Views
8 months ago

menakıbnamelerin özellikleri

11 şekillenmesi

11 şekillenmesi açısından önemlidir. Kahramanların gerçek kişiler olması, olayların yeri ve zamanının belirtilmesi menakıbnamelerin tarihî kaynak olarak görülebilmelerini sağlayan özelliklerdir. 38 Ayrıca menakıbnameler biçim olarak kısa ve sade bir anlatıma sahiptirler. Menakıbnamelerdeki anlatının dikkate değer özelliklerinden biri de topluma hitap etmesi ve içeriğindeki hayali unsurlara rağmen toplum tarafından kabul gören eserler olmasıdır. Ocak, menakıbnameleri “toplumun psikolojik çehresinin ifadesi” olarak sunmuştur. 39 Bu çıkarım menakıbnameler üzerine yapılacak incelemelerde dikkat edilmesi gereken önemli bir husustur. Menakıbnamelerdeki motiflerin ortaya çıkışında topluma ait tarihsel ve kültürel özellikler şüphesiz önemli rol oynamıştır. Ocak, menkıbelerin varlığının ancak bunlara inanan bir kitlenin mevcudiyetiyle mümkün olabileceğini vurgulamıştır. 40 Bu yönüyle menakıbnameler, dinî teşkilatlanmalar olarak öne çıkan tarikatların, bir nevi kendilerini anlattıkları eserlerdir. Resul Ay ise, menakıbnamelerin propaganda yönüne dikkat çekmiştir. 41 Menakıbnamelerde bahsedilen mukaddes kişilerin meşruluğunu ve üstünlüğünü ispatlama çabası bu amaca hizmet eder. Dolayısıyla menakıbnameler, velînin veya şeyhin toplum nezdinde yüceltilme misyonuna hizmet eden eserlerdir. Tarikatlar ve şeyhler arasındaki rekabetin veya üstünlük mücadelesinin, menakıbnamelerde çok sayıda örneği mevcuttur. 42 Ay, bu mücadeleyi halkın desteğini kazanma, elit kesimden yardım alma, prestij kazanma gibi sebeplere dayandırır. 43 Kerametler, kendine has özellikleri bulunması itibariyle; menakıbnameleri diğer olağanüstü anlatı türlerinden farklı bir yapıya büründürür. Keramet, menakıbnamelerde kullanılan anlamıyla velilere atfedilen olağanüstü olaylardır. 44 İslam inancına göre Tanrı’nın gücünün bir sınırı olmadığından; peygamberlere atfedilen “mucize” kavramına benzer şekilde, kerametlerin zuhuru da imkânsız olarak görülmez. Tasavvufta keramet, keramet sahibinin Allah korkusunu, alçak gönüllülüğünü ve şükür duygusunu artırır. 45 Sufi çevreler kerameti 38 Ocak, a.g.e,s. 33. 39 Ocak, a.g.e, s. 34. 40 Ocak, a.g.e, s. 33. 41 Resul Ay, “Sufi Shaykyhs and Society in Thirteenth and Fifteenth Century Anatolia:Spiritual Influence and Rivalry”, Journal of Islamic Studies, Sayı 24 , 2013, s. 14. 42 Ay, a.g.m, s. 14. 43 Ay, a.g.m, s. 21-22. 44 Ocak, a.g.e, s. 28. 45 Ocak, a.g.e, s. 29.

12 ilahi aşka giden yolda ulaşılması gereken son makam değil; tecrübe edilmesi gereken bir aşama olarak görürler. 46 Metinlerde kerametin İslam inancı içerisinde meşruluğunun ispatlanması için Kur’an-ı Kerim ve hadisler kullanılmıştır. 47 Kutsal kitap ve hadislerdeki anlatılar kerametlerin ortaya çıkışında ve şekillenmesinde önemli olsalar da, yeterli değildir. Toplumların kültürel hafızaları kerametlerin şekillenmesinde, elbette önemli rol oynamıştır. Bu anlamda Türk topluluklarında İslam öncesi devirlerden kalma destan, efsane gibi eserler kerametlerin şekillenmesinde etkili olmuştur. 48 İslam öncesi Araplara ait efsane ve mitler, Yahudi ve Hristiyan kaynaklı anlatılar da kerametlerin şekillenmesinde ve yayılmasında önemli ölçüde etkili olan kültürel ve dinî unsurlardandır. 49 Keramet nazariyesi, ortaya çıkmasıyla beraber ulema başta olmak üzere, bazı çevrelerce tepkiyle karşılandı. Peygamber mucizelerine benzerliği bu tepkinin başlıca sebebiydi. 50 Tartışmaların diğer bir sebebi de Hristiyan ve Budist azizleri gibi Müslüman olmayan kişilere de benzer olağanüstü olayların atfedilmesiydi. Bir bakıma, günümüze kadar gelen keramet hakkındaki tartışmalar, Sünni ve heterodoks topluluklar arasındaki çekişme ve fikir ayrılığının yansıması olarak da görülebilir. 1.2 MENAKIBNAMELERİN ŞEKİLLENMESİNDE ROL OYNAYAN KAYNAKLAR Menakıbnamelerde tarihî süreç içerisinde oluşmuş olan işlev dizinini daha iyi anlayabilmek için bunları şekillendiren kaynakları da irdelemek gerekir. Bu sebeple eski Türk anlatıları, dinî anlatılar gibi menakıbnameleri etkilemiş olan kaynaklar meselesine yer vermenin gerekli olduğu kanaatindeyiz. Türk destâni geleneği Anadolu’da ortaya çıkan menakıbnamelerin gelişiminde ve şekillenmesinde önemli rol oynamıştır. 51 İslam öncesi ve sonrası devirlere ait yazılı ve sözlü birikimin menakıbnameler üzerindeki etkisi göz ardı edilemez. 52 Mit, efsane, destan ve masal 46 Ocak, a.g.e, s. 28-29. 47 Ocak, a.g.e, s 28. 48 Ocak, a.g.e, s 31. 49 Ocak, a.g.e, s 30. 50 Ocak, a.g.e, s 29. 51 Ocak, a.g.e,s. 42. 52 Ahmet Yaşar Ocak, Alevi ve Bektaşi İnançlarının İslam Öncesi Temelleri, İstanbul, 2005, s. 9-13.

TEST_Lancia Musa.indd - Avto Magazin
0112116_BN009_Stratejik-%C4%B0leti%C5%9Fim_s1