Views
8 months ago

menakıbnamelerin özellikleri

61

61 Menâkıbu’l-Ârifîn’de Şemseddin-i Tebrizî’nin, tarikat pirleri ve hakikat arifleri tarafından “Kâmil-i Tebrizî” olarak anıldığına yer verilir. 356 Ayrıca Şems yolculuğu sırasında birçok abdal, aktab, efrad, fütur ve mestur ehilleri gibi “suret ve mana büyükleri”ne rastlasa da kendi yüceliğinin benzerini bulamamıştır. 357 Rivayete göre, Şems, medrese bilginleriyle yaptığı birçok tartışmada üstün gelir ve onları yener. 358 Görüldüğü gibi “velayette üstünlük” işlevi kahramanın velayet özelliklerini kanıtlamak ve üstün göstermek için kullanılmıştır. Ayrıca tarikatlar ve şeyhler arasındaki rekabetin menakıbnamelere yansımış hâli olarak da değerlendirilebilir. Kahraman Gösterdiği Kerametler İle İnsanların Müslüman Olmasını Sağlar (İslamlaştırma) Menakıbnamelerde velilerin toplum içerisindeki ilahi misyonlarını öne çıkaran bir başka işlev de “İslamlaştırma” işlevidir. Müslüman olmayan kişiler kahramanın muhtelif olağanüstülükler içeren kerametlerini gördükleri zaman Müslüman olmayı tercih eder ve genelde kahramanın müridi olurlar. Dinî anlatılarda ve İslami dönem Türk destanlarında bu işlevin örneklerine rastlamak mümkündür. Dinî anlatılarda, insanlar peygamberlere inanmak için onlardan mucize göstermelerini beklerler. Peygamberlere atfedilen farklı mucize örnekleri bu amaca hizmet etmektedir. Battalname, Danişmendname gibi İslami dönem Türk destanlarında, kahramanlar birçok kişinin Müslüman olmasına vesile olmuşlardır. Örneğin Battal Gazi’nin Müslüman olmayan Mihriyayil’i Müslüman yapma çabasından destanlar bölümünde bahsetmiştik. Benzer şekilde Danişmend Gazi de İslam için gaza eder ve birçok kişinin Müslüman olmasını sağlar. 359 “İslamlaştırma” işlevi, halk nezdinde kahramanın dinî misyonu (İslam’ı yayma) yerine getiren kişiler olarak görülmesi amacına hizmet etmektedir. Peygamberlere atfedilen “doğru yola davet etme” misyonu, “peygamberlerin varisleri olma” rolü gereğince bu işlev ile velilere de atfedilmiştir. Kerametler ise işlevin gerçekleşmesini sağlayan araçlar olarak anlatılara 356 Eflaki, a.g.e, s. 469. 357 Eflaki, a.g.e, s. 470. 358 Eflaki, a.g.e, s. 476. 359 Turan, a.g.e, s. 159-160.

62 eklenmiştir. Bu işlevin gerçekleşmesinde rol oynayan keramet motifleri genelde kutsal kitaplarda yer alan dinî anlatılardan alınmıştır. Abdal Musa Velayetnamesi’nde gayrimüslim bir adam, Abdal Musa’nın meclisinde iken şarabın bala dönüştüğüne şahit olduğunda Müslüman olur. 360 “Maddenin mahiyet değiştirmesi” dinî anlatılarda çokça görülen motiflerdendir. 361 Hz. Musa’nın suyu kana çevirmesi buna bir örnektir. 362 Kaygusuz Abdal Menakıbnamesi’nde Kaygusuz, yolculuğu sırasında Hama Kalesi’ne gelir. 363 Burada kaleye su taşıması için yapılan dolap, gayrimüslim bir Frenk usta olan Nasara’nın tüm çabalarına rağmen dönmemektedir. 364 Kaygusuz dolaba “Hz. Muhammed hürmetine dön.” deyince dolap döner ve bunu gören Nasara Müslüman olur. 365 Ayrıca şunu da belirtelim ki, “dolap ile konuşma” Yunus Emre örneğinde de vardır. 366 Seyyid Ali Sultan, Gelibol şehrini keramet göstererek fethettiğinde, hayatta kalan insanların bir kısmı Müslüman olur. 367 Seyyid Ali şehre zelzele düşmesini sağlayarak fethi gerçekleştirmiştir. “Tabiat kuvvetlerine hükmetme” motifi de dinî anlatılarda rastlanan motiflerdendir. 368 Seyyid Harun, Seydişehir’in inşasını kolaylaştırmak için taşların ve ağaçların canlanıp yürümesini sağlar. 369 Bunu gören gayrimüslimlerin birçoğu Müslüman olurlar. 370 “Cansız varlıkları harekete geçirme” motifi Kur’an-ı Kerim ve hadisler başta olmak üzere dinî anlatılarda rastlanan motiflerdendir. 371 Bektaşi menakıbnamelerinin aksine, Menâkıbu’l-Ârifîn’de “İslamlaştırma” işlevinin örnekleri belirgin değildir. Bunun sebebi Bektaşi menakıbnamelerinde öne çıkan ana misyonun “gaza” olması, Mevlevilerde ise “irşad” amacının ana misyon olarak öne çıkması olabilir. Ayrıca iki ekol arasındaki inanç farklılıkları da bu duruma sebep olmuş olabilir. Menâkıbu’l-Ârifîn’de, muhteva açısından bu işleve benzer örneklere rastlamak mümkündür. Ancak işlevin 360 Güzel, Abdal Musa..., s. 144. 361 Ocak, Kültür Tarihi… s. 78. 362 Güzel, Abdal Musa..., s. 110. 363 Güzel, Kaygusuz Abdal..., s. 123. 364 Güzel, Kaygusuz Abdal..., s. 123. 365 Güzel, Kaygusuz Abdal..., s. 123. 366 Güzel, Kaygusuz Abdal..., s. 70. 367 Yıldırım, a.g.e., s. 165. 368 Ocak, Kültür Tarihi… s. 75-78. 369 Abdülkerim bin Şeyh Musa, a.g.e, s. 39. 370 Abdülkerim bin Şeyh Musa, a.g.e, s. 39. 371 Ocak, Kültür Tarihi… s. 75-77.

TEST_Lancia Musa.indd - Avto Magazin
0112116_BN009_Stratejik-%C4%B0leti%C5%9Fim_s1