Views
7 months ago

GEOGRAFIA klasa 5

5 Odkrywanie mapy

5 Odkrywanie mapy świata Przed lekcją: Wypisz nazwy kontynentów i oceanów. Dlaczego Tybetu nie określamy mianem gór? Czy wszystkie niziny wyglądają tak samo? Czy można znaleźć Atlas w atlasie? Układ lądów i mórz Popatrzmy na mapę świata w atlasie geograficznym. Widać na niej mozaikę barw, które świadczą o wielkim urozmaiceniu powierzchni naszej planety. Pierwsze, co zwraca uwagę, to ogromna powierzchnia wód oblewających lądy, podzielone na kontynenty. Kontynent to wielki obszar lądowy, wyróżniający się pewnym odosobnieniem od pozostałych lądów. Jako część kontynentu traktuje się również przybrzeżne wyspy. W sensie fizycznogeograficznym wyróżnia się sześć kontynentów: • Eurazję; • Afrykę; • Amerykę Północną; • Amerykę Południową; • Antarktydę; • Australię. Przy podziale lądów oprócz cech fizycznogeograficznych bierze się pod uwagę także czynniki społeczno­polityczne oraz historyczne. Tradycyjnie uznaje się, że Europa i Azja, podzielone umowną granicą, Kontynenty na mapie świata 29

Dział 1. Mapa Udział poszczególnych kontynentów w ogólnej powierzchni lądowej Ziemi 6,03% 6,81% Udział poszczególnych oceanów w ogólnej powierzchni wód Ziemi 4,19% 6,06% 9,18% 11,94% 29,33% 20,45% 46,40% Azja 16,39% Afryka Ameryka Płn. Ameryka Płd. Antarktyda Europa Australia z Oceanią 20,32% Ocean Spokojny Ocean Atlantycki Ocean Indyjski Ocean Południowy Ocean Arktyczny 22,90% są odrębnymi kontynentami. Kierując się tymi kryteriami, wyróżniono siedem kontynentów – części świata. W kolejności od największego do najmniejszego są to: ● Azja – 44,4 mln km 2 ; ● Afryka – 30,3 mln km 2 ; ● Ameryka Północna – 24,2 mln km 2 ; ● Ameryka Południowa – 17,8 mln km 2 ; ● Antarktyda – 13,3 mln km 2 ; ● Europa – 10,5 mln km 2 ; ● Australia z Oceanią – 8,5 mln km 2 . Większość lądów znajduje się na półkuli północnej. Największym kontynentem na świecie jest Azja, położona we wschodniej części półkuli północnej. Na zachodzie niczym wielki półwysep przylega do niej Europa. Większa część Afryki leży na półkuli wschodniej, po obu stronach równika. Ameryka Północna i Ameryka Południowa rozciągają się na półkuli zachodniej, sięgając obszarów polarnych na północy i rejonów umiarkowanych szerokości geograficznych na półkuli południowej. Na półkuli południowej leżą Antarktyda, Australia, a w znacznej części także Oceania. Lądy stanowią zaledwie 29% powierzchni Ziemi. Aż 71% naszej planety zajmują oceany. Są to: ● Ocean Spokojny, czyli Pacyfik, nazywany również Oceanem Wielkim; ● Ocean Atlantycki; ● Ocean Indyjski; ● Ocean Arktyczny. Międzynarodowa Organizacja Hydrograficzna wydziela także Ocean Południowy obejmujący wody wokół Antarktydy, ale nie wszyscy uczeni zgadzają się z tym poglądem. Przy wybrzeżach kontynentów można wyróżnić liczne mniejsze zbiorniki wodne – morza i zatoki, będące częściami oceanów. Wielkie formy ukształtowania powierzchni lądów Powierzchnia kontynentów jest poddawana ciągłym procesom, które zmieniają i kształtują ich rzeźbę. W wyniku tych procesów powstają wielkie formy ukształtowania powierzchni: niziny, wyżyny i góry. Najbardziej rozległe obszary kontynentów są zajmowane przez niziny. 30