Views
7 months ago

Geografia klasa 8

1 Przed lekcją: Azja

1 Przed lekcją: Azja jako kontynent kontrastów geograficznych •• Sprawdź, którędy przebiega granica między Europą a Azją. Wskaż ją na mapie w atlasie geograficznym. •• Przypomnij sobie, co oznacza skrót PKB. Współrzędne skrajnych punktów umożliwiają obliczenie rozciągłości Azji: 77°43’N − 1°16’N = 76°27’ – rozciągłość południkowa Azji na stałym lądzie 81°N + 11°S = 92° – rozciągłość południkowa Azji z uwzględnieniem wysp (ok. 10 tys. km) (180° – 26°05’E) + (180° – 169°40’W) = 164°15’ – rozciągłość równoleżnikowa Azji (ok. 8,5 tys. km) Konsekwencją dużej rozciągłości południkowej jest występowanie na kontynencie wszystkich stref klimatycznych – od równikowej po okołobiegunową. Konsekwencją dużej rozciągłości równoleżnikowej są znaczne różnice w czasie słonecznym i związane z tym liczne strefy czasowe. Kontrasty naturalne Azja wraz z Europą to części świata tworzące jeden kontynent – Eurazję. Rozdzielająca je granica ma wyłącznie charakter umowny i została ustalona w XIX w. Tradycyjnie każdą z części Eurazji również nazywamy kontynentem i w takim rozumieniu Azja staje się największym kontynentem na Ziemi – obejmuje obszar 44,5 mln km 2 , co stanowi ok. 30% wszystkich lądów. Niemal w całości jest położona na półkuli wschodniej, jedynie fragment Półwyspu Czukockiego sięga na półkulę zachodnią. Azja jest kontynentem o bardzo dużym zróżnicowaniu ukształtowania terenu – przeważają tu wyżyny i góry, które zajmują 2/3 powierzchni kontynentu. W Azji znajdują się wszystkie z 14 ośmiotysięczników, czyli szczytów o wysokości co najmniej 8000 m n.p.m. Tworzą one tzw. Koronę Himalajów i Karakorum. Najwyższy szczyt świata – Mount Everest w Himalajach sięga 8850 m n.p.m. Azja ma także najwyżej na świecie położoną wyżynę. Jest nią Wyżyna Tybetańska wznosząca się na 4000–5000 m n.p.m. Na północ od niej leży rozległa Nizina Zachodniosyberyjska, Mount Everest leżący na granicy Nepalu i Chin 6

1. Azja jako kontynent kontrastów geograficznych Ukształtowanie powierzchni Azji a na zachodzie rozciąga się Nizina Turańska z Jeziorem Aralskim. Część nizin znajduje się poniżej poziomu morza – depresje zajmują ponad 500 tys. km 2 . Najniżej położonym miejscem na Ziemi jest brzeg Morza Martwego (422 m p.p.m.). Sieć rzeczna należy do zlewisk czterech oceanów: Indyjskiego (26,3%), Arktycznego (25,2%), Spokojnego (18,4%) i Atlantyckiego (1,1%). Jednocześnie 1/3 powierzchni kontynentu zajmują obszary bezodpływowe, m.in. pustynie. Półwysep Arabski i pustynia Gobi są niemal całkowicie pozbawione stałej sieci rzecznej. Dla kontrastu – w północnej części Azji z powodu płytkiego zalegania wieloletniej zmarzliny powstały największe obszary bagienne na Ziemi. Podstawowymi czynnikami wpływającymi na klimat Azji są szerokość geograficzna i ukształtowanie powierzchni. Rozmieszczone równoleżnikowo pasma Himalajów stanowią barierę dla napływających z południa mas powietrza, które na 7