Views
7 months ago

Geografia klasa 8

Dział 2. Afryka Wielkie

Dział 2. Afryka Wielkie rowy tektoniczne Afryki Wschodniej częściowo wypełniają się wodami głębokich jezior: Tanganiki, Niasa (Malawi), Jeziora Alberta. Poza znaczną głębokością wyróżniają się one wydłużonym kształtem. W głębokim obniżeniu Wyżyny Wschodnioafrykańskiej znajduje się największe jezioro kontynentu – Jezioro Wiktorii. W rejonach o bardzo małych opadach w Afryce występują płytkie jeziora, stałe lub okresowe, np. jezioro Czad (w ciągu ostatnich 40 lat zmniejszyło swoją powierzchnię o prawie 95%). WARTO WIEDZIEĆ Tajemnicza Afryka Wschodnia W regionie Wielkich Rowów Afrykańskich znajduje się najbardziej znane stanowisko antropologiczne na świecie – wąwóz Olduvai w Tanzanii. Odnaleziono tam szczątki różnych gatunków człowiekowatych i człowieka sprzed 2,1 mln–15 tys. lat wraz z narzędziami. W wyniku badań naukowcy doszli do wniosku, że na terenie dawnego wąwozu istniały bagna i lasy oraz źródło wody pitnej. Szczątki zachowały się do dzisiejszych czasów, ponieważ cały teren przykryły popioły z wulkanu. Jest to jedyne stanowisko, na którym można badać tak długi okres ewolucji człowiekowatych. ZAPAMIĘTAJ •• Pod względem powierzchni Afryka jest drugim po Azji kontynentem świata. Cechuje się dużą zwartością. W ukształtowaniu powierzchni dominują obszary wyżynne i liczne rozległe kotliny. •• W Afryce Wschodniej znajduje się system wielkich rowów tektonicznych – przecinają one wysoko położone obszary wyżynne. •• Kotlinowa budowa kontynentu sprzyjała powstawaniu dużych systemów rzecznych, m.in. Konga (największe dorzecze Afryki) i Nilu (najdłuższa rzeka kontynentu). •• Wiele rzek prowadzi wodę tylko w czasie pory deszczowej (rzeki okresowe), inne wypełniają się wyłącznie po sporadycznych opadach (rzeki epizodyczne). POLECENIA 1. Odszukaj na mapie w atlasie skrajne punkty kontynentu afrykańskiego. Odczytaj je (z jak największą dokładnością) i zapisz w zeszycie ich współrzędne geograficzne. 2. Na podstawie map w atlasie oceń, do którego oceanu uchodzi więcej rzek kontynentu afrykańskiego. Wyjaśnij, z czego wynikają różnice. 54

10 Zróżnicowanie klimatyczne Afryki Przed lekcją: ●●Zastanów się, dlaczego w strefie równikowej rośnie wiecznie zielony las. ●●Pomyśl, czy na pustyni można spotkać jakąś roślinność. Słońce i wiatr nad Afryką Oświetlenie Ziemi w ciągu roku i ilość promieniowania słonecznego, która dociera do jej powierzchni, warunkuje występowanie stref klimatycznych. Położenie Afryki po obu stronach równika niesie za sobą konsekwencje w rozmieszczeniu tych stref. Każda z nich to inny rozkład temperatury i opadów w ciągu roku. Nad strefą równikową powietrze się ogrzewa i jako lekkie wznosi się, tym samym zmniejsza się jego nacisk na ziemię – powstaje ośrodek niskiego ciśnienia (N). Kiedy powietrze się unosi, ponownie się ochładza, a zawarta w nim para wodna się skrapla to wówczas zaczynają padać deszcze zenitalne. W górnych warstwach troposfery powietrze odpływa na północ i na południe. W rejonie zwrotników znaczna jego część opada – zwiększa się więc nacisk powietrza i powstaje ośrodek wysokiego ciśnienia (W). Opadające powietrze się ogrzewa, nie ma więc warunków do tworzenia się chmur i brak jest opadów. Różnica ciśnienia wywołuje ruch mas powietrza, czyli wiatr. Wiatry wiejące od wyżu zwrotnikowego do niżu równikowego to pasaty. Nie docierają one do samego równika, ponieważ wcześniej powietrze się ogrzewa i zaczyna się wznosić. Nad równikiem powstaje równikowy pas ciszy – wiatry tu wiejące są bardzo słabe. Układ baryczny: niż równikowy–wyże zwrotnikowe powstaje nad równikiem i zwrotnikami tylko w okresach równonocy wiosennej i jesiennej. W innych porach roku przesuwa się on o kilka stopni szerokości geograficznej na północ (w półroczu letnim) lub na południe (w półroczu zimowym). Na skutek ruchu obrotowego Ziemi pasaty odchylają się w kierunku zachodnim (w prawo na półkuli północnej i w lewo na półkuli południowej). Pasaty to ciepłe, stałe wiatry wiejące zawsze w tym samym kierunku: z wyżów zwrotnikowych do niżu równikowego. równik 0° N 60° 60° 30° W W zwrotnik Raka N N zwrotnik Koziorożca W W 30° N 90° W wiatry wschodnie N W N W Krążenie powietrza na Ziemi wiatry zachodnie pasaty pasaty wiatry zachodnie N wiatry wschodnie W 90° 55