Views
3 months ago

Geografia klasa 8

9 Afryka na mapie Przed

9 Afryka na mapie Przed lekcją: ●●Na podstawie mapy spróbuj opowiedzieć, gdzie leży Afryka. ●●Sprawdź, co oddziela Afrykę od Azji. Kontynent afrykański Afryka jest bardzo dużym kontynentem, ma ponad 30 mln km 2 . Leży na czterech półkulach: północnej, południowej, wschodniej i zachodniej. Przechodzą przez nią równik i południk 0°. Ląd ten oblewają wody Oceanu Atlantyckiego na zachodzie i Oceanu Indyjskiego na wschodzie. Afryka odznacza się bardzo słabo rozwiniętą linią brzegową – jej wybrzeża cechują się małą liczbą zatok, wysp i półwyspów. Decyduje to o dużej zwartości kontynentu. Ukształtowanie pionowe Afryki jest bardzo zróżnicowane. Na ogół wzdłuż wybrzeży ciągnie się wąski pas nizin. W głębi kontynentu przeważają obszary wyżynne, które zajmują ok. 70% jego powierzchni. Często są to rozległe równinne płaskowyże, np. wyżyny Abisyńska, Wschodnioafrykańska, czy Bije, rozdzielone przez kotliny, np. Czadu, Konga, Nilu Białego (Górnego Nilu). W Afryce Wschodniej wykształcił się system wielkich rowów tektonicznych, czyli rozległych dolin (do 1 tys. km szerokości) powstałych w wyniku oddalania się od siebie płyt litosfery. Przecinają one wysoko położone obszary wyżynne. Góry stanowią niewielki procent powierzchni Afryki. Na północnym zachodzie obserwujemy młody górotwór – Atlas, na południu wznoszą się stare Góry Przylądkowe i Góry Smocze, a w centralnej części kontynentu – góry Ahaggar i Tibesti. Najwyższym afrykańskim szczytem jest Kibo (5895 m n.p.m.) w masywie Kilimandżaro. Nil napotyka na swojej drodze skały o różnej odporności – w miejscach najtwardszych skał powstały katarakty (serie progów rzecznych) 50

9. Afryka na mapie • Nil i Kongo Kongo to rzeka zasilana głównie przez obfite deszcze zenitalne (strefa równikowa). W dorzeczu znajduje się bardzo dużo dopływów. Rzeka wpływa lejkowatym ujściem do Zatoki Gwinejskiej Nil, najdłuższa rzeka Afryki, bieg rozpoczyna w okolicach Jeziora Wiktorii na Wyżynie Wschodnioafrykańskiej jako rzeka Kagera. Płynie m.in. przez obszary pustynne i półpustynne, gdzie nie przyjmuje żadnych dopływów, a wpływa do Morza Śródziemnego przez jedną z największych delt na świecie Wody Afryki Afryka jest kontynentem hydrograficznych kontrastów. Obok wielkich terenów praktycznie pozbawionych wód powierzchniowych spotykamy obszary o gęstej sieci rzek. Powstawaniu dużych systemów rzecznych (m.in. Nilu, Konga, Nigru, Zambezi) sprzyjała kotlinowa budowa kontynentu. Nil i Kongo to rzeki, które prowadzą wodę przez cały rok. W Afryce jest jednak dużo rzek, w których woda pojawia się tylko w porze deszczowej – to rzeki okresowe (np. Bahr al-Arab). Są też takie obszary, na których opady pojawiają się sporadycznie, np. raz na kilka lat wodami opadowymi wypełniają się wtedy suche koryta rzek epizodycznych (np. Wadi Takwijjat na Saharze). Dna niektórych kotlin, otoczone ze wszystkich stron wzniesieniami, są obszarami bezodpływowymi – wody powierzchniowe nie spływają z nich do morza lub bezpośrednio do oceanu. Przykładami są Kotlina Czadu (do zanikającego jeziora uchodzi kilka rzek) oraz kotlina Kalahari (uchodzi do niej rzeka Okawango, która tworzy w kotlinie wielką zabagnioną deltę). 51