Views
5 months ago

GEOGRAFIA klasa 5

• Formy

• Formy ukształtowania powierzchni Obszary lądowe na Ziemi są bardzo zróżnicowane, a ukształtowanie powierzchni jest jedną z najważniejszych cech krajobrazu. NIZINY Obszary położone na wysokości do 300 m n.p.m. równinne faliste pagórkowate Obszary o prawie płaskiej powierzchni, niemal pozbawione pagórków, np. Nizina Staropruska w Polsce Obszary o rzeźbie trochę urozmaiconej, o wysokościach względnych do 30 m, np. Nizina Angielska Obszary o wysokościach względnych dochodzących do 60 m, np. Pojezierze Litewskie WYŻYNY Obszary położone wyżej niż niziny, o wysokościach względnych do 300 m, np. Wyżyna Kolorado GÓRY Obszary o wysokościach względnych przekraczających 300 m, np. Himalaje 31

Dział 1. Mapa Niziny to obszary, których wysokość bezwzględna nie przekracza 300 m n.p.m. Wyżyny to obszary położone powyżej 300 m n.p.m., charakteryzujące się niedużymi wysokościami względnymi. Największym kontynentem Ziemi jest Azja zajmująca ponad 44 mln km 2 Góry to obszary charakteryzujące się dużymi wysokościami względnymi (ponad 300 m) oraz znacznym nachyleniem stoków. W Europie niziny stanowią blisko 73% powierzchni, zaś w Afryce ok. 22%. Niektóre, np. Nizina Zachodniosyberyjska, mają ogromne powierzchnie, a inne są bardzo małe. W obrębie nizin znajdują się także tereny leżące poniżej poziomu morza (p.p.m.), czyli depresje. Najgłębszą depresją jest Rów Jordanu i Morza Martwego, położony 427 m p.p.m., zaś najrozleglejszą – część Niziny Nadkaspijskiej. Najwyżej położoną wyżyną na świecie jest otoczona wysokimi górami Wyżyna Tybetańska. Jej średnia wysokość to 4500 m n.p.m. Wyżyny mogą sąsiadować z terenami nizinnymi, (np. Wyżyna Środkowosyberyjska), ale mogą także stanowić dno kotlin położonych wysoko ponad poziomem morza (np. kotlina Kalahari w Afryce czy wyżyna Kolorado w Ameryce Północnej). Często stanowią przedpole gór (np. Wyżyna Bawarska u podnóża Alp). Na skutek działania czynników zewnętrznych góry są niszczone, a ich rzeźba staje się mniej wyrazista, łagodniejsza. Dlatego przeważnie im góry są starsze geologicznie, tym są niższe. Im góry wyższe, tym prawdopodobnie są młodsze. Najwyższymi górami na świecie są Himalaje (patrz lekcja 27.). Do tego łańcucha należy najwyższy szczyt świata – Mount Everest (w języku tybetańskim: Czomolangma – Święta Matka) – 8850 m n.p.m. Azja Eurazja Europa Afryka Ameryka Północna Ameryka Południowa Australia i Oceania Niziny Zachodniosyberyjska, Chińska, Turańska Wschodnioeuropejska, Polska, Francuska Senegalu, Mozambicka Zatokowa, Atlantycka, Hudsońska Amazonki, Orinoko, La Platy Nullarbor Wyżyny Irańska, Tybetańska, Środkowosyberyjska Środkoworosyjska, Bawarska Abisyńska, Wschodnioafrykańska, Somalijska Kolorado, Meksykańska, Kolumbii Gujańska, Brazylijska Barkly 32