Views
2 weeks ago

atailke

Atatürk İlkeleri ve

Atatürk İlkeleri ve İnkılâp Tarihi Ders Notları Öğr. Gör. Ali YAYLA dımlarını isteyecekti. Bu yardım (müzaharet) tabiri, özellikle kullanılmıştı. Çünkü istisnasız hiç kimse, Gazi’nin onayı ve yardımı olmadan böyle bir girişimin geleceğinden ümitli olamazdı. İçlerinde Kâzım Karabekir, Ali Fuat, Refet, Cafer Tayyar, Rauf, Dr. Adnan gibi Millî Mücadele devrinin seçkin şahsiyetlerinin bulunduğu Terakkîperver Cumhuriyet Fırkası’nın başına gelenler herkes tarafından biliniyordu. Gazi Fethi Bey’e olumlu cevabını vermiş, cumhuriyetçilik ve laiklik gibi iki esas kıymet üzerindeki somut bağlılığı kendisince bilinen muhatabının yeni girişiminde vatan ve rejim için büyük faydalar gördüğünü açıklamıştı. Kamuoyunun önündeki bu yazışmalar olayın resmi cephesini yaparken, Gazi, Nuri Conker gibi çocukluk arkadaşı ve sofrasında her olayı cesaretle ortaya atabilen yakınını, yeni fırkanın genel sekreterliğine getirdi. Tahsin Üzer, Ağaoğlu Ahmet, Mehmet Emin Yurdakul gibi çeşitli yönleriyle sevdiği ve değer verdiği kimseleri de, yeni fırkanın saflarına soktu. Yalova’da verilen bir baloda, henüz adı konulmamış fırkaya ismi de kendisi buldu. Serbest Cumhuriyet Fırkası... Bu isme Ali Fethi Bey, “laik” kelimesini de ekledi, partinin resmî adı Serbest Laik Cumhuriyet Fırkası oldu. (12 Ağustos 1930) Yeni fırkanın kurulacağı söylentilerinin çıkmasıyla başlayan alaka, gittikçe yayılmış, basın olaya çok geniş yer vermişti: Daha ilk günlerde, kaderlerini Halk Fırkası’na bağlamış olanların dışındakiler, Serbest Fırka’yı destekler havaya girmişlerdi. Yeni bir muhalefet fırkasının kuruluşu haberi, bütün yurtta büyük ilgi gördü. Durgunluktan bunalan düşünceler, Gazi’nin çok yakın ve çok eski bir arkadaşının omuzladığı girişimle geniş nefes almış, Halk Fırkası’na bağlılığı ve yakınlığı tartışılmaz kimseler bile yeni fırkanın saflarına geçmeye başlamışlardı. Bir ay içinde hemen hemen bütün illerde partinin yönetim kurulları tamamlanmıştı. Sebepler ne olursa olsun, muhalefete gösterilen derin ve köklü ilgi, iktidar çevrelerinde, çok tabii olarak tepkiyle karşılandı. Partinin programı yayınlanınca, bu tepki kişisellik sınırlarını aşarak, devlet yönetimi ve felsefesindeki ayırımlarla kendini gösterdi. Yeni fırka, bilhassa ekonomik doktrin bakımından Halk Fırkası’nın aşırı devletçilik anlayışı önünde liberal ve serbest girişimci idi. Fethi Bey, Sayfa 88 / 174

Atatürk İlkeleri ve İnkılâp Tarihi Ders Notları Öğr. Gör. Ali YAYLA bunu, klâsik liberalizm nazariyelerinden ayırıyor ve “özgürlükçü demokrasi” olarak niteliyordu. Kuruluşuna böylesine büyük ümitler bağlanan ve Gazi’nin gerçekten gönülden ideali olan çok partili gerçek demokratik düzenin sonu, hiç de başlangıcı gibi olmadı. Fethi Bey’in İzmir’e yaptığı yolculuk, sert ve kanlı gösterilere sebep oldu. Gösteriler sırasında, devrimlerin henüz kanun maddelerinin sınırını aşamadığı da anlaşıldı. Bu durum, yeni fırkayı rejim için tehlikeli görenlere tezlerinin doğruluğunu ispat yolunda dayanak oldu. Basında ağır ve kişilik haklarına tecavüze varan tartışmalar da başlamıştı. Muhalefetin gördüğü ilgi, yeni yeni gazete ve dergilerin çıkmasına imkân veriyordu. Serbest Fırka’dan bir buçuk ay sonra. Ahalî Cumhuriyet Fırkası ve ondan üç gün sonra da bir sınıf havası taşıyan Amele ve Çiftçi Fırkası kuruldu. Böylelikle yasal haklardan yararlanmak isteyen ayrı görüşlerin siyasî fırka çatısı altında toplanma devrine girilmiş oluyordu. Her yeni hareket, ekseni etrafında ilgi görürken iktidarın varlığı da zayıflıyor, hiç olmazsa böyle görülüyordu. Yeni fırkanın, vatanda ilk defa kadınların da tek dereceli olarak katıldığı belediye seçimlerine girmesi, kadersiz sonuçlar verdi. Cana mal olan kanlı olaylar çıktı. 17 kişilik Serbest Fırka kadrosu ile 226 sandalyeye sahip Halk Fırkası arasında Meclis’te çok sert tartışmalar geçti, iktidar, muhalefeti gericiliğe, inkılâp düşmanlarına, hatta şeriatçılığa ve saltanat özlemcilerine taviz vermekle suçladı. Tenkitlere şahsen cevap veren Fethi Bey, bu ithamları reddederken, ülkede rejim düşmanlığının olmadığı, halkın sıkıntı ve dert içinde olduğunu, ortadaki olayların bu gerçeğe bağlanması tezini savundu. Fakat bu arada, memleketin huzurunun da gittikçe bunalımlı safhaya girdiği görülüyordu. Gazi, bir gazetede yayınlanan açık mektuba verdiği cevapta, Halk Fırkası’nın umumî reisi olduğu yolundaki kararını açıkladı. Bu, yaklaşan milletvekili seçimlerinde, Gazi’nin ilk günlerdeki tarafsız durumunu muhafaza edemeyeceğinin belirtisiydi. Fethi Bey, olayların yarattığı durumu fırkasının geleceğinden önce, memleketin huzurunun icabı olarak ele aldığını ve hadiselerin kendilerini Mustafa Kemâl’in karşısına ittiğinin anlaşıl- Sayfa 89 / 174