Views
1 week ago

Biologia klasa 8

2 Rola DNA jako

2 Rola DNA jako substancji dziedzicznej Z tej lekcji dowiesz się: ●●czy wszystkie cechy rodziców można odziedziczyć; ●●w jaki sposób nasze cechy są zapisane w DNA; ●●jak ujawniają się cechy organizmu. Dziedziczenie, cechy dziedziczne i niedziedziczne Nasze cechy są zapisane w DNA. Odczytanie tej informacji odbywa się codziennie w każdej komórce każdego organizmu. Jest to konieczne, aby zachodziły reakcje chemiczne podtrzymujące procesy życiowe, dzięki którym organizm rośnie i się rozwija, a także kształtują się jego budowa i wygląd. Ludzie dawno zauważyli, że potomstwo wszystkich organizmów ma cechy rodziców. Przekazywanie z pokolenia na pokolenie cech rodziców potomstwu określamy mianem dziedziczenia. Po rodzicach można odziedziczyć barwę oczu, włosów, kształt nosa czy podatność na określone choroby. Nie można natomiast odziedziczyć cech, które zależą od trybu życia czy wpływu środowiska, np. tatuażu, blizny po skaleczeniu czy masy mięśni uzyskanej dzięki treningowi. Cechy, które mogą być przekazane z pokolenia na pokolenie (z rodziców na dzieci), nazywamy cechami dziedzicznymi. Te cechy, które zostały nabyte w ciągu życia, określa się jako cechy niedziedziczne. Zapis informacji o cechach organizmu, geny Informacje o cechach komórek, np. o budowie błony komórkowej czy barwie kwiatów, są zapisane w DNA i przekazywane potomstwu w trakcie rozmnażania. Rozpatrzmy przykład barwy kwiatów. Wytwarzanie różnych substancji, np. barwników w komórkach płatków kwiatów, zachodzi podczas reakcji chemicznych z udziałem enzymów (białek). Enzymy ułatwiają (a czasami wręcz umożliwiają) przebieg takich reakcji chemicznych, które prowadzą do wytworzenia substancji – w tym przypadku barwników – i są odpowiedzialne za określoną cechę organizmu (jego barwę). To właśnie budowa białek jest zapisana w DNA. PRZYKŁADOWE CECHY DZIEDZICZNE PRZYKŁADOWE CECHY NIEDZIEDZICZNE barwa włosów barwa oczu blizna tatuaż 10

2. Rola DNA jako substancji dziedzicznej Na przykład czerwona barwa kwiatów grochu zwyczajnego jest spowodowana obecnością czerwonego barwnika w komórkach płatków. Do zajścia reakcji tworzenia barwnika jest niezbędny enzym, czyli białko. Budowa tego białka jest zapisana w DNA. W kwiatach, w których nie następuje odczytanie informacji o enzymie, reakcja tworzenia czerwonego barwnika nie zachodzi i kwiaty są białe. Przykład ten ilustruje, w jaki sposób zawarta w DNA informacja o białku może wpływać na cechę organizmu. Informacje o cechach organizmu zajmują stałe miejsca w DNA. Odcinek DNA zawierający informację o budowie białka nazywamy genem. Białka, o których mowa, uczestniczą w budowie komórki • Geny Cząsteczka DNA zawiera tysiące genów odpowiedzialnych zarówno za cechy przejawiające się w wyglądzie zewnętrznym, jak i za przebieg procesów chemicznych zachodzących wewnątrz każdego organizmu. Geny są ułożone na nici DNA liniowo – jeden za drugim. Geny w przedstawionym na rysunku fragmencie DNA zawierają informację o białkach niezbędnych do powstania różnych cech organizmu. Gen 1 jest odpowiedzialny za barwę kwiatów, gen 2 – za wysokość rośliny, a gen 3 – za kształt nasion. gen 1 – decydujący o barwie kwiatu gen 2 – decydujący o wysokości łodygi gen 3 – decydujący o kształcie nasion fragmenty DNA niezawierające informacji o cechach organizmu Każdy gen odpowiada za budowę białka, a więc także za określoną cechę organizmu. 11