Views
3 months ago

menakıbnamelerin özellikleri

71 dürtülere ek

71 dürtülere ek olarak; menakıbnamelerde ilahi ilham, fetih ve gaza yapma isteği kahramanları harekete geçiren durumlardandır. Seyyid Ali Sultan Velayetnamesi’nde Yıldırım Han’ı harekete geçiren, Horasan’dan erenleri yola çıkaran neden fetih ve gaza isteği olmuştur. 422 Aynı eserde gayrimüslimlerin kaleleri teslim etmelerinin nedeni “korku” dürtüsü olarak gösterilmiştir. 423 Menakıbu’l-Ârifîn’de, Mevlana’nın kerametlerini görüp ona mürit olan çocukların bu hareketlerinin sebebi “şaşkınlık” dürtüsü olarak gösterilmiştir. 424 Mevlana’ya başta inanmayan, sonra kerametlerini görüp ona mürit olanların bu hareketlerinin nedeni utanmaları ve mahcup olmalarıdır. 425 Mevlana’nın yakın dostu Şems’e düşman olanları motive eden ana sebep kıskançlık duygularıdır. 426 Genelde bu tür kişiler daha sonra velilerin kerametlerini görüp af dileyip mürit olurlar. Bu hareketlerini motive eden duygu ise “pişmanlık”tır. 427 3.3 KAHRAMANLARIN ORTAYA ÇIKIŞ ŞEKİLLERİ Kanaatimizce kahramanların ortaya çıkış şekillerini incelemeden önce bu kahramanları tanıtmamız gerekir. Propp’a göre masallarda işlevleri gerçekleştiren yedi ayrı kişi mevcuttur. 428 1. Saldırgan; kötülük yapma, çatışma ve takip etme eylemlerini gerçekleştiren kişidir: 2. Bağışçı; büyülü vasıtanın aktarılmasını hazırlama ve kahramana büyülü vasıtanın verilmesi eylemlerini gerçekleştiren kişidir. 3. Yardımcı; kahramanın yer değiştirmesi, kötülük ya da eksiklik unsurunun yok edilmesi, takipten kurtulma, güç işleri yerine getirme ve kahramanın biçim değiştirmesi eylemlerini gerçekleştiren kişidir. 4. Prenses ve babası; güç görevi yapma isteği, ipucu, düzmece kahramanın ortaya çıkarılması, ikinci saldırganın cezalandırılması, düğün-evlenme eylemlerini gerçekleştiren kişilerdir. 5. Gönderen; sadece kahramanı göreve gönderme işlevini gerçekleştiren kişidir. 422 Yıldırım, a.g.e., s. 161-162. 423 Yıldırım, a.g.e., s. 167-169. 424 Eflaki, a.g.e, s. 118. 425 Eflaki, a.g.e, s. 121. 426 Eflaki, a.g.e, s. 127. 427 Eflaki, a.g.e, s. 179. 428 Propp, a.g.e, s. 83.

72 6. Kahraman; karar verip yola çıkma, bağışçının isteklerine karşı tepki, evlenme eylemlerini gerçekleştirir. 7. Düzmece kahraman; karar verip yola çıkma, bağışçının isteklerine karşı tepki ve hususi fonksiyon eylemlerini gerçekleştiren kişidir. 429 Ancak Propp’a göre bu dağılımda istisnai durumlar olabilmektedir. Örneğin, bir masalda bağışçı yoksa, bağışçıya ait görünme şekilleri yardımcıya verilir. 430 Şimdi, kahramanların anlatılarda ortaya çıkış şekillerini inceleyebiliriz: Saldırgan; olayın akışı içerisinde iki kez görünür. İlk kez apansız ortaya çıkar, sonra kaybolur. İkincisinde kahraman tarafından aranılan kişi olarak bir yolculuk sonunda ortaya çıkar. 431 Menakıbnamelerde bu kişi asıl kahramandan haberdar olduktan sonra ortaya çıkar. Saldırgana kahraman hakkında haber verenler ise genelde kıskanç ve fitne çıkaran kişiler olarak sunulmuştur. Bu kişiler kahramanı saldırgan kişiye kötülerler ve saldırganı kahramana karşı kışkırtırlar. Saldırgan ikinci kez ortaya çıktığında kahramanla karşılaşır ve onunla mücadeleye girişir. Menakıbnamelerde saldırgan karakteri güçlü olmakla birlikte genelde zalim bir kişiliğe sahiptir. Kanaatimizce saldırgan karakterin güçlü gösterilmesinin amacı aslında onu yenen kahramanı yüceltmeye yöneliktir. Zalim olması ise benzer şekilde kahramanı adil göstermeye yöneliktir. Bağışçı; çoğunlukla ormanda, tarlada, yolda, caddede kahramanla karşılaşır. 432 Yardımcı; olay örgüsüne bir hediye olarak girer. 433 Propp, bağışçı ve yardımcı karakterlerin masallarda zaman zaman iç içe olabildiğini belirtmiştir. 434 Menakıbnamelerde bu kişiler “görev verme” işlevinde kahraman tarafından görevlendirilen kişiler olarak gösterilmektedir. Derviş veya müritler olarak ortaya çıkan bu kişiler kahramanın her zaman yanında olup ona yardımcı olan kişilerdir. Gönderen, kahraman, düzmece kahraman ve prenses ise başlangıç durumunun bir parçasıdır. 435 Başlangıç durumunda kahraman (arayıcı), genelde olağanüstü bir şekilde 429 Propp, a.g.e, s. 83-84. 430 Propp, Masalların Yapısı…, s. 128. 431 Propp, a.g.e, s. 88. 432 Propp, a.g.e, s. 88. 433 Propp, Masalların Yapısı…, s. 127. 434 Propp, a.g.e, s. 84. 435 Propp, a.g.e, s. 88.

KRAL SELMAN’IN
R-GE EFORM AKETİ
İÜEF_Sosyoloji_Kitapçık_WEB-1
Vizyon-17
BİRLİĞİ İLETİŞİM STRATEJİSİ
Page 1 111..' DEHG OCAK SUBAT 2004 T A N A S E V N U Dug ...
× ğ₣¼ ³ ¾ ¾ ş ğ ć¹ ğć¹ş ć ş - WiseSoft.Ru
Turkiyede-Gencligin-Siyasallasma-Bicimleri