Views
2 months ago

Biologia klasa 8

1 Budowa i znaczenie DNA

1 Budowa i znaczenie DNA Z tej lekcji dowiesz się: ●●dlaczego jesteśmy do siebie podobni, ale nie tacy sami; ●●czy nasze cechy są gdzieś zapisane; ●●co kieruje pracą wszystkich komórek; ●●jak jest zbudowane DNA. Cechy organizmów Łatwo rozpoznać słonia, bo jest bardzo duży i ma trąbę. Łatwo również rozpoznać żyrafę po jej długiej szyi. Obecność trąby i długiej szyi to cechy tych organizmów. Dzięki takim i wielu innym cechom naukowcy dokonali klasyfikacji, czyli przypisali organizmy do grup systematycznych – wyodrębnili królestwa, gromady, rzędy, rodziny, rodzaje i gatunki. Organizmy należące do danej grupy systematycznej wyróżniają się wieloma wspólnymi cechami. Jednocześnie mają cechy indywidualne, którymi różnią się między sobą. Na przykład wszystkie słonie są duże i mają trąby. Jednak niektóre z nich są większe (lub mniejsze) niż inne, a ich trąby są różnej długości. Podobnie jest wśród ludzi. Wszyscy mamy cechy gatunku komórka bakterii DNA Komórka bakterii, z której uwolniono DNA człowiek rozumny (Homo sapiens) – m.in. duży mózg, oczy z przodu głowy i dwunożny chód. Nie ma jednak dwojga absolutnie identycznych ludzi. Budowa i rola DNA Informacja o cechach organizmu jest zapisana w cząsteczkach związku chemicznego – kwasu deoksyrybonukleinowego – zwanego w skrócie DNA. Związek ten znajduje się głównie w jądrze komórkowym i jest jego najważniejszym składnikiem. Cząsteczka DNA składa się z dwóch spiralnie skręconych wokół wspólnej osi, równo odległych od siebie nici. Kształt takiej cząsteczki jest nazywany podwójną helisą. Każda z nici cząsteczki DNA jest zbudowana z połączonych ze sobą szeregowo i powtarzających się wielokrotnie jednostek – nukleotydów. Poszczególne nukleotydy nieznacznie różnią się budową. Wyróżnia się cztery rodzaje nukleotydów, które są oznaczane literami: A, T, C, G (od nazw zasad azotowych wchodzących w ich skład). Łączą się one w ściśle określonym porządku: nukleotyd oznaczony literą A łączy się tylko z nukleotydem oznaczonym literą T, natomiast nukleotyd C z nukleotydem G. Kolejność nukleotydów w jednej nici jest zatem wyznaczana przez kolejność nukleotydów w drugiej nici. Cechę tę nazywamy komplementarnością. 6

• Budowa DNA Cząsteczka DNA składa się z dwóch nici, z których każda jest zbudowana z nukleotydów. KOMÓRKA ZWIERZĘCA cytoplazma DNA CZĄSTECZKA DNA Obie nici DNA są ze sobą splecione w podwójną helisę, przypominającą skręconą drabinę. mitochondrium błona komórkowa BUDOWA NUKLEOTYDU jądro komórkowe nukleotyd cytozynowy nukleotyd guaninowy nukleotyd tyminowy nukleotyd adeninowy reszta kwasu fosforowego deoksyryboza wiązanie wodorowe zasada azotowa Każda z nici cząsteczki DNA jest zbudowana z połączonych ze sobą nukleotydów. Są cztery rodzaje nukleotydów: adeninowy (A), tyminowy (T), guaninowy (G) i cytozynowy (C). Nukleotydy A i T oraz G i C łączą się w pary. Każdy nukleotyd składa się z: cukru (deoksyrybozy), reszty kwasu fosforowego oraz zasady azotowej (adeniny, tyminy, guaniny lub cytozyny). Zasady azotowe są skierowane do wnętrza cząsteczki DNA. Zasady z jednej nici łączą się słabymi wiązaniami wodorowymi z zasadami z drugiej nici. 7