Views
2 months ago

atailke

Atatürk İlkeleri ve

Atatürk İlkeleri ve İnkılâp Tarihi Ders Notları Öğr. Gör. Ali YAYLA partinin kurulması mümkün olacaktır. Tek dereceli 68 olmasını dilediğim 1947 seçiminde, milletin çoklukla vereceği oylar, gelecek iktidarı tayin edecektir.” 7 Ocak 1946 Pazartesi günü, saat 16.30’da “Demokrat Parti” resmen kuruldu. İsmet İnönü yeni kurulan partinin çok fazla güçlenmeden seçime gitmeyi istemiş olmalı ki; TBMM’nin 31 Mayıs’ta “Tek Dereceli Milletvekili Seçimi Yasası”nı kabul etmesini, 10 Haziran 1946’da, epeyce gürültülü bir toplantıdan sonra alınan “Seçimi Yenileme Kararı” izledi. Yeni seçim, yeni düzeniyle 21 Temmuz 1946 Pazar günü yapılacaktı. Arada pek vakit olmadığı için partiler hemen hazırlıklara başladı. İnönü, Demokrat Parti’nin hızlı gelişmesi karşısında CHP’nin iktidarı kaybetmesinden ciddi anlamda kuşku duyuyordu ve bunu da 17 Temmuz’da yaptığı bir radyo konuşmasında şu şekilde imâ ediyordu: “Millî irâdenin hakiki ve temiz bir surette meydana çıkması, hepimizin müşterek başarımız, kanunî görevimiz, şerefimiz olacaktır. Partim, seçimi kaybedecek olursa, Cumhurbaşkanlığı görevinden çekilmenin tabii bir şey olduğunu bütün vatandaşlarımın bilmesi lazımdır.” 1946 Seçimleri (21 Temmuz 1946) Açık oy gizli sayım ilkesine göre 21 Temmuz 1946 gerçekleştirilen seçimlere demokrat partinin dışındaki Çiftçi ve Köylü Partisi, Türkiye Sosyal Demokrat Partisi, Türkiye Sosyalist Partisi gibi partiler katıldı. Demokrat Parti 465 milletvekilliği için sadece 270 aday gösterebilirken diğer partiler sadece büyük kentlerde seçime katıldı. Açık oy, gizli sayımın sonucu belirlediği bu seçimler, “şaibeli seçim” olarak demokrasi tarihimizdeki yerini almıştır. Seçim sonucunda CHP 395, DP 66, bağımsızlar ise 4 sandalye kazanabildi. Seçimde uygulanan sistem eleştirilere yol açtı. Sandık kuralları sandıklardaki oyların sayım ve dökümünü yaptıktan sonra durumu bir tutanakla belirler ve oy ve belgeler yakılırdı. Demokrat parti bu uy- 68 Tek dereceli seçimlerde, seçmenler temsilcilerini doğrudan kendi oylarıyla seçerler. Tek dereceli seçim daha demokratik bir uygulamadır. Sayfa 150 / 174

Atatürk İlkeleri ve İnkılâp Tarihi Ders Notları Öğr. Gör. Ali YAYLA gunsuzluğu ve tutanakların değiştirilmesi çok kolay olduğundan seçimlere itiraz etmiş fakat itirazı aleyhine sonuçlanmıştır. İtiraz sonucunda milletvekili sayılarında değişiklik ortaya çıkmış, CHP’nin milletvekili sayısı 403, Demokrat Parti’nin milletvekili sayısı ise 54 olmuştur. Bağımsızların sayısı da 8 olarak değişmiştir. 1948’de demokrat partide de ayrılıkçı sesler artmaya başladı. Parti içi muhalefet eden bazı milletvekilleri partiden ihraç edildi ve bu milletvekilleri de Müstakil Demokratlar Grubu’nu kurdu. Daha sonra ise Millet Partisi kuruldu böylece kurulan bu parti hem CHP’ ye hem de DP’ne muhalefet görevini sürdürüyordu. Bu dönemde 8 Ağustos 1948’ de Öz Demokratlar Partisi ve 9 Ağustos 1948’de Serbest Demokrat Parti kuruldu. İlk Devalüasyon: 7 Eylül Kararları (1946) Bu arada, ulusal ekonomiyi çok yakından etkileyen, “Varlık Vergisi” uygulaması kadar acı gelen bir başka olayı da belirtmek gerekir: 7 Eylül kararları, yani ilk devalüasyon. II. Dünya Savaşı sonunda, elimizde önemli ölçüde altın ve döviz stoku varken, neden devalüasyona gidildiği hâlâ üstünde tartışılan bir konudur. Bu devalüasyonla 1 Amerikan dolarının fiyatı 1.32 Türk lirasından 2.80 Türk lirasına çıkarıldı. Gerekçe olarak hükümet, savaş yıllarının sebep olduğu “ithalat sıkıntısı”nı ve bu sıkıntının yarattığı “üretim yetersizliği”ni öne sürüyordu. Oysa bu görüşte olmayan ekonomi uzmanları, “dengeli bir kalkınma politikasının pekala akıllıca bir yol sayılacağını” savunuyorlardı. Hemen belirtelim, devalüasyon, yaraya merhem olmadı. Savaş sonrasında daha da ağırlaşan ekonomik koşullar, devleti yeni vergilere zorladı. Ekonomik sıkıntılar Peker kabinesini zor durumda bırakırken, muhalefet olarak Demokrat Parti’nin çok sert biçimde yoğunlaşan eleştirisi, azınlık olmasına rağmen, Meclis’te ağırlığını sürdürüyordu. Hatta yıl sonuna yakın günlerde büsbütün alevlenen bütçe görüşmeleri sırasında, DP’liler Meclis’i topluca terk ettiler. 1950 Seçimleri (14 Mayıs 1950) 14 Mayıs 1950’de yapılan seçimde CHP hiç de beklemediği bir yenilgiye uğradı. Oyların %53,6’sını alan Demokrat parti 408 milletvekili ile temsil edilirken, oyların %40’ınıalan CHP ise 69 milletve- Sayfa 151 / 174