Views
4 months ago

Wiedza o społeczeństwie klasa 8

O podręczniku

O podręczniku Podręcznik został podzielony na 7 działów. Na końcu każdego z nich znajduje się podsumowanie z tekstami do analizy i zestawem pytań, które pomogą utrwalić wiedzę przed sprawdzianem. 3. Zbiorowości i grupy społeczne 4. Rodzina jako najważniejsza grupa społeczna 4. Rodzina jako najważniejsza grupa społeczna Więzi rodzinne, rola rodziców i osób starszych Prawa rodzicielskie – prawa W rodzinie zawiązują się silne więzi osobiste oparte na miłości, akceptacji, bliskości rodziców pozwalające im wychowywać dziecko. Są równe dla matki i ojca. i poczuciu bezpieczeństwa. Wśród zadań rodziny jako najważniejsze wymienia się zaspokajanie różnorodnych potrzeb jej W szczególnych przypadkach, gdy rodzice nie są w stanie dobrze wywiązywać się członków, np. budowanie poczucia bezpieczeństwa przez sprawowanie opieki, ze swoich obowiązków i zapewnić bezpieczeństwa dzieciom, mogą zostać im ogra- zapewnienie bezpiecznych warunków życia oraz opieki medycznej. niczone lub odebrane prawa rodzicielskie. Rodzicom przysługuje władza rodzicielska, czyli uprawnienia, które mają wobec rując się dobrem dzieci. Decyzję o tym podejmuje sąd rodzinny, kie- dziecka, służące jego wychowaniu. W wychowaniu dzieci rodzice powinni kierować pojęcie pokrewieństwa. Wyróżnia się po- Z relacjami rodzinnymi łączy się także się własnymi przekonaniami, szanując jednocześnie godność, przekonania i prawa ciec, syn) oraz bocznej (wujowie, stryjowie, krewieństwo w linii prostej (dziadek, oj- dzieci. Warto podkreślić, że wychowanie ciotki). Więzi oparte na pokrewieństwie dziecka jest zadaniem obojga rodziców są szczególnie widoczne w rodzinach wielopokoleniowych, w których ważną rolę od- i żadne z nich nie ma w tej dziedzinie większych praw ani obowiązków. grywają osoby starsze. W takich rodzinach 3 Zbiorowości i grupy społeczne ● Wymień kilka umiejętności które zdobyłeś/zdobyłaś jako członek jakiejś grupy. Zbiorowość a grupy społeczne Człowiek nie jest samotną wyspą, jego funkcjonowanie zależy od innych. Nasi przodkowie tylko we wspólnotach mogli przetrwać, dlatego też przekazali nam umiejętności pozwalające działać wspólnie i tworzyć zbiorowości, czyli zespoły NAZWA ZBIOROWOŚCI para – najmniejsza zbiorowość, którą tworzą dwie osoby krąg społeczny – niewielka zbiorowość tworzona przez osoby, między którymi istnieje rodzaj kontaktu lub styczności, pozbawiona silnych więzi i wyraźnej struktury organizacyjnej lub grupy osób, między którymi wytworzyła się więź społeczna. Zbiorowości organizują życie społeczne i nie istnieją w oderwaniu od siebie nawzajem, ale tworzą środowisko, w którym funkcjonuje człowiek. Najważniejsze rodzaje zbiorowości przedstawia tabela. PRZYKŁADY • matka i córka • para zakochanych • dwoje przyjaciół • znajomi • współpracownicy • pasażerowie autobusu DZIAŁ I. Człowiek, grupy społeczne, rodzina Rodzina jako szczególna grupa podstawowych umiejętności społecznych. społeczna Rodzina przekazuje wartości, tradycje rodzinne, narodowe i religijne. Gwarantuje Rodzina jest najpowszechniej występującą grupą społeczną i najczęściej spotykaną także ciągłość pokoleń przez wydawanie formą życia społecznego we wszystkich na świat potomstwa. kręgach kulturowych. Jest grupą małą, Wiele osób uważa, że rodzina stanowi formalną i pierwotną. Między jej członkami tworzą się trwałe relacje wynikające ściej występują rodziny dwupokoleniowe dużą wartość w życiu. W Polsce najczę- ze wspólnego pochodzenia i zamieszkiwania. W rodzinie przebiega bardzo intenkoleniowe, składające się z dziadków, cza- ale często spotykamy też rodziny wieloposywny proces socjalizacji. Przez kontakt sem także pradziadków, rodziców i dzieci. z rodzicami i rodzeństwem uczymy się Współcześnie wykształciło się dużo odmian rodziny. norm i zasad życia społecznego, a także monogamiczna wielopokoleniowa składająca się z dwojga składa się z przedstawicieli wielu małżonków pokoleń (rodziców, dziadków, dzieci) mieszkających we wspólnym gospodarstwie poligamiczna kiedy jedna z osób ma więcej niż jednego małżonka (polskie prawo nuklearna (dwupokoleniowa) nie zezwala na poligamię) składa się tylko z rodziców i dzieci grupa społeczna – zbiorowość składająca się z co najmniej trzech osób, pomiędzy którymi powstała trwała wieź społeczna, mająca poczucie odrębności, wspólny cel, wartości i zasady społeczność – zbiorowość tworzona przez osoby zamieszkujące wspólny obszar, powiązane różnego rodzaju zależnościami, np. tradycjami czy wspólnymi interesami społeczeństwo – bardzo duża zbiorowość, tworzona przez społeczności, które w swoich działaniach są wspierane przez różnego rodzaju instytucje • drużyna harcerska • grupa przyjaciół • stowarzyszenie • partia polityczna • mieszkańcy miasta lub regionu • członkowie mniejszości narodowej • społeczeństwo polskie WSPÓŁCZESNE TYPY RODZINY partnerska nie ma osoby dominującej, matrylinearna a najważniejsze decyzje dziedziczenie następuje po matce są podejmowane przez rodziców wspólnie i konsultowane z dziećmi patrylinearna patriarchalna dziedziczenie następuje po ojcu dominującą rolę odgrywa mężczyzna naród – zbiorowość tworząca wspólnotę i posiadająca poczucie swojej odrębności, zamieszkująca określony obszar, mająca wspólną kulturę i przeszłość historyczną oraz zwykle wspólny język • Polacy • Francuzi • Kurdowie matriarchalna dominującą rolę odgrywa kobieta bilateralna dziedziczenie następuje po obojgu rodzicach ? Nazwij wartości przedstawione na zdjęciach. ? Które z wartości ważnych dla rodziny są także istotne dla jednostki jako warunek udanego życia? ? Z którą ze zbiorowości spotykasz się najczęściej? Uzasadnij odpowiedź. ? Wskaż zbiorowość, która tworzy najmniej trwałe więzi społeczne. Uzasadnij swój wybór. ? Wskaż typy rodzin, które najczęściej występują w polskim społeczeństwie. ? Podaj argumenty potwierdzające, że decyzje podejmowane w rodzinach partnerskich są najlepsze. Odwołaj się do swojej wiedzy o podejmowaniu decyzji w grupie. 25 17 24 Tekst główny uzupełniają starannie dobrane zdjęcia i mapy, które są cennym źródłem informacji. Trudne pojęcia zostały objaśnione na karteczkach. Tabele porządkują wiedzę i prezentują ważne informacje w zwięzłej, czytelnej formie. Schematy pomagają zrozumieć ważne zagadnienia. Ilustracjom, schematom i tabelom często towarzyszą pytania, które skłaniają do myślenia i analizowania danych. 5. Jak funkcjonują gospodarstwa domowe, budżet domowy ● Oszczędzanie na co dzień. Warto kupić WARTO WIEDZIEĆ energooszczędne żarówki, ograniczyć zużycie wody czy gazu, a także samodzielnie wykonać niektóre prace remontowe. logów jest jedną z najpoważniejszych Zakupoholizm zdaniem wielu socjo- ● Racjonalne wydatki. Nie należy kupować „na zapas”. Warto się zastanowić, ściej dopada kobiety w wieku 35–45 chorób cywilizacyjnych XXI w. Najczę- co jest nam rzeczywiście niezbędne w danym momencie i robić zakupy z listą. lat, rzadziej mężczyzn i nastolatków. Początkowo nieumiarkowane kupowanie jest przyjemne, ale – jak dowodzą ● Poszukiwanie dodatkowych źródeł badania – często zmienia się w niebezpieczne uzależnienie, które prowadzi dochodu. W związku z coraz niższym poziomem bezrobocia coraz łatwiej jest do poczucia winy, wstydu, stresu oraz problemów małżeńskich, zawodowych znaleźć dodatkową pracę. i oczywiście finansowych. ● Inwestowanie w siebie. Możesz w przyszłości dużo zyskać, jeśli dziś zainwestujesz w naukę języków obcych albo w rozwijanie swoich zdolności. ZAPAMIĘTAJ ҋ Każde gospodarstwo domowe powinno ҋ Wyróżnia się dwa rodzaje wydatków prowadzić budżet, czyli zestawienie w budżetach gospodarstw domowych: planowanych dochodów i wydatków. konsumpcyjne (na realizację potrzeb ҋ Istnieją cztery główne źródła bieżących) i inwestycyjne (na realizację dochodów gospodarstwa domowego: potrzeb przyszłych). z pracy najemnej, z tytułu prowadzenia ҋ Racjonalne gospodarowanie budżetem działalności gospodarczej, polega nie tylko na przemyślanym z posiadanego majątku i kapitału wydawaniu pieniędzy, lecz także oraz z otrzymywanych świadczeń na poszukiwaniu nowych źródeł społecznych. dochodu. DZIAŁ II. Społeczność szkolna, lokalna i regionalna PYTANIA I POLECENIA 1. Określ, które opisy dotyczą społeczności lokalnej, a które – regionalnej. A. Duża zbiorowość ukształtowana m.in. w wyniku wydarzeń historycznych. B. Działalność tej zbiorowości jest wspierana przez ruchy miejskie. C. Odrębność tej zbiorowości opiera się na tradycji, języku, kulturze. D. Społeczność tę charakteryzują wspólne interesy i więzi łączące ludzi oraz instytucje. 2. Zapisz w zeszycie informacje o swoim miejscu zamieszkania, podając nazwę miejscowości, gminy lub dzielnicy, powiatu, województwa i regionu. 3. Poszukaj informacji o tradycjach i zwyczajach oraz wydarzeniach historycznych i ważnych postaciach z twojej gminy lub twojego regionu. Sporządź krótką notatkę, np. w formie mapy myśli. 4. Po zapoznaniu się z mapą oceń, czy zamieszczone niżej zdania są prawdziwe czy fałszywe. Procent bardzo zadowolonych i zadowolonych z miejscowości zamieszkania mieszkańców w 2015 r. powyżej 70 59–70 51–59 poniżej 51 PODSUMOWANIE DZIAŁU I Człowiek, grupy społeczne, rodzina • Przeczytaj, pomyśl, odpowiedz Społeczność jest bardzo podobna do zbudowanego z kamieni sklepienia, które zawaliłoby się, gdyby kamienie te nie opierały się wzajem na sobie, przez co też utrzymuje się całość. Źródło: Seneka, Listy moralne do Lucyliusza, tłum. W. Kornatowski, PWN, Warszawa 1961. 1. Do czego Seneka porównuje społeczność? 2. Przypomnij sobie, jak zbudowane jest kamienne sklepienie. Co by się stało, gdyby usunięto jeden z kamieni? Żaden człowiek nie patrzy nigdy na świat absolutnie czystym wzrokiem. Odbiera go za pośrednictwem określonego zespołu zwyczajów i sposobów myślenia. [...] Historia życia każdej jednostki jest przede wszystkim procesem przystosowania się do wzorów i zasad przekazanych przez tradycję społeczności, w której żyje. Zwyczaje społeczeństwa kształtują doświadczenia i zachowania jednostki od chwili narodzin. Zanim nauczy się mówić, jest już małym tworem swojej kultury, a zanim dorośnie i stanie się zdolna do brania udziału w jej działalności, zwyczaje właściwe tej kulturze są już jej zwyczajami, wierzenia jej wierzeniami, trudności nie do pokonania jej trudnościami. Źródło: R. Benedict, Wzory kultury, tłum. J. Prokopiuk, PWN, Warszawa 1966 1. Nazwij proces, o którym jest mowa w tekście. 2. Co to znaczy, że człowiek nie patrzy na świat „czystym wzrokiem”? Co wpływa na twoje widzenie świata oraz na to, jak oceniasz różne zjawiska? 3. Czy teksty Seneki i Ruth Benedict (czytaj: rut benedikt) potwierdzają tezę, że człowiek jest istotą społeczną? Uzasadnij swoją odpowiedź. PYTANIA I POLECENIA • Z życia wzięte 1. Przygotujcie budżet jednego z wymienionych niżej przedsięwzięć. Zadanie możecie wykonać w grupach. A. Koncert charytatywny szkolnego zespołu B. Dyskoteka dla uczniów waszej szkoły C. Wystawa prac artystycznych uczniów waszej klasy 2. Czy w przyszłości wolałbyś/wolałabyś uzyskiwać dochody z pracy u kogoś czy z pracy dla siebie, czyli z prowadzenia własnej firmy? Rozważ zalety i wady obu rozwiązań. 3. Zastanów się i powiedz, jakie wydatki inwestycyjne gospodarstwa domowego mogą w przyszłości przynieść dochody. 4. Wymień praktyczne metody oszczędzania, które może zastosować każda rodzina. 5. W jaki sposób państwo może pomagać gospodarstwom domowym, a w jaki sposób członkowie rodziny sami mogą wesprzeć budżet domowy? Źródło: Diagnoza społeczna 2015 A. Przedstawione na mapie dane odnoszą się do społeczności lokalnych. B. Największe zadowolenie ze swojego miejsca zamieszkania wykazują mieszkańcy województw pomorskiego i wielkopolskiego. C. Najmniejsze zadowolenie ze swojego miejsca zamieszkania wykazują mieszkańcy województw lubelskiego i warmińsko ‐mazurskiego. 5. Porozmawiajcie na forum klasy o tym, jak rozumiecie pojęcie małej ojczyzny. Co decyduje o tym, że człowiek czuje się związany z jakimś miejscem? Ania z IV klasy jąka się. Jej zaburzenie mowy ma charakter toniczny, tzn. w chwilach napięcia dziewczynka zacina się i nic nie mówi. Przez nauczycieli często traktowana jest w sposób szczególny – jej odpowiedzi ustne zastępowane są pisemnymi. Najczęściej dzieje się tak po kilku próbach wyegzekwowania odpowiedzi ustnej. Do klasy przychodzi nowa uczennica – Beata, dziewczynka o silnej osobowości. Szybko zdobywa wysoką pozycję w klasie. Ania wyraźnie jej się nie podoba. Beata uważa, że Ania jest bezpodstawnie wyróżniana przez nauczycieli, a jej zaburzenie mowy to oszustwo. Zaczyna jej dokuczać, przezywać, przedrzeźniać, izolować. Jest w klasie popularna, więc stopniowo dołączają do niej inne dzieci. Źródło: H. Gasik, Metody rozwiązywania sytuacji konfliktowych w szkole, Ośrodek Rozwoju Edukacji, publikacja dostępna na stronie internetowej bezpiecznaszkola.men.gov.pl (dostęp: 1.12.1017) 1. Wskaż przyczyny powstania tego konfliktu. 2. Przedstaw sposoby rozwiązania konfliktu oraz przeanalizuj ich wady i zalety. 3. Przedstaw propozycje zachowań asertywnych dla wszystkich stron tego konfliktu. 33 58 35 Warto wiedzieć to dodatkowe informacje i ciekawostki poszerzające wiedzę, związane z tematem lekcji. Zapamiętaj to najważniejsze informacje z lekcji, ujęte w kilku punktach. Każdą lekcję kończą Pytania i zadania. Zawierają one m.in. dane statystyczne i wyniki badań opinii przedstawione w formie graficznej. Podsumowanie działu zawiera pytania powtórzeniowe, ciekawe teksty, a także propozycje prac projektowych i stron internetowych, które warto odwiedzić. Pamiętaj, by odpowiedzi do wszystkich zadań zamieszcznych w podręczniku zapisywać w zeszycie przedmiotowym.

I Człowiek, grupy społeczne, rodzina Co to znaczy, że człowiek jest istotą społeczną? Dlaczego w sytuacjach konfliktowych warto dążyć do kompromisu? Co to jest budżet domowy i dlaczego warto mu się przyjrzeć?