Views
4 months ago

hamza

Sihirli kareler

Sihirli kareler Çin’den Hindistan’a ve Arap ülkelerine, daha sonrada Avrupa ve Japonya’ya ulaşmıştır. Sihirli kareler Hindistan da çok farklı amaçlar için kullanıldı aynı zamanda matematiksel bilgini yayılmasında da kullanılmaktaydı. 9. ve 10. yüzyıllarda yapılan bilimsel incelemeler, sihirli karelerin matematiksel özelliklerinin Müslüman Arap ülkelerinde çoktan geliştirildiğini ortaya çıkarmıştır. O zamanlar da sihirli kareler, büyülü olarak değil de matematiksel olarak tanıtılmaktaydılar. Daha sonra 11. ve 12. yüzyıllar boyunca İslam matematikçileri sihirli kareler için basit kurallar ortaya sürmüştür. 13 yüzyılda Arapların 10x10’luk sihirli kareyi tanıtmasından sonra büyü ve fal bakma sihirli karelerle bağdaştırılmaya başlandı. Sihirli kareler üzerine yapılan çalışmalar Batı Afrika’da da çok ilgi çekmiştir. O zamanlarda kareler ruhsal olarak çok önemli görülmekte ve maskelere, kıyafetlere ve kutsal emanetler üzerine kazılmaktaydı. Tasarımlarda ve bina inşaatlarında oldukça etkileyici bir hale geldi. 1300 yılında Bizanslı yazar Manuel Moschopoulos sihirli karelerin diğer kültürlerle olan fal, simya ve rastroloji ile olan ilişkisini Avrupa’ya tanıttı. Sihirli kareler daha önceki çağlarda da görülmektedir, X. Alfonso tarafından 1280 yılında İspanyolca yazılan el yazması Biblioteca Vaticana da yer alan metinler bunu belirtmektedir. Bu metinde de İslam edebiyatın da olduğu sihirli karelerin her biri belirli gezegene atanmıştır. 14. yüzyılda sihirli kareler Dante’nin oğlu Jacopo Alighieri ile temasta bulunun bir matematikçi, astronom ve astrolog olan Paolo Dagomari tarafından yazılan bir elyazması olan Trattato d’Abbaco metninde Florence, İtalya da tekrar ortaya çıkmıştır. Kareler Bologna’da ki Biblioteka Üniversitesinde görülebilir. Aynı zamanda sihirli kareler 15. yüzyıldan kalma Trattato dell’Abbaco metninin bir kopyasında da ortaya çıktı. 15. yüzyılın başlarından beri Avrupa’da yedi gezegene atanmış olan sihirli kareler hakkında birçok elyazması yazılmıştır ve büyü denemeleri sırasında gezegenlere ve onların meleklerine (veya şeytanlar) ilgi çekmek için birçok anlam açıklanmıştır. Cambridge de 1440 yılında yazılan bir büyü kitabı olan De liber de angelis eserini bulabiliri. Sihirli karelerin Avrupa’da ilk ortaya çıkmalarına kanıt olarak Alman artist Albrecht Dürer 1514 yılında yaptığı oyma eser Melancholi’dır. (4x4’lük kare) 1592 yılında Çinli Chen Dawei Suan fa tong zog adlı kitabı yayınlamasının ardında sihirli kareler Japonya’da çalışılmaya başlandı. Sihirli kareler oldukça popüler hale geldi ve Japon matematik uzmanları olan birçok ünlü Wasan bunlar üzerine 132

çalışma yaptı. Sihirli karelerin Japonya tarihinde ki en eski kaydı 3x3’lük karenin tanımlandığı Kuchizusam’dır. Sihirli kareler üzerine yapılan çalışmalar 17. yüzyılda oldukça önemli hale geldi. 1687-1688 yıllarında Fransız aristokrat karelerin matematiksel teorileri üzerine çalıştı. Polonyalı matematikçi Adamas Kochansky sihirli kareleri üç boyuta genişletti. 18. yüzyılda batı Afrika Müslümanlarından oldukça iyi tanınan astronom, matematikçi ve astrolog Muhammad ib Muhammad el yazmalarının birinde sihirli karelerle oldukça ilgilenmiştir; örnekler vererek nasıl çözüleceğini ve sıralamaları göstermiştir. Antoni Gaudi (1852-1926) Barselona’da ki Sagrada Familia kilisesinin bir tarafını 4x4’lük bir sihirli kare yerleştirdi. Satır, sütun ve köşegenlerdeki toplamları Tutku yıllarında Mesih’in yılına eşit olan 3333’e eşittir. Dokuzuncu yüzyılın ikinci yarısında matematikçiler sihirli kareleri olasılık ve analiz problemlerinde uygulamaya başlamışlardır. Lo-Shu olarak bilinen en eski ve yaygın sihirli karanin hikayesi şu şekildedir: EFSANEVİ LO SHU’NUN İMPRATOR VERSİYONU Sarı Nehrin kenarında imparator YU-Huang nehrin akışı izledi. Çok zor bir günün ardından biraz yalnızlık arıyordu. Her gün vergiler, ödeneği az olan ordu ve sinirli karısıyla baş etmekteydi. Nehri izlerken aldığı keyif ve nehirden karşı kıyıya bakarken problemlerinin yok olduğunu hissediyordu. Bir gece tek başına nehir kıyısına yürüdü. Nehrin karşı kıyısına baktığı sırada 133

Rada Vidović i Hamza Alić najbolji - Superinfo