Views
7 months ago

Biologia klasa 8

17. Oddziaływania

17. Oddziaływania antagonistyczne. Konkurencja. Pasożytnictwo Półpasożytnicza jemioła, żyjąca na drzewach (np. topoli, brzozie), substancje organiczne wytwarza sama, a wodę z solami mineralnymi pobiera z tych drzew. Wśród grzybów również występują gatunki pasożytujące na roślinach, np. grzyby rosnące na pniach drzew, potocznie zwane hubami, lub buławinka czerwona będąca pasożytem zbóż. Inne gatunki grzybów pasożytują na zwierzętach, np. drożdżaki wywołują grzybice u zwierząt, w tym u człowieka. Wyścig zbrojeń Między żywicielem a pasożytem obserwuje się nieustanny „wyścig zbrojeń”. Z pokolenia na pokolenie prowadzi on do stopniowych zmian w obrębie gatunków, co powoduje zwiększenie szansy przeżycia najlepiej przystosowanych pasożytów i żywicieli. Za każdym razem ustala się swoisty stan równowagi między pasożytem a żywicielem, polegający na tym, że pasożyt nie szkodzi zbytnio żywicielowi, a żywiciel względnie toleruje obecność pasożyta. ZAPAMIĘTAJ ●●Oddziaływania między gatunkami mogą być antagonistyczne (niekorzystne), nieantagonistyczne (korzystne), oraz neutralne. ●●Z relacjami niekorzystnymi mamy do czynienia wtedy, gdy jeden gatunek ponosi straty lub traci życie, a drugi na tym zyskuje. ●●Oddziaływaniami antagonistycznymi są: drapieżnictwo, konkurencja i pasożytnictwo. ●●Konkurencja to relacja antagonistyczna, występująca między organizmami-konkurentami, które rywalizują ze sobą o te same, ograniczone zasoby środowiska. ●●Konkurencja może zachodzić między osobnikami różnych gatunków (konkurencja międzygatunkowa) lub między osobnikami tego samego gatunku (konkurencja wewnątrzgatunkowa). ●●Konkurencja jest przyczyną selekcji osobników w populacji. Przeżywają najlepiej dostosowane osobniki. ●●Pasożytnictwo to typ relacji antagonistycznej, zachodzącej między dwoma organizmami, w których jeden gatunek (pasożyt) żyje kosztem drugiego gatunku (żywiciela). ●●Organizmy pasożytnicze mają liczne przystosowania do pasożytniczego trybu życia: m.in. są wyposażone w narządy czepne (przyssawki, haczyki), wchłaniają pokarm przez powierzchnię ciała, oddychają beztlenowo, cechuje je ogromna rozrodczość. ●●Między osobnikami w populacjach antagonistycznych zachodzi nieustanny „wyścig zbrojeń” prowadzący do specjalizacji organizmów, co zwiększa szanse ich przeżycia. POLECENIA 1. Podaj po dwa przykłady konkurujących ze sobą roślin i zwierząt oraz przykład zasobu środowiska, o który konkurują. 2. Określ cechy dwóch wybranych gatunków pasożytniczych zwierząt, świadczące o ich przystosowaniu do pasożytniczego trybu życia. 3. Wymień przykłady dwóch roślin pasożytniczych i opisz przystosowania jednej z nich do pasożytnictwa. 4. Wyjaśnij, w jaki sposób z perspektywy czasu konkurencja i pasożytnictwo wywierają pozytywny wpływ na populację. 109

18 Drapieżnictwo. Roślinożerność Z tej lekcji dowiesz się: ●●co to jest drapieżnictwo; ●●jakie przystosowania zwiększają szansę drapieżnika na udane polowanie; ●●jakie są strategie przetrwania ofiar; ●●jak rośliny bronią się przed roślinożercami. Drapieżnictwo Drapieżnictwo to typ oddziaływania antagonistycznego, w którym osobnik jednego gatunku – drapieżnik (myśliwy) – zabija osobniki innego gatunku – ofiary (zdobycz) – i żywi się nimi. Drapieżnikami są głównie zwierzęta mięsożerne, m.in. protisty zwierzęce (np. pantofelek), parzydełkowce, część owadów (np. mrówki, szerszenie), pająki, ryby (np. szczupak, okoń, sandacz, rekin), płazy (np. traszki, żaby), gady (np. jaszczurki), ptaki drapieżne (np. sokoły, jastrzębie) i ssaki drapieżne (np. psowate, łasicowate, kotowate). Drapieżnik aktywnie zdobywa pokarm, najczęściej poluje na swoją ofiarę. Drapieżniki i ofiary wzajemnie wpływają na swoją liczebność. Istnienie drapieżników i ofiar jest jednym z ważniejszych mechanizmów regulujących liczebność gatunku w środowisku. Spadki i wzrosty liczebności populacji drapieżnika lub ofiary powtarzają się co pewien czas, czyli mają charakter cykliczny. Zarówno drapieżniki zjadające ofiary wpływają na ich liczebność, jak i ofiary swoją dostępnością wpływają na liczebność drapieżników. Ograniczona liczba potencjalnych ofiar na danym terenie powoduje spadek liczebności drapieżników. Ryś w pogoni za ofiarą Strategie drapieżników i ofiar Zdolność przystosowywania się drapieżników i ofiar do prowadzonego trybu życia jest powodem stopniowych zmian w obrębie ich gatunków. Korzystne zmiany utrwalają się z pokolenia na pokolenie, ponieważ tylko najlepiej przystosowane osobniki, zarówno ofiar, jak i drapieżników, przeżywają i wydają potomstwo. Drapieżniki i ich ofiary starają się wzajemnie przechytrzyć. Te pierwsze usiłują jak najskuteczniej polować, a te drugie dążą do unikania i zmylenia napastników. Ofiary upodobniają się do groźnych zwierząt lub do otoczenia, korzystają też z kryjówek. Drapieżniki atakują z zaskoczenia bądź zastawiają pułapki. 110