تبلیغات در تئاتر امروز ایران

exittheatre

پرونده تحریریه اگزیت


خردادماه ۱۳۹۷

به قلم: شیرین میرزانژاد، مجید اصغری، آرمان عزیزی، اردشیر شیرخدایی

گروه تئاتر ا گزیت تبلیغات در تئاتر امروز ایران پرونده ‏بجتبجحریریه ا گزیت ‐ خرداد ٩٧


تبلیغات در تئاتر امروز ایران

پرونده ‏بجتبجحریریه گروه تئاتر ا گزیت

خردادماه ١٣٩٧

به قلم:‏ شبریبررین مبریبررزانژاد،‏ ‏مجممججید اصغری،‏ آرمان عزیزی،‏ اردشبریبرر شبریبررخدابىیبىی

!2


گروه تئاتر ا گزیت تبلیغات در تئاتر امروز ایران پرونده ‏بجتبجحریریه ا گزیت ‐ خرداد ٩٧

!3


گروه تئاتر ا گزیت تبلیغات در تئاتر امروز ایران پرونده ‏بجتبجحریریه ا گزیت ‐ خرداد ٩٧

فهرست مطالب

✮ چوب حراج بر بدن ‏بجنبجحیف تئاتر ‐ شبریبررین مبریبررزانژاد..……………………………….…..صفحه ۵

✮ عکاسان مزاحم؛ پیاده نظام ارتش تبلیغابىتبىی تئاتر وا گذاری شده!‏ ‐ اردشبریبرر شبریبررخدابىیبىی….صفحه ١٣

✮ بررسی وضعیت پوسبرتبرر و تبلیغات در فضای تئاتر امروز ایران ‏‐مجممججید اصغری….……..…صفحه ٢۴

تبلیغات یا تلقینات تئاتر؟ ‐ آرمان عزیزی……………………………………..………صفحه ٣٩

!4


گروه تئاتر ا گزیت تبلیغات در تئاتر امروز ایران پرونده ‏بجتبجحریریه ا گزیت ‐ خرداد ٩٧

چوب حراج بر بدن ‏بجنبجحیف تئاتر

نگاهی به تبلیغات تئاتر امروز ایران

شبریبررین مبریبررزانژاد

سال هاست که تبلیغات ‏بجببجخش قابل توجهی از فضای ‏سمسسممعی و بصری زندگی ما را اشغال کرده است

و با گسبرتبررش وسایل ارتباطی و دسبرتبررسی ‏همھهممگابىنبىی به فضای ‏مجممججازی و ابزارهای ارتباط ‏جمججممعی،‏ هر روز

نبریبرز شاهد اشکال جدیدتری از تبلیغات هستیم.‏ در هر رده ی سبىنبىی که باشیم و به هر شغل و

فعالیبىتبىی مشغول باشیم،‏ هر روزه با حجم گسبرتبررده و غبریبررقابل چشم پوشی از تبلیغات به اشکال

گونا گون روبرو هستیم.‏ از اشکال قدبمیبممی تر تبلیغات مانند بیلبوردها و تابلوها،‏ تبلیغات کاغذی که

در خیابان به دست مان می دهند یا به در و دیوار و ماشبنیبنن ها می زنند،‏ به اصطلاح ‏«دادزن»ها و

‏«بفرمازن»ها که صدایشان را در خیابان می شنو ‏بمیبمم و ما را به خرید از فروشگاهی یا دستفروشی

یا خوردن در رستورابىنبىی دعوت می کنند و اشکال نسبتاً‏ جدیدتر مانند تبلیغات رادیو ‏بىیبىی و

تلویزیوبىنبىی گرفته تا تبلیغات جدیدتر مانند پیامک ، ابمیبممیل،‏ ببرنبررهابىیبىی که در گوشه ی وبسایت ها جا

!5


گروه تئاتر ا گزیت تبلیغات در تئاتر امروز ایران پرونده ‏بجتبجحریریه ا گزیت ‐ خرداد ٩٧

خوش کرده اند و جدیدتر از ‏همھهممه تبلیغابىتبىی که از طریق رسانه هابىیبىی چون اینستا گرام،‏ تلگرام و…‏

منتشر می شوند.‏ تبلیغابىتبىی که به ما می گویند چه ‏بجببجخور ‏بمیبمم،‏ چه بپوشیم،‏ چه ماشیبىنبىی سوار شو ‏بمیبمم،‏

کجا برو ‏بمیبمم و در یک کلام،‏ چطور زندگی کنیم.‏ به موازات این جریان در تئاتر نبریبرز شاهد ورود

انواع تبلیغات ‏مجممجختلف برای جلب ‏مجممجخاطب هستیم.‏ ا گر به تئاتر علاقمند باشید و یا به این حرفه

مشغول باشید،‏ احتمالاً‏ در فضای ‏مجممججازی عضو خبرببررنامه ها و گروه های اطلاع رسابىنبىی رویدادهای

تئاتری هستید و از این طریق اخبار و اطلاعات دنیای تئاتر را دنبال می کنید.‏ در این صورت

حتماً‏ هر روزه با سیل عظیم انواع و اقسام تبلیغات پیامکی،‏ پست های اینستا گرام،‏ گروه های

تلگرامی،‏ ابمیبممیل و…‏ مواجه می شوید که قرار است اطلاع رسابىنبىی کنند،‏ اما گاه تا حدی تکراری و

بیش از اندازه می شوند که ‏ممممممکن است ‏بجنبجخوانده از کنارشان رد شوید.‏ اما این تبلیغات چه

می گویند؟ از ما چه می خواهند؟ چه هدفىففىی دارند؟ و چرا به این شکل عمل می کنند؟

ترو ‏تحیتحج تئاتر:‏ تبلیغات یا روابط عمومی؟

برای روشن شدن این ‏بجببجحث ‏بهببههبرتبرر است ابتدا به تعریف این دو مقوله ببرپبررداز ‏بمیبمم.‏ تبلیغات نوعی

وسیله ی دیداری یا شنیداری ارتباطی برای بازاریابىببىی است که پیامی غبریبررشخصی و پشتیبابىنبىی شده

به شکل علبىنبىی را به کار می گبریبررد تا کالا،‏ خدمات و یا ایده ای را تروتحیتحج کرده و یا به فروش

برساند.‏‎١‎ تبلیغات ‏ممممممکن است ‏بجتبججاری باشد که از طریق برندسازی با ابجیبججاد ارتباط میان نام یا

تصویر یک ‏مجممجحصول با کیفیابىتبىی مشخص در ذهن مصرف کننده به دنبال افزایش مصرف آن کالا یا

خدمات است؛ یا می تواند غبریبرربجتبججاری و برای تروتحیتحج مواردی غبریبرر از کالاها و خدمات مصرفىففىی از ‏جمججممله

احزاب،‏ گروه ها،‏ سازمان ها،‏ رویدادها و…‏ باشد.‏ هدف تبلیغات ‏بجتبججاری به طور کلی این است که

مصرف کننده را متقاعد سازد که کالا یا خدمات ارائه شده از سوی یک شرکت ‏بهببههبرتبررین گزینه

است.‏ ‏همھهممچنبنیبنن ‏بهببههبود و ارتقاء وجهه ی یک شرکت،‏ برجسته سازی و ابجیبججاد نیاز به کالا یا خدمات،‏

نشان دادن نیازهای جدید به یک ‏مجممجحصول موجود،‏ معرفىففىی برنامه ها و ‏مجممجحصولات جدید،‏ تقویت

پیام انفرادی فروشندگان،‏ جلب مشبرتبرریان جدید و حفظ مشبرتبرریان فعلی از دیگر اهداف تبلیغات

‏بجتبججاری است.‏‎٢‎ از سوی دیگر تبلیغات غبریبرربجتبججاری با اهدافىففىی چون اطلاع رسابىنبىی،‏ تروتحیتحج آ گاهی،‏

ابجیبججاد پرسش،‏ تروتحیتحج جنبش ها،‏ ابجیبججاد تغیبریبرر و ‏بهببههبود در رفتارها و عادات عمومی و…‏ ابجنبججام

می شود.‏

William J. Stanton. Fundamentals of Marketing. McGraw-Hill (1984) ١

.Taylor, John (1978). How to start and succeed in a business of your own. p. 293 ٢

!6


گروه تئاتر ا گزیت تبلیغات در تئاتر امروز ایران پرونده ‏بجتبجحریریه ا گزیت ‐ خرداد ٩٧

روابط عمومی مدیریت جریان انتشار اطلاعات میان افراد یا سازمان ها و مردم است.‏‎١‎ روابط

عمومی می تواند شامل جلب توجه مردم با استفاده از اخبار و موضوعات جالب برای آبهنبهها و

مواردی باشد که نیازمند پرداخت مستقیم نیستند.‏‎٢‎ مورد اخبریبرر تفاوت اصلی میان روابط عمومی

و تبلیغات ‏(به عنوان شکلی از بازاریابىببىی)‏ است.‏ تبلیغات ‏بجتبججاری بر فروش متمرکز است و رویکرد

آن نسبتاً‏ کوتاه مدت است،‏ در حالىللىی که روابط عمومی بیشبرتبرر بر ارائه ی تصویری مثبت ‏بمتبممرکز دارد،‏

هر چند فعالیت آن در شرکت های ‏بجتبججاری می تواند منجر به افزایش فروش و سود مالىللىی نبریبرز بشود،‏

اما به طور کلی فروش الزاماً‏ هدف روابط عمومی به ‏سمشسممار ‏بمنبممی آید.‏ حال بر اساس این ‏بمتبممایز،‏ اینکه

برای تروتحیتحج تئاتر چه رویکردی در پیش گرفته می شود و کدام روش مورد استفاده قرار می گبریبررد،‏

در وهله ی اول به این موضوع بستگی دارد که آیا تئاتر را کالای ‏بجتبججاری بدانیم و یا ‏بهنبههاد

فرهنگی.‏ ٣

عملکرد تبلیغات و روابط عمومی در تئاتر

گروه های تئاتری،‏ سالن های تئاتر و مرا کز فرهنگی ‏همھهممگی فرد یا افرادی را در اختیار یا

استخدام خود دارند که وظیفه شان برقراری ارتباطی سازماندهی شده با دنیای ببریبررون است.‏

وظیفه ی اصلی این افراد انتقال اخبار و اطلاعات گروه یا سازمان به ببریبررون و نبریبرز انتقال بازخورد

عمومی به آبهنبههاست.‏ استمرار و سلامت این ارتباط می تواند نتاتحیتحج مثببىتبىی به دنبال داشته باشد که از

‏جمججممله ی آبهنبهها جلب توجه عمومی به فعالیت آبهنبهها،‏ تروتحیتحج اهداف و جلب ‏مجممجخاطب است.‏

فرآیند جلب ‏مجممجخاطب در این جریان به شکلی غبریبررمستقیم و از طریق آ گاه سازی ‏مجممجخاطب صورت

می گبریبررد.‏ معرفىففىی گروه یا سازمان،‏ انتشار اخبار درون گروهی یا درون سازمابىنبىی،‏ انتشار نقد آثار و

فعالیت ها و گفتگو با عوامل و دست اندرکاران روش هابىیبىی موثر در این جریان هستند که از سوی

روابط عمومی به کار گرفته می شود.‏ یکی از عناصر اساسی در این فرآیند رسانه ها و مطبوعات

هستند که روابط عمومی گروه ها به طور مستمر با آبهنبهها در ارتباطند.‏

Grunig, James E; Hunt, Todd (1984), Managing Public Relations (6th ed.), Orlando, FL: ١

Harcourt Brace Jovanovich

Seitel, Fraser P. (2007), The Practice of Public Relations. (10th ed.), Upper Saddle River NJ: ٢

Pearson Prentice Hall

٣ در م ق ا ل هی پیشین گروه اگزیت با عنوان ‏«سانسور اقتصادی و سیطره ی پول بر تئاتر امروز»‏ به تفصیل به این مطلب پرداخته

شده است.‏

!7


گروه تئاتر ا گزیت تبلیغات در تئاتر امروز ایران پرونده ‏بجتبجحریریه ا گزیت ‐ خرداد ٩٧

تبلیغات عامل مهم دیگری در معرفىففىی گروه یا سازمان و فعالیت های آن است که بر خلاف روابط

عمومی رویکردی کوتاه مدت و مقطعی دارد.‏ هدف تبلیغات جلب توجه عموم مردم و دعوت

آبهنبهها به رویداد یا فعالیبىتبىی مشخص است که توسط گروه یا سازمان ابجنبججام می شود.‏

در واقع در مقایسه ای کلی می توان گفت که تبلیغات و روابط عمومی هر دو هدفىففىی واحد را با

روش هابىیبىی متفاوت دنبال می کنند.‏ تبلیغات به شکلی مستقیم،‏ ‏بهتبههاجمججممی و کوتاه مدت عمل می کند

در حالىللىی که عملکرد روابط عمومی غبریبررمستقیم،‏ مستمر و غبریبرربهتبههاجمججممی است.‏ روابط عمومی با

تداوم عمل بسبرتبرر و زمینه ی کار تبلیغات را که به طور مقطعی ابجنبججام می شود فراهم می کند.‏ در

گذشته رویدادهای تئاتری به وسیله ی پوسبرتبرر و ترا کت اطلاع رسابىنبىی می شد،‏ اما امروزه با گسبرتبررش

وسایل ارتباطی امکانات گسبرتبررده تری برای نیل به این منظور در اختیارگروه ها قرار دارد که

امتیاز بزرگی در جهت تروتحیتحج تئاتر در میان اقشار ‏مجممجختلف ‏مجممجحسوب می شود.‏

بنابراین تبلیغات در کنار روابط عمومی در حالت کلی می تواند بسیار مثبت و موثر باشد.‏ تئاتر

هبرنبرری زنده و مردمی است و با جلب ‏مجممجخاطب است که به حیات خود ادامه می دهد.‏ تبلیغات

وسیله ای است که می تواند با قدرت این امر را تسهیل کند.‏ چه می تواند ‏بهببههبرتبرر از این باشد که

مردم هر چه بیشبرتبرر از اجراهای تئاتر مطلع شوند،‏ نقد آبهنبهها را ‏بجببجخوانند،‏ به ‏بمتبمماشای ‏بمنبممایش ها بنشینند و

‏بمتبمماشای تئاتر را به هم توصیه کنند؟

وضعیت امروز

فرآیندی که توصیف شد کارآمد و ایده آل به نظر می رسد،‏ اما ساختار تبلیغات و روابط عمومی در

تئاتر ایران از این فرآیند فاصله گرفته است.‏ امروز در تئاتر ما مرز مشخصی میان این دو وجود

ندارد.‏ این ‏بمتبممایز از چند جهت حائز اهمھهممیت است که مهم ترین آن ‏مجممجحتوابىیبىی است که در آبهنبهها مورد

استفاده قرار می گبریبررد.‏ در عملکرد روابط عمومی مبریبرزان اطلاعابىتبىی که به ‏مجممجخاطب منتقل می شود به

مراتب بیشبرتبرر از تبلیغات است و می تواند برای ‏مجممجخاطب مفید و آموزنده باشد و به علاوه امکان

انتخابىببىی مبتبىنبىی بر آ گاهی و تفکر را ابجیبججاد می کند.‏ برای مثال ‏مجممجخاطب نقد،‏ گزارش یا گفتگو ‏بىیبىی را

درباره ی ‏بمنبممایشی می خواند که خود این مطلب می تواند آموزنده باشد و در ‏بهنبههایت منجر به انتخاب

‏مجممجخاطب مببىنبىی بر دیدن آن ‏بمنبممایش شود.‏ به ‏همھهممبنیبنن دلیل،‏ عملکرد روابط عمومی بر اساس منفعبىتبىی

دوسویه است.‏ تبلیغ نه زمان و نه امکان چنبنیبنن عملکردی را دارد.‏

وجه مهم دیگر در این ‏بمتبممایز در ‏بجنبجحوه ی عملکرد است.‏ تبلیغ برای دستیابىببىی به هدف خود در

کوتاه ترین زمان و کارآمدترین شکل ‏ممممممکن میانبرببرر می زند اما روابط عمومی آهسته و پیوسته عمل

می کند.‏ در نتیجه در تئاتر ما بسیار دیده می شود که نام روابط عمومی بافىقفىی مانده اما در عمل

نقش آن بسیار کمرنگ می شود و تبلیغات با حجم چند برابر در صدد جبرببرران آن برمی آید و عملاً‏

!8


گروه تئاتر ا گزیت تبلیغات در تئاتر امروز ایران پرونده ‏بجتبجحریریه ا گزیت ‐ خرداد ٩٧

این دو با هم یکی می شوند،‏ چرا که عملکرد درازمدت روابط عمومی نیازمند برنامه ریزی،‏

تداوم،‏ پشتکار و صبرببرر،‏ منابع مالىللىی و انسابىنبىی است و از طرفىففىی نتاتحیتحج مشهود آبىنبىی ندارد.‏ از سوی دیگر

خود گروه نبریبرز می بایست در طول زمان انسجام داشته باشد تا عملاً‏ زمینه ی کار برای روابط

عمومی وجود داشته باشد.‏ در نتیجه گروه های تئاتری گاه ترجیح می دهند از آن چشم پوشی

کنند و روابط عمومی در معنای کاملش ‏(صرف نظر از اینکه آیا به شکل حرفه ای و صحیح ابجنبججام

می شود یا نه)‏ تنها در سالن های تئاتر و ‏بهنبههادهای مشابه دیده می شود.‏

پرسشی که در اینجا مطرح می شود این است که چنبنیبنن تئاتری به دنبال جذب چه ‏مجممجخاطبىببىی است؟

وقبىتبىی ‏مجممجخاطب تئاتر با تبلیغابىتبىی سطحی و عاری از ‏مجممجحتوا روبروست،‏ چه چبریبرزی او را به سالن تئاتر

می کشاند؟ آبجنبجچه روشن است،‏ این است که چنبنیبنن شکلی از تبلیغات قطعاً‏ ‏مجممجخاطب را به تفکر

وابمنبممی دارد.‏ تبلیغابىتبىی که حبىتبىی درباره ی موضوع مورد تبلیغ خود اطلاعابىتبىی به ‏مجممجخاطب ‏بمنبممی دهند و

شاید صرفاً‏ به ‏لحللححاظ بصری جذاب هستند.‏ پرسش ‏بهنبههابىیبىی اینکه این کدام ‏مجممجخاطب است که با چنبنیبنن

تبلیغابىتبىی پا به سالن تئاتر می گذارد؟

تئاتر ‏بجتبججاری،‏ تبلیغات ‏بجتبججاری

عاملی که به وضعیت موجود دامن زده و آن را وخیم تر می سازد،‏ روند ‏بجتبججاری شدن تئاتر است.‏

هنگامی که تئاتر به کالابىیبىی ‏بجتبججاری تبدیل می شود،‏ به ناچار تبلیغات آن هم شکل ‏بجتبججاری پیدا

می کند.‏ تبلیغات امروز بیشبرتبرر به ظواهر می پردازند و ‏مجممجحتوای چندابىنبىی ندارند.‏ این در حالىللىی است

که با وجود امکانات ارتباطی کنوبىنبىی،‏ ظرفیت بالابىیبىی برای انتقال اطلاعات و ‏مجممجحتوای مفید وجود

دارد.‏ اما چرا از این امکانات وسیع،‏ کمبرتبررین استفاده صورت می گبریبررد؟ علت را باید در مقایسه ی

تبلیغ ‏بجتبججاری و غبریبرربجتبججاری جست.‏ تبلیغ ‏بجتبججاری بسیار مستقیم عمل می کند و حامل این پیام است

که این ‏«کالا»‏ ‏بهببههبرتبررین کالای موجود در بازار است و ‏«مصرف کننده»‏ را به ‏«خرید»‏ آن کالا

دعوت می کند.‏ تبلیغ ‏بجتبججاری مصرف کننده را به دیالوگ دعوت ‏بمنبممی کند بلکه به او امر می کند که

کالای مشخصی را ‏بجببجخرد.‏ جز در نشریات زرد،‏ هیچ گاه در روزنامه ها درباره ی یک برند پوشا ک،‏

شوینده یا خورا کی مطلبىببىی نوشته ‏بمنبممی شود.‏ هرگز نقد یا مقاله ای ‏بجتبجحلیلی درباره ی صابون گلنار یا

آبمببممیوه ی سن اتحیتحچ ‏بمنبممی بینیم،‏ چرا که اساساً‏ از ‏لحللححاظ ‏مجممجحتوابىیبىی موضوعیبىتبىی ندارد.‏ تنها در صفحات و

‏بجببجخش های تبلیغات است که به چنبنیبنن عناویبىنبىی بر می خور ‏بمیبمم.‏ هدف تبلیغ ‏بجتبججاری بازاریابىببىی و جلب

مشبرتبرری و در یک کلام سودآوری است.‏ این سرنوشبىتبىی است که در انتظار تئاتر ماست،‏ تئاتری که

در حال تبدیل شدن به کالابىیبىی ‏بجتبججاری است.‏

از سو ‏بىیبىی ‏مجممجخاطب تبلیغات را نبریبرز نباید از نظر دور داشت.‏ تبلیغات ‏بجتبججاری قشری از اجتماع را هدف

قرار می دهند که اصولاً‏ توانابىیبىی مالىللىی خرید کالای مورد نظر و امکان چنبنیبنن انتخابىببىی را داشته باشد.‏

!9


گروه تئاتر ا گزیت تبلیغات در تئاتر امروز ایران پرونده ‏بجتبجحریریه ا گزیت ‐ خرداد ٩٧

‏مجممجحتوای بیلبوردها،‏ تبلیغات ‏مجممجحیطی و حبىتبىی پیامک ها بر اساس وضعیت اقتصادی ‏جمججممعیت سا کن

مناطق ‏مجممجختلف،‏ نیازها و توانابىیبىی مالىللىی آبهنبهها مدیریت می شود.‏ تبلیغات ‏بجتبججاری تئاتر نبریبرز از این اصل

مستثبىنبىی نیست.‏ ‏مجممجخاطب تئاتر امروز قشر بالابىیبىی طبقه متوسط است و با توجه به شرایط اقتصادی

تئاتر و جامعه،‏ تئاتر کالابىیبىی لوکس به ‏سمشسممار می آید‎١‎ که اقشار پایبنیبنن تر به آن دسبرتبررسی ندارند.‏ تولید

تئاتر و شیوه ی تبلیغی آن نبریبرز بر ‏همھهممبنیبنن اساس تنظیم می شود و در عمل می بینیم که تبلیغات تئاتر

به کل تغیبریبرر ماهیت داده و نه در صدد تروتحیتحج تئاتر به عنوان ‏بهنبههاد فرهنگی میان ‏بمتبممام اقشار،‏ بلکه

به دنبال تولید کالای مورد نیاز قشری مشخص است.‏

روابط عمومی گروه های تئاتری امروز عملاً‏ به شکل های ‏مجممجختلف به تبلیغ می پردازند.‏ وسائل

ارتباطی کنوبىنبىی امکان برقراری دیالوگ را فراهم کرده اند.‏ فضاهابىیبىی که علاوه بر اطلاع رسابىنبىی

درباره ی رویدادهای تئاتری،‏ امکان برقراری ارتباط ‏مجممجخاطبان با گروه ها را نبریبرز فراهم می کنند در

حال گسبرتبررش هستند.‏ چنبنیبنن شرایطی منطقاً‏ باید برای گروه های تئاتری ایده آل باشد و حدا کبرثبرر

استفاده را از آن بکنند.‏ اما در عمل شاهد حداقل استفاده هستیم.‏ در اغلب گروه های تلگرامی

گفتگو میان اعضا و یا اظهار نظر درباره ی کارها ‏ممممممنوع است و به سرعت پا ک می شود.‏ در

وبسایت های فروش بلیت،‏ نظرات و نقدهای منفی درباره ی ‏بمنبممایش ها به درخواست روابط عمومی

گروه ها حذف می شود.‏ در این شرایط حبىتبىی نقد هم عملاً‏ به ابزار تبلیغی تبدیل می شود و به

تعریف و ‏بمتبممجید از اثر و عواملش می پردازد.‏ از سوی دیگر تبریبرزرهابىیبىی از ‏بمنبممایش ها منتشر می شود

که حاوی هیچ گونه اطلاعابىتبىی درباره ی ‏بمنبممایش نیستند.‏ تصاویری تزئیبىنبىی ضمیمه ی خبرببرری یک خطی

مببىنبىی بر آغاز ‏بمتبممرین ‏بمنبممایش می شوند.‏ اخبار حول ‏مجممجحور تعداد ‏بمتبمماشاچیان و خیل ‏جمججممعیت هجوم

آورده به سوی سالن ‏بمنبممایش یا حضور این چهره و آن شخصیت می گردد.‏ بر خلاف عملکرد سالمللمم

ابزارهای روابط عمومی و تبلیغات غبریبرر ‏بجتبججاری که کنجکاوی سازنده و تفکر برانگبریبرز را در ‏مجممجخاطب

‏بجتبجحریک می کنند،‏ این ابزارهای تبلیغ ‏بجتبججاری گو ‏بىیبىی روی به اصطلاح حس ‏«فضولىللىی»‏ ‏مجممجخاطب مانوور

می دهند.‏ ا گر در میان عوامل ‏بمنبممایش ‏«چهره ‏»ای وجود داشته باشد،‏ تبدیل به مهم ترین ‏بجببجخش

اثر ‏بمنبممایشی می شود و تبلیغات بر اسامی و چهره ها متمرکز می شود.‏ این درست است که سابقه ی

کاری یک بازیگر یا کارگردان بابجتبججربه و باسابقه عامل مهمی است که می تواند بر انتخاب ‏مجممجخاطب

تاثبریبررگذار باشد،‏ اما به تنهابىیبىی ‏بمنبممی تواند ملا ک قرار گبریبررد و نقطه ی ‏بمتبممرکز تبلیغات باشد،‏ خصوصاً‏

اینکه ‏«چهره»‏ بودن و سابقه،‏ ‏بجتبججربه و به ویژه توانابىیبىی یک بازیگر،‏ لازم و ملزوم یکدیگر

نیستند.‏ اصولاً‏ در تبلیغات ‏بجتبججاری ‏‐که امروز در تئاتر هم شاهد آن هستیم‐‏ بر نقاط قوت

موضوع تبلیغ ‏بمتبممرکز می شود.‏ حال،‏ وضعیت ‏بمنبممایشی که تنها بر روی ‏«چهره»ها ‏بمتبممرکز دارد معلوم

است و نیاز به توضیح بیشبرتبرری ندارد.‏ پدیده ی دیگری که در این جریان تبلیغات دیده می شود،‏

١ در م ق ا ل هی گروه اگزیت با عنوان ‏«تئاتر در غیاب طبقه کارگر»‏ به این موضوع با جزئیات بیشتری پرداخته شده است.‏

!10


گروه تئاتر ا گزیت تبلیغات در تئاتر امروز ایران پرونده ‏بجتبجحریریه ا گزیت ‐ خرداد ٩٧

تصویر افراد سرشناسی است که به ‏بمتبمماشای ‏بمنبممایش نشسته اند که گاه ضمیمه ی نظرات این افراد

درباره ی ‏بمنبممایش می شود و از قضا ‏بمتبممامی نظرات هم مثبت است.‏ اخبریبرراً‏ در ‏همھهممبنیبنن راستا ویدیوهابىیبىی

کوتاه منتشر می شود که فرد مورد نظر پس از پایان ‏بمنبممایش درباره ی آن چند ‏جمججممله ای می گوید.‏

کمی شبیه به تصویر بازیگری که ‏بمتبممام سال بر روی بیلبوردهای شهر است و ‏مجممجحصولات چرمی را

تبلیغ می کند که انتخاب اوست!‏ تبلیغات تئاتر در مسبریبرری است که از سطح تبلیغات تلویزیوبىنبىی و

رادیو ‏بىیبىی نبریبرز تبرنبرزل کرده و رفته رفته شبیه ‏«دادزن»ها و ‏«بفرمازن»هابىیبىی می شود که مردم را به

داخل چلوکبابىببىی ها یا خرید ‏«شش تا هزار تومابىنبىی»ها دعوت می کنند و صدایشان در خیابان های

شهر گوش را می خراشد.‏

معیار چیست؟

طبیعی است که در یک جامعه ی سرمایه مدار که ارزش های مصرفىففىی بر آن حا کم است،‏

ارزش های ‏مجممجحتوابىیبىی به راحبىتبىی کمرنگ شده و کنار می روند.‏ تبلیغات ‏مجممجحتوابىیبىی به سادگی جای خود

را به تبلیغات بازاری و سطحی می دهند.‏ اما آیا عملاً‏ ابزار و اهداف تبلیغات ‏بجتبججاری با تئاتر به

مفهوم واقعی کلمه قابل انطباق است؟ تبلیغ ‏بجتبججاری می گوید کالای من ‏بهببههبرتبررین است،‏ اما آیا در

تئاتر می توان واقعاً‏ ‏بهببههبرتبررین را برگزید؟ آیا در کار خلاقه ی هبرنبرری می توان معیاری برای ‏بهببههبرتبررین

تعیبنیبنن کرد؟ بدبهیبههی است که در اینجا تئاتر ‏بجتبججاری معیارهای خود را تعیبنیبنن می کند و در تبلیغات

نبریبرز از ‏همھهممبنیبنن معیارها استفاده می کند:‏ ‏همھهممه آمده اند،‏ ‏سمشسمما هم بیایید.‏ فلابىنبىی خوشش آمده است،‏ پس

‏سمشسمما هم خوشتان می آید،‏ از دست ندهید!‏ زیر هجده سال ‏ممممممنوع است،‏ فضولىللىی تان گل کرد؟

بیایید!‏ فلان بازیگر را دوست دارید ببینید؟ بیایید.‏ اما این ها ‏همھهممه معیارهابىیبىی کاذب است.‏ برای

هبرنبرر ‏بمنبممی توان معیاری ثابت تعیبنیبنن کرد و ‏همھهممبنیبنن است که باعث شکوفابىیبىی هبرنبرر می شود،‏ ‏همھهممبنیبنن است که

قرن ها تارتحیتحخ تئاتر را ساخته است.‏

تبلیغابىتبىی که هدفش فروش کالای تئاتری است،‏ نقش تفکر را نادیده گرفته و در واقع ناآ گاهی

‏بمتبمماشا گر را می فروشد.‏ در سال های ١٩٢٠، دو روانشناس با نام های والبرتبرر دی.اسکات و جان

‏بىببىی.واتسون روانشناسی کاربردی را وارد حوزه ی تبلیغات کردند.‏ اسکات می گوید:«انسان را

حیوان منطقی نامیده اند،‏ اما انسان را در حقیقت بیشبرتبرر می توان موجود تلقبنیبنن نامید.‏ انسان منطقی

است،‏ اما بسیار بیشبرتبرر از آن تلقبنیبنن پذیر است.»‏‎١‎ او این نظریه را از طریق تکنیک تبلیغابىتبىی فرمان

مستقیم به مصرف کننده نشان داد که تا امروز هم کاربرد زیادی در تبلیغات دارد.‏ شکل

تبلیغات امروز تئاتر ایران به سادگی در این فرمول می نشیند.‏ نقش تفکر و انتخاب کمرنگ شده

Benjamin, L.T., & Baker, D.B. 2004. Industrial-organizational psychology: The new psychology ١

and the business of advertising. From Séance to Science: A History of the Profession of

Psychology in America. 118–121. California: Wadsworth/Thomson Learning

!11


گروه تئاتر ا گزیت تبلیغات در تئاتر امروز ایران پرونده ‏بجتبجحریریه ا گزیت ‐ خرداد ٩٧

و پبریبرروی از جریان جای آن را می گبریبررد.‏ این روند جزبىئبىی از ساختار هژموبىنبىی فرهنگی و در واقع

مبلّغ آن است که در خط مقدم آن قرار دارد.‏

آخر کلام

‏بمتبممامی این معیارها و روش ها ‏ممممممکن است تا مدبىتبىی جوابگو باشند،‏ اما ‏بمنبممی توانند برای ‏همھهممیشه موثر

واقع شوند،‏ چرا که تنها منافع گروهی خاص را تامبنیبنن می کنند.‏ روش هابىیبىی که نقش تفکر را نادیده

گرفته و بر ‏مجممجحور پبریبرروی حرکت می کنند،‏ شعور ‏مجممجخاطب را زیر سوال برده و او را در حد موجودی

مقلد تبرنبرزل می دهند و از سوی دیگر به ساختار تئاتر نبریبرز ضربه می زنند.‏ ‏بمتبممام این ها جوّی کاذب را

می سازند که ‏مجممجخاطب در ‏بهنبههایت آن را پس خواهد زد،‏ چرا که به قول آبراهام لینکلن ‏«بمنبممی توان

‏همھهممه ی مردم را برای ‏همھهممیشه فریب داد.»‏ این روش ها ‏ممممممکن است معیارها را تغیبریبرر دهند و حبىتبىی

از دل این جریان پدیده ی جدیدی خلق کنند و آن را با نام تئاتر بفروشند،‏ اما ‏بمنبممی توانند ماهیت

واقعی تئاتر را تغیبریبرر دهند.‏ در میان این آشفته بازار جریان هابىیبىی هر چند کوچک نبریبرز هستند که بر

خلاف جریان غالب حرکت می کنند و وارد بازی های بازاری راتحیتحج در ساختار موجود ‏بمنبممی شوند.‏

این جریان ها ‏بجتبججربه ای مثبت را به ما یادآور می شوند که با مقاومت خود در برابر هژموبىنبىی حا کم بر

تئاتر،‏ جلوی تسلط کامل و ‏همھهممه جانبه ی آن را می گبریبررند.‏ این جریان ها نشان می دهند که وضعیت

موجود تنها وضعیت ‏ممممممکن نیست و می توان به گونه ی دیگری نبریبرز عمل کرد.‏ تئاتری که به گفته ی

آ گوستو بوال می تواند به ما کمک کند که آینده را بساز ‏بمیبمم،‏ به جای آنکه منتظر آن ‏بمببممانیم.‏

!12


گروه تئاتر ا گزیت تبلیغات در تئاتر امروز ایران پرونده ‏بجتبجحریریه ا گزیت ‐ خرداد ٩٧

عکاسان مزاحم؛ پیاده نظام ارتش تبلیغابىتبىی تئاتر وا گذاری شده!‏

اردشبریبرر شبریبررخدابىیبىی

بیست سالىللىی می شود که ‏بمتبمماشای تئاتر و فکر کردن به آن از مهمبرتبررین دغدغه های فرهنگی و

الویت هابمیبمم در زندگی است.‏ تئاتر برای من بسیار جدی است.‏ به عنوان یک ‏بمتبمماشا گر حرفه ای به

ویژه در چند سال اخبریبرر به طور متوسط هفته ای یک یا دو ‏بمنبممایش ‏بمتبمماشا کرده ام.‏ هرچند کیفیت

عمومی رو به زوال تئاتر در این سال ها و یا ‏همھهممراه شدن با برخی از ‏بمتبمماشا گرابىنبىی که آداب تئاتر

دیدن در سالن ها را رعایت ‏بمنبممی کنند،‏ از ‏بجتبججربه های تلخ مزمن من بوده،‏ لیکن در این مدت اخبریبرر با

پدیده آزاردهنده و خطرنا کی مواجه هستیم که به طور هولنا کی افزایش افسارگسیخته ای پیدا

کرده است و ‏بجتبججاوز آشکار به حقوق ابتدابىیبىی هر ‏مجممجخاطبىببىی در فضای فرهنگی و هبرنبرری،‏ آن هم از

سوی تولیدکنندگانش قلمداد می شود.‏ حضور مستمر،‏ ‏بىببىی برنامه و آزاردهنده ی عکاسان تقریبا در

هر مقطعی از دوره یک اجرای روی صحنه آسیب زننده است؛ حضوری که ا کبرثبررا با وقاحت و

!13


گروه تئاتر ا گزیت تبلیغات در تئاتر امروز ایران پرونده ‏بجتبجحریریه ا گزیت ‐ خرداد ٩٧

‏بىببىی مهاربىتبىی،‏ ‏بمتبممرکز و توجه من و هر ‏مجممجخاطب جدی این روزهای تئاتر را در حبنیبنن اجرای ‏بمنبممایش

‏مجممجخدوش می کند و بعضا زمان و هزینه صرف شده برای تئاتر را تباه کرده و به ‏لحللححاظ مالىللىی و روحی

برای ‏مجممجخاطبان زیان بار است.‏

موارد ‏مجممجختلفی مانند سالن و گنجایش آن،‏ تعداد ‏بمتبمماشا گران حاضر در سالن،‏ شکل و ‏بجنبجحوه اجرا و

حجم صوبىتبىی ‏بمنبممایش،‏ مبریبرزان حساسیت پذیری ‏مجممجخاطب،‏ جایگاه عکاس و فاصله با ‏مجممجخاطبان و...‏

مبریبرزان آسیب رسابىنبىی حضور مزاحم عکاس یا عکاسان بر ‏بمتبمماشا گران را متغبریبرر می سازد اما این

روند مزاحم رو به فزوبىنبىی برای هر ‏مجممجخاطبىببىی که به طور جدی تئاتر یا اشکالىللىی از هبرنبررهای اجرابىیبىی را

پیگبریبرری می کند،‏ قابل ‏لمللممس و حساسیت زا است.‏

به ‏بمتبمماشا گران شلیک نکنید

چندین ماه پیش برای ‏بمتبمماشای ‏بمنبممایشی به تالار سنگلج رفته بودم.‏ اجرای یکی مانده به آخر

‏بمنبممایش بود و عکاسی در ردیف پشبىتبىی ما،‏ با صدای شاتر بلند و مداومش ‏بمتبممام حواس و ‏بمتبممرکز من و

‏همھهممراهابمنبمم را گرفت و باعث شد هیچ ‏بهببههره ای از ‏بمنبممایش نبرببرر ‏بمیبمم.‏ اعبرتبرراض های ما به آن فرد مببىنبىی بر

‏«عکاسی نکردن»‏ یا ‏«با صدای کم عکس گرفبنتبنن»‏ به جابىیبىی نرسید.‏ بر حسب تصادف،‏ ‏همھهممان شب

آقای کارگردان تئاتری که پژوهشی هم در باب تروتحیتحج فرهنگ تئاتر نگاشته است،‏ در سالن بودند

و مرا ‏سمشسمماتت کردند که نباید به عکاس اعبرتبررض کنم!‏ چرا که این هبرنبرر،‏ مظلوم است و باید صدای

تبلیغ تئاتر با هر وسیله ای به گوش ‏مجممجخاطبان برسد.‏ حالا در دو اجراهای آخر ‏بمنبممایش،‏ این

عکس ها چگونه باید به ‏مجممجخاطب وسیع برسد و اثر کند،‏ جای سوال داشت.‏ فرصت نشد از آقای

پژوهشگر،‏ ببرپبررسم آیا واقعا اجازه دارید به ‏بهببههای ‏بجتبججاوز به حقوق ‏بمتبمماشا گران تئاتر برای هبرنبرر تئاتر،‏

تظلم خواهی کنید؟ آیا منصفانه است که به ‏بهببههای هدر دادن زمان و هزینه هابىیبىی که من و ‏مجممجخاطبان

دیگر برای ‏بمتبمماشای تئاتر ‏(مجممجخدوش شده توسط عکاس مزاحم)‏ پرداخت کرده ابمیبمم،‏ پروژه بازاریابىببىی

و جذب ‏مجممجخاطبان ‏(مشبرتبرری)‏ مورد تایید ‏سمشسمما پیگبریبرری شود؟

آزار دیدن ازعکاسان مزاحم در ‏بمتبمماشاخانه های ‏مجممجختلف،‏ ‏بجتبججربه ای است که تقریبا من و هر ‏مجممجخاطب

پیگبریبرر تئاتر در هنگام دیدن ‏بمنبممایش،‏ نصیب مان می شود.‏ گاهی در پاسخ اعبرتبرراضم به حضور

مزاحم عکاس در سالن،‏ کارگردان ‏بمنبممایش برای جبرببرران احتمالىللىی و دلحللحجو ‏بىیبىی دعوبمتبمم می کند یک

شب دیگر مهمان گروه باشم.‏ اما این رونداصولىللىی نیست و ‏بجتبججربه نا کام تئاتر دیدن را جبرببرران

‏بمنبممی کند.‏ این پدیده شوم،‏ به سالن های اجرای کنسرت موسیقی ‏(کلاسیک)‏ هم تسری یافته

است.‏ شهریور ٩۶ برای لذت بردن از اجرای زنده کنسربىتبىی از آثار باخ،‏ به تالار رودکی رفتم که

با پدیده حبریبررت انگبریبرزی مواجه شدم.‏ ‏جمججممعیت انبوهی از عکاسان در دوطرف پایبنیبنن صحنه،‏ با

شروع کنسرت ‏همھهممراه با اجرای ‏بمتبممامی قطعات اجراشده،‏ به عکاسی با صدای مزاحم و حبىتبىی فلش

!14


گروه تئاتر ا گزیت تبلیغات در تئاتر امروز ایران پرونده ‏بجتبجحریریه ا گزیت ‐ خرداد ٩٧

**

مشغول بودند.‏ نوازندگان و آوازه خوانان تغیبریبررات چندابىنبىی بر صحنه نداشتند.‏ صدای شاترها و

حرکت های عکاسان ‏بمتبممام فاصله های سکوت ببنیبنن قطعات و زیبابىیبىی موسیقی باخ را نابود کرد.‏

ظاهرا این گروه موسیقی توسط بنیادی خصوصی پایه گذاری شده و در یک برنامه پرمجممجخاطب

تلویزیوبىنبىی هم قول فعالیت های خبریبررخواهانه داده بودند.‏ اما آیا انگبریبرزه های عام المللممنفعه،‏ دلیل

موجهی برای حضور این ‏همھهممه عکاس با این مبریبرزان از آزاررسابىنبىی روحی و ‏بجتبجخریب در یک کنسرت

موسیقی کلاسیک بود؟ ‏بجببجخشی از حضار و بنده که جزو دوستان،‏ آشنایان و خانواده های ‏جمججممعیت

انبوه نوازندگان و گروه کر روی صحنه نبودبمیبمم،‏ به طور مستقیم به رهبرببرر ارکسبرتبرر اعبرتبرراض کردبمیبمم و

او هم با عجزی تعجب آور،‏ نسبت به این وضعیت ابراز گلایه ای کرد اما نتیجه این شد که در

‏بجببجخش دوم کنسرت عکاسان باعزمی راسخ تر و مزاجمحجممت بیشبرتبرری به عکاسی ادامه دادند و واقعا

‏بجتبججربه وحشتنا کی برای ما ‏مجممجخاطبان برجای گذاشتند.‏

اما اخبریبررا در سالن قشقابىیبىی ‏مجممججموعه تئاترشهر اتفاقابىتبىی را شاهد بودم که مطمبنئبنن شدم حضور

متجاوزانه و آسیب رسان عکاسان به روندی کاملا پشتیبابىنبىی شده،‏ پذیرفته شده و سیستماتیک

تبدیل شده است و ای بسا تغیبریبرر این وضعیت ‏بجتبججاوزکارانه بسیار سخت است.‏ یکی از بازیگران و

کارگردان پیشکسوت تئاتر برای ‏بمتبمماشای ‏بمنبممایش آمده بودند و عکاسی هم در کنار ایشان در

ردیف اول نشسته بود.‏ چند دقیقه از شروع ‏بمنبممایش گذشت که اعبرتبرراض آقای بازیگر نسبت به

صدای مزاحم شاتر دورببنیبنن بلند شد اما جناب عکاس تنها با جابه جا شدن روی یک صندلىللىی و

‏بىببىی توجه به اعبرتبرراض برخی دیگر از ‏بمتبمماشا گران،‏ با اراده پولادین تا آخرین ثانیه اجرا به کارش

ادامه داد.‏ در انتها نه کارگردان و نه اعضای گروه،‏ هیچ کدام نه تنها برای عذرخواهی از

‏بمتبمماشا گران،‏ روی صحنه حاضر نشدند،‏ بلکه برای آرام کردن بازیگر باسابقه کشور که بعد از

پایان اجرا ‏همھهممچنان با صدای بلند به عکاس می تازید،‏ اقدامی نکردند!‏

این اراده گستاخانه و زشت بعضی از عکاسان برای تعرض به حقوق ‏بمتبمماشا گران از کجا ناشی

می شود؟ ا گر یک عکاس به شکایت ‏بمتبمماشا گران توجهی نکند و حبىتبىی به اعبرتبرراض یک پیشکسوت

در مقام استاد تئاتر ، وقعی نگذارد،‏ در شرایط مغشوش و ‏بجببجحرابىنبىی در عرصه تبلیغات تئاتر قرار

دار ‏بمیبمم.‏

آیا نباید به صداقت تئاترهابىیبىی با مضامیبىنبىی چون آزادی یا عدالت خواهی و یا اعبرتبرراض اجتماعی

شک کرد چون تولیدکنندگانش حقوق ابتدابىیبىی ‏بمتبمماشا گران اش را ضایع می کنند؟ آیا این تئاتر،‏ ذاتا

دروغگو و ریا کار نیست؟

با توجه به خصوصی سازی تئاتر و افزایش چشمگبریبرر تعداد ‏بمتبمماشاخانه ها و پلاتوهای اجرا و به تبع

آن افزایش ‏بمنبممایش هابىیبىی که روی صحنه می روند،‏ احتمالا هر شب در هر سالبىنبىی ‏مجممجخاطبابىنبىی با تعدادی

!15


گروه تئاتر ا گزیت تبلیغات در تئاتر امروز ایران پرونده ‏بجتبجحریریه ا گزیت ‐ خرداد ٩٧

از عکاسان ا کبرثبررا غبریبررماهر مواجه می شوند که ابتدابىیبىی ترین اصول فبىنبىی،‏ اخلافىقفىی و فرهنگی در

زمینه عکاسی تئاتر را رعایت ‏بمنبممی کنند.‏ نبریبرروهای عمدتا غبریبررمتبحری که برای تبلیغات و معرفىففىی

تئاتر به هر شکلی و به پشتیبابىنبىی ‏بهتبههیه کنندگان،‏ کارگردانان و روابط عمومی و حبىتبىی بازیگران یک

‏بمنبممایش،در سالن ها حضور دارند.‏ اصول و مقررابىتبىی وجود ندارد به جز روابط شخصی و تلاش برای

‏بجتبجحقق قانون بازگشت سرمایه و البته جاه طلبىببىی های فردی یا کاذب..‏

‏همھهممه این اتفاقات،‏ ‏سمسسممپتوم یا نشانه ی دردهای عمیق سیستم بازاری و کالابىیبىی شدن تئاتر است که

در بسبرتبرر صنعت فرهنگی مبتبىنبىی بر سرمایه شکل می گبریبررد.‏

تئاتر‐کالا و ‏بجتبججاری سازی

سیاست وا گذاری تئاتر یا به عبارت دیگر خصوصی سازی تئاتر که به شکل دستوری از طرف

دولت به طور جدی از اویل دهه ٩٠ اجرابىیبىی شده،‏ در واقع وظایف ‏جمحجممایبىتبىی و مالىللىی دولت را در

قبال تئاتر به حداقل رسانده اما نظارت و کنبرتبررل بر تولید و اجرا ‏همھهممچنان پابرجا است.‏ در گذشته

نه چندان دور،‏ مرکز هبرنبررهای ‏بمنبممایشی برای تولید ‏بمنبممایش ها،‏ بودجه ای ‏بجتبجخصیص می داد و علی رغم

انتقادهابىیبىی که به ‏بجنبجحوه و شرایط توزیع آن می شد اما در تکوین و رشد تئاتر ‏بجتبججر ‏بىببىی و پیشرو و

پشتیبابىنبىی از تولید فکر مولف نقش حیابىتبىی داشت.‏ بسیاری از کارشناسان و هبرنبررمندان تئاتر معتقدند

خصوصی سازی و قطع بودجه ی دولت،‏ در درازمدت تئاتر فکور و کارگردانان مولف را منقرض

می سازد.‏

در گذشته حبىتبىی مقرر بود عکاس های تئاتر بابت دریافت دستمزد به طور مستقیم با مرکز هبرنبررهای

‏بمنبممایشی قرارداد ببندد.‏ در حال حاضر هیچ برنامه مدون و ساختاری برای ساماندهی کلیت تئاتر و

ذیل آن عکاسی تئاتر وجود ندارد.‏ اصل عرضه و تقاضا،‏ قانون طلابىیبىی است و ساحت تئاتر به این

اصل واسپاری شده است.‏ ابجنبججمن عکاسان تئاتر،‏ تشکلی است که اساسا فعالیت ملموس و موثری

در زمینه ‏بهببههبود و مدیریت وضعیت کنوبىنبىی عکاسی تئاتر نداشته است.‏

عکاسی تئاتر؛ هبرنبرر یا هبرنبررخبرببرری؟

تا چند دهه گذشته،‏ به عکاسی تئاترکامل پرداخته نشده بود.‏ اما به مرور فهم زیبابىیبىی شناخبىتبىی در

عکاسی تئاتر کامل تر شد.‏ عکاسی تئاتر هبرنبرر ثابت نگه داشبنتبنن خاطره موقبىتبىی یک هبرنبرر اصیل

غبریبرردابمئبممی است و بیانگر ثبت تاثرات و کنبرتبررل خاطره های زنده تئاتر..‏ رولان بارت،‏ نویسنده و

فیلسوف فرانسوی،‏ معتقد است عکاسی بیش از هر چبریبرز و به طور بنیادین به تئاتر نزدیک است.‏

او در کتاب اتاق روشن ‏(اندیشه هابىیبىی درباره عکاسی )، معتقد است،‏ پیوند عکاسی با هبرنبرر نه از

!16


گروه تئاتر ا گزیت تبلیغات در تئاتر امروز ایران پرونده ‏بجتبجحریریه ا گزیت ‐ خرداد ٩٧

*

طریق نقاشی که با تئاتر است.‏ او عکاسی را گونه ای از تئاتر بدوی می داند،‏ نوعی پرده جان دار.‏

مبریبررابىیبىی،‏ جان مایه مشبرتبررک عکاسی و تئاتر است.‏ یک ‏بمنبممایش با حضور بازیگران روی صحنه و در

مقابل ‏بمتبمماشا گران شکل می گبریبررد و با پایان هر ‏بمنبممایش حیات اثر در شکل فبریبرزیکی پایان می یابد.‏

ثبت یک عکس هم نتیجه ی دوباره پیوند خوردن مرگ با جریان ‏ممممممتد زمان است.‏ در واقع

عکاس برای ثبت یک ‏لحللححظه به زمان شلیک می کند و حکم مرگ یک ‏لحللححظه را در جریان ‏ممممممتد

زمان صادر می ‏بمنبمماید.‏

عکاسی تئاتر،‏ شکلی از عکاسی هبرنبرری و ثبت ‏لحللححظات خلاقانه و هبرنبررمندانه از اجرای تئاتر است و

به نوعی ‏مجممججموعه ای از عکس خبرببرری،‏ هبرنبرری و آتلیه ای تلقی می شود.‏ عکاسی تئاتر هبرنبرری

میان رشته ای است که از دو خاستگاه ‏بمنبممایش و عکاسی ‏بهببههره می برد و رابطه متقابل این دو در

نوع خود قابل تامل است.‏

به عباربىتبىی دیگر،‏ عکاسی تئاتر با دو هدف اصلی ابجنبججام می شود:‏ بازتاب خبرببرری تئاتری که در حال

اجرا است و عکاسی هبرنبرری تئاتر،‏ که برداشت عکاس هبرنبررمند از تئاتر است و البته آرشیو و

نگه داری.‏

گفته می شود در مدیریت تئاتر ایران از گذشته آبجنبجچه اهمھهممیت بیشبرتبرری داشته،‏ عکس خبرببرری از تئاتر

بوده است.‏ عکاسی خبرببرری تئاتر شکل عمومی ‏بمنبممایش،‏ مشخصات ظاهری،‏ بازیگران،‏ دکور و

طراحی صحنه و...‏ بازتاب می دهد.‏ معمولا اجراهای ویژه مطبوعات و عکاسان ‏بمنبممایش ها به منظور

اطلاع رسابىنبىی و انعکاس خبرببرری ‏بمنبممایش ها از طریق عکس و خبرببرر است.‏

فارغ از اینکه اجرای ویژه عکاسان و خبرببررنگاران برای ‏بمنبممایشی برگزار شود یا نه؛ ‏بمتبمماشا گران یک

‏بمنبممایش در طول مدت اجرای آن،‏ بدون شک حضور عکاسان را ‏بجتبججربه می کنند.‏ عکاسان

مطبوعابىتبىی و رسانه ای،‏ عکاس خود گروه ‏بمنبممایش و یا عکاسابىنبىی آزاد که به واسطه رابطه،‏ آشنابىیبىی و

دوسبىتبىی و سفارش اعضا گروه ‏بمنبممایش در طول اجراهای عمومی حاضر می شوند.‏

رویکرد تبلیغابىتبىی و ‏بجتبججاری ‏مجممجحض در عکاسی تئاتر،‏ منجر به شیوع شیوه های غبریبررهبرنبرری عکاسی در

تئاتر و باب شدن عکاسی مدلینگ و پرتره شده است.‏ در چنبنیبنن شرایطی عکس های تئاتر معمولا

فاقد روح و تصنعی است و توانابىیبىی انتقال جابمنبممایه ی اثر ‏بمنبممایشی را به ‏بمتبمماشا گرش ندارد.‏ از هزاران

عکس گرفته شده،‏ آثاری اصولىللىی با روح و زیبابىیبىی شناسی اصیل کم تری خلق می شود.‏

آیا حاصل این دوران یورش عکاسان به ‏بمتبمماشاخانه ها،‏ باعث رشد عکاسی تئاتر،‏ پیشنهاد

تکنیک های نوین در عکاسی تئاتر،‏ خلق عکس های برجسته و یا معرفىففىی تعداد قابل توجهی

هبرنبررمندان برجسته عکاسی در این عرصه شده است؟ آیا ‏مجممجخاطبان پیگبریبرر تئاتر،‏ با نگاه به

عکس های تئاتری که قبلا ‏بمتبمماشا کرده اند،‏ نگاه جدید و زاویه ای تازه از اثری که دیده اند،‏ کشف

!17


گروه تئاتر ا گزیت تبلیغات در تئاتر امروز ایران پرونده ‏بجتبجحریریه ا گزیت ‐ خرداد ٩٧

**

خواهند کرد؟ با توجه به ‏بجتبججربه شخصی،‏ باید بگو ‏بمیبمم به ندرت با چنبنیبنن عکس ها و رویه هابىیبىی مواجه

هستم.‏

رضا موسوی،‏ یکی از حرفه ای های عکاسی تئاتر معتقد است در دنیا،‏ عکاسی تئاتر طرفداران

کمی دارد و خیلی کم ابجنبججام می شود ولىللىی در ایران اشتیاق به عکاسی تئاتر بسیار زیاد است.‏

‏بجتبججربه شخصی اش را نقل می کند که در یک جشنواره موسیقی و تئاتر اروپابىیبىی فقط یک عکاس

حضور داشته است در حالیکه در ‏بمنبممونه های وطبىنبىی ‏ممممممکن است ده ها عکاس در خط مقدم حاضر

و آماده ی عکاسی باشند!‏

اما فارغ از تعصبات حرفه ای آقای عکاس عزیز،‏ به نظر می رسد حضور تعداد کم عکاسان در

سالن های تئاتر و موسیقی اروپا در مقایسه با هجوم گاه هولنا ک و ‏بىببىی برنامه عکاسان در هر برنامه

هبرنبرری در داخل کشور،‏ نه از سر کم اشتیافىقفىی آنان به مقوله عکاسی تئاتر،‏ که شاید به دلیل ‏بهنبههادینه

شدن احبرتبررام مدبىنبىی به حقوق شهروندی ‏بمتبمماشا گران برای ‏بهببههره مندی ‏بىببىی مزاجمحجممت از برنامه ها باشد.‏

دیدن تئاتر مهمبرتبرر از عکس گرفبنتبنن از آن است

ظاهرا در ایران نگاه جدی به لزوم آموزش اصولىللىی عکاسی در تئاتر از اواخر دهه هشتاد به

وجود آمده و برخی عکاسان حرفه ای تئاتر که تعدادشان زیاد نیست اقدام به برگزاری دوره

های آموزشی ‏مجممجحدود ‏بمنبممودند.‏ این مهم اما بایسبىتبىی به صورت ساختاری و مستمر از ‏مجممججرای

تشکل هابىیبىی مانند ابجنبججمن عکاسان خانه تئاتر ایران و..‏ پیگبریبرری شود که به دلیل فقدان

فعالیت های منسجم و کارآمد شاهد اتفاق موثری در این زمینه نیستیم.‏

پیشکسوتان حرفه ای عرصه عکاسی تئاتر ‏همھهممگی به اصول و پرنسیب های مشبرتبررکی اعتقاد دارند.‏

نکته کلیدی در عکاسی تئاتر این است که عکاس طوری عکس بگبریبررد که هرگز حضورش حس

نشود و مزاحم سکوت و کار بازیگران و عوامل اجرابىیبىی و ‏بمتبمماشا گران نباشد.‏ عکاس باید به تئاتر

مسلط باشد.‏ تئاتر را بشناسد.‏ مبریبرزانسن های درست و ‏لحللححظات کلیدی تئاتر را درک کند و اساسا

اهل مطالعه و صاحب دیدگاه در تئاتر باشد.‏ ا گر عکاسی،‏ تئاتر را خوب بشناسد،‏ می داند دیدن

تئاتر مهمبرتبرر از عکس گرفبنتبنن از آن است و خودبه خود سکوت را رعایت می کند.‏ عکاس باید از

دورببنیبنن کم صدا استفاده کند.‏ تعداد عکس های کمبرتبرری از اجرا بگبریبررد.‏ درست این است که

عکاس یکبار بدون دورببنیبنن ‏بمنبممایش را ببیند و بعد فکر کند از چه زاویه ای می تواند عکس خوب

بگبریبررد.‏ ‏همھهممه این موارد از اصول لازم برای عکاسی در تئاتر است که می بایست در کنار سایر

اصول تکنیکی،‏ مهارت و سرعت عمل بالا در عکاسی رعایت شود.‏

!18


گروه تئاتر ا گزیت تبلیغات در تئاتر امروز ایران پرونده ‏بجتبجحریریه ا گزیت ‐ خرداد ٩٧

در شرایط کنوبىنبىی،‏ حضور افرادی با دورببنیبنن عکاسی با کمبرتبررین مهارت در عکاسی تئاتر،‏ معضل

آسیب رسابىنبىی است که حقوق ‏بمتبمماشا گران را حبنیبنن ‏بمتبمماشای یک ‏بمنبممایش تضییع می کنند و متاسفانه در

ا کبرثبرر موارد این تعدی با خواست و برنامه ریزی تولیدکنندگان ‏بمنبممایش به منظور تبلیغات و حبىتبىی

نیت شخصی صورت می گبریبررد.‏

برخی از عکاسابىنبىی که در سیستم بازاریابىببىی و تبلیغات تئاتر کالابىیبىی شده سهیم اند گاه حبىتبىی بلد

نیستند صدای بیپ دورببنیبنن را خاموش کنند.‏ برخی از کارگردانان از عکاسان می خواهد هر شب

از اجرایشان عکاسی کنند.‏ عکاسابىنبىی هستند که به دلایل ‏مجممجختلف از ‏جمججممله یادگبریبرری و

‏بجتبججربه اندوزی و رزومه کاری و..‏ حبىتبىی حاضر به عکاسی بدون دریافت دستمزد می شوند.‏ در

چنبنیبنن شرایط عرصه برای فعالیت عکاسان حرفه ای تئاتر تنگ تر شده و به تدرتحیتحج این عرصه را

ترک می کنند.‏

تبلیغ تئاتر به مثابه سس سالاد و رب گوجه فرنگی و…؟

پشتیبابىنبىی مالىللىی و ‏بجتبجخصیص بودجه های سالانه به تئاتر در واقع از وظایف ماهیبىتبىی هر دولت قلمداد

می شود،‏ که در سال های اخبریبرر به نام خوداتکابىیبىی تئاتر،‏ لغو شده و این امر باعث رقابت سخت و

در ا کبرثبرر موارد غبریبررسازنده و حبىتبىی غبریبررفرهنگی برای جذب ‏مجممجخاطبان حدا کبرثبرری به تئاتر ‏،و فروش

بلیط و بازگشت سرمایه و کسب درآمد است.‏ تئاتر سودآور و ‏بجتبججاربىتبىی که در بسیاری موارد ‏بىببىی مایه

و اخته ‏(البته گاه با رنگ و لعاب های سطحی مضامبنیبنن سیاسی و اجتماعی و..)‏ به جریان غالب

تئاتری در کشور بدل شده است.‏ هبرنبررمندان اصیل نبریبرز گاهی از سر اجبار ‏بجتبجحت انقیاد مقتضیات بازار

به سلیقه بازار باج می دهند.‏ مناسبابىتبىی در تئاتر شکل گرفته است که ذابىتبىی این وادی نیست.‏ کالابىیبىی

شدن تئاتر اندیشمند در تعارض با شکل و ماهیت آن است،‏ این رویکرد ‏بهنبههاد فرهنگی تئاتر را

به میابمنبممایگی می کشاند و خنبىثبىی و ‏بىببىی کارکردش می کند.‏

فارغ از بررسی شکل و ‏مجممجحتوی ارائه شده ‏بمنبممایش ها در عصر سیطره بازار رقاببىتبىی کالابىیبىی،‏ درحال

حاضر شیوه جلب و جذب ‏مجممجخاطبان برای تئاتر دیدن،‏ فریبکارانه و سودا گرانه است.‏ تبلیغات در

بازار کالا و خدمات از عناصر حیابىتبىی برای جامعه سرمایه داری تلقی می شود چرا که

مصرف کنندگان را به خرید و مصرف هرچه بیشبرتبرر ترغیب می کند.‏ در حال حاضر شکل های

‏مجممجختلف ‏بمنبممایش از آزاد و گلریزی تا آوانگارد و ‏بجتبججر ‏بىببىی متوسل به شیوه های یکسان تبلیغات ‏بجتبججاری

برای معرفىففىی آثارشان شده اند.‏ در چنبنیبنن شرایطی تبلیغ ‏مجممجحتوی اصیل یک اثر هبرنبرری اصیل جای

خود را به تبلیغات سطحی و بازاری داده که صرفا بر هیجان های آبىنبىی و احساسات سطحی

‏مجممجخاطبان تکیه می کند.‏ استفاده کاملا ابزاری و فریبکارانه از چهره ها و سلبرببرریبىتبىی ها شیوع یافته

است و در اینجا است که کارکرد سودا گری عکاسانه هم معنا می یابد.‏ تبلیغابىتبىی که در ‏بىپبىی

!19


گروه تئاتر ا گزیت تبلیغات در تئاتر امروز ایران پرونده ‏بجتبجحریریه ا گزیت ‐ خرداد ٩٧

کشاندن ‏مجممجخاطبان انبوه بدون مطالعه بر جامعه هدف مورد نظر ابجنبججام می شود.‏ آیا تئاتر

اندیشه ورز،‏ سس گوجه فرنگی یا آژانس مسافربىتبىی است؟ این شکل و رویه از تبلیغات در دراز

مدت باعث ‏بجتبجحکیم ‏بهنبههادتئاتر می شود؟ اندیشه و ویژگی هابىیبىی مانند دگرگون کنندگی،‏ آ گاهی ‏بجببجخشی

در تئاتر خصوصی شده ی دولبىتبىی رو به احتضار است.‏

دریوزگی ‏مجممجخاطب

در تئاتر خصوصی شده،‏ عمدتا برانگیخبنتبنن میل عمومی ‏بمتبمماشا گران و ‏بجتبجحریک و ترغیب آنان بابت

خرید بلیط،‏ در اولویت است.‏ ‏بهتبههیه کنندگان و افرادی که اساسا ‏ممممممکن است ربطی به هبرنبرر و فرهنگ

نداشته باشند،‏ وارد گود شده اند تا مقتضیات بازار را در این وادی پیاده سازی کنند.‏ آبهنبهها در جلد

‏بمنبمماینده توده ‏بىببىی قواره و گنگی از مردم،‏ از هیچ تلاشی برای وا گذاری اصول و مرام هبرنبرری و

فرهنگی هبرنبررمند به سلیقه سطحی و پسند بازار،‏ فروگذار ‏بمنبممی کنند.‏ از طرفىففىی به نقل از ‏مجممجحمد رضابىیبىی

راد،‏ کارگردان اندیشمند تئاتر،‏ ‏بمتبمماشا گران،‏ توده ای هستند که دارند به وسیله تبلیغات

اینستا گرامی و فضای ‏مجممججازی ‏بجتبجخدیر می شوند.‏ قربانیان ‏بمببممبارابىنبىی که از طریق تبلیغات دروغبنیبنن و به

هر شکلی برای حضور در سالن ها اغوا می شوند.‏ پروژه روابط عمومی یا به عباربىتبىی درست تر،‏

تبلیغات تئاتر مهمبرتبرر از اصل تئاتر شده است.‏ در چنبنیبنن شرایطی به اصطلاح رقاببىتبىی است که

عقلانیت،‏ سلیقه و شعور هبرنبرری فکور رنگ می بازد.‏

رضا سرور،‏ استاد دانشگاه نبریبرز معتقد است:‏ ‏بهتبههیه کنندگان عنان گسیخته عمل می کنند،‏ دلال

هستند.‏ رسانه ها هم به کمک ‏بهتبههیه کنندگان تئاتر می آیند.‏ نبریبرروهای این ‏بهتبههیه کنندگان صفحات تئاتر

روزنامه ها را به کنبرتبررل خودشان در آورده اند و روابط کثیفی بر آبهنبهها حا کم است.‏

قاب آخر

‏#بدون_صدای ‏_شاتر_‏ و_نور_دورببنیبنن ‏_عکاسان_مزاحم_تئاتر_‏ ببینیم.‏

به طور معمول قبل از شروع هر ‏بمنبممایشی،‏ ‏مجممجخاطبان به حفظ سکوت،‏ خاموش کردن گوشی تلفن

‏همھهممراه دعوت شده و البته از عکس برداری و فیلم برداری حبنیبنن اجرا منع می شوند.‏ سال گذشته

هنگام اجرای ‏بمنبممایشی،‏ نور روشن موبایل ‏بمتبمماشا گری،‏ ‏بمتبممرکز بازیگری روی صحنه را برهم ربجیبجخت و

باعث وا کنش تند اعبرتبرراضی بازیگر به ‏بمتبمماشا گر خاطی شد.‏ بعد از آن اتفاق،‏ کارزار اینستا گرامی

راه افتاد با هشتگ ‏#با ‏_گوشی _ خاموش_تئاتر_‏ ببینیم.‏ بسیاری از اهالىللىی تئاتر و البته ‏مجممجخاطبان

حرفه ای از آن استقبال کردند.‏ البته اینکه چه تعداد از ‏مجممجخاطبابىنبىی که با دورببنیبنن روشن عکاسان

!20


گروه تئاتر ا گزیت تبلیغات در تئاتر امروز ایران پرونده ‏بجتبجحریریه ا گزیت ‐ خرداد ٩٧

مزاحم به سالن های ‏بمنبممایش کشیده می شوند،‏ با گوشی های خاموش تئاتر می بینند،‏ مشخص

نیستند.‏

حضور ‏بىببىی مدیریت،‏ سلیقه ای و غبریبررحرفه ای عکاسان در سالن های ‏بمنبممایش،‏ نیاز به چاره جو ‏بىیبىی

فوری دارد.‏ با خودم فکر می کردم ا گر ‏بمتبمماشا گران تئاتر هم به شیوه های ایذابىیبىی،‏ با عکاسان

مزاحم برخورد کنند یا اساسا اجرا را به دلیل این ‏بجتبججاوز به حقوق شان متوقف ‏بمنبممایند،‏ شاید

چاره ای سریع و عملی برای رفع این معضل اندیشیده شود.‏ اما هر حرکت ‏بجتبجخریبىببىی و مزاحم در

ساحت تئاتر،‏ غبریبررفرهنگی و غبریبررمدبىنبىی است و در مغایرت با نفس اندیشه ورز و دموکراتیک تئاتر

قرار می گبریبررد و نبریبرز ‏بجتبججاوز مضاعف به حقوق سایر ‏بمتبمماشا گران است.‏

راه حل های عملی و قابل اجرا برای رفع معضل حضور عکاسان مزاحم در اجراهای ‏مجممجختلف یک

‏بمنبممایش و جلوگبریبرری از آسیب به ‏مجممجخاطبان وجود دارد..‏ ‏همھهمماهنگی و برنامه ریزی برای حضور

حدا کبرثبرری عکاسان در اجراهای ویژه عکاسان و مطبوعات و یا اطلاع رسابىنبىی از تارتحیتحخ های حضور

عکاسان در یک اجرا برای پیش آ گاهی ‏بمتبمماشا گران و حق انتخاب آنان برای حضور یا عدم

حضور در سالن.‏

روش اصولىللىی دیگر هم این است که گروه های ‏بمنبممایشی،‏ عکس های گرفته شده از ‏بمنبممایش شان را با

حقوق ‏مجممجحفوظ در سایت و صفحه های اینبرتبررنبىتبىی خود برای استفاده در دسبرتبررس قرار دهند.‏

معضل عکاسان مزاحم و تبلیغات کالاواره در تئاتر،‏ معلول ایدئولوژی ویرانگر کالابىیبىی سازی هبرنبرر

و هبرنبرربمنبممایش است.‏ چنبنیبنن رویکردی اندیشه،‏ خلاقیت،‏ جسارت را در تئاتر نابود می کند و ویژگی

انقلابىببىی بودنش را از آن می ستاند.‏

پیگبریبرری هبرنبررمندان و تولیدکنندگان هبرنبررهای ‏بمنبممایشی برای ابجیبججاد تشکل های مستقل و قدربمتبممند،‏ و

افزایش مطالبه گری از دولت برای تغیبریبرر سیاست های ‏بجتبجحمیلی نادرست و ‏بجتبجخصیص بودجه های مالىللىی

‏جمحجممایبىتبىی بدون دخالت و اعمال سلیقه های تبعیض آمبریبرز،‏ پیش شرط حل ریشه ای ‏بجببجخشی عمده ای از

معضلات کنوبىنبىی تئاتر در کشور است.‏

باشد که به حقوق شهروندی یکدیگر احبرتبررام بگذار ‏بمیبمم.‏

خرداد ماه ١٣٩٧

!21


گروه تئاتر ا گزیت تبلیغات در تئاتر امروز ایران پرونده ‏بجتبجحریریه ا گزیت ‐ خرداد ٩٧

منابع:‏

١. گفتگو با رضا معطریان،‏ مسعود پا کدل،‏ سیامک زمردی مطلق درگزارشی از عکاسی تئاتر،‏

نیلوفر رستمی،‏ ایران تئاتر،‏ ‏بهببههمن ١٣٨۵

٢. گفتگو با رضا موسوی:‏ عکاسی تئاتر خبرببرری یا هبرنبرری؟،‏ ‏سمسسممبریبررا سلطابىنبىی،‏ مرکز آموزش و پژوهش

روزنامه ‏همھهممشهری،‏ ‏بهببههمن ١٣٨٩

٣. چوب حراج بر بدن ‏بجنبجحیف تئاتر،‏ نگاهی به تبلیغات تئاتر امروز ایران،‏ شبریبررین مبریبررزانژاد،‏

انتشارات گروه تئاتر ا گزیت،‏ خرداد ١٣٩۶

۴. پول،‏ منطق بازار سو دیگر شاطبنیبنن،‏ گفتگوی ‏جمججممعی پبریبررامون ماهیت و دگرگوبىنبىی های ‏مجممجخاطب در

تئاتر امروز ایران با حضور ‏مجممجحمد رضابىیبىی راد،‏ رضا سرور،‏ امبریبرررضا کوهستابىنبىی و امبنیبنن عظیمی،‏ ‏مجممججله

سینما و ادبیات،‏ ‏سمشسمماره ۶٣، شهریور ١٣٩۶

۵. گفتگو با رضا موسوی:‏ تیبرتبرر کارم؛ علاقمندی به تئاتر است،‏ سایت شخصی رضا موسوی و

www.akkaasee.com آبان ١٣٨٨

۶. مشکلات عکاسان تئاتر در ایران چیست؟،‏ گفتگو با علی حدادی ‏(عکاس)،‏ ایسنا،‏ تبریبررماه

١٣٩٢

٧. عکس،‏ تئاتر و عکاسی تئاتر،‏ دنیل سالناو،‏ ترجمججممه فاطمه ملکی زندی

٨. نور بر صحنه می تابد،‏ رییس هیات مدیره ابجنبججمن عکاسان خانه تئاتر،‏ ابراهیم سیسان،‏

www.theaterforum.ir اردیبهشت ١٣٩٧

٩. روش های ارائه و فروش عکس تئاتر چیست؟،‏ علبریبررضا کیا،‏ ایسنا،‏ تبریبرر ١٣٩١

١٠. وظیفه عکاس تئاتر ثبت ‏بهببههبرتبررین ‏لحللححظات یک ‏بمنبممایش است،‏ گفتگو با رییس ابجنبججمن عکاسان

خانه تئاتر،‏ خبرببررگزاری آنا،‏ اردیبهشت ١٣٩۵

The Chicago School of Media Theory, advertising, Jennifer .١١

Hulbert, www.lucian.uchicago.edu

١٢. رولان بارت،‏ اتاق روشن؛ اندیشه هابىیبىی درباره ی عکاسی،‏ ترجمججممه نیلوفرمعبرتبررف،‏ نشرچشمه

١٣٨٠

١٣. بررسی شباهت های بنیادین میان دو رسانه تئاتر و عکاسی،‏ مهدی مبریبررمجممجحمدی،‏ ایران تئاتر،‏

خرداد ١٣٨۵

١۴. مصاحبه با مر ‏بمیبمم جعفری،‏ عکاس گروه تئاتر ا گزیت

!22


گروه تئاتر ا گزیت تبلیغات در تئاتر امروز ایران پرونده ‏بجتبجحریریه ا گزیت ‐ خرداد ٩٧

!23


گروه تئاتر ا گزیت تبلیغات در تئاتر امروز ایران پرونده ‏بجتبجحریریه ا گزیت ‐ خرداد ٩٧

بررسی وضعیت پوسبرتبرر و تبلیغات در فضای تئاتر امروز ایران

روایت پوسبرتبررهای آواره در گوشه و کنارخیابان…‏

‏مجممججید اصغری

به ‏همھهممراه ‏بجتبجحلیل چند پوسبرتبرر ‏بمنبممایش

و گفت وگو با

آرمان کوچکی ‏(طراح پوسبرتبرر)‏

ا کبرببرر ‏بجنبججفی ‏(منتقد تئاتر)‏

مسعود دلحللحخواه ‏(کارگردان تئاتر)‏

!24


گروه تئاتر ا گزیت تبلیغات در تئاتر امروز ایران پرونده ‏بجتبجحریریه ا گزیت ‐ خرداد ٩٧

شاید برای برخی دوستان باور این مساله کمی دشوار باشد که زمابىنبىی بنده به ‏همھهممراه چند تن از

دوستابمنبمم در برخی کافه های مطرح ‏بهتبههران پرسه می زدبمیبمم صرفا به خاطر ‏بمتبمماشای پوسبرتبررهای تئاتر.‏

کافه ها به معنای واقعی کلمه به گالری های هبرنبرری ای تبدیل شده بودند که در آن جا با یک تبریبرر دو

نشان می زدبمیبمم و از این که در حبنیبنن خوردن اسبرپبررسو به ‏بجببجحث درباره پوسبرتبررها می پرداختیم بسیار

مشعوف بودبمیبمم.‏ این را گفتم که ‏بجیبجحتمل چنبنیبنن سوالىللىی پیش آید که چرا ‏بمنبممی شود مثل سابق از

‏بمتبمماشای پوسبرتبررهای تئاتر آن طور که باید لذت برد و در موردشان صحبت کرد؟ آن زمان نه خبرببرری

از شبکه های اجتماعی نظبریبرر اینستا گرام و تلگرام و...‏ جهت تبلیغات بود و نه استفاده از

اینبرتبررنت به این حد امروز مرسوم.‏ ‏همھهممه ی بار تبلیغات روی پوسبرتبررها آن معطوف شده بود و گروه

اجرابىیبىی و تولید باید ‏همھهممه خلاقیت شان را روی پوسبرتبرر ‏بمنبممایش متمرکز می کردند.‏ این رویه به طوری

بود که گاه آبروی یک اجرا به وا کنش ‏مجممجخاطبان به پوسبرتبرر یک ‏بمنبممایش بستگی داشت.‏ چرا که

‏مجممجخاطبان تئاتر تنها به اندازه یک پوسبرتبرر با اجرا فاصله داشتند و بر اساس آن پوسبرتبرر تصمیم

می گرفتند که آیا این اجرا ارزش دیدن و هزینه صرف کردن دارد یا خبریبرر.‏ به طبع در چنبنیبنن

شرایطی حساسیت ها روی طراحی پوسبرتبرر ‏بمنبممایش بالا می رود و ‏همھهممه تلاش ها صورت می گبریبررد که

این کار به ‏بهببههبرتبررین های این حوزه سبرپبررده شود.‏ پیش تر یادم هست که وقبىتبىی نقدی درباره فلان

تئاتر توسط فلان منتقد تئاتری می خواندم،‏ منتقد نقدش را ‏همھهممواره از پوسبرتبرر تئاتر شروع می کرد و

سپس به خود اجرا می پرداخت که به نظر حقبریبرر رسم خو ‏بىببىی است برای اهمھهممیت دادن به این

حوزه از تئاتر.‏ چرا که ‏بىببىی چون و چرا پوسبرتبرر تئاتر جزبىئبىی از بدنه یک ‏بمنبممایش است که می تواند از

‏مجممجحل اجرا فاصله گرفته و در هر فضای هبرنبرری و فرهنگی ای قرار بگبریبررد.‏ حال چه شده که دیگر

منتقدان رغببىتبىی برای نقد و یادداشت نویسی درباره پوسبرتبرر تئاتر را نداشته و کمبرتبرر به این حوزه

اهمھهممیت می دهند؟

در این رابطه گفت وگو ‏بىیبىی ابجنبججام دادم با ا کبرببرربجنبججفی،‏ پژوهشگر و منتقد تئاتر تا پاسخ برخی

سوالات در حوزه پوسبرتبرر را از وی جویا شوم.‏ ‏بجنبججفی هم اینک سردببریبرری ماهنامه ‏«شکلک»‏ را

برعهده دارد.‏

الزام وجود سندیکا برای طراحان پوسبرتبرر تئاتر

ا کبرببرربجنبججفی معتقد است که پوسبرتبرر یک ‏بمنبممایش ‏بجببجخش مهمی از مبریبرزانسن یک کارگردان است.‏ وی در

این باره می گوید:«‏ پوسبرتبرر یک اثر هبرنبرری می تواند ویبرتبرریبىنبىی از ‏بمنبممایش باشد و این کنجکاوی را در

‏مجممجخاطب ابجیبججاد کند تا آن ‏بمنبممایش را ببیند.‏ در واقع حبىتبىی یک کارگردان می تواند در کمال احبرتبررام به

شعور ‏مجممجخاطبان،‏ ‏بجببجخشی از تعلیق کارش را نبریبرز روی طراحی پوسبرتبرر خود قرار دهد.‏ این که چرا

منتقدان از بررسی پوسبرتبررهای تئاتری مغفول مانده اند هم نکته ای ست که باید بیشبرتبرر به آن

!25


گروه تئاتر ا گزیت تبلیغات در تئاتر امروز ایران پرونده ‏بجتبجحریریه ا گزیت ‐ خرداد ٩٧

پرداخته شود اما من معتقدم که این ‏بىببىی رغببىتبىی منتنقدان بیشبرتبرر برمی گردد به یک نوع ناامیدی که

متاسفانه فضای تئاتر ما را پر کرده است.‏ به تعببریبرری انگار منتقدان نبریبرز به تغیبریبرر این وضعیت امیدی

ندارند و شاید بازگشت به دورابىنبىی نه چندان دور که در آن زمان پوسبرتبرر یک ‏بمنبممایش برای خودش

از ارج و قرب خاصی قائل بود را غبریبررممممممکن تصور می کنند.»‏

‏بجنبججفی در ادامه به ‏بىببىی کیفیبىتبىی پوسبرتبررهای روز تئاتر اشاره می کند و می گوید:«‏ ‏سمشسمما ‏همھهممبنیبنن الان می

توانید تشریف ببرببررید تئاترشهربهتبههران.‏ پوسبرتبرر ا کبرثبرر آثار چهار دهه گذشته را در راه پله ها و لابىببىی های

آن جا می توانید ببنید.‏ ا کبرثبرر آن پوسبرتبررها در زمان خود و حبىتبىی زمان فعلی کارهای شایسته ای

هستند که بسیار قابل تأمل اند.‏ این ها ‏همھهممه برمی گردد به مسائل مالىللىی و ‏همھهممچنبنیبنن نگاه کارگردان به

اثر خود.‏ به نظر من مقصر اصلی ‏بىببىی ارزشی و فقدان عناصر طراحی و هبرنبرری در یک پوسبرتبرر،‏ خودِ‏

کارگردان است.‏ یعبىنبىی شخص کارگردان هیچ برنامه ای برای این ‏بجببجخش از کارش ندارد و تصور

می کند که در یک هفته بافىقفىی مانده به اجرایش می تواند یک پوسبرتبرر برای اثرش طراحی کرده و

راهی سایت ها و فضای ‏مجممججازی بکند.‏ متاسفانه بسیاری از طراحان نبریبرز به دلایل کاری،‏ مشکلات

اقتصادی و معیشبىتبىی،‏ ناچارند که با این گونه کارگردانان ‏همھهممکاری کرده و در ظرف چند روز یک

طرحی بزنند که در ا کبرثبرر موارد نبریبرز نتیجه کار ‏بىببىی کیفیت از آب درمی آید.‏ کارگردان یک ‏بمنبممایش باید

از ‏همھهممان جلسات ابتدابىیبىی ‏بمنبممایش،‏ جلسات مستمری با طراح خود جهت رسیدن به یک پوسبرتبرر خوب

و ایده آل را برنامه ریزی کند.»‏ این منتقد تئاتر در ادامه صحبت های خود به وضعیت نابسامان

اقتصادی برخی گروه ها اشاره می کند و می گوید:«‏ نباید از این مساله غافل باشیم که مشکلات

اقتصادی روی ‏بجببجخش هابىیبىی نظبریبرر تبلیغات و پوسبرتبرر تاثبریبرر ‏مجممجخرب خود را به جا می گذارد.‏ در ا کبرثبرر موارد

کارگردانان جوان خود مسئولیت تامبنیبنن مالىللىی و ‏بهتبههیه کنندگی کار را بر عهده می گبریبررند.‏ ا کبرثبرر این

افراد با مشکلابىتبىی نظبریبرر تامبنیبنن هزینه های سالن،‏ هزینه های جاری،‏ دستمزد عوامل،‏ طراحی دکور و

نور و...‏ مواجه هستند.‏ این افراد برای مدیریت مالىللىی کار خود ناچار می شوند که از هزینه هابىیبىی

نظبریبرر طراحی پوسبرتبرر،‏ گر ‏بمیبمم و لباس مناسب بزنند تا کارشان به روی صحنه رود.‏ چون خود را

مسئول می دانند که اثر را به صحنه برسانند،‏ حال چه با پوسبرتبرر و چه ‏بىببىی پوسبرتبرر.‏ خب خودتان

قضاوت کنید که ادامه این روند باعث فراموشی ‏بجببجخش هابىیبىی نظبریبرر طراحی پوسبرتبرر در تئاتر می شود.»‏

‏بجنبججفی در ادامه به وضعیت پوسبرتبرر و تبلیغات در شهرستان ها اشاره می کند و توضیح می دهد:«‏ با

وضعیبىتبىی که درباره مشکلات اقتصادی اشاره کردم،‏ ا گر اوضاع پوسبرتبرر و تبلیغات در تئاترهای

‏بهتبههران بد است در شهرستان ها اسف بار است.‏ چندی پیش من نقدی نوشتم روی یک پوسبرتبرر تئاتر

که در استان مرکزی در حال اجرا بود.‏ کار به جابىیبىی کشیده شد که آن گروه رفتند پیش پلیس فتا

از از من بابت نقدی که روی پوسبرتبرر ‏بمنبممایش شان نوشته بودم شکایت کردند و معتقد بودند که به

آن ها توهبنیبنن شده است.‏ ‏سمشسمما ببنید که فضا تا چه اندازه برای منتقدان بسته است که حبىتبىی به

!26


گروه تئاتر ا گزیت تبلیغات در تئاتر امروز ایران پرونده ‏بجتبجحریریه ا گزیت ‐ خرداد ٩٧

صراحت ‏بمنبممی توانند درباره پوسبرتبرر یک ‏بمنبممایش نظر داده و نقد بنویسند.‏ این ها ‏همھهممه معضلابىتبىی ست که

گریبان گبریبرر ما شده و فضای تعامل را بسته است.»‏ سردببریبرر ماهنامه ‏«شکلک»‏ به وضعیت طراحی

پوسبرتبرر در نگاه کلان نبریبرز نقد جدی دارد و در این باره می گوید:«تصور نکنید که ‏همھهممه این

مشکلات فقط در میان دانشجویان و کم ‏بجتبججربه ها وجود دارد بلکه در نگاه کلان و حرفه ای نبریبرز

توجهی به امر پوسبرتبرر ‏بمنبممی شود.‏ به عنوان مثال بررسی کنید پوسبرتبررهای انتخابىببىی چند سال اخبریبرر

جشنواره تئاتر فجر را.‏ ‏همھهممبنیبنن پوسبرتبرر جشنواره آخر که جناب مهندس پور هم دببریبرر بودند واقعا

فاجعه بود که بنده یادداشبىتبىی در این باره هم نوشتم.‏ چند عکس گرافیکی از استیکرهای

فضای ‏مجممججازی کنار هم چیده اند و اسمسسممش را گذاشته اند هبرنبرر طراحی آوانگارد.‏ ا گر به من ‏بمنبممی گفتند

که این پوسبرتبرر جشنواره تئاتر فجر است به هیچ عنوان برابمیبمم قابل حدس و حبىتبىی باور نبود که

روزی چنبنیبنن پوسبرتبرری ‏بجتبجحت عنوان پوسبرتبرر تئاتر فجر ‏بجببجخواهد ارائه شود.»‏

‏بجنبججفی در پایان صحبت های خود به تشکیل سندیکا برای طراحان پوسبرتبرر اشاره می کند و

می گوید:«برای ‏بهببههبود وضعیت پوسبرتبرر در تئاتر باید یک ابجنبججمن،‏ صنف یا سندیکا برای طراحان

پوسبرتبرر و تبلیغات تئاتر ابجیبججاد کنیم تا این دوستان به طور هفتگی یا ماهانه جلسابىتبىی را داشته

باشند.‏ این کار باعث آشنابىیبىی بیشبرتبرر افراد حرفه ای این حوزه با یکدیگر شده و از این رو فضای

تعامل و نقد فعالیت های یکدیگر نبریبرز فراهم می شود.‏ از طرفىففىی مسائل و مشکلات به راحبىتبىی مطرح

شده و می توان راهکارهای مناسبىببىی با حضور ‏همھهممه فعالبنیبنن این حوزه ارائه کرد.‏ طراحان حرفه ای

نیاز به هویت و شناسنامه دارند تا به این صورت از فعالیت آن ها ‏جمحجممایت شود.»‏

با توجه به صحبت های علی ‏بجنبججفی،‏ می توان این طور برداشت کرد که مسائل اقتصادی و کمبود

منابع مالىللىی گروه های تئاتری جزء اصلی ترین مشکلات برای شکل گبریبرری و پویا شدن ‏بجببجخش هابىیبىی نظبریبرر

پوسبرتبرر شایسته تئاتر است.‏ گروه های ‏مجممجختلف تئاتری به ویژه قشر دانشجو ‏مجممججبورند که با کمبرتبررین

امکانات و طراحی ها کار خود را به مرحله اجرا برسانند.‏ به ‏همھهممبنیبنن خاطر است که در ا کبرثبرر موارد

کار طراحی پوسبرتبرر و تبلیغات به هفته پایابىنبىی مانده به اجرا موکول می شود.‏ ‏بىببىی تردید ‏بجببجحث در این

باره به نگاه کلی ‏جمحجممایت دولت مردان از تئاتر برمی گردد.‏ وقبىتبىی دولت،‏ تئاتر را به امان خدا رها

کرده و فقط در ‏بجببجحث سانسور و جشنواره های حکومبىتبىی دخالت کرده و ابراز وجود می کند،‏

سرآخرش می شود ‏همھهممبنیبنن تئاتر با این وضعیت پوسبرتبرر و تبلیغات اسفبار.‏ وقبىتبىی تئاتر خصوصی آن طور

که باید از پیکره شفاف و متعهد به قوانبنیبنن تراشیده نشده باشد وضعیت ‏بهببههبرتبرر از حال حاضر

‏بمنبممی شود.‏ با توجه به این نکته به سراغ آرمان کوچکی که چندین سال است به طور حرفه ای و

مستمر به کار طراحی پوسبرتبرر مشغول است رفتم تا از نقطه دید او به وضعیت پوسبرتبرر در تئاتر

ایران نگاه بیاندازم.‏ خوشبختانه او نبریبرز با اشتیاق پذیرفت که در این رابطه به مصاحبه ببرپبرردازد.‏

!27


گروه تئاتر ا گزیت تبلیغات در تئاتر امروز ایران پرونده ‏بجتبجحریریه ا گزیت ‐ خرداد ٩٧

به دانشجویان تئاتر اعتماد کنیم

آرمان کوچکی که خود نبریبرز فارغ التحصیل رشته تئاتر است این طور به ‏بجببجحث پوسبرتبرر در تئاتر ایران

ورود می کند :« من خودم را ‏مجممجحصول دانشگاه می دابمنبمم و عقیده دارم که فضای آ کادمیک

می تواند وضعیت تئاتر ایران به ویژه در حوزه پوسبرتبرر را ‏بهببههبود ‏بجببجخشد.‏ من به شکل جدی به

وضعیت طراحی پوسبرتبرر در فضای تئاتر ایران نقد دارم.‏ در ‏همھهممه جای دنیا فضای تئاتر به

گونه ای ست که ‏مجممجخاطبان بیشبرتبرر از این که جذب نام فلان بازیگر یا فلان کارگردان شوند،‏ بیشبرتبرر

جذب نام گروه ها می شوند.‏ به تعببریبرری دیگر در آن جا تلاش می کنند تا از اسم و رسم ها فاصله

بگبریبررند و خود را با یک گروه حرفه ای تئاتر مواجه سازند.‏ وقبىتبىی ما صحبت از گروه حرفه ای تئاتر

می کنیم دقیقا درباره چه کسابىنبىی حرف می زنیم؟ درباره تیم بازیگران و تیم کارگردابىنبىی؟ خبریبرر،‏

ما دار ‏بمیبمم درباره یک گروهی صحبت می کنیم که علاوه بر گروه بازیگران و تیم کارگردابىنبىی،‏

متخصصان دیگری نظبریبرر طراح نور،‏ دکور،‏ لباس و پوسبرتبرر نبریبرز حضور دارند.‏ متاسفانه ما در ایران با

چنبنیبنن مقوله ای مواجه نیستیم که هویت یک گروه تئاتری جدی گرفته شود.‏ یکی از معدود

گروه هابىیبىی که در حال حاضر به این صورت دارند در فضای تئاتری ما کار می کنند گروه تئاتر ‏«لیو»‏

هست که سرپرست آن آقای حسن معجوبىنبىی هستند.‏ در این گروه متخصصان حرفه ای اعم از

عکاس،‏ طراح پوسبرتبرر،‏ لباس و دکور به طور ثابت فعالیت می کنند.‏ یکی از مزیت های این نوع

فعالیت در تئاتر این است که اولا گروه به معنای واقعی کلمه هستند،‏ دوما طراحان از روز اول

‏بمتبممرین در کنار تیم کارگردابىنبىی و گروه بازیگری حضور دارند،‏ کانسپت اثر را درک کرده و از روند

شکل گبریبرری اجرا آ گاهی پیدا می کنند.‏ ‏همھهممبنیبنن امر باعث تعامل بیشبرتبرر طراح پوسبرتبرر با کارگردان شده

و بسبرتبرری را فراهم می کند تا یک پوسبرتبرر ارزسمشسممند از دلِ‏ کار ببریبررون آید.»‏

کوچکی معتقد است که هر فرد می تواند در داخل یک گروه به یک هویت تئاتری برسد و در

این باره اضافه می کند:«به عنوان مثال بنده به ‏همھهممراه اشکان خیل نژاد،‏ نوید ‏مجممجحمدزاده،‏ یوسف

باپبریبرری و هوتن شکیبا چندین سال است که گروه تئاتر ‏«تازه»‏ را تشکیل دادبمیبمم و مدت هاست به

این نام فعالیت می کنیم.‏ ما از ابتدا این پیش فرض را داشتیم که گروه مان باید از یک هویت

مستقل برخوردار باشد.‏ این هویت باید طوری باشد که ‏مجممجخاطب کارمان احساس کند که با یک

گروه طرف هست نه با یک فرد خاص.‏ در ‏همھهممبنیبنن کار آخر گروه ما که ‏«فتوحات گلشبریبرری»‏ نام

داشت و یوسف باپبریبرری آن را کارگردابىنبىی کرد،‏ بنده از ابتدای ‏بمتبممرینات در پلاتو با گروه اجرابىیبىی ‏همھهممراه

بودم و از ‏همھهممان آغاز تکلیفم روشن بود که دقیقا با چه متبىنبىی،‏ چه شیوه ای برای اجرا و چه

دیدگاهی در سطح کلی ‏بمنبممایش مواجه هستم.‏ طبیعی است که من به عنوان طراح پوسبرتبرر در این

شرایط است که می توابمنبمم فضای آزمون و خطا داشته باشم،‏ چندین بار اتود بزبمنبمم و سرآخر طرح

!28


گروه تئاتر ا گزیت تبلیغات در تئاتر امروز ایران پرونده ‏بجتبجحریریه ا گزیت ‐ خرداد ٩٧

ایده آل خود را به گروه ارائه دهم.‏ در شرایط فعلی بنده تصورم این است که برخی کارگردانان

به عنوان سرپرستان گروه مسبریبرر حرکبىتبىی خود را از دست داده و نگاه آرتیستیک خود را فدای

مسائل مالىللىی و ببریبرزینسی کرده اند.»‏

این طراح پوسبرتبرر در ادامه به تفاوت های طراحی پوسبرتبرر در فضای سینما و تئاتر می پردازد و

می گوید:«در فضای سینما اغلب از چهره بازیگران معروف در پوسبرتبررها ‏بهببههره می گبریبررند تا بازار

گیشه خود را داغ نگه دارند اما چرا باید این نگاه،‏ فضای تئاتر ما که صرفا یک کالای ‏بجتبججاری

نیست را به تصرف خود درآورد؟!‏ این که چرا ما فقط دار ‏بمیبمم به سود مالىللىی اثر فکر می کنیم تا

کیفیت آن واقعا معضلی ست که این روزها گریبان گبریبرر تئاتری ها شده است.‏ چرا ما ‏همھهممواره فکر

می کنیم که وجود یک یا چند بازیگر چهره می تواند تضمبنیبنن کننده گیشه ی تئاتر ما باشد؟!‏ به

عنوان مثال آثار آقای ‏مجممجحمد مساوات معمولا بدون بازیگر و چهره خاصی به روی صحنه رفته اند

اما ‏همھهممواره به علت این که حساسیت های بالابىیبىی چه بر روی طراحی پوسبرتبرر و چه بر روی مبنتبنن،‏

بازیگران و دکور و لباس دارند؛ ا کبرثبرر آثارشان با استقبال حدا کبرثبرری مواجه شده است.‏ پس آن

معیارهابىیبىی که برای جذب ‏مجممجخاطب در سینما جواب می دهد ‏ممممممکن است در تئاتر جواب ندهد اما

قطع به یقبنیبنن در فضای تئاتر،‏ احبرتبررام به ‏مجممجخاطب ‏همھهممواره کارساز بوده و باعث ریزش ‏بمتبمماشا گر هبرنبرر

‏بمنبممایش می شود.»‏

کوچکی معتقد است که تئاتر دانشگاهی برای هر فردی قدم خو ‏بىببىی است تا خودش را در این

عرصه ‏مجممجحک بزند،‏ وی در ادامه اضافه می کند:«در فضای دانشگاهی افراد ‏بهببههبرتبرر می توانند یکدیگر

را پیدا کرده و با ‏همھهممفکری کارهای خود را به روی صحنه ببرببررند.‏ از قضا این فضا برای آن دسته از

افرادی که می خواهند از پایه کار حرفه ای طراحی پوسبرتبرر را ابجنبججام بدهند نبریبرز بسیار عالىللىی و

مساعد است.‏ اساسا ما نباید از ریسک کردن و مرتکب اشتباه شدن ببرتبررسیم.‏ فضای دانشگاهی

باید باعث شود که این ترس ها از ما گرفته شود تا رفته رفته این امر در خلاقیت و کیفیت آثار

خودش را هویدا سازد.‏ در کنار این نبریبرز اساتید دانشگاه ها و مسئولان نبریبرز باید نقش ‏جمحجممایبىتبىی از

دانشجویان داشته و به آن ها بیش از پیش اعتماد کنند و فضای مناسبىببىی برای بروز خلاقیت و

جسارت آن ها به وجود آورند.»‏

عضو ثابت گروه تئاتر ‏«تازه»‏ در پایان صحبت های خود به مشکلات متعدد طراحان پوسبرتبرر اشاره

کرده و در این باره می گوید:«به نظر من در حال حاضر اصلی ترین مشکل طراحان پوسبرتبرر این

است که آن طور که باید به عنوان یکی از اعضا خانواده تئاتر به رسمسسممیت شناخته ‏بمنبممی شوند.‏ ما نه

خانه ای دار ‏بمیبمم و نه سندیکابىیبىی و یا صنفی که در شرایط لازم از ما ‏جمحجممایت کند.‏ ما حبىتبىی مکابىنبىی هم

ندار ‏بمیبمم تا دور یکدیگر ‏جمججممع شو ‏بمیبمم و از مشکلات عدیده مان در آن جا صحبت کنیم.‏ امیدوارم

!29


گروه تئاتر ا گزیت تبلیغات در تئاتر امروز ایران پرونده ‏بجتبجحریریه ا گزیت ‐ خرداد ٩٧

که این مهم توسط معاونت هبرنبررهای ‏بمنبممایشی جدی گرفته شود و بیش از پیش به این ‏بجببجخش کمبرتبرر

توجه شده تئاتر توجه شود.»‏

تکرار ‏بجتبججربه ‏«بیگانه»‏ در ‏«شاه لبریبرر»‏

در اواخر ‏بهببههار سال ٩۵ ‏بمنبممایشی در سالن چهارسو ‏مجممججموعه تئاترشهر به روی صحنه آمد که از

جهابىتبىی مورد توجه رسانه های فرهنگی واقع شد.‏ اول این که برای اولبنیبنن بار و به شکلی جدی

اقتباسی صورت گرفت از رمان مشهور ‏«بیگانه»‏ اثر آلبرببررکامو که این مساله برای دوست داران این

نویسنده شهبریبرر خبرببرر مسرت ‏بجببجخشی ‏مجممجحسوب می شد.‏ دومبنیبنن امری که باعث شد این ‏بمنبممایش به صدر

اخبار رسانه های هبرنبرری و فرهنگی کشیده شود،‏ فراخوابىنبىی بود که کارگردان این ‏بمنبممایش یعبىنبىی

مسعود دلحللحخواه آن را ترتیب داده بود.‏ در این فراخوان فرصبىتبىی داده شده بود به طراحان پوسبرتبرر

دانشگاهی تا با توجه به مولفه های مهم و تاثبریبررگذار در روند روایت ‏«بیگانه»ی کامو،‏ پوسبرتبرری

برای این ‏بمنبممایش ‏بهتبههیه کنند و در یک رقابت با ‏همھهممکاران خود قرار گبریبررند.‏ آیدین آغداشلو نبریبرز با

کمال میل پذیرفت تا داور و قضاوت کننده آثار ارسالىللىی از سوی طراحان جوان باشد.‏ در این ‏مجممججال

گفت وگو ‏بىیبىی کوتاه ابجنبججام دادم با مسعود دلحللحخواه تا بیشبرتبرر ما را از جزئیات و روند اجرای این

فراخوان باخبرببرر کند.‏

مسعود دلحللحخواه ‏بجتبجحصیلات بازیگری و کارگردابىنبىی خود را در دانشگاه کانزاس امریکا به پایان

رسانده و هم ا کنون نبریبرز مدرس و عضو هیئت علمی دانشگاه تربیت مدرس است.‏ دلحللحخواه توانست

دو جایزه مدرس برتر بازیگری در آمریکا را در سال های‎١٩٨٩‎ و‎٢٠١١‎ از آنِ‏ خود کند.‏ وی

تا کنون در اجراهای متعددی در ایران به بازیگری و کارگردابىنبىی پرداخته است.‏ بازی در ‏بمنبممایش

‏«روال عادی»‏ به کارگردابىنبىی ‏مجممجحمدرضا خا کی جایزه ‏بهببههبرتبررین بازیگر نقش اول مرد در بیست وبهنبههمبنیبنن

جشنواره ببنیبنن‐المللممللی تئاترفجر و ‏همھهممچنبنیبنن جایزه بازیگر برتر ابجنبججمن تئاتر ایران را برای وی به

ارمغان آورد.‏ از آثاری که وی به عنوان کارگردان به غبریبرر از ‏«بیگانه»‏ به روی صحنه برده است

می توان به ‏«جولیوس سزار»،‏ ‏«خابمنبممچه و مهتابىببىی»،‏ ‏«ویتسک»،‏ ‏«اِرخش»،‏ ‏«زندگی انسان»‏ و

‏«مفیستو»‏ اشاره کرد.‏ او این روزها با بازیگران خود مشغول ‏بمتبممرین مبنتبنن ‏«شاه لبریبرر»‏ شکسپبریبرر است

تا در پایبریبرز امسال در ‏مجممججموعه تئاترشهر به اجرا دربیاید.‏

‏«این یک ‏بجتبججربه ی فوق العاده بود.»‏ این اولبنیبنن ‏جمججممله ای است که مسعود دلحللحخواه درباره فراخوان

طراحی پوسبرتبرر برای ‏بمنبممایش ‏«بیگانه»‏ اظهار می کند.‏ وی درباره شکل گبریبرری این ایده این طور

توضیح می دهد:«سمشسمما کمبرتبرر کتاب خوابىنبىی در دنیا می توانید پیدا کنید که رمان ‏«بیگانه»‏ آلبرببررکامو را

‏بجنبجخوانده باشد.‏ از این جهت دراماتورژی این مبنتبنن و تبدیلش به ‏بمنبممایشنامه کاری بسیار سخت و

!30


گروه تئاتر ا گزیت تبلیغات در تئاتر امروز ایران پرونده ‏بجتبجحریریه ا گزیت ‐ خرداد ٩٧

دشوار بود.‏ ‏همھهممان طور که می دانید کامو و کتاب هایش در ایران نبریبرز طرفداران خاص خودش را

دارد و کم کم ما به این نتیجه رسیدبمیبمم که با اعلان این فراخوان،‏ دیدگاه ها و برداشت های

متفاوت از این رمان را در قالب پوسبرتبرر تئاتر به ‏بمنبممایش بگذار ‏بمیبمم.‏ ما یک فرصت یک ماهه در

فراخوان اعلام کردبمیبمم که در این مدت کم تعداد زیادی پوسبرتبرر برای ما ارسال شد؛ از این رو

داوری این فراخوان را به آیدین آغداشلو سبرپبرردبمیبمم که خود نبریبرز از طراحان و نقاشان برجسته

کشورمان هستند.‏ از میان آثار،‏ ۶٣ اثر انتخاب شدند و ما ‏همھهممه آن پوسبرتبررهای انتخابىببىی را در لابىببىی

‏مجممججموعه تئاترشهر به ‏بمنبممایش عموم گذاشتیم و به نفرات اول تا سوم جوایزی اهدا کردبمیبمم.‏ البته

نا گفته ‏بمنبمماند که ما برای برگزاری این فراخوان از هیچ ‏بهنبههاد،‏ ارگان یا ابجنبججمبىنبىی پولىللىی دریافت نکردبمیبمم

و حبىتبىی هزینه جوایز و دیگر موارد این فراخوان را بنده متقبل شدم و از این اتفاق بسیار

خرسند هستم.‏ باید ‏همھهممبنیبنن جا هم بگو ‏بمیبمم که قرار است برای ‏بمنبممایش ‏«شاه لبریبرر»‏ که این روزها

مشغول ‏بمتبممرینش هستیم نبریبرز فراخوان طراحی پوسبرتبرر بدهم و دوباره ‏بجتبججربه شبریبررین طراحی پوسبرتبرر

‏بمنبممایش ‏«بیگانه»‏ را تکرار کنم.‏ این کارگردان تئاتر در ادامه صحبت های خود به اهمھهممیت به قشر

دانشجو می پردازد و می گوید:«در اغلب کارهای من دانشجویان و هبرنبررآموزان تئاتر نبریبرز حضور

دارند و من ‏همھهممواره تلاش می کنم تا رابطه کاری ام را با این قشر از جوانان حفظ کنم.‏ در رابطه

با فراخوان پوسبرتبرر نبریبرز از ‏همھهممبنیبنن رویکرد استفاده کردم.‏ این فرصت بسیار خو ‏بىببىی برای بسیاری از

طراحان پوسبرتبرر جوان بود که اثرشان توسط استاد آغداشلو مورد بررسی و ارزیابىببىی قرار گبریبررد و

در صورت تایید ایشان به ‏بمنبممایش عموم دربیاید.‏ ما هم خوشحال بودبمیبمم که به واسطه این

فراخوان توانستیم فضابىیبىی هرچند کوچک به وجود بیاور ‏بمیبمم تا طراحان پوسبرتبرر در سایه یک

فراخوان گرد هم آیند و از رمابىنبىی که ‏ممممممکن است آن را بارها خوانده و دوستش داشته باشند،‏

یک پوسبرتبرر برای ‏بمنبممایش طراحی کنند.»‏

کارگردان ‏بمنبممایش ‏«زندگی انسان»‏ به معضل پوسبرتبرر و تبلیغات در سطح فضای تئاتر کشور

می پردازد و در رابطه با آن این گونه بیان می کند:«متاسفانه این روزها شاهد این موضوع

هستیم که طراحی پوسبرتبرر برای تئاتر به یک ویبرتبررین ‏بمتبممام عیار برای برخی بازیگران تبدیل شده

است.‏ شاید در تبلیغات یک تئاتر مانعی نباشد که ما از چهره مثلا یک بازیگر برجسته استفاده

کنیم اما به نظر من این موضوع نباید در طراحی پوسبرتبرر نفوذ کند.‏ ‏سمشسمما می دانید در اغلب کارهای

من چه در ایران و چه در امریکا افراد معروف و برجسته تئاتری حضور داشتند اما ما هیچ وقت

به خودمان اجازه ندادبمیبمم که از تصاویر این بازیگران در طراحی پوسبرتبررمان استفاده کنیم چرا که

!31


گروه تئاتر ا گزیت تبلیغات در تئاتر امروز ایران پرونده ‏بجتبجحریریه ا گزیت ‐ خرداد ٩٧

معتقدبمیبمم طراحی پوسبرتبرر وسیله ای است برای ‏بمنبممایاندن آن چه در ‏مجممجحتوا و ماهیت اثر گنجانده شده

است.‏ من حبىتبىی تعجب می کنم که در برخی اجراهای دانشجو ‏بىیبىی،‏ عکس بازیگران جوان را به

عنوان طراحی پوسبرتبرر به دست ‏مجممجخاطبان می دهند،‏ افرادی که هیچ کس آن ها را ‏بمنبممی شناسد و این

مساله بسیارعجیب و تأمل برانگبریبرز است.»‏

دلحللحخواه در پایان صحبت های خود از تعامل با طراحان پوسبرتبرر به عنوان یک فعالیت جدی و مهم

تئاتری یاد می کند و می افزاید:«من ‏همھهممواره از طراحان پوسبرتبرر درخواست می کنم که در طول

‏بمتبممرینات،‏ در کنار گروه قرار داشته و از نزدیک شاهد بررسی مبنتبنن و ‏بجنبجحوه اجرا قرار گبریبررند،‏ چرا که

این مهم باعث می شود که بتوانند ‏بهببههبرتبرر کانسپت اثر را دریافت کرده و راحت تر به ایده های

مشبرتبررک خود و گروه اجرابىیبىی برای طراحی پوسبرتبرر دست یابند.»‏

در این ‏مجممججال قصد دارم به بررسی و نقد چند پوسبرتبرر ‏بمنبممایش که کم وبیش نبریبرز با استقبال ‏بمتبمماشا گران

مواجه شده اند ببرپبرردازم.‏ امید که مورد توجه ‏مجممجخاطبان نقد قرار گبریبررد.‏

!32


گروه تئاتر ا گزیت تبلیغات در تئاتر امروز ایران پرونده ‏بجتبجحریریه ا گزیت ‐ خرداد ٩٧

پوسبرتبرر ‏بمنبممایش ‏«فهرست»‏ به کارگردابىنبىی رضا ثروبىتبىی

طراح پوسبرتبرر:‏ ‏مجممجحمدصادق زرجویان

در زمان روبمنبممابىیبىی از این پوسبرتبرر،‏ این ابهتبههام از سوی برخی مطرح شد که پوسبرتبرر ‏بمنبممونه کبىپبىی برداری

واضح از یک پوسبرتبرر خارجی است که حبىتبىی آن پوسبرتبرر مذکور تا چندی در فضای ‏مجممججازی دست به

دست می شد؛ باری ما بدون توجه به این مسائل به نقد این پوسبرتبرر می پرداز ‏بمیبمم.‏

به نظر می رسد پوسبرتبرر بیش از آن که از آنِ‏ ‏«فهرست»‏ ثروبىتبىی باشد در خدمت ‏«فهرست»‏ تادئوچ

رژه وتحیتحچ است.‏ با این حساب پوسبرتبرر قابل تأملی است از این بابت که در عبنیبنن سادگی دارای عناصر

چندگانه است.‏ اول این که آشکارا از عنصر غافلگبریبرری ‏بهببههره می برد.‏ در واقع تضاد ببنیبنن رنگ زمینه

و سفیدی کله به این حس غافلگبریبرری کمک کرده است.‏ باری این چشمان از حدقه ببریبررون زده و

این زبان این طور از دهان خارج شده پرشباهت است با کسی که گو ‏بىیبىی از خفگی مرده باشد.‏

نوعی نارسابىیبىی ا کسبریبرژن،‏ نوعی ‏مجممجحدودیت و شاید فریاد پایابىنبىی،‏ مرزی میان بودن و نبودن،‏ یک پا

روی زیسبنتبنن و پای دیگر روی مرگ.‏ اما قرمزی پرتا کید این کله ی نافرم می دهد به ما نوعی

!33


گروه تئاتر ا گزیت تبلیغات در تئاتر امروز ایران پرونده ‏بجتبجحریریه ا گزیت ‐ خرداد ٩٧

خونریزی،‏ جنایت و شاید گناه ‏همھهممچون دستان خوبىنبىی ‏«لیدی مکبث».‏ با این حال این کله ارتباطی

مستقیم ‏بمنبممی یابد با عنوان اثر.‏ این نوع تاسی و حبىتبىی ریزش مو به معنای غلبه شهوت بر انسان و

در نگاهی دیگر به معنای افسارگسیختگی و فقدان هویت است.‏ اما ‏همھهممه این ‏همھهممه چه پیوندی

می خورد با شخصیت رهبرببرر ارکسبرتبرر ما در ‏بمنبممایش.‏ رهبرببرری که هزاران سوال دارد درباره خودِ‏

زندگی و حبىتبىی زندگی پس از دوران زندگی؟ الله اعلم.‏

پوسبرتبرر ‏بمنبممایش ‏«شلبرتبرر»‏ به کارگردابىنبىی امبنیبنن مبریبرری

طراح پوسبرتبرر:‏ طرلان لطفی زاده

‏بىببىی زرق وبرق اما دارای سادگی جاهلانه،‏ بدون نگاه و زاویه دید مشخص و به شدت فریبنده.‏

فونت های فاجعه و تا حد زیادی مضحک و نابجببجخردانه از ‏جمججممله مشخصه های این پوسبرتبرر

یک لاقباست.‏ آیا فونت نویسی کذابىیبىی در بسبرتبرر یک کارتن که مثلا ‏بمنبممادی است از شخصیت های

کارتن خواب،‏ به ما می دهد پوسبرتبرر؟!‏ چه کسی بر این کارتن می خوابد؟!‏ چرا باید از این زاویه به

کارتن نگاه کنیم؟!‏

!34


گروه تئاتر ا گزیت تبلیغات در تئاتر امروز ایران پرونده ‏بجتبجحریریه ا گزیت ‐ خرداد ٩٧

پوسبرتبرر ‏بمنبممایش ‏«روال عادی»‏ به کارگردابىنبىی ‏مجممجحمدرضا خا کی

طراح پوسبرتبرر:‏ آرش بدرطالعی

پوسبرتبرر دم دسبىتبىی ترین ایده برای نشان دادن ‏مجممجحیطی کارآ گاهی و بازجو ‏بىیبىی را به ‏بمنبممایش می گذارد.‏

سادگی در صورت موجه بودن می تواند یک عنصر کاربردی در پوسبرتبرر باشد اما ‏بىببىی فکری را با

سادگی اشتباه نگبریبرر ‏بمیبمم.‏ طراح پوسبرتبرر قطعا ‏بمنبممی دانسته ا گر چراغ آن هم با رنگ گرم را تا این

حد پایبنیبنن بیاورد که گو ‏بىیبىی در جایگاه یک سر و بدن نشسته بر صندلىللىی قرار گبریبررد،‏ نتیجه اش چه

می شود.‏ آیا آن کسی که قرار است روی این صندلىللىی بازجو ‏بىیبىی بنشیند ‏بمنبممادی از حقیقت بوده و یا

در راستای بازگو کردن آن تلاش می کند؟!‏ هم رنگی فونت ها با نور لامپ بر چه دلالت دارد؟!‏

تنها نکته مثبت پوسبرتبرر،‏ خطوط قرار گرفته بر روی عنوان ‏«روال عادی»‏ است که گو ‏بىیبىی ابجنبججام

یک سری تشریفات عادی و روزمره را برهم می ریزد.‏ اتفافىقفىی که دقیقا در این ‏بمنبممایش افتاده و کسی

که در ابتدای کار بازجو ‏بىیبىی می کند در آخر مورد ‏بهتبههدید بازجو شونده قرار می گبریبررد.‏

!35


گروه تئاتر ا گزیت تبلیغات در تئاتر امروز ایران پرونده ‏بجتبجحریریه ا گزیت ‐ خرداد ٩٧

پوسبرتبرر ‏بمنبممایش ‏«ا گه ‏بمببممبریبرری»‏ به کارگردابىنبىی ‏سمسسممانه زندی نژاد

طراح پوسبرتبرر:‏ ‏مجممجحمدصادق زرجویان

سخت می توان نام این عکس ‏بىببىی هویت و ‏بىببىی در و پیکر را پوسبرتبرر گذاشت و بدون شک از ‏جمججممله

کارهای زیرضعیف زرجویان است.‏ چهار نفر در یک قاب که معلوم نیست که هستند،‏ اهل کجا

هستند؟ چه رابطه ای با هم دارند و...‏ نه مکان هویت دارد،‏ نه آدم ها و نه حبىتبىی نگاه شان به

دورببنیبنن.‏

قیافه ها و لباس ها ‏(فارغ از مساله حجاب اسلامی)‏ داد می زند که حبىتبىی دوستان حال لباس عوض

کردن هم نداشتند و ‏همھهممینطور دورهم یک عکسی گرفته اند و والسلام.‏ قدبمیبممی ترها می گفتند:‏

‏«خجالت هم چبریبرز خو ‏بىببىی است»،‏ الان ‏بمنبممی دابمنبمم دیگر چه می گویند در این جور مواقع.‏

!36


گروه تئاتر ا گزیت تبلیغات در تئاتر امروز ایران پرونده ‏بجتبجحریریه ا گزیت ‐ خرداد ٩٧

پوسبرتبرر ‏بمنبممایش ‏«بىببىی پدر»‏ به کارگردابىنبىی ‏مجممجحمد مساوات

طراح پوسبرتبرر:‏ ‏مجممجحمد مساوات و مهدی دوابىیبىی

پوسبرتبرری شریف و آبرومند که به شدت به اثر می نشیند اما با جا گبریبرری بد فونت هایش ‏همھهممراه است.‏

تصویر با آن که بسیار خشن است اما در ارائه این خشونت کمی تلطیف شده است که بدون شک

این کارتونبریبرزه کردن رایانه ای در این امر ‏بىببىی تاثبریبرر نبوده است.‏ این حس گروتسک ناشی از تصویر

به خو ‏بىببىی در اثر کار می کند و حبىتبىی ادامه اش را می توان در اثر جست و آن جا پیگبریبرری کرد.‏

!37


گروه تئاتر ا گزیت تبلیغات در تئاتر امروز ایران پرونده ‏بجتبجحریریه ا گزیت ‐ خرداد ٩٧

!38


گروه تئاتر ا گزیت تبلیغات در تئاتر امروز ایران پرونده ‏بجتبجحریریه ا گزیت ‐ خرداد ٩٧

تبلیغات یا تلقینات تئاتر؟

آرمان عزیزی

شاید از خود ببرپبررسید مساله ی تبلیغات تئاتر در شرایطی که تئاتر با هزار مشکل کوچک و بزرگ

دست و پنجه نرم می کند چقدر اهمھهممیت دارد و اساسا تبلیغات یک اثر تئاتری چقدر وابسته و

تاثبریبررگذار در ماهیت آن اثر است که بتوان آن را سوژه ی ‏بجببجحث امروز ‏(ا کنون ما در ایران)‏ کرد؟ و

از ‏همھهممه مهمبرتبرر اینکه در موقعیبىتبىی که تئاتر نیازمند ‏جمحجممایت های مالىللىی و مردمی است،‏ چقدر می توان به

مساله ی تبلیغات ‏(که به نظر می رسد شاهراه ارتباطی این هبرنبرر و مردم است)‏ به دیده ی یک

آسیب نگاه کرد؟ پاسخ را با یک مثال شروع می کنم.‏

!39


گروه تئاتر ا گزیت تبلیغات در تئاتر امروز ایران پرونده ‏بجتبجحریریه ا گزیت ‐ خرداد ٩٧

چند ماه پیش یکی از دوستابمنبمم ‏بمنبممایشی را به من پیشنهاد کرد که قرار بود در چند روز آینده

افتتاح شود.‏ دوست من اصرار زیادی داشت که این ‏بمنبممایش حتما ‏بمنبممایش خو ‏بىببىی است و حتما باید

به دیدنش بروم.‏ سریعا نام ‏بمنبممایش را در گوگل جستجو کردم و با چند خبرببرر در صفحات خبرببرری

تئاتر مواجه شدم.‏ فلان بازیگر مشهور هم به این ‏بمنبممایش پیوسته،‏ ‏بمتبممرینات ۶ ماه طول کشیده،‏

کارگردان اثر در مصاحبه ای گفته سعی در ساختارشکبىنبىی داشته و از ‏بمنبممایشنامه فراتر رفته است.‏

فلان آهنگساز بسیار مشهور رهبرببرری گروه موسیقی اثر ‏(در مورد یک اثر موزیکال حرف می زبمنبمم)‏

را به عهده گرفته است.‏ در جستجوها با صفحه ی اینستا گرام آن ‏بمنبممایش برخوردم.‏ با اینکه

‏بمنبممایش هنوز شروع نشده بود،‏ بیشبرتبرر از ۵ هزار فالوور داشت.‏ آخرین پست تبریبرزر تبلیغابىتبىی اثر بود.‏

یک ویدئو با کیفیبىتبىی متوسط اما بسیار مبهم که ‏بمتبممرکزش روی ‏بمتبممرینات بازیگر مشهور است.‏ تبریبرزر

حاوی موسیقی و تدوین جالبىببىی بود اما باز متوجه نشدم این ‏بمنبممایش برای من جذاب خواهد بود یا

نه.‏ تنها چبریبرزی که از تبریبرزر ‏بمنبممایش گرفتم زرق و برق باشکوهی است که قرار است در ‏بمنبممایش در

انتظار ‏مجممجخاطب باشد.‏ در پُست های بعدی صفحه ی اینستا گرام ‏بمنبممایش،‏ اظهار نظر فلان استاد

سینما و فلان کارگردان مشهور تئاتری بود که در ‏بجتبجحسبنیبنن و ‏بمتبممجید از اثر کم نگذاشته بودند.‏

ترجیح دادم برای دیدن ‏بمنبممایش بلیط را زودتر ‏بهتبههیه کنم،‏ نکند که ‏بمنبممایش از دستم برود.‏ در

اجرای روز سوم ‏بمنبممایش،‏ چندین چهره ی مشهور آشنا و نیمه آشنا فرهنگی دیدم که در ‏مجممجحوطه ی

ببریبرروبىنبىی سالن ایستاده و خوش و بش می کردند و قهقهه می زدند.‏ ‏بمتبمماشا گرابىنبىی که منتظر شروع

‏بمنبممایش بودند تاخبریبرر در شروع ‏بمنبممایش را با ابراز ارادت و علاقه به این چهره ها سر می کردند و

عکاس ها از هجوم چهره های مشهور عکس می گرفتند.‏ با بیست دقیقه تاخبریبرر ‏بمنبممایش شروع شد

ولىللىی به نظر ‏بمنبممی رسید مساله ی خاصی اتفاق افتاده باشد.‏ ‏همھهممه با رضایت و شوق وارد سالن شدند.‏

اساتید و چهره های مشهور در ردیف های جلو ‏بىیبىی و ما مشتاقان هبرنبرر پشت سرشان.‏ سکوت سالن را

فرا می گبریبررد؟ نه!‏ عکاسان مشتاق،‏ مثل یک کنفرانس خبرببرری در حال تبریبرراندازی به تن ‏بجنبجحیف

سکوت سالن بودند.‏ خلاصه،‏ ‏بمنبممایش دوباره بعد از یک تاخبریبرر ١٠ دقیقه ای در سالن شروع شد.‏

صدای عکاسان هنوز دست از سر ‏مجممجخاطبان بر نداشته بود.‏ هرجا که یک شوخی نصفه نیمه ای در

‏بمنبممایش اتفاق می افتاد،‏ اساتید تئاتری و چهره های مشهور قهقهه می زدند.‏ انگار با این صداها از

کارگردان تشکر می کردند که به ‏بمنبممایش دعوتشان کرده است.‏ هاهاها...‏ هوهوهو...‏ ترق ترق

ترق...‏ بیب بیب بیب ‏(یکی از عکاسان صدای بیپ دوربینش را خاموش نکرده)‏ در حبنیبنن ‏بمنبممایش

در باز شد و ‏بمتبمماشاچی تازه در تاریکی به ‏همھهممراه راهنمابىیبىی که چراغ قوه را روی صورت من

می انداخت وارد شد.‏ ‏بمنبممایش اما ادامه دارد.‏ ها ها ترق هو بیب....‏ تا اینکه بالاخره ‏بمنبممایش ‏بمتبممام

شد.‏ انفجار تشویق...‏ ‏همھهممه به احبرتبررام گروه بلند شدند...‏ اساتید ‏مجممجحکم تر دست می زدند.‏ اجرا به

روح فلان استاد فقیدی که تازه دار فابىنبىی را وداع گفته تقدبمیبمم شد،‏ اساتید و چهره های آشنا معرفىففىی

!40


گروه تئاتر ا گزیت تبلیغات در تئاتر امروز ایران پرونده ‏بجتبجحریریه ا گزیت ‐ خرداد ٩٧

شدند.‏ ملت تشویق می کردند و اساتید به نوبت تعظیم می فرمودند.‏ دسته گل ها سرازیر شد و

من بلاخره راهی یافتم تا از سالن ببریبررون بروم.‏ ببریبررون از سالن احساس کردم از ‏بمنبممایش خوشم

نیامده،‏ اما صدای ‏تحپتحچ ‏تحپتحچ ‏مجممجخاطبان پشت سرم آمد که کلمات عالىللىی و ‏بىببىی نظبریبرر را از میانشان تشخیص

دادم.‏ هنگام خروج از سالن،‏ از کنار سه پایه ای که رویش پوسبرتبرر ‏بمنبممایش با چندین امضای خوش

خط و اما ناخوانا جا گرفته رد شدم.‏ چند روز بعد چند منتقد کار را ‏بجتبجحسبنیبنن کردند.‏ در هوم پیج

ایسنتا گراثممممم پر شد از بازنشر تبریبرزر ‏بمنبممایش.‏ ‏همھهممه خوشحال و شاد از این ‏بمنبممایش ‏بىببىی نظبریبرر.‏

تعجب می کنید ا گر بگو ‏بمیبمم ‏همھهممه ی این ماجرای واقعی ترکیبىببىی از چند ترفند ساده و شناخته شده ی

تبلیغابىتبىی است؟ شاید ‏همھهممه شان فکرشده و کار تیم تبلیغابىتبىی گروه ‏بمنبممایش نباشد اما بدون شک

‏همھهممه ی اتفاقابىتبىی که تعریف کردم در مقوله ی تبلیغات این ‏بمنبممایش می گنجند.‏ سوال اساسی اینجاست

که من به عنوان یک ‏مجممجخاطب ‏(شاید سخت گبریبرر یا شاید کج سلیقه)‏ چطور می توابمنبمم نظر منفی ام را

در مورد این ‏بمنبممایش،‏ زیر بار این ‏همھهممه هیاهو ‏(برای هیچ!)‏ و سر و صدا به گوش ‏مجممجخاطبان دیگر

برسابمنبمم؟ دیگران چه می کنند؟

احتمالا با خودتان فکر میکنید شبکه های اجتماعی به ‏همھهممبنیبنن درد می خورند.‏ اما آیا خیلی از

‏مجممجخاطبان پیش از آنکه به فکر رساندن صدایشان به دیگران باشند،‏ تا گفت وگو ‏بىیبىی شکل بگبریبررد

زیر بار این ‏همھهممه تبلیغات نظرشان عوض ‏بمنبممی شود؟ نکند این من هستم که اشتباه می کنم؟ شاید

‏بمنبممایش را نفهمیدم!‏ این ‏همھهممه طرفدار حرفه ای!‏ چطور من خوشم نیامد؟ و آرام آرام به این

نتیجه می رسم که ‏بمنبممایش خو ‏بىببىی بوده و من هم به آرامی در این زبجنبججبریبرره قرار می گبریبررم.‏ ‏مجممجحض خالىللىی

نبودن عریضه آن را به دوستابمنبمم هم پیشنهاد می دهم.‏ فراموش می کنم که چبریبرزی از زیبابىیبىی این

‏بمنبممایش نفهمیدم!‏

حال برای اینکه ‏بجببجحث را به تعریف ماجرا ‏مجممجحدود نکنم به چند نکته ی مهم در ‏همھهممبنیبنن راستا اشاره

می کنم و در انتها از ترکیبشان نتیجه ی مورد نظرم را برای ‏سمشسمما شرح می دهم.‏

١. هژموبىنبىی رسانه،‏ تبلیغات و حذف صداهای ‏مجممجخالف

از زمابىنبىی که آنتونیو گرامشی ‏بجببجحث هژمونیک بودن رسانه ها را پیش کشید و بودریار از یک سویه

بودن آن ها[‏‎١‎‏]‏ و فرار از پاسخ گو ‏بىیبىی حرف زد،‏ زمان زیادی می گذرد.‏ آن زمان هنوز شبکه های

اجتماعی سر برنیاورده بودند.‏ امروز رسانه ها ‏بجتبجحت رقابت با شبکه های اجتماعی و برای جلب

رضایت ‏مجممجخاطبانشان،‏ فضا را برای اظهار نظر،‏ کامنت ها و برنامه های ارتباطی با ‏مجممجخاطب باز کرده اند.‏

شبکه های اجتماعی پیشگامان تازه ی دنیای ارتباطات هستند با یک وعده ی شبریبررین:‏ ‏«هر فرد

یک رسانه»‏

!41


گروه تئاتر ا گزیت تبلیغات در تئاتر امروز ایران پرونده ‏بجتبجحریریه ا گزیت ‐ خرداد ٩٧

اما آیا واقعا ‏مجممجخاطبان شبکه های اجتماعی از هژموبىنبىی رسانه ها در امانند؟ آیا عصر یکه تازی

رسانه های یک سویه و تک رو سر آمده؟ پاسخ ‏مجممجحققان نه است[‏‎٢‎‏].‏ شبکه های اجتماعی در لباس

تازه هنوز ‏بجتبجحت تاثبریبرر هژموبىنبىی رسانه هستند.‏ [٣] ‏مجممجحتوا ‏بجتبجحت ‏«تسلط»‏ اقلیبىتبىی خاص ) برگزیده یا

(elite است تا به کمک شهرت اجتماعی ‏(هرچند کوتاه مدت)،‏ قدرت و ثروتشان،‏ فرهنگ،‏ فلسفه

و اخلاقیاتشان را در دنبال کنندگانشان ‏(کاربران این شبکه ها)‏ تزریق کنند.‏ مبریبرزان تسلط،‏ وابسته

به وضعیت و هوسمشسممندی این اقلیت است.‏ اما این اقلیت نبریبرز ‏بجتبجحت تسلط آژانس های تبلیغابىتبىی اند.‏

روش و مسبریبرر را این آژانس ها تعیبنیبنن می کنند.‏

این وضعیت بسیار پیچیده تر از این حرف هاست،‏ اما این ساده سازی کاملا بر اساس ساز و کار

این وضعیت است.‏ آژانس های تبلیغابىتبىی با رصد کردن موج های کوچک اجتماعی،‏ نشانه های

فرهنگی و سیاسی را ثبت می کنند و با دفورماسیون این نشانه ها،‏ پتانسیل های تبلیغابىتبىی را در

جامعه هدف می گبریبررند.[‏‎۴‎‏]‏ هدف فروش بیشبرتبرر و تسلط بر شرایط بازار است.‏ اینفلوئنسرهای

بزرگبرتبرر قوانبنیبنن بازی را از آژانس های تبلیغابىتبىی می گبریبررند،‏ اینفلوئنسرهای کوچکبرتبرر،‏ در این شرایط

بازی را ادامه می دهند و فالوورها نبریبرز در این بازی مهره های سرباز خواهند بود.‏ نظرات کاربران

در معدود مواردی البته این بازی را ‏بهببههم می زنند اما سیستم سریعا آماده ی ترمیم آسیب ها

خواهد بود و حفره ها را پر خواهد کرد.‏

٢. تئاتر خصوصی و قوانبنیبنن بازار

‏بجببجحث مضرات خصوصی شدن تئاتر ‏بجببجحث پیچیده ایست که در این مقاله ‏بمنبممی گنجد،‏ اما مسئله

اینجاست که ا کنون در ایران با تئاتر خصوصی شده ی تغیبریبرر شکل یافته ای سر و کار دار ‏بمیبمم.‏ تغیبریبرر

شکل از آن نظر که ‏همھهممچنان میان خصوصی بودن و ‏بمتبممنای غمزه های ‏لحللححظه ای دولت دست و پا

می زند.‏

اما این بار در این مقاله من قصد دارم فرض کنم که غایت تئاتر ایران ‏همھهممان تئاتر خصوصی

است.‏ ‏همھهممان چبریبرزی که دولت و دست نشانده هایشان آرزو دارند.‏ ا گر قرار است که تئاتر خصوصی

باشد باید برای زنده ماندن تابع قوانبنیبنن بازار شود،‏ تا بتواند از موقعیت ها استفاده کرده و مسبریبرر

سرمایه را به ‏سمسسممت خود متمایل کند.‏ قوانبنیبنن بازار یعبىنبىی رقابت و عرضه و تقاضا.‏ در رقابت امروز

بازار سرمایه،‏ خدمات پس از فروش،‏ ضمانت کیفیت و پاسخ گو ‏بىیبىی به مشبرتبرری معرفىففىی می شوند.‏ در

عرضه و تقاضا،‏ قیمت ها ‏بجتبجحت تاثبریبرر نیاز بازار و تاثبریبرر تبلیغات تعریف می شوند.‏ یعبىنبىی در واقع هر

!42


گروه تئاتر ا گزیت تبلیغات در تئاتر امروز ایران پرونده ‏بجتبجحریریه ا گزیت ‐ خرداد ٩٧

آبجنبجچه تئاتر امروز با فریبکاری از زیر بار مسئولیتش در رفته است.‏ تئاتری که علاقمند به خصوصی

شدن و جذب سرمایه های سرگردان حوزه ی فرهنگ است باید در برابر ‏مجممجخاطب ‏(مشبرتبرری)‏ پاسخ گو

باشد.‏ بتواند کیفیتش را تضمبنیبنن کند و در برابر رقبا پیشنهادهای (Offers) جذابىببىی داشته باشد.‏

بتواند پس از فروش کالای فرهنگی اش به مشبرتبرریِ‏ ناراضی خدمات بدهد،‏ در شرایطی پولش را به

‏بجنبجحوی برگرداند و در ارائه ی اطلاعات کالایش پیش از خرید،‏ شفاف رفتار کند.‏ تئاتری که امروز،‏

هیچ راه ارتباطی با ‏مجممجخاطبش چه قبل از ‏بمنبممایش اثر،‏ چه بعد از ‏بمتبممام شدنش در نظر ‏بمنبممی گبریبررد،‏ در

برابر نارضایبىتبىی مشبرتبرری کاملا ‏بىببىی تفاوت است،‏ با پول،‏ نظر منتقدان را به نفع خود تغیبریبرر می دهد،‏

نظرات منفی را در صفحات تئاتری حذف می کند،‏ قیمت بلیتش را فقط بر اساس نظرات شخصی

تعیبنیبنن می کند،‏ با تبلیغاتِ‏ غبریبررشفاف و دخالت در روند جلب نظر ‏مجممجخاطبان از طریق به دست

گرفبنتبنن تسلط رسانه های اجتماعی،‏ ا کوسیستم بازار را ‏بهببههم می زند،‏ چطور می توان به صداقتش

اعتماد کرد؟

در شرایطی که تلاش یک گروه تئاتری صرف ترفندهای فریبکارانه ی تبلیغابىتبىی می شود و رسانه ها

با پول،‏ ‏بمتبممام حقایق را وارونه جلوه می دهند،‏ تئاتر ‏بىببىی معبىنبىی می شود.‏

این اتفاق تنها ماهیت عقیم تئاتر امروز را نشان می دهد.‏

٣. بازار غبریبررشفاف،‏ رقابت ‏مجممجحدود و واقعیات پیش ساخته

در شرایطی که هر اثر تئاتری برای دیده شدن و بازگشت سرمایه اش باید با ‏همھهممتایان دیگرش

رقابت کند یک برگ برنده نبریبرز دارد و آن ‏مجممجحدودیت انتخاب ‏مجممجخاطبان ‏(به خصوص طبقه ی متوسط)‏

برای صرف سرمایه و سرگرم شدن است.‏ ‏مجممجخاطبابىنبىی که برای حضور در عرصه ی جامعه و تعامل

با ‏همھهممدیگر فرصت های ‏مجممجحدودی دارند و برای گذراندن اوقات فراغتشان گزینه های کمی پیش رو

دارند هدف تبلیغات تئاتر قرار می گبریبررند.‏

حضور ‏مجممجخاطب اما باید مستمر باشد.‏ زمابىنبىی که دست تبلیغات بعد از گذشت زمان رو شود و هر

اجرای تئاتری به کیفیت و فریبندگی تبلیغاتش نباشد و ‏مجممجخاطب ناراضی از سالن ببریبررون برود،‏ تئاتر

خصوصی احساس خطر خواهد کرد.‏ اینجاست که نقش مهم آژانس های تبلیغابىتبىی تازه شروع

خواهد شد.‏ در این پروسه،‏ تئاتر به عنوان ‏مجممجحل جذب سرمایه دست ‏همھهممکاری به ‏سمسسممت بنگاه های

تبلیغابىتبىی دراز می کند و بنگاه های تبلیغابىتبىی متقابلا به ‏سمسسممبىتبىی متمایل می شوند که پتانسیل

سرمایه گذاری فرهنگی و اجتماعی داشته باشد.‏ دوباره روند شناسابىیبىی نشانه های مورد علاقه ی

Signs) (Trends جامعه ی هدف شروع می شود.‏ هدفگذاری ها به قصد پایبنیبنن آوردن ریسک

!43


گروه تئاتر ا گزیت تبلیغات در تئاتر امروز ایران پرونده ‏بجتبجحریریه ا گزیت ‐ خرداد ٩٧

سرمایه گذاری این بار در ‏مجممجحتوا و موضوعات دخالت می کنند.‏ ‏(یادتان هست سال پیش چند اثر

تئاتری با مضامبنیبنن نوستالژیک و گذشته ی پر افتخار ما ایرانیان به صحنه رفت؟)‏ در ‏همھهممبنیبنن نقطه تئاتر

به آرامی از ‏بمتبممام آرایه های هبرنبرری اش ‏بهتبههی می شود و ابزاری می شود برای ارضا و تثبیت

خواسته های جامعه ی خرده بورژوا.‏ ‏مجممجحتوا،‏ تبلیغات را احضار می کند و تبلیغات نبریبرز ‏مجممجحتوا را کنبرتبررل

می کند.‏ یک بده بستان ساده است.‏ تبلیغات مشبرتبرری بیشبرتبرر به سالن ها سرازیر می کند،‏ تئاترها نبریبرز

در مقابل برای تضمبنیبنن هزینه ی تبلیغات در برابر ایده های بازار سر خم می کنند.‏

رسانه ها به مرور تسلط کامل بازار تئاتر را بدست می آورند و واقعیبىتبىی که در جامعه در جریان

است به دست ‏همھهممبنیبنن بنگاه های تبلیغابىتبىی ‏(که دیگر تئاتر هم جزبىئبىی از آن ها شده است)‏ دچار

اعوجاج شده و تبدیل به واقعیت پیش ساخته می شود.‏ واقعیبىتبىی منطبق بر مناسبات بازار سرمایه،‏

چه چبریبرزی ‏مجممجخاطب سرگردان را جذب می کند،‏ ‏همھهممان را روی صحنه می آور ‏بمیبمم ‏(مثل هجوم

استندآپ کمدی ها بر صحنه ی ‏بمنبممایش).‏ در واقع تبلیغابىتبىی که سعیشان ‏«تلقبنیبنن»‏ مفاهیم است نه

اطلاع رسابىنبىی و فراهم کردن فرصت گفت وگو.‏

نتیجه:‏ چه باید کرد؟

آیا ما با تبلیغات به کل ‏مجممجخالفیم؟ نه.‏ ما با بازبمنبممابىیبىی منطق بازار بر روی صحنه ‏مجممجخالفیم.‏ ما با تبلیغابىتبىی

‏مجممجخالفیم که در مناسبات بازار ‏همھهممه چبریبرز اعم از هبرنبرر،‏ تکنیک،‏ مفاهیم انسابىنبىی و اخلاقیات را فدای

فروش می کند.‏ آیا ‏بمنبممی شود تبلیغات را در تعامل جدی با مردم پیش برد؟ واقعا ‏بمنبممی شود به

‏مجممجخاطبان اجازه ی اظهار نظر داد؟ ‏بمنبممی شود رسانه های متمرکز دولبىتبىی را برای ‏بمنبممایش تبلیغات تئاتر به

صورت رایگان ‏مجممججاب کرد؟

سویه ی حرف این مقاله ‏مجممجخاطب است.‏ هدف من این پیشنهاد به ‏مجممجخاطبان تئاتری است که نباید

مقهور ایده ی رسانه ها شد.‏ تشکیل گروه های کوچک برای گفت وگو در مورد یک اثر،‏ نوشبنتبنن

نظرات و حضور در عرصه ی تئاتر،‏ دخالت در اجرا،‏ اعبرتبرراض به کارگردابىنبىی که در هر اجرا یک یا

دو عکاس را ‏مجممججبور می کند تا از اثرش عکس بگبریبررند،‏ اعبرتبرراض و ‏مجممجخالفت با کارگردانابىنبىی که روابط

عمومی ضعیفی دارند و پاسخ گوی نظرات ‏مجممجخاطب نیستند،‏ بایکوت بازیگری که تنها به قصد فروش

در اثری نقش ایفا می کند،‏ اعبرتبرراض به تئاتری که با ‏بىببىی تفاوبىتبىی تاخبریبرر در شروع اجرایش را ‏بىببىی اهمھهممیت

جلوه می دهد.‏ در واقع پیشنهاد من یافبنتبنن راه حضور بر صحنه ی تئاتر است.‏ ‏مجممجخاطبان باید صحنه

را در دست بگبریبررند تا افسارشان به دست منطق پوچ سرمایه نیافتد.‏ برگزاری کمپبنیبنن برای ‏مجممجخالفت

با کارگردانابىنبىی که هزینه های شفاف اثرشان را ارائه ‏بمنبممی دهند و در ‏بهنبههایت ‏مجممجخالفت جدی با مدافعان

!44


گروه تئاتر ا گزیت تبلیغات در تئاتر امروز ایران پرونده ‏بجتبجحریریه ا گزیت ‐ خرداد ٩٧

تئاتر خصوصی که در خانه ی تئاتر ایده های دولت را برای سرباز زدن از ‏جمحجممایت تئاتر تکرار

می کنند.‏

هدف این است که تئاتر از بند کالابىیبىی شدن بیشبرتبررش خلاص شود و بیشبرتبرر نگاهش به جای

بازگشت سرمایه به تغیبریبرر و تاثبریبرر در اجتماع باشد.‏ ‏همھهممچون یک ‏بهنبههاد اجتماعی،‏ نه مثل یک دکان

بقالىللىی که فقط به فکر فروش دولابهپبههنای اجناس بنجلش است.‏

خرداد ١٣٩٧

منابع:‏

[١] مقاله ی ‏«در فضابىیبىی کاملا ابهببههام انگبریبرز»‏ ژان بودریار،‏ ترجمججممه ی ابراهیم حقیقی و مرتضی

تیمورتاش

Bigthink.com- How Social Media is changing the fabric of [٢]

reality- Orion Jones

http://newhousesocialmedia.syr.edu/are-social-media- [٣]

/hegemonic

[۴] مقاله ی ‏«قدرت رسانه ای،‏ ایدئولوژی و بازارها»‏ جیمز کوران،‏ ترجمججممه ی شهناز مسمی پرست

!45


گروه تئاتر ا گزیت تبلیغات در تئاتر امروز ایران پرونده ‏بجتبجحریریه ا گزیت ‐ خرداد ٩٧

!46


گروه تئاتر ا گزیت تبلیغات در تئاتر امروز ایران پرونده ‏بجتبجحریریه ا گزیت ‐ خرداد ٩٧

دیگر انتشارات گروه تئاتر ا گزیت

!47

www.exittheatre.ir

More magazines by this user
Similar magazines