.Basım, Nisan 2003, sf.336-337 kendinden geçer ve insan Apollo‟ca olan bilinçten uzaklaĢır. Müziğin etkisiyle baĢka birine ya da bir Ģeye dönüĢerek mükemmele ulaĢmaya çalıĢır. “Dionysos, kahramanların çokluğu içinde savaşan bir kahramanın maskesi altında görülmekte, öte yandan da bireysel istencin ağı içinde gizlenmektedir. Şimdi, görünmekte olan bir tanrı söyleyip davrandığı gibi, aldanan, didinen, acı çeken bir bireye de benzemektedir.” 7 Dionysos iki kere doğan anlamına gelir ve ona tapımda ortaya çıkan kendinden geçiĢle bilincini yitiren insanın bir yok oluĢ süreci sonunda yeniden doğuĢu bu adla bütünleĢir. Yanılsamanın ağı içinde acı çeken kiĢi, her Ģeyin bir olduğu ve doğayla bütünleĢebileceği gerçekliğine kendinden geçirici müziğin büyüsüne bırakarak ulaĢır. Ruhlara rehberlik eden tanrı Bakhus‟un peĢinde çılgınca devinen ve onunla bir olma çabası içinde coĢup taĢarken bir dönüĢüm gerçekleĢir. Ġnsan, kendinden geçiĢ aracılığıyla yanılsama dünyasından kurtulup tanrısal olanla buluĢtuğunda gerçekleĢen dönüĢümle ikinci kez doğarak edindiği sırrını da bilinç düzeyine taĢıyamayacaktır. Acı çekmeninin gerekliliğini bize fısıldayan Apollo böyle bir anda kendini bilmenin yaratacağı bilinçle 7 Tragedyanın DoğuĢu, Nietzsche FRIEDRICH, Çeviri: Ġ.Zeki EYÜBOĞLU, Say Yayınları, 2.Basım, Mart 1994, Sf.60 40

sırra giden kapının aralanmasına imkan sağlar. Apollo kendine bağlı olandan ölçülü olmayı, onu iyi koruyabilmek için de insandan Delf‟teki Apollo tapınağının kapısının üzerinde yazılı olan “Kendini bil”mesini ister. Bilinç konulmadığında özgürlük taĢkınlığa dönüĢerek anlamını yitirecektir. Dionysos tapımın da kendinden geçiĢin yaĢandığı aĢırı coĢkunluk Apollo‟ca bilinçle düzene sokulur. Dionysos‟ca müziğin etkisiyle büyülenen kiĢinin düĢte gördüğü görüntüler tragedyaları ve drama özgü dithyrambos adı verilen lirik Ģiiri yaratır. Bakhus alayının çılgınca doğanın içinde oradan oraya koĢarak kendinden geçtiği kutlamalarda Arkhilokhos‟un bestelediği dithyrambosların cümbüĢ Ģarkısı olmaktan çıkmasıyla Dithramybos korosu doğar. Satyr, bir Dionysos oyun topluluğu olarak, tapınma ve söylence kutsallığı altında, doğanın özünden çıkmıĢ bir koro olarak görünür. Onlara insan örneğine, sakallı Satry‟a benzediğinden, eğreti olarak erkek keçi adı verilir Satyr tanrı karĢısında, en yüksek yerde onun buyruğu altında hareket eder ve doğanın Dionysos‟ca yansımasını sağlar. Tanrının Satyr olarak görünmesi insanın kendi dıĢında yeni bir görüntü yaratırken, Dionysos topluluğunun kendini Satyr‟le özdeĢleĢtirmesi de insanı kendi içinde bir dönüĢüme sürükler. Apollo içte ve dıĢta yaĢanan bu dönüĢümün neden olabileceği bölünmeyi ortadan kaldırarak bedenin bütünlüğünü sağlar. Trajk yaĢamın Dionysos‟ca coĢkunlukla dıĢavurumunu, Apollo form aracılığıyla ölçülü bir dıĢavuruma çevirir. Arion, Dionysos‟la bir olmak için doğanın bağrında oradan oraya savrulan halkı, belli bir noktada (orkestranın ortasındaki altarın çevresinde bir halkada) toplar. Dionysos‟a adanmıĢ bir koral od biçimi olan dithyrambos artık, flüt eĢliğinde koro tarafından dile getirilir. Bu andan itibaren Tanrı‟ya ulaĢmaya çalıĢan, insan olmanın acısını çeken halk yerine korodur. Doğanın gizine ulaĢmak adına bilge ve coĢkun satyr görünümünde acının yansıtıldığı Dionysos korosunun bir forma kavuĢmasıyla Tragedya doğar. Dionysos‟un çektiği acı Prometheus, Oedipus gibi kahramanların aracılığıyla tragedya aracılığıyla aktarılır. Koro içinde dile gelen Kahraman taktığı maske ile Dionysos‟a dönüĢür. Bu dönüĢüm tanrının insan görünümünde dile geliĢidir. Tanrı da insan gibi hata yapabilen, acı çeken biridir. O anda yaĢananlara (tragedyanın doğumunda koro ve izleyenler bir bütün içindedir-oyuncu ve seyirci kavramları tam olarak oluĢmamıĢtır.) tanık olanlar tanrıyla özdeĢlik kurarak kusurlarından arınır. Kendini bir aynada seyreder gibi, kendi yerine devinen koroyu gören izleyen o anda olmakta olanın bir parçasına dönüĢür ve arınma en etkili Ģekliyle gerçekleĢir. Koroyu izlemeye gelen geldiğinden farklı birine dönüĢerek oradan ayrılır. “Tragedya, öyle güçlü, şaşırtıcıdır ve izleyicinin dikkatini öylesine üzerine çeker ki izleyici artık izleyici olmayı bırakır ve yavaş yavaş kendini eserin bir parçası olurken bulur, sanki o da bir oyuncudur ya da en azından olaylardan derin bir şekilde etkilenen bir katılımcıdır.” 8 Ġnsanın yaĢadığı acıyı Dionysos‟un yansıtması, annesinin ölümlü Semele ve babasının Tanrı Zeus olmasıyla bağlantılıdır. Dionysos hem bu dünyaya, hem de Tanrıların dünyasına aittir. Ġlk insandan bugüne olan süreçte insanın yazgısı, yersel dünyadan göksel dünyaya ulaĢma çabası üzerine kuruludur. Bu çabanın 8 Antik Yunanda Gizemler Tiyatrosu Tragedya, JAL Çeviri: Elif KINAY, Y.Y.K.Dern.Yayın Sek.1.Basım, sf.16 41

MEDYATABLET 2018 MART
MEDYATABLET 2018 AĞUSTOS
Kobilife Mart 2018
MEDYATABLET 2017 MART
Broj 2 - mart 2007.pdf - Siepa