Views
2 months ago

Biologia klasa 8

17. Oddziaływania

17. Oddziaływania antagonistyczne. Konkurencja. Pasożytnictwo Konkurencja Zasoby środowiska, czyli m.in. pokarm, światło, woda, przestrzeń do życia (terytorium), są najczęściej ograniczone, a więc ich ilość jest niewystarczająca dla organizmów, które mają podobne lub te same wymagania życiowe. Organizmy te stają się wówczas wobec siebie konkurentami. Konkurencja jest tym silniejsza, im bliżej dwa konkurujące gatunki, zajmujące w naturalny sposób to samo środowisko życia, są ze sobą spokrewnione i im bardziej podobne są ich wymagania (potrzeby) życiowe. Relację między organizmami, które współzawodniczą (rywalizują) o ograniczone zasoby środowiska, niezbędne im do życia, nazywamy konkurencją. Konkurencja może zachodzić między osobnikami tego samego gatunku (konkurencja wewnątrzgatunkowa) oraz między osobnikami różnych gatunków (konkurencja międzygatunkowa). Konkurencja wewnątrzgatunkowa Konkurencja między osobnikami tego samego gatunku jest najsilniejsza, ponieważ wymagania życiowe organizmów i zasoby środowiska, o które one rywalizują, są takie same. Konkurencja ta wpływa na zróżnicowanie osobników, reguluje ich rozrodczość, może kończyć się także śmiercią jednego z rywali. W obrębie stada prowadzi do ustalenia hierarchii. Rywalizacja o terytorium wpływa również na rozmieszczenie poszczególnych osobników w środowisku. Konkurencja międzygatunkowa W wypadku konkurencji międzygatunkowej następuje stopniowe wypieranie konkurenta – gatunku gorzej przystosowanego – przez gatunek lepiej przystosowany. Najlepiej to widać na przykładzie gatunków blisko ze sobą spokrewnionych, np. w Wielkiej Brytanii wiewiórka ruda jest wypierana przez wiewiórkę szarą. Podobnie jest wśród roślin. Rośliny konkurują głównie o światło, wodę i sole mineralne. Nasz rodzimy dąb szypułkowy jest stopniowo wypierany przez pochodzący z Ameryki Północnej dąb czerwony. Skutki konkurencji Konkurencja może doprowadzić do całkowitego wyniszczenia poszczególnych osobników i gatunków lub też do wyparcia konkurenta z danego terenu, ale może też zakończyć się pokojowym współistnieniem niedawnych rywali. Tak stało się w przypadku szczura śniadego i wędrownego. Konkurencja między tymi gatunkami omal nie doprowadziła do wyginięcia szczura śniadego, który zdołał jednak zmienić swój tryb życia tak, by unikać konkurenta (przeniósł się na korony drzew i na poddasza, podczas gdy piwnicami i kanałami zawładnął szczur wędrowny). Konkurencja jest ważnym czynnikiem regulującym liczebność populacji. Prowadzi do przeżywania osobników najlepiej dostosowanych (dobór naturalny) do danych warunków środowiska. WARTO WIEDZIEĆ Amensalizm To oddziaływanie między gatunkami, w którym obecność i czynności życiowe jednego gatunku ograniczają rozwój drugiego (np. za pomocą wydzielanych związków chemicznych). Przykładem amensalizmu są relacje między pędzlakiem (grzybem) a bakteriami. Grzyb wytwarza substancję antybakteryjną (np. penicylinę), która hamuje rozwój bakterii. 103

• Konkurencja Organizmy zawsze rywalizują ze sobą o zasoby środowiska, a więc o wszystko to, co jest im potrzebne do życia, np. pokarm, wodę, dostęp do światła, przestrzeń. O te same zasoby środowiska mogą walczyć zarówno osobniki jednego gatunku, jak i osobniki należące do różnych gatunków. Wilki rywalizują o pozycję w hierarchii stada (poziom ważności). Osobnik najsilniejszy, czyli zajmujący najwyższą pozycję, otrzymuje największe i najsmaczniejsze części zdobyczy oraz najlepszego partnera do rozrodu. Żurawie podczas spektakularnego tańca rywalizują o partnerkę do rozrodu. Samce, aby zrobić wrażenie na samicy, wymachują nogami, energicznie podskakują, kłaniają się sobie, rozkładając przy tym szeroko skrzydła. Nie tylko dorosłe osobniki rywalizują między sobą, konkurują także osobniki nowo narodzone. Noworodki dzika, psa, myszy walczą o miejsce przy sutkach karmiącej samicy, a pisklęta rywalizują ze sobą o pokarm przynoszony przez rodziców do gniazda. Jako przykład konkurencji wewnątrzgatunkowej wśród roślin można wymienić trawy jednego gatunku na łące, uprawy słonecznika na polu uprawnym czy zawilce kwitnące wczesną wiosną w lesie. Gdy występują w skupisku na tym samym terenie, rywalizują o przestrzeń, światło, wodę, sole mineralne.