Views
3 months ago

menakıbnamelerin özellikleri

55 Söz konusu işlev

55 Söz konusu işlev heterodoks-ortodoks görülebileceği işlevlerdendir. mücadelesinin izlerinin en belirgin hâlde Kahraman Kötü Huylu Halkı Keramet İle Cezalandırır (Afatın Gerçekleşmesi) Menakıbnamelerde, “kötü huylu” olarak tanımlanan veya bazı davranışları hoş gösterilmeyen bir topluluğun, toplu hâlde cezalandırılmasını “afatın gerçekleşmesi” olarak tanımladık. Bu cezalandırma kutsal kitaplardaki anlatılara benzer şekilde olağanüstü olaylarla gerçekleşir. “Kötü huy” olarak tanımladığımız davranış veya özellikler farklı şekillerde olabilir. Örneğin; cezalandırılan topluluğun, eserin baş kahramanı olan veliyi sevmemesi, ona inanmaması veya isteklerini yerine getirmemesi bu duruma sebep olabilir. “Cezalandırma” şekli ise dinî anlatılardaki toplu felaketlere oldukça benzerdir. Özellikle kutsal kitaplarda peygamberlere inanmayan toplulukların helâk olmasına dair birçok örnek vardır. Burada, bu işlevin “cezalandırma” işlevi ile beraber ele alınması üzerinde durmak gerekiyor. Anlam olarak benzerlik gösterse de, “afatın gerçekleşmesi” ayrı bir işlevdir. “Cezalandırma” işlevinde mücadele üzerine kurgulu bir olay örgüsü olup velinin üstünlüğü kanıtlanmak istenmiştir. “Afatın gerçekleşmesi” işlevinde ise velilere yüklenen “peygamberlerin misyonunu devam ettirme” amacı öne çıkmaktadır. Peygamberlere inanmayan topluluklar nasıl helâk olduysa, bu topluluklar da benzer akıbete maruz kalmışlardır. Kutsal kitaplardaki anlatılara benzer şekilde toplu felaket örnekleri vardır ve keramet motifleri dinî anlatılardan alınmıştır. Abdal Musa’yı sevmeyen Genceli halkı eserde “münkir” olarak gösterilir ve Abdal Musa’yı sevmediklerinden dolayı Allah tarafından şehre bir afat verilir. 318 Bu olaydan sonra şehir dağılır ve kalanlar yaptıklarına pişman olurlar. Kaygusuz Abdal Menakıbnamesi’nde veliye haraç vermeyen kâfir topluluklara veba musallat olması anlatılır. 319 Seyyid Ali Sultan Velayetnamesi’nde, Seyyid’e teslim olmayan Gelibol şehri zelzele ile yıkılır ve hayatta kalanlar Müslüman olur veya haraç verirler. 320 Seyyid Harun şehir kurmak amacıyla Küpe 318 Güzel, Abdal Musa..., s. 140. 319 Güzel, Kaygusuz Abdal..., s. 134. 320 Yıldırım, a.g.e., s. 165.

56 Dağı’nın eteklerine geldiğinde buranın halkıyla karşılaşır. 321 Anlatıya göre buranın halkının çoğu sarhoştur ve veli sarhoşları sevmemektedir. Kâfirler Seyyid Harun’un adamlarını pusuya düşürürler. 322 Bunun üzerine Seyid keramet gösterip bunların “kül gibi eriyip” yok olmasını sağlar. 323 Belh’in hâkim ve filozofları Baha Veled’in düşüncelerinden ve varlığından rahatsızdırlar; bu sebeple sultan Muhammed Harizmşah ve Belh halkını ona karşı kışkırtırlar. 324 Olaylar büyümeye yüz tutunca Baha Veled, Belh’i terk edip göçmeye karar verir. 325 Ancak gidişinin ardından Belh’i saracak felaketlerin geleceğini haber verir: “Hiddet ve gazaptan yaratılan Tatar ordusu” gelecek; Baha Veled’in söylemiyle “Belh ahalisine ölümün acı şerbetini tattıracak… yüz bin dert ve bela ile padişahı kendi ülkesinden çıkaracak”tır. 326 Mevlana ile Şems’in yakın muhabbeti Konya halkından birçok kişiyi rahatsız etmiştir. 327 Bu kişiler metinde “münkir, kıskanç, kendine tapan ve kendini beğenen, kalbi kör ve kibirli, dedikodu yapan” kişiler olarak gösterilmiştir. Bu kişilerden inat edenler ve taşkınlık gösterenler “Kâfirlerin kâfirlikleri ancak yıkım ve ziyanı artırır.” ayeti delil gösterilerek “perişan ve bedbaht” edilmişlerdir. 328 Ocak’a göre, “halka felaket musallat etme” motifi sünni ve gayri sünni menakıbnamelerde görülen ortak motiflerdir. 329 Bunun kaynağı ise dinî anlatılardır. Ancak menakıbnamelerde uygulanmasında bazı farklılıklar dikkat çekiyor. Bektaşi menakıbnamelerinde ve Seyyid Harun örneğinde velinin doğrudan müdahalesiyle gerçekleşen felaket örnekleri vardır. Mevlevilerde ise velinin doğrudan müdahalesi yerine daha ılımlı bir süreç yaşanır. Örneğin Baha Veled örneğinde, felaketin geleceği önceden veli tarafından bildirilir; ancak felaket velinin doğrudan müdahalesiyle gerçekleşmez. Bu işlev ile verilmek istenen mesaj açıktır: Veliler peygamberlerin yeryüzünde kalan vekilleridir ve onlara karşı çıkan topluluklar (kutsal kitaplarda olduğu gibi) cezalandırılırlar. 321 Abdülkerim bin Şeyh Musa, a.g.e, s. 34. 322 Abdülkerim bin Şeyh Musa, a.g.e, s. 35. 323 Abdülkerim bin Şeyh Musa, a.g.e, s. 35. 324 Eflaki, a.g.e, s. 70-71. 325 Eflaki, a.g.e, s. 72. 326 Eflaki, a.g.e, s. 73. 327 Eflaki, a.g.e, s. 127. 328 Eflaki, a.g.e, s. 128. 329 Ocak, Kültür Tarihi… s. 77-78.

Page 1 111..' DEHG OCAK SUBAT 2004 T A N A S E V N U Dug ...
R-GE EFORM AKETİ
KRAL SELMAN’IN
İÜEF_Sosyoloji_Kitapçık_WEB-1
BİRLİĞİ İLETİŞİM STRATEJİSİ
Vizyon-17
Turkiyede-Gencligin-Siyasallasma-Bicimleri
× ğ₣¼ ³ ¾ ¾ ş ğ ć¹ ğć¹ş ć ş - WiseSoft.Ru
BİNYILDA BİR- e dergi