Views
3 months ago

menakıbnamelerin özellikleri

63 gerçekleşme süreci

63 gerçekleşme süreci Bektaşi örnekleriyle tam olarak uyuşmaz. Menâkıbu’l-Ârifîn’deki anlatıya göre Mevlana’nın inayeti ile bir tacir, felsefe ve tıp ilmi sahibi olur. Böylece hasta olan Frenk emirini iyileştirir. 372 Bu durum Frenklerin Mevlana’ya “muhip ve âşık” olmalarını sağlar. 373 Menâkıbu’l-Ârifîn’de Müslüman olan insanların kerametleri görmeleri ile velilerin müridi olmalarına dair örnekler vardır. Başka bir örnekte Mevlana, insanlara musallat olan bir cin grubunun Mevlana’ya “mürit ve inanan” olmasını sağlar. 374 Ancak kerameti görüp de insanların din değiştirmesine dair belirgin örnekler yoktur. Kerametleri gören insanlar genelde velinin müridi olurlar; ancak din değiştirdiklerine dair kanıt görünmemektedir. Bu sebeple söz konusu işlevin eserdeki yeri tartışmaya açık görünmektedir. “Propaganda” faktörü tarikatlar için önemlidir. “İslamlaştırma” işlevinin örneklerinde görüldüğü gibi, velilerin İslamlaştırdığı kişiler, aynı zamanda velinin tarikatına mürit olurlar ve dolayısıyla velinin de taraftarı olurlar. Böylece tarikatlar, dolaylı olarak taraftar kazanmış olurlar. Kafadar’a göre, menakıbnameler dönemin gaza, cihad, velilik, Müslümanlaştırma gibi kavramlarını anlamak açısından önemli eserlerdir. 375 Bu açıdan bakıldığında, Müslümanlaştırma sürecinin mahiyetini anlamak için, menakıbnamelerdeki “İslamlaştırma” işlevinin dikkatle incelenmesi gerekir. Menakıbnamelerdeki anlatı böyle incelendiğinde; İslamlaştırmanın, tarikatların insan kaynağına katkı sağlayan bir yol olduğu söylenebilir. Ayrıca din değiştirmeyi sağlayan ana faktörün “olağanüstülük” (keramet/mucize) olması dönemin zihniyetini kavramak için önemli bir veridir. Kahraman Müritlerini Görevlendirir (Görev Verme) “Görev verme” işlevi genelde menakıbnamelerin son kısımlarında yer alır ve kahramanın, bir veya birden fazla takipçisine belirli görev ya da görevler vermesi şeklinde gerçekleşir. Bu görev ya da görevler kahramana atfedilen misyonun devam ettirilmesi olabilir veya bölgede velinin irşad vazifesinin devam ettirilmesi olabilir. Bazı destanlarda bu işleve benzer eylemler bulunsa da bunun destan kaynaklı bir işlev olduğunu söyleyemeyiz. Örneğin Oğuz Kağan Destanı’nda, Oğuz Kağan ölümüne yakın oğullarını toplayıp ülkesini paylaştırır ve idari misyonun devamlılığını sağlar. 372 Eflaki, a.g.e, s. 155. 373 Eflaki, a.g.e, s. 155. 374 Eflaki, a.g.e, s. 130. 375 Kafadar, a.g.e, s. 62.

64 “Görev verme” işlevi söz konusu olduğunda özellikle “devamlılık” unsuru göz önüne alınmalıdır. Tarikatlarda yönetimin devamlılığı “silsile” ile sağlanır. Tarikatın yönetimi bir şeyhten diğerine aktarılır ve bu durum silsile hâlinde devam eder. Menakıbnamelerde kahramanın (velinin) ölmesine yakın “görev verme” işlevi gerçekleşir. Böylece dolaylı olarak, görevlendirilen kişiler kahraman tarafından müjdelenmiş olur. Bu şekilde kahramanın (velinin) misyonunun devam ettirileceği de okuyucuya bildirilmiş olur. Nitekim işlevin aynı zamanda başka karakterler için bir nevi “müjdeleme” anlamı taşıdığı söylenebilir. Böylece tasavvufi misyonun ve tarikat silsilesinin devamlılığı okuyucu gözünde ispatlanırken; aynı zamanda kahramanın haleflerinin velayetleri meşrulaştırılmış olur. Ayrıca “görev verme” işlevi, “vahdet-i vücud” bölümünde bahsettiğimiz hiyerarşik yapıyı göstermesi açısından dikkate değer bir işlevdir. Abdal Musa taştan yaptığı iki testiden birini oğluna, diğerini Kızıl Deli’ye vermiştir. 376 Hacı Bektaş’ın üzerine türbesini, tekkesini, fırınını, mutfağını, bahçesini yapmaları için kırk abdalı görevlendirir. 377 Ayrıca Kızıl Deli’ye bir tahta kılıç hediye edip onu gazilerle beraber gazaya gönderir. 378 Bu örnekler incelendiğinde Kızıl Deli ile beraber Abdal Kefi, Sarı İsmail Sultan gibi abdalların dolaylı olarak veli tarafından müjdelendiği görülecektir. Seyyid Ali Sultan Rumeli’nde, misyonunun gereği olarak gerçekleştirdiği fetihlerinin ardından müritlerini bölgeye dağıtarak başlattığı irşat ve gaza faaliyetinin devamlılığını sağlar. Örneğin menakıbnamede bir mürit olarak gösterilen Evranos Gazi’yi Akdeniz bölgesinin fethiyle görevlendirir. 379 Seyyid Rüstem Gazi’nin ise belirli bir bölgeye yerleşerek irşat faaliyetleriyle ilgilenmesini sağlar. 380 Seyyid Harun, ölümüne yakın yanındakilere vasiyetini bildirir. Vasiyet bir dizi görevlendirmeden oluşmaktadır. 381 Onlardan fukaraya yardım etmelerini, insanları irşat etmelerini, İslam’ı yaymalarını ister. 382 Ali Baba, Zekeriyya, Siyah Derviş, Gök Seydi, Nasibli Baba, Haydar Baba gibi müritlerini Aydın, Teke ili, Germiyan ili gibi muhtelif yerlere dağıtarak öğretisinin devamlılığını ve bu kişilerin, verilen görevleri yerine getirmelerini sağlamayı amaçlamaktadır. Söz konusu kişiler de Seyyid’in Seydişehir’de yaptığı gibi gittikleri yerleri şenlendirecekler ve mesken tutacaklardır. Vasiyette, kızı Halife Sultan ve 376 Güzel, Abdal Musa..., s. 147. 377 Güzel, Abdal Musa..., s. 147. 378 Güzel, Abdal Musa..., s. 148. 379 Yıldırım, a.g.e., s. 178. 380 Yıldırım, a.g.e., s. 179. 381 Abdülkerim bin Şeyh Musa, a.g.e, s. 57-59. 382 Abdülkerim bin Şeyh Musa, a.g.e, s. 58.

Turkiyede-Gencligin-Siyasallasma-Bicimleri
ÇOCUK-İSTİSMARINA-YÖNELİK-RAPOR
%C3%87OCUK-%C4%B0ST%C4%B0SMARINA-Y%C3%96NEL%C4%B0K-RAPOR
Türkiye