Views
2 weeks ago

Biologia klasa 8

Dział 4.

Dział 4. Różnorodność biologiczna – przejawy, użytkowanie i ochrona Z ekosystemów człowiek pozyskuje żywność (m.in. mięso, ryby, warzywa), wodę, drewno, surowce energetyczne. Korzysta też z odnawialnych źródeł energii, eksploatuje surowce skalne. Ekosystemy są źródłem substancji dla przemysłu farmaceutycznego, spożywczego, chemicznego. Wiele z nich jest wykorzystywanych w celach turystycznych i wypoczynkowych, np. lasy, rafy koralowe. Gospodarcze użytkowanie ekosystemów lądowych Bardzo mało ekosystemów na Ziemi pozostaje pod niewielkim wpływem człowieka. Są to ekosystemy naturalne, np. lasy objęte ochroną ścisłą. W inne ekosystemy człowiek po części ingeruje, np. kosi łąki. Jeszcze inne tworzy w celu użytkowania, np. pole uprawne, sad, staw rybny hodowlany. Lasy to źródło przede wszystkim drewna wykorzystywanego w przemyśle drzewnym. Surowiec drzewny stanowi podstawę ważnych dziedzin gospodarki: budownictwa, przemysłu meblarskiego i celulozowo-papierniczego. Dawniej, aby zwiększyć pozyskiwanie drewna, sadzono lasy gospodarcze, w których przeważał jeden gatunek drzewa (zwykle sosna lub świerk), czyli tworzono monokultury. Dzisiaj nie sadzi się monokultur, lecz lasy wielogatunkowe, a gatunki roślin starannie dobiera się do warunków glebowych i klimatycznych panujących na danym obszarze. Lasy dostarczają też owoców, ziół, grzybów, żywicy. Niektóre owoce, nasiona i kwiaty oraz kora drzew są stosowane w lecznictwie. Lasy to także siedlisko życia dzikich zwierząt. Pole uprawne jest ekosystemem stworzonym przez człowieka, na którym rosną sadzone lub zasiane określone gatunki roślin, np. zboża, rośliny okopowe, oleiste. Obecnie wzrost plonów uzyskuje się głównie dzięki stosowaniu na ogromną skalę różnorodnych substancji chemicznych w postaci nawozów mineralnych i środków ochrony roślin. Chemiczne środki ochrony roślin (pestycydy) są przeznaczone do zwalczania owadów i grzybów niszczących WARTO WIEDZIEĆ Wielorybnictwo Niekontrolowane połowy wielorybów i innych dużych waleni spowodowały w drugiej połowie XX w. drastyczny spadek liczebności niektórych gatunków, m.in. płetwala błękitnego, finwala, sejwala i humbaka. W 1986 r. Międzynarodowa Komisja Wielorybnicza (IWC) wprowadziła zakaz wielorybnictwa w celach zarobkowych. Mimo zakazu, niektóre państwa (m.in. Norwegia i Japonia), pod pozorem badań naukowych, kontynuują komercyjne połowy tych morskich ssaków. płetwal błękitny finwal sejwal 3 m 3 m 3 m 162

25. Różnorodność biologiczna. Gospodarcze użytkowanie ekosystemów uprawy oraz chwastów. Jednak ich nadmiar i niewłaściwe stosowanie mogą być szkodliwe dla człowieka i innych organizmów. Okazuje się, że niektóre pestycydy wykazują szersze działanie, niż przewidywano, np. zabijają nie tylko mszyce, lecz także pszczoły. Współczesne rolnictwo przyczynia się do spadku różnorodności biologicznej. Dążenie do wzrostu produkcji rolnej powoduje zastępowanie lokalnych, odpornych na miejscowe zagrożenia odmian roślin nowymi, bardziej wydajnymi odmianami. Są one zwykle mniej odporne i wymagają stosowania większej ilości chemicznych środków ochronnych. Gospodarcze użytkowanie ekosystemów wodnych Zwierzęta morskie dostarczają ok. 15% białka zwierzęcego spożywanego przez ludzi, dlatego w światowej produkcji żywności szybko rośnie udział organizmów morskich pochodzących z hodowli w strefie brzegowej. Z wielu organizmów morskich pozyskiwane są substancje używane do produkcji cennych leków. Do takich organizmów zalicza się np. morszczyn pęcherzykowaty, występujący również w Morzu Bałtyckim – wykorzystuje się go w przemyśle farmaceutycznym i kosmetycznym. Zwierzęta żyjące w morzach i oceanach są odławiane często z naruszeniem zasad etycznych i wbrew porozumieniom międzynarodowym. W wyniku intensywnych połowów nastąpił spadek zasobów niektórych ryb, w tym sardynek pacyficznych oraz dorszy i śledzi w Morzu Północnym. Niestety, mimo zmniejszenia limitów połowowych populacje tych ryb nie odbudowały się wystarczająco. Dlatego ważne jest monitorowanie zasobów ekosystemów wodnych. Morza i oceany to również drogi transportu. Rozwój transportu morskiego oraz poszukiwania surowców mineralnych w oceanach okazały się zagrożeniem dla morskich ssaków. Fale dźwiękowe emitowane z użyciem sonarów powodują nawigacyjną dezorientację u niektórych gatunków waleni (np. wielorybów, delfinów), które wypływają na brzeg, zamiast płynąć w głąb oceanów. U innych morskich ssaków hałas zakłóca porozumiewanie się na odległość oraz czynności rozrodcze. ZAPAMIĘTAJ ●●Różnorodność biologiczna to bogactwo form życia na wszystkich poziomach jego organizacji. Obejmuje zróżnicowanie genów, gatunków i ekosystemów. ●●Nadmierne użytkowanie zasobów ekosystemów prowadzi do spadku różnorodności biologicznej. ●●Zarówno ekosystemy lądowe, jak i wodne są dla ludzi źródłem żywności i surowców mineralnych. ●●W wyniku intensywnego użytkowania ekosystemów wodnych nastąpił spadek liczebności zarówno wielu gatunków ryb, jak i ssaków morskich. POLECENIA 1. Wyjaśnij, co to jest różnorodność biologiczna i na jakich poziomach się przejawia. 2. Opisz sposoby użytkowania ekosystemów wodnych lub lądowych. 3. Uzasadnij na podstawie wybranych przykładów, że sposób użytkowania ekosystemów przez człowieka prowadzi do zmniejszenia różnorodności biologicznej. 163