Views
4 months ago

ud#27 (25642)

4 ¹ 27

4 ¹ 27 (25642) 2018-òž àð 10-òž îøòîëýçü САД-БАКЧАЫН Музъем ужъёс КИДЫС БЫРЪЁН «Королева Анна» уг вогъяськы Картошка яратэ небыт музъемез Àëåêñàíäð Ô¨ÄÎÐÎÂ, ãóðò óäûñ íàóêàîñúÿ äîêòîð Òóàëà âàêûòý ñàäáàê÷à âîçèñü¸ñ ïќëûí êàðòîøêà áóäýòžñüòýìú¸ñ ќâќë, äûð. Íî êèíëýí êå ñî óäàëòý, êèíëýí êå - óããåñ. Âàíüìûç òà ïîòý âàëàñà ñîðò áûðúåì íî êûŸå ìóçúåìå ìåðòòýì, êûçüû óòÿëòýì áîðäûñü. Íûðûñü èê âåðàíî: êàðòîøêà ÿðàòý íåáûò ñþåç. Íåáûò èíòûûí ñîëýí âûæûåç ïàñüòàëàå íî, ìóðäàëàå íî êûñòžñüêå, êàðòîøêà øóìïîòûñà êàäü áóäý. ×óðûò àçüûí âåê÷è, øàäðà êûëå. Ìåðòòýì áåðå íî áû÷ûÿíû ñåêûòýí âûðå - 5-6 íóíàëëû áåðîìûñà. Øàåðàìû êàðòîøêà áóäýòîíî êàäü ìóçúåìú¸ñ ќæûò ќâќë - ïóðûñÿëýñú¸ñûç íî, ëóîåí ñóðàñüêåìú¸ñûç íî. Íî ãîðä, ñåêûò ñþéûñü, óêàòà íî ìóçúåì âóîñ ìóðûí ќâќë êå, œå÷ åìûø óä áàñüòû. Êîò ìóçúåìûí êàðòîøêà âèñüûíû êóòñêå. Øàåðàìû êóàçüëýñü àñïќðòýìëûêú¸ññý îäíî ëûäý áàñüòîíî: áóäîñú¸ñëýí áóäîí âàêûòñû àñüìåëýí øîðëûäûí 180-200 íóíàë êûñòžñüêå. Êóä-îã àðú¸ñû ìàé ïóìûí íî êûíòûëý íà. Ñîèí èê óìîé ëóîç êàðòîøêàëýñü âàçü âóèñü ñîðòú¸ññý ìåðòòûíû. Øîðî-êóñïî âóèñü êàðòîøêà óéïàë ¸ðîñú¸ñûí 50-80 ïðîöåíòëû, øîð ¸ðîñú¸ñûí 80-95 ïðîöåíòëû ãèíý êèñüìàñà âóîç. Ëûìøîð ¸ðîñú¸ñûí êå øàò ñî òûðî-ïûäî âóîç. Áåð âóèñü ñîðòú¸ñòû ìåðòòîíýç èê ќâќë. Óãîñü âàçü âóèñü ñîðòú¸ñ, ìåðòòýì áåðå 55-80 íóíàë Òóñïóêòžç Ìàêñèì ÅÃÎÐΠîðò÷ûñà, åìûø ñ¸òûíû êóòñêî êå, áåð âóèñü¸ñûçëû 110 íî ñîëýñü òðîñãåñ íóíàë êóëý. Êàðòîøêà âèñúÿñüêå øќìûçúÿ íî: îäžãú¸ñûç ñè¸í ïќðàíû òóïàëî - ÷åñêûòýñü, ïûçûðåñýñü ëóî, ìóêåòú¸ñûç ïóäî ñþäûíû ãèíý ÿðàëî, íî òàîñûç êîòüêó íî åìûø ñ¸òî. Âàíü íà ïðîèçâîäñòâîûí êóòžñüêèñü ñîðòú¸ñ, êûëñÿðûñü, ñïèðò, àìèëîçà, ÷èïñû ëýñüòûíû ÿðàëî - òàîñàç êðàõìàëýç òðîñ. Íî ñåëåêöèîíåðú¸ñ âàçåíãåñ èê ïîòòžçû íè êîòüìàëû ìûížñü ñîðòú¸ñòû íî: òðîñ óðîæàé ñ¸òî, ÷åñêûòýñü, êðàõìàëçû òðîñ, óìîé òîëú¸... «Ãàëà». Óðîæàéçý áàñüòûíû ëóý íè, ìåðòòýì áåðå 70- 80 íóíàë îðò÷ûñà. Џóæ êàðòîøêà îã 130-150 ãðàììîçü áóäý, ñèíú¸ñûç âåê÷èåñü ãèíý. Îäžã ïóäûñü 16-20 êàðòîøêà- Êàðòîøêà ìåðòòîí âàêûò ìàòýêòý. åç ïîòý, óã ñ¸òžñüêû ïàðøà, ôèòîôòîðîç, ðàê âèñ¸íú¸ñëû. Óìîé òîëúå - 95 ïðîöåíòýç óã ñèñüìû, âèòàìèíú¸ñûç óã áûðî. Ïќçüòûêó áó¸ëçý óã âîøòû, óã ñûëìû. «Êðîíå». Îêòûíû ëóý íè, ìåðòòýì áåðå 85-90 íóíàë îðò÷ûñà. Êќìûç íî, ïóøêûç íî - Ÿóæ. Îäžã ïóäûñü 100- 130 ãðàììúåì 10-15 êàðòîøêà ïîòûíû áûãàòý. Òîëàëòý 96 ïðîöåíòýç ÿðàìîí êûëå, óã ñ¸òžñüêû ïàðøàëû, ðàêëû, ôèòîôòîðîçëû. Œå÷ óðîæàé ñ¸òý êќñ àðú¸ñû íî. «Ðîäðèãî». Êèñüìàíû âûðå 70-80 íóíàë Ÿîæå. Êќìûç ãîðä, ïóøêûç Ÿóæ. Ñèíú¸ñûç âåê÷èåñü. Áóäý òàçà - 200-400 ãðàìì. Òà ñîðòýç ìåðòòžñü¸ñ êàðòîøêàòýê íîêó óç êûëå: «Ðîäðèãî» êќñ, ïќñü àðú¸ñû íî œå÷ óðîæàé ñ¸òý, âèñ¸íú- ¸ñëû óã ñ¸òñêû, ìóçúåìëû íî óêûð áûðéèñüêèñü ќâќë - êîòüêûŸå àçå ìåðòòû. Îêòûêó âàíäžñüêûíû øåäå êå íî, óã ñèñüìû. Óìîé òîëúå. «Äæóâåë». Ìåðòòýì áåðå 60-65 íóíàë îðò÷ûñà, êàðòîøêàåç ïè÷èåí-ïè÷èåí êîïàíû-ñèûíû ëóîç íè. Âåê÷è êќìûç Ÿóæïûðúåì, ñèíú¸ñûç øåð-òóð ãèíý íî òóæ ïè÷èåñü. Ïќçüòûêó óã ñûëìû, ñîèí èê óêàòà óìîé ëóý øûäûí, òóïà ïûæûíû, ïûðñàòûíû. Âèñ¸íú¸ñëû óã ñ¸òñêû, 94 ïðîöåíòýç óìîé òîëúå. Âàçü âóýì ñÿíà, «Äæóâåë» œå÷ óðîæàé ñ¸òý, ÷èäà êќñ êóàçåç íî, óã ñ¸òñêû êûíòûëîíú- ¸ñëû íî. «Êîðîëåâà Àííà». Êèñüìàí äûðûç - 70-80 íóíàë. Êќìûç íî, ïóøêûç íî - Ÿóæ. Áóäûíû áûãàòý 100-110 ãðàììîçü. Ïќçüòûêó óã ñûëìû, óã ñüќäýêòû. Òîë Ÿîæå 93 ïðîöåíòýç óã óðîäìû, øќìçý óã âîøòû. Çîðî àðú¸ñû íî, êќñ âîçèñüêûêó íî, œå÷ óðîæàé ñ¸òý. Âèñ¸íú¸ñëû óã ñ¸òñêû. «Ðåä Ñêàðëåòò». Îäžãåç òóæãåñ ïàñüêûò âќëìåìåç ñîðò - ãåêòàðûñü 600 öåíòíåð óðîæàé áàñüòûíû ëóý. Òàçà ãèíý ќâќë, òóæ ÷åáåð íî ëóý ñî. Ïóøêûç ãîðäïûðúåì, êќìûç ñîêåì âåê÷è - ïàëàòýê íî, ù¸òêàåí ñóçÿñà ãèíý, ïќðàíû ÿðàëîç. Êîòüêóä ïóäûñü îã 20 êàðòîøêà ïîòý. Óã êûøêà êќñëýñü íî, êåçüûòëýñü íî. Çýì, ãóæåì Ÿîæå 3-4 ïîë êå íî çîë-çîë èê âó êèñüòàíî. «Ðåä Ñêàðëåòò» òóæ óìîé òîëúå, âèñ¸íú¸ñëû óã ñ¸òñêû. «Æóêîâñêèé ðàííèé». Òóæ âàçü âóèñü ñîðòú¸ñ ïќëû ïûðå. ÊîòüêûŸå êóàçåí, êîòüêûŸå ìóçúåìûí îãêàäü œå÷ óðîæàé ñ¸òý. Îäžã ïóäûñü òàçà êàðòîøêà ãèíý ïîòý, âåê- ÷èîñûç òóæ ќæûò ëóî. Êќìûç ãîðäàëýñ, øќìûç òóæ ÷åñêûò. Øîðëûäûí îäžã ãåêòàðûñü 300-400 öåíòíåð áàñüòûíû ëóý, óäàëòûêóç 600 öåíòíåð íî ïîòý. Âèñ¸íú¸ñëû óã ñ¸òñêû. «Áåëëàðîçà». Ýøøî îäžãåç òóæ âàçü âóèñü íî œå÷ óðîæàé ñ¸òžñü ñîðò. ÊîòüêûŸå ìóçúåì âûëûí œå÷ óðîæàé ñ¸òý, ÷èäà êќñ êóàçåç. Êќìûç ãîðäàëýñ, ïóøêûç - þãûò-Ÿóæ. Òóñûç íî òóæ ÷åáåð, âîçèñüêå íî óìîé, ñîèí èê ñîå òóæ ÿðàòî âóç êàðèñü¸ñ. Âèñ¸íú¸ñëû óã ñ¸òñêû, ãåêòàðûñü 320 öåíòíåðëýñü òðîñãåñ óðîæàé ñ¸òý. «Âåíåòòà». Òà ñîðòëýí âèñ¸íú¸ñûí íþðúÿñüêîí êóæûìåç óêàòà þí. Ñî ñÿíà, œå÷ óðîæàé ñ¸òý, óìîé òîëúå. Îäžã ïóäûñü îã 15 êàðòîøêà ïîòý. Ïóäú¸ñûç âàê÷èåñü ãèíý, òќäü-òќäü ñÿñüêàîñûí øîáûðñêå. Ïè÷èåí-ïè- ÷èåí îêòûíû ëóý íè, ìåðòòýì áåðå 1 íî šûíû òîëýçü îðò÷ûñà. Êќìûç íî, ïóøêûç íî Ÿóæàëýñ, ïќçüòûêó êќíÿ êå ãèíý ïûðäý. Ãåêòàðûñü 400 öåíòíåð óðîæàé áàñüòûíû ëóý. Îäžã òûðìûìòýåç - áóäžñü êàðòîøêà ïóäýçëýñü ïàëýíý «ïåãœûíû» ÿðàòý, ñîèí èê îêòûêó àäœûòýê íî êåëüòûíû ëóý. «Ðèâüåðà». Òóæ âàçü âóèñü ñîðò, ïë¸íêà óëûí øîáûðòûñà íî áóäýòûíû ëóý. Ñîèí èê âàçü ìåðòòžñüêîä êå, 2 ïîëýñ óðîæàé áàñüòûíû âóòòîíî. Âèñ¸íú¸ñëû óã ñ¸òñêû. Êîòüêóä ïóäûñü îã 12 Ÿóæïûðúåì êàðòîøêà ïîòý. Ãåêòàðûñü 400 öåíòíåð áè÷àíû ëóý. ТОДӤСЬКОДЫ-А? Кыкетӥ нянь Êàðòîøêà ïîòýìûí Þæíîé Àìåðèêàûñü. Íûðûñü ñîå áóäýòûëžçû ñÿñüêàåç ïîííà. Ñèûíû êóòñêåìûí îã 7-9 ñþðñ àð òàëýñü àçüëî. Ëûäúÿñüêå, Åâðîïàå (Èñïàíèå) êàðòîøêà íûðûñüñý âàåìûí 1551-òž àðûí. Êàðòîøêàëýñü Ðîññèå âóýìçý ãåðœàëî ϸòð I ýêñýéëýí íèìûíûç. Îçüû êå íî 18-òž äàóðå êàëûê ïќëû ñî îçüû èê ќç âќëìû. Êðåñòüÿíú¸ñ ñèûíû ïóìèòúÿñüêûëžçû. 1840-òž-1842-òž àðú¸ñû íè, Ïàâåë Êèñåë¸â ãðàô Ÿåêòýìúÿ, êàðòîøêà ìåðòòûíû òðîñãåñ ìóçúåìú¸ñ âèñúÿíû êóòñêèçû. Áûäýñ èìïåðèÿ òûð âåðàìûí âàë, êûçüû âàëàñà ìåðòòîíî íî áóäýòîíî òà åìûøåç. Òàëû ïóìèòúÿñüêèñü¸ñ ñîêó íî øåäèçû íà - êðåñòüÿíú¸ñ ïќëûí ñÿíà, äûøåòñêåì àäÿìèîñ ïќëûí íî. Øóûëžçû: àäÿìèîñ íÿíü íî šóê ñèûíû äûøåìûí, êàðòîøêà šóøåç ñќðå. Íî Íèêîëàé I ýêñýé êèâàëòîí âàêûòý íè êàðòîøêà àñëýñüòûç èíòûçý áàñüòûíû êóòñêèç. 19-òž äàóðëýí ïóìàç Ðîññèûñü 1,5 ìèëëèîí ãåêòàð âûëý ñîå ìåðòòî íè âàë, íîø 20-òž äàóðëýí êóòñêîíàç êûêåòž íÿíåí ëûäúÿíû êóòñêèçû. ЮАН - ВЕРАН Сяськаез ишкано ӧвӧл Âàëýêòý Àëåêñàíäð Ô¨ÄÎÐΠÊàðòîøêà ìåä óäàëòîç øóûñà, ñÿñüêàçý èøêàíî, øóî. Þíìå äûð áûäòîí ãèíý ëóîç ñî. Êàðòîøêà ñÿñüêà êóæûì áàñüòý ïóäûñü âûëž 3 êóàðú¸ñëýñü ãèíý. Âûæûåç âûëûí ñî óã øќäžñüêû. Âîæåêòýì êàðòîøêàåç ñèûíû ÿðà-à? Çýìçý íî, þãûòý øåäüûñà, êàðòîøêà âîæåêòûíû êóòñêå - ïóøêàç õëîðîôèëë ëþêàñüêå. Ñî óã áûðû ïќçüòûñà íî. Âîæåêòýì êàðòîøêàåç îäžã ïîë ñèûñà, îëî, íîìûð óç ëóû. Íî õëîðîôèëë ìóãîðûñü óã ïîòû íè - ëþêàñüêå. Òðîñ ëóèç êå, øóãåêòûíû êåìà ќâќë. Íî âîæåêòýì êàðòîøêà ìåðòòûíû òóæ óìîé òóïà - ñîëýí âèñ¸íú¸ñûí íþðúÿñüêîí êóæûìåç òðîñãåñ. Áàäœûì õîçÿéñòâîîñ áàðàíãûçýñ øóíäû øîðûí óã âîç¸ - ëóîíëûêñû ќâќë. Íîø íèìàç ñàä-áàê÷à âîçèñü¸ñ îçüû äàóðòî - óìîé ëýñüòî. Âèøòû¸-âèøòû¸ ëóýì êàðòîøêà ìåðòòûíû ÿðàëîç íà ìåäà? Ïàðøà àëÿìûí. Îçüû ëóý, êàðòîøåç óêûð íåéòðàëüíîé ìóçúåì âûëûí áóäýòûêó, êûëñÿðûñü, âûëü ïîòòýì êûåäýç òðîñ êå. Ìåðòòîí àçüûí óáîîñ âûëý îçüû èê óã ÿðà íè èçâåñòü, ïåíü âàòñàíû - ìóçúåìäû ÷ûðñ êå, ñžçüûëàç òàå ëýñüòûñà êåëüòîíî. Íîø ìåðòòûêó êàðòîøêàåí Ÿîø ñîãûíû ëóîç ìèíåðàë ñóðåòú¸ñ - íèòðîàììîôîñêà, ñåðíîêèñëûé êàëèé. Ìåðòòûíû ìóêåò êèäûñòû ќâќë íè êå, ïàðøàåí ÷åðëàìåç íî ÿðàëîç. Íî îãëþêåòñý êå íî, îëî, âîøòîäû èê. Óãîñü êàðòîøêà 1 èíòûå 4-5 àð ìåðòòýì áåðå àçûíû êóòñêå - óðîæàé óã ñ¸òû íè.

¹ 27 (25642) 5 2018-òž àð 10-òž îøòîëýçü ГИДКУАЗЬЫН Пудо вордон ВАКЫТ ПУС Мушъёс сайкало САК ЛУ! Пӧйшурлэн эшез - пуны Ма со эхинококкоз Òóñïóêòžç Äåíèñ ÊÎÐÍÈËΠАЛОН Кышкыт шедьтос Åëåíà ÑÀÐÀÌÀÒÎÂÀ 2-òž àïðåëå Óäìóðòèûñü Ïóäî ýìúÿíúÿ âàëòžñü óïðàâëåíèëýí Óâà ¸ðîñûñü ñòàíöèÿç âàçèñüêèçû: Óâà - ×åêàí ñþðåñ äóðûí ïàðñüïè øќé êîñòàñüêå. Ïóäî ýìúÿñü¸ñ ñîêó èê ïîòžçû îò÷û. Àôðèêàíñêîé ÷óìàëû ïðîáàîñ áàñüòýìûí. Øќé èíòûÿç èê ñóòýìûí, êîòûðûñü ìóçúåì òàçàòýìûí. Êóç¸çý óò÷àëî. Ðîññèûí àôðèêàíñêîé ÷óìàåí þãäóð ñåêûòãåñ íî ñåêûòãåñ ëóý áåðå, ãóðòîîñòû ÷àêëàñüêûíû êîñýìûí. Êûëñÿðûñü, Âëàäèìèð óëîñûí àëè êàðàíòèí ÿëýìûí: òàòûñü Âÿçíèêîâñêîé ¸ðîñûñü ïќéøóðàíúÿ õîçÿéñòâîûí êûøêûò ÷åðåí Åëåíà ÑÀÐÀÌÀÒÎÂÀ Ìóøêàñü¸ñ ïîííà òóëûñ - ñåêûò âàêûò. Ìóøú¸ñëýí òàçàëûêñû, óìîðòîîñëýí ÷ûëêûòëûêñû áîðäûñü ïîòîç óãî, êќíÿ ëþêàñüêîç ÷å÷û. Ñîèí èê Óäìóðòèûñü Ïóäî ýìúÿíúÿ óïðàâëåíèûñü ñïåöèàëèñòú¸ñ Ÿåêòî óìîðòî ïóêòîí èíòûîñòû ñóçÿíû. Ìóøú¸ñòû êûðå ïîòòîíî èíè. Çýì, óé¸ñ êåçüûòýñü ëóî íà áåðå, óìîðòîåç êîòûð ëàñÿíü øóíòîí ñÿðûñü ìàëïàñüêîíî, êûëñÿðûñü, âóæ øîáðåòú¸ñûí øîáûðúÿíî. Óìîðòîëýí Ÿîêòýò óëàç, ðàìàîñ âûëý êå íî øîáðåò âќëäîíî. Êóàçü ïќñü êàðèñüêåìúÿ øîáðåòú¸ñòû âîêñ¸ óòÿëòîäû. Çýì, âûëûñüòûç ïðîïîëèñýí ïûŸàòýì âåê÷è áàñìàåç âîêñ¸ óòÿëòûíû óã ÿðà - ìèêðîáú¸ñëýñü, þçìûò òќëú¸ñëýñü, ëûñâóëýñü óòå. Êîòüêóä ìóø ñåìüÿëû àëè øîðëûäûí 10 êèëîãðàìì ñè¸í êóëý. Ñåìüÿ þí êå, ëûäïóñýç 12 êèëîãðàììîçü âóòòîíî, ëÿá êå, 8 êèëîãðàììîçü óñüêûòîíî. Ñè- ¸íçû áûðåìúÿ ñîå ÿëàí éûëòîíî. Ñþòýì âîçüûíû óã ÿðà: êóæûìòýê êûë¸çû. Òóëûñ óìîðòîåç Ÿåì óñüÿíû óã ÿðà, ìóøú¸ñ êîòûðûí êóàøåòûíû àëýìûí. Óìîðòîëýñü ëèïåòñý Ÿåì óñüÿäû êå, ëåêñýñ ãèíý ïîòòîäû. Êќíÿ ìóø áûðåìûí, êûŸå óëî-âûëî øóûñà ýñêåðîí âûëûñü 10 ìèíóò Ÿîæå óæäýñ áûäýñòûíû òûðøå. Êåìàãåñ áåðãàäû êå, ìóøú¸ñ êûíìîçû íî áûðîçû. Ñî ñÿíà, êóðàäœèñü êûðïàðñü øåäüòýìûí. Òóý 12-òž ìàðòëû àôðèêàíñêîé ÷óìà øàðàÿìûí Áåëãîðîä, Âîëãîãðàä, Êàëèíèíãðàä, Ñàðàòîâ, Êðàñíîäàð, Êðûì ïàëàí. Êûðïàðñü øóðú¸ñ âàìåí íî óÿñà ïîòûíû áûãàòý áåðå, øàåðàìû óëžñü¸ñëû, ïàðñü âîðäžñü¸ñëû ñàê êàðèñüêîíî. Ïàðñü¸ñòû èíêóàçå ïîòòàíû àëýìûí. Ïóäî ñè¸í áàñüòûêóäû, îäíî èê êóðå äîêóìåíòú¸ññýñ. Àëýì èíòûîñûñü ÿ òîäìîòýì ìóðòú¸ñ êèûñü ïàðñüïè ýí áàñüòý. ×åð êûòûí êå øàðàÿñüêèç êå, âàíü óëë¸åç ñóòîçû. Âќçûñüòûç 20 èñüêåì êîòûðå ïóêñåì ãóðòú¸ñûñü íî ïóäîåç óç æàëÿëý. Àôðèêàíñêîé ÷óìà àäÿìèëû êûøêûòëûê óã êûëäûòû êå íî, õîçÿéñòâîîñ ïîííà áàäœûì ûøòîíú¸ñ âàå. Ìóø áàê÷àûí. çûíú¸ñ âќëñêåìúÿ îäžã ìóø óëë¸ ìóêåòûçëýñü ëóøêàñüêûíû äûøå. Îäíî ëûäúÿíî, êќíÿ ìóø êóëýìûí. Íîçåìàòîç, âàððîàòîç âќëìåìûí áåðå, óìîé ëóîç êóëýì ìóøú¸ñòû, êûåäçýñ ýñêåðûíû ñ¸òûíû ïóäî ýìúÿíúÿ ñòàíöèå. 200 ãðàìì êóëýìú¸ññý ëþêàäû êå, òà òûðìûò ëóîç íè. Ñî ñÿíà, óëýïú¸ññý íî ýñêåðûíû ëóîíî - óìîðòî øîðûñü 50-100 ìóøú¸ñòû áûðúå íî ïèÿëà ïîñóäàåí ýñêåðûíû êåëÿëý. Óìîðòîîñòû ïåíåí âóýí ìèñüêîíî, ñîîñòû øóíäû øîðûí ðîñ-ïðîñ êóàñüòîíî íî òќëàòîíî. Âàíü âèñ¸íú¸ñ óãîñü ïó áîðäû ïûŸàñà êûë¸. Ñîå ќä ãûëòý êå, ìóøú¸ñ þíìàíû óç áûãàòý. Ñîëýñü âèðóññý âќëìûòî êîìàêú¸ñ, øûðú¸ñ, òûëîáóðäîîñ, òýé¸ñ, ëåìòýé¸ñ. Àäÿìèëýí ñàïåãåç ñüќðû ãèíý íî ãèäý ïûðûíû áûãàòîç. Âèñèñü ïóäîëýí ìóãîðûç 40-42 ãðàäóñîçü œûðäà, ñîëû øîêàíû ñåêûò ëóý, êûçûíû, ќñêûíû êóòñêå, éûðûç áåðãà, ïûä éûëûñüòûç ïîãðà, ìóãîðàç ãîðä-áóñžð âèøòûîñ ïîòî, ÿðàîñ êûëäî. Çýì, ÷åð êóääûð øóàê áóãûðñêå - ïàðñüëýñü âèñåìçý âàëàòýê êûë¸íî - šîã êóëý. ×åðëàì ïóäîåç ýìúÿíû ëóý êå íî, ñî âèðóñýç íóëëžñü êûëå. Ñîèí èê ãèäûñü íî êîòûðûñüòûç âàíü ïàðñü¸ñòû ñóòî, ãèäýç íî êóääûð óã æàëÿëî. Êûøêûò òîäìåòú¸ñûí êûðïàðñü¸ñòû íî ïàðñü¸ñòû øàðàÿäû êå, âàçèñüêå ïóäî ýìúÿñü¸ñëû. Åëåíà ÑÀÐÀÌÀÒÎÂÀ Ïќéøóðàí âàêûò éûëïóìúÿñüêèç. Ïќéøóðàñü¸ñëû ëóûñà èê øàðàÿñüêèç: øàåðàìû êûð æèâîòú¸ñ ïќëûí Ÿåì ïóìèñüêûëý ýõèíîêîêêîç ÷åð. Ïàëàñüêå ñî àäÿìèëû íî, ïóäîëû íî. Óäìóðòèûñü Ïóäî ýìúÿíúÿ âàëòžñü óïðàâëåíèå èâîðòýìúÿ, Ìîæãà ¸ðîñûí, êûëñÿðûñü, ìèûìåí Ÿîøàòûñà, òà ÷åð òóý êûê ïîëëû óíîãåñ âќëìåìûí. Ýõèíîêîêêîçýç êûøêûò âèñ¸íú¸ñ ïќëû ïûðòî. Ñîå âîðìèñü âàêöèíà ìàëïàìòý íà óãîñü. Êќë êàäü êóçü íóìûðú- ¸ñ æèâîòëýí íî, àäÿìèëýí íî ïóøòžðëûêàçû àðú¸ñûí óëûíû, ñî ÷îò ñèñüêûíû áûãàòî. Òóæãåñ Ÿåì êûðìèñüêî ñîîñ ëÿá òàçàëûêîîñ áîðäû. Âèñ¸íýç øќäûíû íî, ñèíéûëòûíû íî êóääûð ñåêûò. Íóìûðú¸ñ ìóãîðëýí îäžã ëþêåòàç êóðò÷èñüêî íî âóïóëüû ÿ êèñòà êûëäûòî, ñî ïóøêûí âàòžñüêûñà óëî. ÒàŸå ó÷ûðå îïåðàöèÿ ëýñüòûòýê óã ëóû. Âèñ¸í ëåê áåðå, êèñòà êîòûðåç íî âàíäûñà áàñüòî. Çýì, îäžã èíòûûñü íóìûðú¸ñûí âàë÷å êèñòàåç áàñüòžñüêîä êå, ñî ìóêåò èíòûå áóäûíû áûãàòý. Ñîèí èê ÷åðåç éќíàòîí äóíî óñå, êåìà êûñòžñüêå. Òàèí âàë÷å ïќéøóðàñü¸ñëû, íþëýñêûòž ïîðúÿíû ÿðàòžñü¸ñëû ñàê êàðèñüêîíî. Òóæãåñ áàäœûì ñàêëûê âèñúÿíî ïóíûîñëû. Џàïàê ïóíû ïûð âќëìå òà ÷åð. Íîø àñüìåîñ ñîå âåøàñüêîìû íî, êèìåñ ìèñüêûòýê, ñèñüêèñüêîìû. Ïóíûëýí òóñüòûûñüòûç ÷èïûêóðåã íî ñèñüêûíû áûãàòý, êóíÿí-ïàðñü íî íþëûøòûíû øåäüòý. Îçüûåí, íûðûñü èê ñþëìàñüêîíî ïóíûîñëýñü êќëú¸ññýñ áûäòîí ñÿðûñü. Àçáàðûí óëžñü ïóíûîñëýñü êќëú¸ññýñ 3 òîëýçüëû îãïîë ïîòòàíî, íîø ïќéøóðàñü ïóíûîñëýñü äåêàáðü-àïðåëü òîëýçü¸ñû - êîòüêóä 45 íóíàëëû áûäý, ìàéûñåí íîÿáð¸çü - êîòüêóä òîëýçüëû áûäý. Àäÿìèîñëû íî ñàê ëóîíî. Íþëýñêûñü êîòüêóä áåðòýìëû áûäý êèîñòû ìàéòàëýí ðîñ-ïðîñ ìèñüêîíî. Ñî ñÿíà, áè- ÷àì ãóáèåç, óçû-áîðûåç ãûëòûíû âóíýòîíî ќâќë. Áàê÷àûñü åìûøú¸ñòû íî áûçèñü øóíûò âóýí ðîñ-ïðîñ ìèñüêîíî - ïóíûëýí íî ïќéøóðëýí âóûìòý èíòûçû ќâќë óãîñü. Êûçüû òîäìàíî ÷åðåç, òðîñ äûð Ÿîæå ñî àññý ëóøêåì âîçüûíû áûãàòý êå? Ýõèíîêîêêîç Ÿåìûñü êûðìèñüêå ìóñý. Îçüû èê êèñòàîñ êûëäûíû ќäúÿëî ïåêëÿûí, ñþëýìûí, éûðâèûìûí, òûîñûí, ëûîñûí, šóøûí. Ñîèí èê êûçûíû, ñåêûòýí øîêàíû, øóãåí âåòëûíû êóòñêèäû êå, êûòžäû êå âèñå êå, þíìå øîðûñü êåðœåãúÿñüêèñüêîäû êå, ëûîñòû Ÿåìûñü òžÿñüêî êå, êûíìèñüêîäû êå, âðà÷ú¸ñëû âàçèñüêîíî. Êèñòàåç Ÿåìûñü àäœûòý ÓÇÈ íî ðåíòãåí. Àðàç îãïîë êå íî ýñêåðèñüêûëîíî. Âèðåç íèìûñüòûç àíàëèçëû ñ¸òûíû ëóý - óêàòà èê ãóðòûí óëžñü¸ñëû. Âèñèñü ïóíûëýí Ÿåìûñü êќòàç éќòûëý, ñî êîðìàñüêå, ÷èåä êûëå, ãîíûç ÷èëÿìûñü äóãäý. Òà íî ÷àêëàñüêûíû ìóã ñ¸òý íè. ×åðëàì ïóäî ñèí êóñïûí œûçûìå. Ñè¸í œå÷ íî òûðìûò ќâќë êå, ñî íóìûðú¸ñûí íþðúÿñüêûíû óêàòà óã áûãàòû íè. Ïóøòžðëûêåç áóäý. Êûëñÿðûñü, ïàðñü¸ñëýí ìóññû 32 êèëîãðàìì íî ëóý, ñþðî òàçà ïóäîëýí - 64 êèëîãðàìì. Ëè÷èíêàîñòû áûäòûíû àìàëú¸ñ ìàëïàìòý íà. Êќëëû ïќðìåìçû áåðå ãèíý ñîîñòû ìóãîðûñü ïîòòûíû ëóý ôåíàñàë, ôèëèêñàí, êàìàëó, ñàãèìèä êàäü ïðåïàðàòú¸ñûí. Ëè- ÷èíêàîñ óã êóëî áåðå, êûåäýç áè÷àíî, ñóòîíî. Êîòûðûñüòûç ìóçúåìçý íî ñóòîíî, ñþåç êîïàëòîíî íî êûò÷û êå ïàëýíý ìóð èíòûå ñîãîíî. Âèñ¸í ñåêûòýí îðò÷å áåðå, ñîëýñü óòèñüêîí ñÿðûñü ñþëìàñüêîíî. Êûðìèñüêåìåç áåðå áåð ëóîç íè óê. Ïóíûîñòû äóìåòûí âîç¸íî. Ïóäîåç âàíäûêó, ïóøòžðëûêñý ðîñïðîñ ó÷êîíî. Êûòûíàç êå ïóëüûîñûç âàíü êå, ïóäî ýìúÿñåç ќò¸íî. ÑûŸå ïóäîëýñü ñžëüçý ñè¸íëýñü âîçèñüêîíî. Êûåäýç ìàêå óìîéòýì øóûñà àäœèñüêîäû êå, ñîå îäíî èê ñóòîíî. Òóëûñ âóýìúÿ ïóäî ýìúÿñü¸ñ ãóðòú¸ñûñü ïóäîåç ýñêåðî, âàêöèíàîñ ïóêòûëî. ÊûŸå êå ñþëìàñüêîíú¸ñòû âàíü êå, ñîîñûí êåíåøå. Àëè ñåêûò þãäóð áðóöåëë¸ç, òóáåðêóë¸ç âèñ¸íú¸ñúÿ íî.

Hi-Files #27 - Dayens
27 czerwca.pdf - Cieszyn.pl