Views
5 months ago

atailke

Atatürk İlkeleri ve

Atatürk İlkeleri ve İnkılâp Tarihi Ders Notları Öğr. Gör. Ali YAYLA 3. Taşnak ve Hınçak Cemiyetleri: Ermeniler’in kurduğu bu cemiyet Ermeni Patriği Zaven Efendi (soyadı Egyazaryan veya Der-Yeğyayan)’nin 25 himâyesinde çalışıyordu. Doğu Anadolu ve Çukurova bölgeleri faaliyet alanıydı. Adana’da Fransızlar’ın yardımıyla kurulan Ermeni İntikam Alayı büyük ölçüde tedhiş hareketlerine giriştiler. Doğu Anadolu ve Çukurova’da çoğunlukta olduklarını ileri sürerek İtilâf Devletleri’nden yardım istediler. Ancak Amerikalı General Harbord hazırladığı raporla bunların hayallerine son verdi. Çünkü onlar çoğunluk değil, azınlıktılar. Ve hiçbir zaman da çoğunluk olamamışlardı. Ermeni Patriği Zaven Efendi’nin Bir Mektubu Üzerine İleri, Tasvir-i Efkâr, Yenigün ve İrâde-i Milliye Gazeteler’inde Yayımlanan Açıklama: 21 Ekim 1919 Ermeni Patriği Zaven Efendi geçenlerde Teologos gazetesinde yayımladığı bir mektubunda, bir çok Ermeni Aileleri’nin, son milli harekâttan korkarak Erzincan, Erzurum, Samsun, İzmit ve Adapazarı gibi Anadolu havalisinden göç etmekte olduklarını öne sürüyor ve bu şekilde milletin sırf millî haklarını müdâfaa emeliyle vücûda getirdiği birliği, bir Ermeni veya Gayrimüslim unsurlar aleyhtarlığıyla şaibedâr etmek istiyor. Bunun için, hakikati bu kere ayrıca açıklamaya mecburiyet görülmüştür. 25 1869’da Bağdat’ta doğmuş, Armaş’taki (bugünkü Akmeşe) Ruhban Okulu’ndan mezun olmuş, rahip olarak takdis edilmiştir. 1898-1906 yılları arasında İstanbul’da, Erzurum’da, Van (1910)’da, Diyarbakır (1919-1913)’da piskopos olarak çalışmış olan Zaven Efendi, Eylül 1913'de 85 meclis üyesinden 64’ünün oyunu alarak 79. İstanbul Ermeni Patriği seçilmiş, ancak zararlı faaliyetleri sebebi ile 1916'da Bağdat’a gönderilmiş, 6 Aralık 1918'de Mondros Mütârekesi’ni müteâkip İstanbul’a dönmüş, Rum Patrikhânesi’nin de desteğini alarak kendini bağımsız bir Ermenistan kurulmasına hasretmiştir. Türkiye Ermenileri’nin temsilcisi sıfatı ile Bogos Nubar Paşa, 30 Kasım 1918 tarihinde İtilâf Devletleri’ne başvurarak, bağımsız bir Ermenistan’ın kurulmasını ve bu bağımsızlığın İtilâf Devletleri ile Cemiyet-i Akvam (Milletler Cemiyeti)’ın himayesi altına konulmasını istediğinde, aynı meselenin gerçekleşmesi hususunda çalışmalarda bulunmak üzere Patrik Zaven Efendi de, 12 Şubat 1919 tarihinde İstanbul’dan Paris’e ve oradan da Londra’ya hareket etmiştir. Bogos Nubar Paşa ile de görüşerek onu bazı hususlarda aydınlatan Zaven Efendi, bir taraftan da Lord Cecil, Lord Curzon ve yardımcısı Lord Harding ile görüşmüş, Fransız Chambon ve Yunan Başbakanı Venizelos ile müzakerelerde bulunmuştur. Ermeniler’in minnettarlığını arz etmek üzere İngiltere Kralı V. George’u da ziyaret etmiştir. Londra’dan Paris’e dönüşünde ise Fransa Cumhurbaşkanı ve Başbakanı ile görüşen Zaven Efendi, sonuçtan çok umutlu bir şekilde İstanbul’a dönmüş, 1922’de İstanbul’u yeniden terk eden Zaven Efendi ve 1947’de Bağdat’ta ölmüştür. (Geniş bilgi için bkz. Selahattin Tansel, Mondros’tan Mudanya’ya Kadar, Cilt I, M.E.B. Basımevi, İstanbul 1991, s. 89 v.d. Sayfa 32 / 174

Atatürk İlkeleri ve İnkılâp Tarihi Ders Notları Öğr. Gör. Ali YAYLA Evvela: Erzincan ve Erzurum havalisinden göç eden katiyen hiçbir Ermeni Ailesi yoktur. Birkaç zengin aile, kendilerince emin gördükleri bir tarafa hânelerini nakletmişler ise de, bu da, mütareke'den beri Adana ve havalisinde ve bağımsız Ermenistan’daki çoğunluğu temin için, Ermeni Komiteleri ile bizzat Patrikhane’nin teşviklerine kapılan ailelerdir. Anadolu’da genel asayiş ve unsurlar arasında barış ve dostluğun ne kadar emin ve memnuniyet verici olduğunu, geçenlerde Anadolu’yu baştan başa dolaşmış olan General Harbord’un riyaseti altındaki Amerika Araştırma Heyeti ile Fransız Temsilcisi Binbaşı Labonne ve keza Amerikalı Mr. Brown ve Harbiye Nezareti’nde Fransız İrtibat Subayı Yüzbaşı Leatle ve Fransız Fevkalade Komiserliği Maiyetinde Meur ve Sivas Jandarma Mıntıka Müfettişi Binbaşı Brunot’nun raporları tasdik ve ispat eyleyeceği üzere, Patrik Vekili Zaven Efendi'nin Teologos gazetesinde ne maksatla yayımladığı malumunuz bulunan mektubun muhteviyâtına lüzumundan fazla ehemmiyet atfetmeyi lüzumsuz görürüz. Anadolu ve Rumeli Müdâfaai Hukuk Cemiyeti Heyeti Temsiliyesi nâmına Mustafa Kemal 26 4. Kürt Tealî Cemiyeti: Wilson ilkelerinden yararlanarak, ayrı bir kavim olarak gördüğü Kürtlerin, doğuda bir Kürdistan Devleti oluşturmak emeline hizmet ediyordu. Kurucusu, Seyyid Abdülkadir’dir 27 . İngiltere’nin desteği ile kurulmuştur. 26 Atatürk'ün Tamim, Telgraf ve Beyannameleri IV, Derleyen: Nimet Arsan, Türk İnkılâp Tarihi Enstitüsü Yayını, Ankara. 1964. s. 108-109. 27 Seyyid Abdülkadir (1851-1925) Hakkari’nin Şemdinan kazasında, “Nehri” olarak da adlandırılan bölgede doğdu. Seyyid Abdülkadir babasının gözetiminde “Nakşibendî” tarikâtının seçkin bir mensubu olarak eğitim gördü. Babası Ubeydullah’ın başını çektiği Kürt Ayaklanması’ndan sonra, Osmanlı Devleti Abdülkadir’i, 1881’de Hicaz’a sürdü. İstanbul’a döndükten sonra II. Abdülhamid’e karşı yapılan bir suikastçı grubun içinde yer aldı. 1896’da bu kez Mekke’ye sürüldü. 2 Ekim 1908’de İstanbul’da kurulan “Kürdistan Teâvün ve Terakki Cemiyeti”nin kurucularından biri oldu. 1910-1920 yılları arasında Osmanlı üst meclisi olan, Ayân Meclisi üyeliğine atandı. Şurâ-yı Devlet’in başkanı oldu. Osmanlı devlet bürokrasisinde önemli bir yer edindi. İstanbul’da, özellikle Ermeni hamal nüfusun yerini alan Kürt işçilerin desteğini sağladı. Gücünü, Osmanlı Türkiye’sinin devlet bürokrasisi içindeki konumundan ve Nakşibendi Tarikatı Şeyhi olmasından alıyordu. 1918 yılında, “Kürt Teali Cemiyeti” başkanı olan Seyyid Abdülkadir, özerk bir Kürt Devleti kurmak için İngiliz desteği arayışına girdi. Onun bu yöndeki faaliyetleriyle ilgili, bilgiler İngiltere’nin İstanbul Yüksek Komiseri Mr. Ryan’ın 1920 tarihli bir notunda yer almaktadır. (Konuyla ilgili daha geniş bilgi Sayfa 33 / 174