Views
1 week ago

Fachowy Instalator 2/2018

Od czego by tu zacząć? Nie wyrobię się! Za dużo wszystkiego na raz! Ile razy rozpoczynając dzień pracy kłębią nam się te myśli? I choć przed pierwszą kawą jeszcze wszystko wydaje się jak ona czarne, to mijające godziny układają rytm i pozwalają się toczyć sprawom, którym jesteśmy podporządkowani. To tak w duchu filozoficznym. A praktycznym? Trzeba się sprężyć i zrobić co należy! Czasem jednak warto przerwać tę rutynę i zmienić punkt widzenia. Oczywiście najlepszym rozwiązaniem byłyby wakacje ale jeśli teraz nie możemy sobie na to pozwolić, to polecam przyjazd do Poznania na kwietniowe targi Instalacje. Organizatorzy wraz z zaprzyjaźnionymi hurtowniami pomogą się nam tam dostać wygodnymi autokarami, a na miejscu zapewnią dużą dawkę wrażeń. Zobaczymy nowości rynkowe, posłuchamy branżowych informacji i porównamy swoje umiejętności w Mistrzostwach Polski Instalatorów. W tych zawodach na pewno ktoś wygra samochód. Czy to nie kusząca propozycja oderwania się od codziennego rytmu? Do zobaczenia w Poznaniu! Miłej lektury życzy Redakcja

I. instalacje Fot.

I. instalacje Fot. GEBERIT Fot. TECE Fot. 2. Przekrój połączenia rur wielowarstwowych w systemie Mepla. Fot. 3. Przekrój przez rurę warstwową TECEflex. sekwencje i uzyskując struktury takie jak łańcuchy liniowe lub rozgałęziające się, czy też struktury tworzące siatki. Właściwości poszczególnych rodzajów tworzyw sztucznych zależą właśnie od wspomnianych monomerów. Ich ustawienie w strukturze tworzywa decyduje, czy dane tworzywo należy do tworzyw termoplastycznych o strukturze liniowej (PCV, CV, PB, PP, PE) termoplastów twardych ( PEX czyli polietylen usieciowany, z dodatkowymi poprzecznymi wiązaniami w strukturze cząsteczkowej) czy też tworzyw elastycznych (guma syntetyczna). Jak łatwo można się domyślić, w instalacjach c.w.u. stosuje się tworzywa z dwóch pierwszych grup z termoplastami o strukturze liniowej na czele. Pierwszym i zarazem najtańszym tworzywem termoplastycznym z którego zaczęto produkować rury, był znany wszystkim polichlorek winylu, ale dość szybko producenci zaczęli dostrzegać zalety pozostałych odmian, które dziś są dominantami na rynku. Charakterystyka tworzyw sztucznych jest całkowicie odmienna od charakterystyki metali. Rury z termoplastów cechują się znacznie mniejszą gęstością, a więc i wagą, większa odpornością na gorącą wodę i ciśnienie jak też na zamarzanie (szczególnie polibutylen) oraz brakiem korozji i wysoką odpornością na czynniki chemiczne. Ponadto bardzo niskim współczynnikiem przewodności cieplnej co oznacza niewielkie straty ciepła, brakiem przewodności elektrycznej, nieporównanie większą elastycznością i odpornością na ścieranie, niskoszumowością (tłumienie i niwelowanie hałasów) oraz brakiem porowatości wewnętrznych ścianek, których gładkość jest dla konwencjonalnych metalowych rur nieosiągalna. Do tego warto jeszcze dodać całkowitą obojętność chemiczną, co oznacza, że termoplasty spełniają wysokie wymagania w kwestiach sanitarnych i doskonale nadają się do transportu wody użytkowej. Natomiast poważne wady rur z tworzyw sztucznych to przede wszystkim wysoka wydłużalność liniowa, która powoduje konieczność stosowania kompensacji, bardzo wysoka czułość na promieniowanie UV, które degraduje strukturę tworzywa oraz wysoki poziom palności, który producenci ograniczają eliminując halogen z listy składowych tworzyw sztucznych. Do listy wad można jeszcze dorzucić przepuszczalność dla cząsteczek tlenu, który odpowiada za bardzo powolną, ale jednak stopniową degradację rur z tworzyw sztucznych. Owa przepuszczalność – bardzo niewielka, ale jednak istniejąca – wymusiła na producentach stworzenie rur wielowarstwowych, które okazały się rewolucją w świecie rur do C.W.U. jak też do instalacji grzewczych – ale o tym w dalszych rozdziałach. Charakterystyka najpopularniejszych termoplastów. Ze względów wręcz historycznych należy zacząć od polichlorku winylu (PVC), którego mały ciężar i dość wysoka odporność na udary oraz czynniki chemiczne uczyniły z niego chyba najpopularniejsze tworzywo wykorzystywane w produkcji nie tylko rur, ale też wszelkich złączek. Niestety słaba odporność na wysokie temperatury (woda do 60ºC) wymusiła poszukiwania nowego rozwiązania, jakim się stał C-PVC czyli polichlorek winylu chlorowany, którego górna granica odporności temperaturowej sięga niemal 100ºC. Należy jednak docenić niską rozszerzalność liniową PVC, niezły współczynnik ognioodporności oraz łatwość montażu rur z tego tworzywa, które najczęściej się klei lub łączy skręcając po uprzednim wykonaniu gwintów. Największym jednak „grzechem” PVC i C-PVC jest jego sztywność, która nie pozwala z niego produkować rur giętkich, dlatego producenci zaoferowali instalatorom rury z polietylenu (PE), które do określonego zakresu – zależnego od średnicy danej rury – można giąć bez użycia jakichkolwiek kształtek. Polietylen świetnie wytrzymuje udary i działania czynnikami mechanicznymi i dobrze się spisuje w niskich temperaturach przy stale wysokiej elastyczności, jednak przy wysokich temperaturach należy sięgnąć po usieciowiony polietylen PEX, gdyż jego odporność na temperaturę 95ºC czy nawet krótkotrwale 100ºC jest znacznie wyższa niż ma to miejsce w przypadku HDPE (High Density PE), nie mówiąc już o LDPE (Low Density PE). Metody łączenia rur wykonanych z użyciem PE to: łączenie przy użyciu złączek zaciskowych (PEX), łączenie złączkami zaciskowymi, samozaciskowymi, elektrozłączkami bądź poprzez zgrzewanie doczołowe (HDPE), połączenia gwintowe i kołnierzowe 36 Fachowy Instalator 2 2018

instalacje I. z d a n i e m E K S P E R T A Jaki czynnik w największym stopniu decyduje o przewadze rur warstwowych nad innymi systemami instalacyjnymi? Ekspert z fi rmy TECE Rury wielowarstwowe przewyższają pod względem pewnych cech i parametrów rury jednorodne. Rura wielowarstwowa wyposażona jest w bardzo mocną rurę wewnętrzną np. PE-Xc, która dodatkowo pokryta jest płaszczem aluminiowym i zewnętrzną powłoką, np. PE (PE-RT typu II). Warstwy te są gwarancją dodatkowej wytrzymałości mechanicznej, co doskonale sprawdza się na budowie. Warto zaznaczyć, że rura wewnętrza, np. PE -Xc samodzielnie spełnia wszystkie wymagania odnośnie wytrzymałości na ciśnienie i temperaturę. Płaszcz aluminiowy jest zgrzewany doczołowo, co oznacza, że równomiernie otacza rurę wewnętrzną nie tworząc dodatkowej zakładki. Zarówno pomiędzy rurą wewnętrzną, a płaszczem aluminiowym, jak i płaszczem aluminiowym i zewnętrzną powłoką PE zastosowany został dodatkowo środek poprawiający przyczepność. Ta specjalna konstrukcja rury wielowarstwowej powoduje, że jest ona odporna na deformację, a zarazem podatna na zginanie. Budowa taka gwarantuje ponadto wytrzymałość na wyboczenia, co pozwala na gięcie rury ręcznie, bez użycia sprężyn. Dzięki warstwie aluminiowej rury te (do pewnych średnic) można wyginać bez użycia dodatkowych narzędzi, co w znacznym stopniu ułatwia pracę instalatorom. Kombinacja materiałów takiej rury wielowarstwowej redukuje wydłużenie termiczne. Rury te wyróżnia współczynnik wydłużalności cieplnej α=0,026 mm/(mK), co powoduje że wydłużalność liniowa porównywalna jest z rurami metalowymi. Przykładowo rury tworzywowe, jednorodne mają współczynnik wydłużalności cieplnej α=0,2 mm/(mK), równica ta jest więc znacząca. (HDPE) jak też zgrzewanie doczołowe lub elektrozłączkami (LDPE). Doskonałym termoplastem dla rur do C.W.U. okazał się polipropylen, który jest trwały, odporny na udary, fizjologicznie i mikrobiologicznie obojętny, bardzo odporny na czynniki chemiczne – do tego stopnia, że stosuje się go w instalacjach przemysłowych – a także świetnie tłumi i pochłania hałas, co uczyniło go popularnym materiałem dla instalacji niskoszumowych. Rury z PP łączy się poprzez zgrzewanie mufowe, czyli tzw. polifuzję termiczną – i odbywa się to przy użyciu zgrzewarek elektrycznych. Dziś jednak rolę „króla” pośród termoplastów stosowanych do produkcji rur dla instalacji C.W.U. przejmuje polibutylen, czyli krystaliczno-termoplastyczny polilefin o wysokiej wytrzymałości na długotrwałe działanie skrajnych dla wszystkich termoplastów czynników, z wysokimi temperaturami na czele. Polibutylen zaoferował coś niezwykle ważnego w branży: możliwość wytwarzania rur o cieńszych niż dotąd ściankach, wykorzystywanych do tych samych celów. Krótko mówiąc rury z PB przy tych samych średnicach zewnętrznych co rury z PE, PP czy PVC, oferują większe średnice wewnętrzne, a co za tym idzie mniejszą prędkość wody przy jej niezmienionej ilości, mniejsze straty liniowe i mniejsza wagę przy 1 mb długości rury. Oczywiście, podobnie jak reszta termoplastów, polibutylen jest niekorozyjny, obojętny chemicznie, fizjologicznie i mikrobiologicznie, bardzo gładki (brak zarastania), a także – jak wszystkie termoplasty za wyjątkiem PVC – niepolarny. Oznacza to, że jego powierzchnia nie ulega penetracji i rozpuszczaniu i w efekcie rury z PB łączyć można wyłącznie poprzez zgrzewanie (doczołowe, elektrooporowe) i połączenia mechaniczne, ale nie poprzez klejenie. Ogromną zaletą PB jest jego wysoka elastyczność nawet w temperaturach niskich, przy których pozostałe termoplasty zaczynają wykazywać łamliwość. Rury powstałe z połączenia kilku materiałów Najpopularniejsze rozwiązanie w postaci rur zbudowanych z kilku różnych materia- Fot. 4. Rury warstwowe Pexfit Pro posiadają oprócz usieciowanej rury wewnętrznej z PE-Xc dodatkową warstwę z aluminium i płaszcz zewnętrzny z tworzywa sztucznego. Fot. VIEGA Fachowy Instalator 2 2018 37

Fachowy Instalator 6/2017
Fachowy Instalator 1/2017
Fachowy Instalator 5/2016
Fachowy Instalator 1/2016
Fachowy Instalator 4/2016
Fachowy Instalator 6/2015
Fachowy Instalator 2/2016
Fachowy Instalator 4/2014
Fachowy Instalator 6/2014
Fachowy Instalator 3/2017
Fachowy Instalator 3/2015
Fachowy Elektryk 5/2017
Fachowy Elektryk 1/2015
Fachowy Elektryk 3/2015
Fachowy Elektryk 1/2016
Fachowy Instalator 3/2014
Fachowy Elektryk 3/2017
Fachowy Dekarz & Cieśla 2017/6
Fachowy Dekarz & Cieśla 2/2009
Ogrod z Pomysłem 3/2016
Fachowy Dekarz & Cieśla 1/2009
Fachowy Dekarz & Cieśla 4/2009
Fachowy Elektryk 2/2016
Fachowy Dekarz & Cieśla 2/2008
Fachowy Elektryk 4/2015
Fachowy Elektryk 6/2014
Fachowy Elektryk 2/2014