Views
4 months ago

هنر و سرمایه‌داری

به قلم: الن وودز ترجمه گروه تئاتر اگزیت - شیرین میرزانژاد

پرسپولیس قرار گرفته بودند که ‏لحللححظه ای برای به آتش کشیدن آن درنگ نکردند.‏ ‏بمتبممام این ها برای مردم ایران به خو ‏بىببىی آشناست اما برای اغلب مردم غرب که اسکندر ‏همھهممچنان برایشان ‏«کببریبرر»‏ است کتابىببىی نا گشوده است.‏ با این حال عمده مشکلی که دارم زبان است.‏ هبرنبررهای بصری را می توان بدون داشبنتبنن هیچ گونه مهارت زبابىنبىی درک کرد.‏ لازم نیست هلندی صحبت کنیم یا ‏بجببجخوانیم تا نقاشی های ون گوگ را ‏بجتبجحسبنیبنن کنیم.‏ از این ‏لحللححاظ نقاشی و ‏مجممججسمه سازی ‏(و ‏همھهممچنبنیبنن موسیقی)‏ تقریباً‏ در جذابیت شان فرا گبریبرر هستند.‏ اما در ادبیات و خصوصاً‏ شعر،‏ عالىللىی ترین شکل ادبیات وضع متفاوت است.‏ شعر ‏بمنبممی تواند ترجمججممه شود.‏ ترجمججممه ی شعر،‏ نابود کردن آن به عنوان شعر است.‏ تنها دو امکان وجود دارد.‏ می توان آن را ترجمججممه ی ‏بجتبجحت اللفظی کرد،‏ کلمه به کلمه،‏ که آنگاه ‏بمتبممام کیفیات شعری آن از ببنیبنن می رود.‏ یا می توان به زبابىنبىی دیگر آن را باز آفریبىنبىی کرد که در این مورد ‏ممممممکن است شعری خوب یا حبىتبىی عالىللىی خلق کرد،‏ اما چبریبرزی ‏بمتبمماماً‏ متفاوت از اصل آن است.‏ با این حال موفقیت هابىیبىی نسبىببىی از طریق کار معدود مبرتبررجمججممان توانا به دست آمده است.‏ برخی از زیباترین اشعار زبان انگلیسی از رباعیات عمر خیام با ترجمججممه ی دلپذیر ادوارد فیبرتبرزجرالد است.‏ معتقدم که جزبىئبىی از جادوی شعر اصلی در ترجمججممه ی فیبرتبرزجرالد منتقل شده است.‏ اما کاملاً‏ آ گاهم که اشعار فیبرتبرزجرالد هر چقدر هم که عالىللىی باشند،‏ رباعیات خیام نیستند،‏ بلکه چبریبرزی ‏بمتبمماماً‏ متفاوت اند.‏ تا جابىیبىی که می دابمنبمم،‏ خیام شخصیبىتبىی برجسته بود،‏ از بسیاری جهات شبیه نوابغ رنسانس غرب،‏ اما چندین قرن پیش از آن.‏ ‏همھهممچون لئوناردو داوینچی دانشمندی جامع الاطراف بود.‏ آثار او در ‏همھهممان قرن ١١ عرصه های ستاره شناسی،‏ ریاضیات،‏ فلسفه و شعر را پوشش می داد.‏ با اینکه قادر نیستم شعرش را به زبان اصلی ‏بجببجخوابمنبمم،‏ واضح است که این شعری سرشار از زیبابىیبىی شگرف است که لذت را با حسی عمیق و تاثبریبررگذار از شکنندگی و ناپایداری عمر ترکیب کرده است.‏ خیام در شیوه ی طبرنبرز هوسمشسممندانه،‏ موزون و ملودراماتیک نه تنها احساسابىتبىی قوی را برمی انگبریبرزد،‏ بلکه از طریق این ها بر فلسفه ی عقل گرا و خداناباورش که بسیار از زمانه ی خود جلوتر بود نبریبرز تا کید می ورزد.‏ جدا از ارزش های ذابىتبىی شاعرانه و فلسفی،‏ این ادبیات کهن فارسی به خاطر خصلت منتقدانه و عصیان گرش جالب است.‏ خیام در کنار درخواست پرشورش از انسان ها به گرامیداشت زندگی و استفاده از این زمان ‏مجممجحدود بر روی زمبنیبنن به ‏بهببههبرتبررین شکل ‏ممممممکن ‏‐که اغلب از طریق تصویرسازی شراب که ‏بمنبمماد شور و زندگی و نبریبرز خود شراب است و از سوی روحانیت ‏ممممممنوع شده بود منتقل شده است‐‏ خاری در چشم ساختار مذهبىببىی بود.‏ و شعر فارسی بدون عشق،‏ شراب و میخانه کجا می توانست باشد؟ !16

حافظ نبریبرز شاعری بود که از لذت عشق و شراب می سرود اما گاه به ریا کاری مذهبىببىی نبریبرز ‏جمحجممله می کرد.‏ او به خاطر اشعارش مشهور است،‏ اما درباره ی سیاست و مذهب نبریبرز می نوشت.‏ زبان تبریبرز او سخت به ریا کاری مذهبیون و قدربمتبممندان حا کم در قرن ١۴ انتقاد می کرد.‏ از این مثال ها ‏(باید مثال های بسیار دیگری باشد که متاسفانه اطلاعی ندارم)‏ روشن است که از دوران بسیار قدبمیبمم،‏ ادبیات فارسی حاوی عناصر انتقادی،‏ سازش ناپذیر و عصیان گر بوده است.‏ شعرای بزرگ فارسی استفاده از طبرنبرز را به عنوان سلاحی سیاسی تکامل ‏بجببجخشیدند.‏ و این سلاح قدرت اثرگذاری اش را در ایران روزگار مدرن حفظ کرده است.‏ آیا هبرنبرر آینده ای دارد؟ شاید بزرگ ترین نقاشی قرن بیستم گوئرنیکای پیکاسو بود که آن را در وا کنش به خشونت های جنگ داخلی اسپانیا و جنایات فاشیسم کشید.‏ هیچ کس ‏بمنبممی تواند این اثر بزرگ را تبلیغات صرف توصیف کند.‏ با این حال پیام سیاسی روشن و بسیار قدربمتبممندی را در بر دارد.‏ این نقاشی،‏ مستقیماً‏ از نسل اثر سیاه قلمِ‏ به ‏همھهممان اندازه قدربمتبممند از نقاش بزرگ اسپانیابىیبىی گویا با عنوان فجایع جنگ است.‏ این آثارِ‏ بسیار قدربمتبممند هبرنبرری ‏مجممجحصول وا کنش های عمیقاً‏ احساس شده ی هبرنبررمند نسبت به سرنوشت نا گوار مردان زنان در جنگ های خونبنیبنن زمانه ی خود بوده اند.‏ من مکرراً‏ از خود می پرسم که آثار هبرنبرری هم سنگ امروزی آن آثار کجا هستند؟ دنیای ما با جنگ های دابمئبممی،‏ کشتارهای خونبنیبنن،‏ پا کسازی قومیبىتبىی و خشونت در مقیاس ‏بىببىی سابقه از هم دریده شده است.‏ ا گر ‏بجببجخواهیم تنها یک مثال را در نظر بگبریبرر ‏بمیبمم،‏ در جنگ های داخلی دهشتنا ک در کنگو دست کم پنج میلیون مرد،‏ زن و کودک کشتار شدند.‏ با این حال این قساوت ها حبىتبىی در صفحه ی اول روزنامه هم قرار ‏بمنبممی گبریبررند.‏ ‏همھهممچنان که بورژوازی در عرصه ی فلسفه حرفىففىی برای گفبنتبنن ندارد،‏ در عرصه های هبرنبرر و موسیقی نبریبرز بسیار پیش از این هرگونه ادعابىیبىی را مببىنبىی بر به روز بودن رها کرده است،‏ چه برسد به عالىللىی بودن.‏ ا گر امروز هبرنبرر اصلاً‏ معنابىیبىی داشته باشد،‏ انتظار می رود که در مقابل این پرسش ها حرفىففىی برای گفبنتبنن داشته باشد.‏ اما ما بیهوده در هبرنبرر امروز به دنبال هم سنگ مدرن گوئرنیکای پیکاسو یا فجایع جنگ گویا هستیم.‏ در عوض،‏ هبرنبررمندان ما در بریتانیا وقت شان را صرف تولید آثاری درباره ی موضوعات چنان جالبىببىی چون ‏بجتبجختخواب نامرتب یا کوسه ای در فرمالدئید می کنند.‏ هبرنبرر در دوران ما به چنبنیبنن سطوح پیش پاافتاده ای تبرنبرزل کرده است.‏ !17

هنر و مبارزه طبقاتی
شکسپیر یک انقلابی در ادبیات
تبلیغات یا تلقینات تئاتر؟
دختر ونوس
درباره تئاتر امروز ایران
اما
سندیکاها در دوران بحران سرمایه‌داری و نیاز به استراتژی انقلابی
باز هم متن و بستر آن
عکاسان مزاحم؛ پیاده‌نظام ارتش تبلیغاتی تئاتر واگذاری‌شده
عواطف سیاسی
تبلیغات در تئاتر امروز ایران
فتیشیزم سرمایه‌داری و زوال هنر
سرمایه‌داری و هنر، یا آنها قیمت را می‌دانند ولی نه ارزش را
حفظ فرهنگ تحت سلطه‌ نظام سرمایه‌داری
مارکسیسم، ماتریالیزم و هنر
صحنه معاصر - ویژه‌ نامه هنر و سرمایه
بررسی وضعیت پوستر و تبلیغات در فضای تئاتر امروز ایران
درباره دو برداشت روانکاوانه از شازده کوچولو اثر آنتوان دوسنت اگزوپری
دیو دبنگ دال قدرت
تئاتر به مثابه مبارزه و عمل مقاومت
اندیشه‌های کارل مارکس - آلن وودز
گفت‌وگو با اگزیت - حسام سلامت
شکست صندوق سنت
گفت‌وگو با اگزیت - دکتر رفیق نصرتی
پیام روز جهانی تئاتر ۲۰۱۸
دیوید هر: تئاتر ایده‌آل من
جایزه اول مسابقه مطبوعاتی انجمن منتقدان، نویسندگان و پژوهشگران خانه تئاتر ایران در سال ۱۳۹۶ برای بهترین ترجمه: شیرین میرزانژاد
گروه تئاتر اگزیت
گفت‌وگو با اگزیت - بهزاد آقاجمالی