Views
1 month ago

Biologia klasa 8

19. Oddziaływania

19. Oddziaływania nieantagonistyczne. Współpraca międzygatunkowa Kolejnym przykładem symbiozy obowiązkowej są porosty, czyli grzyby porostowe współżyjące z glonami, głównie z zielenicami. Strzępki grzyba dostarczają glonom wodę, a komórki glonów przekazują grzybom cukry (powstałe z przeprowadzonej fotosyntezy), które są źródłem pokarmu i energii. Innym przykładem mutualizmu jest relacja przeżuwaczy z mikroorganizmami bytującymi w ich żołądkach. Zjadana przez krowy, owce, żubry lub kozy trawa jest mało pożywna. Składa się niemal wyłącznie z celulozy, do której trawienia zwierzęta nie mają odpowiednich enzymów. Celuloza jest jednak doskonałym pożywieniem dla różnych mikroorganizmów, np. niektórych gatunków bakterii i pierwotniaków, i dlatego w jednej z części czterokomorowego żołądka krowy żyją ich miliardy. Przeżuwacz zapewnia mikroorganizmom regularne dostawy pokarmu i stałość warunków środowiska życia, natomiast mikroorganizmy rozkładają składniki pokarmu roślinnego (celulozę) do postaci przyswajalnej dla krowy. Symbioza nieobowiązkowa (protokooperacja) Protokooperacja to przykład zależności, w której osobniki dwóch gatunków (symbiontów) czerpią wzajemne korzyści • Symbioza nieobowiązkowa (protokooperacja) Niekiedy współżycie osobników należących do różnych gatunków może im przynosić wzajemne korzyści, jednak ich związki są nietrwałe. Mogą też żyć samotnie. Słodka wydzielina mszyc (spadź) jest chętnie spożywana przez mrówki, które – aby nie stracić źródła pokarmu – chronią mszyce przed drapieżnikami, np. biedronkami Ptak bąkojad ostrzega żyrafę przed niebezpieczeństwami, które zazwyczaj dostrzega pierwszy, oraz oczyszcza jej skórę z pasożytów (kleszczy i larw owadów), którymi się żywi Ukwiał przymocowany do muszli zamieszkiwanej przez pustelnika (skorupiaka o miękkim odwłoku) przemieszcza się wraz z nim, dzięki czemu ma dostęp do nowych zasobów pokarmu. Parzące czułki ukwiału chronią pustelnika przed drapieżnikami (np. ośmiornicami), a sama jego obecność maskuje pustelnika w środowisku 119

Dział 3. Podstawy ekologii ze swojej obecności, a jednocześnie nie są od siebie uzależnione. Każdy gatunek biorący udział w takiej relacji może żyć bez obecności drugiego. Jednak gdy są razem, oba zwiększają swoje szanse przeżycia. Komensalizm Między organizmami obserwuje się też taki związek, w którym jeden z nich odnosi korzyści, a dla drugiego ta sytuacja jest obojętna, tzn. nie odnosi on korzyści ani nie ponosi szkody. Mówimy wtedy o komensalizmie. Jego przykładami są relacja między bocianami a wróblami i wykorzystywanie odchodów zwierząt przez żuka gnojowego. Rozmaite relacje łączą też człowieka z innymi organizmami. Na przykład odżywianie się roślinami (owocami, liśćmi, korzeniami) świadczy o tym, że człowiek jest roślinożercą. Ponieważ jednak równocześnie zjada mięso zwierząt (np. wołowinę, wieprzowinę, ryby), jest też drapieżnikiem. Może być żywicielem dla rozmaitych pasożytów (tasiemców, glist, owsików). Żyje także w symbiozie z wieloma mikroorganizmami (m.in. bakteriami) zamieszkującymi przewód pokarmowy i skórę. W wypadku niektórych bakterii jelitowych możemy mówić o mutualizmie, a w wypadku innych – o protokooperacji. • Komensalizm To nietrwała relacja, w której wyraźną korzyść czerpią przedstawiciele tylko jednego gatunku. Drugiemu sytuacja ta nie przynosi pożytku ani nie wyrządza szkody. W dolnych partiach gniazd bocianich często gnieżdżą się wróble. Dla bociana nie ma to znaczenia, dla wróbla jest to miejsce schronienia. Obecność bocianów i ich gniazd nie jest konieczna dla istnienia wróbli, a wróble nie mają żadnego wpływu na życie bocianów Chrząszcz – żuk gnojowy – odżywia się odchodami koni, żubrów, jeleni czy saren i składa w nich jaja. Larwy, które się z nich wylęgają, mają zapewnione schronienie i pokarm. Wykorzystywanie odchodów innych zwierząt przez żuka gnojowego jest dla tych zwierząt całkowicie obojętne 120