Views
3 months ago

menakıbnamelerin özellikleri

73 dünyaya gelir. 436

73 dünyaya gelir. 436 Kahramanın doğumu ile birlikte onunla ilgili kehanetlerde bulunulması sık görülen bir durumdur. Geleceğin kahramanının nitelikleri, olay örgüsü düğümlenmeden önce açıklanır. Kahramanın hızla büyümesi ve diğer insanlardan üstünlüğü anlatılır. 437 Kahramanların tanıtılması sırasında düzmece kahramanın açıkça belirtilmediği, ancak sonradan evde veya sarayda yaşadığı öğrenilir. Saldırgan gibi prenses de iki defa görülür. İkincisinde aranılan kişi olarak ortaya çıkar. 438 Menakıbname anlatısındaki kahramanın ortaya çıkışı Propp’un çıkarımına uygun düşmekle beraber, “prenses ve babası” kişilerine incelediğimiz menakıbnamelerde rastlanmamaktadır. Menakıbnamelerde “gönderen” kişi anlatının başlangıç durumunda kendini gösterir ve ana kahramanı yönlendiren kişidir. Örneğin; Seyyid Ali Sultan Velayetnamesi’nde bu karakter peygamberdir. Kaygusuz Abdal Menakıbnamesi’nde ise Kaygusuz’un şeyhi olan Abdal Musa’dır. “Düzmece kahraman” karakterine, menakıbname anlatı içerisinde dinî veya ilmî olarak kahramana meydan okuyan kişiler uygun düşmektedir. Kıskanç ve fitne çıkaran kişiler olarak gösterilen bu karakterler, menakıbnamelerde “imtihan edilme, cezalandırma ve velayette üstünlük” işlevlerinde kendini göstermektedir. 3.4 KAHRAMANLARIN VASIFLARI Kahramanların adları ve vasıfları değişken değerlerdir. 439 Burada kastettiğimiz kişilerin yaşı, cinsiyeti, durumu, dış özellikleri gibi vasıflardır. Bu özellikler anlatılara ayrı bir canlılık kazandırır. Kahramanların vasıflarının belirlenmesinde muhtelif durumlar etkili olabilir. Örneğin, masal kahramanlarının vasıfları incelendiğinde çok tanrılı dinlerin, eski âdetlerin, unutulmuş ayinlerin izlerine rastlamak mümkündür. 440 Propp’a göre, kişilerin vasıflarının incelenmesinde üç temel bölüm vardır. Bunlar; kişilerin görünüşü ve adları, olaya giriş özellikleri ve yaşadıkları yer. 441 Kahramanların özellikleri değişken olsa da ortaklıklara da rastlanabilir. Örneğin; prensesin altın saçlarının olması dünya 436 Propp, Masalların Yapısı…, s. 129. 437 Propp, Masalların Yapısı…, s. 129. 438 Propp, a.g.e, s. 88. 439 Propp, a.g.e, s. 91. 440 Propp, Masalların Yapısı…, s. 132. 441 Propp, a.g.e, s. 92.

74 masallarında var olan yaygın bir ortak vasıftır. 442 Propp kişilerin vasıflarına göre bir tahlil yapmaktan kaçınsa da; bu konuda bazı umumi çıkarımlar yapmıştır. Örneğin; ejderha, büyücü kadın, haydutlar, satıcılar genelde “saldırgan” rolündedirler. Yaşlı veya dilenci kadın, orman perisi, ayı gibi karakterler ise genelde “bağışçı” rolündedir. 443 Ayrıca Propp bu vasıfların çözümlenmesinin tarihsel açıdan da çıkarımlar yapabilmeye olanak sağladığını belirtmiştir. 444 Menakıbnamelerde saldırgan karakter genelde dönemin güç sahibi bir idarecisidir. İncelediğimiz menakıbnamelerde “yardımcı” karakter derviş veya mürit olarak kendisini göstermektedir. “Gönderen” kişi ise genelde ulvî özelliklere sahip İslam toplumunca kabul görmüş bir şahsiyettir. “Kahraman” sıradan insanlara göre fiziki ve ilmi olarak oldukça üstün özelliklere sahiptir. “Düzmece kahraman” ise hâkim, filozof veya sufi kişiler olabilmektedir. Menâkıbu’l-Ârifîn’de Baha Veled ve Mevlana’nın vasıflarını ve eylemlerini sorgulayan filozoflar bu karaktere örnek teşkil ederler. Bu çalışmanın odak noktası menakıbnamelerdeki işlev yapısı olduğundan kahramanlar üzerinde daha fazla durmayacağız. Ancak şunu da belirtmek gerekir ki; menakıbnamelerdeki kahraman yapısı üzerinde daha detaylı ve geniş çapta bir araştırma yapma ihtiyacı vardır. 442 Propp, Masalların Yapısı…, s. 136. 443 Propp, Masalların Yapısı…, s. 136. 444 Propp, Masalların Yapısı…, s. 136.

TEST_Lancia Musa.indd - Avto Magazin