مدیریت در تئاتر امروز ایران

exittheatre
  • No tags were found...

پرونده تحریریه اگزیت . 
آبان نود و هفت
به قلم: مجید اصغری، آرمان عزیزی، اردشیر شیرخدایی، شیرین میرزانژاد

گروه تئاتر ا گزیت مدیریت در تئاتر امروز ایران پرونده ‏بجتبجحریریه ا گزیت ‏‐آبان ٩٧


مدیریت در تئاتر امروز ایران

پرونده ‏بجتبجحریریه گروه تئاتر ا گزیت

آبان ماه ١٣٩٧

به قلم:‏

اردشبریبرر شبریبررخدابىیبىی،‏ آرمان عزیزی،‏ ‏مجممججید اصغری،‏ شبریبررین مبریبررزانژاد

!2


گروه تئاتر ا گزیت مدیریت در تئاتر امروز ایران پرونده ‏بجتبجحریریه ا گزیت ‏‐آبان ٩٧

!3


گروه تئاتر ا گزیت مدیریت در تئاتر امروز ایران پرونده ‏بجتبجحریریه ا گزیت ‏‐آبان ٩٧

فهرست مطالب

✮ سیاست گذاری های بازار؛ هم پیمابىنبىی نامبارک دولت و ‏بجببجخش خصوصی در ویرابىنبىی تئاتر ایران ‐ اردشبریبرر شبریبررخدابىیبىی….…صفحه ۵

✮ گفت و گوی ا گزیت با ‏«مجممجحمد علی ‏بهببههبودی»‏ بازیگر ، کارگردان و فعال سندیکابىیبىی مقیم آلمللممان ‐ آرمان عزیزی ……… صفحه ١٨

✮ بررسی عوامل شارلاتانبریبرزم در هبرنبرر و تئاتر امروز ایران ‐ ‏مجممججید اصغری ‏.……………………………………………صفحه ٣٣

مدیریت ‏«غبریبرر»‏ خصوصی در خانه موزه استاد عزت الله انتظامی ‐ گروه تئاتر ا گزیت ‏.………………………………صفحه ۴١

!4


گروه تئاتر ا گزیت مدیریت در تئاتر امروز ایران پرونده ‏بجتبجحریریه ا گزیت ‏‐آبان ٩٧

سیاست گذاری های بازار؛ هم پیمابىنبىی نامبارک دولت و ‏بجببجخش خصوصی در ویرابىنبىی تئاتر ایران

‏بجتبججربه ‏بمتبمماشای تئاتر امروز؛ غارت زدگی‏

اردشبریبرر شبریبررخدابىیبىی

در نوشتار زیر تلاش می کنم به عنوان ‏مجممجخاطبىببىی که در دو دهه ی اخبریبرر به طور پیگبریبررانه تئاتر ‏بمتبمماشا

کرده،‏ اعبرتبرراضم را نسبت به فریبکاری در تئاتر و به شرایط و سیاست گذاری هابىیبىی که منجر به

زوال تئاتر متفکر در این سال ها شده،‏ ابراز کنم.‏ از اواسط دهه هفتاد ‏سمشسممسی شروع به ‏بمتبمماشای

تئاتر کردم.‏ از دورابىنبىی که به ‏بجتبجحولات عمیق در تئاتر بعد از انقلاب معروف شد.‏ شروع

شکوهمھهممندانه ای بود.‏ ‏بجتبججربه ‏بمتبمماشای تئاتر روایبىتبىی پرویز ‏ممممممنون که شبریبررین و فرهاد را با برداشبىتبىی

متفاوت و نو از هبرنبرر نقالىللىی حکایت می کرد.‏ بانو آئو ‏بىیبىی و کارنامه بنداربیدخش ‏بهببههرام بیضابىیبىی بزرگ..‏

!5


گروه تئاتر ا گزیت مدیریت در تئاتر امروز ایران پرونده ‏بجتبجحریریه ا گزیت ‏‐آبان ٩٧

***

دایره گچی قفقازی و بازی اسبرتبرریندبرگ استاد ‏سمسسممندریان..‏ عروسی خون و شکار روباه علی

رفیعی..‏ پوف،‏ زنده یاد هوشنگ حسامی و کارهای تکرارنشدبىنبىی گروه نرگس سیاه از آنتیگونه و

سیاها تا خانه گذشته ما است و ...

تئاتر یکی از منابع مهم فکری،‏ اندیشه ای و روحی برابمیبمم تلقی می شود.‏ یک عشق ماندگار..‏ در

این سال ها با روند کالابىیبىی سازی تئاتر و ‏بجتبجحمیل مناسبات بازار بر عرصه ‏بمنبممایش،‏ نه تنها به ‏بهنبههاد تئاتر

بلکه به ‏بمتبمماشا گران جدی تئاتر چون من خیانت و جفای بزرگی رفته است.‏

زوال کیفی تئاتر و شیوع تئاترهای جعلی و متظاهرانه در این سال ها تنها یک برداشت شخصی

نیست بلکه واقعیت عمومی است و امروز ‏بمتبممامی فعالبنیبنن عرصه تئاتر از هر طیفی ‏(در ظاهر)‏ به آن

اذعان دارند و تئاتر اندیشمند را در وخیم ترین شرایط خود در چندین دهه قبل توصیف

می کنند.(‏‎١‎‏)‏

‏بجتبججارت و دروغ سرطان دامن گبریبرر تئاتر شده است.‏ تئاتر صداقتش را از کف می دهد؛ قدرت متفکر

و انقلابىببىی اش در جهت منافع و مناسبات بازار رنگ و نبریبررنگ مصادره شده است.‏

این نوشتار مدعی بررسی روسمشسممند فراز و نشیب های تئاتر ایران در این سال ها نیست.‏ اساسا آمار

و مستندات قابل اتکاء کمی و کیفی هم در این زمینه کمیاب است.‏ لیکن با توجه به ‏بجتبججربه های

شخصی به عنوان یک ‏مجممجخاطب پیگبریبرر و دغدغه مند تئاتر در طول این دو دهه که عمری حساب

می شود و توسل به چند ‏بمنبممونه ی مقایسه ای در ‏بجببجخش هابىیبىی از این نوشته در تلاشم وضعیت رو به

زوال تئاتر امروز را نبریبرز به طور انضمامی توضیح دهم با این یادآوری که قصد ‏بجتبجخریب

یاغرض ورزی شخصی نسبت به هیچ فردی در اینجا وجود نداشته است.‏

بازار؛ تزویر و ابتذال را به تئاتر پیشکش می کند.‏

علی اصغر دشبىتبىی کارگردان ‏بجتبججربه گرای تئاتر،‏ دوران های ‏مجممجختلف تئاتر ایران در بعد از انقلاب را

این گونه توصیف می کند(‏‎٢‎ ): ‏«اوائل انقلاب و دوران جنگ تئاتر مدیومی است مبتبىنبىی بر

اعتقادات.‏ بعد از جنگ واژه ‏«تعهد»‏ به تئاتر الصاق می شود.‏ این واژه به تدرتحیتحج رنگ می بازد و

بعد از خرداد ١ ٣٧۶ کلیدواژه ‏«کیفیت»‏ در تئاتر اهمھهممیت پیدا می کند.‏ در این دوران ارزیابىببىی

تئاتر به یک ارزیابىببىی کیفی تبدیل می شود و خلاقیت ارزش پیدا می کند و مبنای ارزیابىببىی قرار

می گبریبررد.‏ در سال های اخبریبرر واژه ‏«اقتصاد»‏ در تئاتر جایگزین شده است.»‏

دشبىتبىی،‏ خود یکی از مصادیق قربانیان خودآ گاه تاثبریبرر ویرانگر اقتصاد بازار بر تئاتر اصیل است.‏ او

در مقطع انتهابىیبىی دوران اصالت کیفیت تئاتر،‏ برای اجرای ‏بمنبممایش پینوکیو که نقد نظام آموزشی بود،‏

دوازده ماه وقت صرف ‏بمتبممرین می کند.‏ (٣) حالا در دوران سیطره بازار و اقتصاد ‏همھهممبنیبنن کارگردان

!6


گروه تئاتر ا گزیت مدیریت در تئاتر امروز ایران پرونده ‏بجتبجحریریه ا گزیت ‏‐آبان ٩٧

‏بجتبججربه گرا،‏ ‏بمنبممایش نام برده را روی صحنه می برد که اثری ایگوییسبىتبىی با یک ایده خصوصی به نظر

می رسد و زمان طرح ایده تا اجرابىیبىی کردنش به مدت دو ماه و نیم تا سه ماه به طول ابجنبججامیده

(۴) و به اعتبار بازیگران عرصه تئاتر ‏بجتبججر ‏بىببىی مانند پانته آ پناهی ها و آتیلا پسیابىنبىی و چهره ای مانند

نگار جواهریان،‏ ‏بىببىی آنکه از توان اجرابىیبىی آبهنبهها در بافت ‏بمنبممایش استفاده چندابىنبىی کرده باشد و با

شاموربىتبىی بازی های تکنیکی و البته استفاده از تبلیغات عرصه ‏مجممججازی با تکیه بر این چهره های

معتبرببرر،‏ به جذب ‏مجممجخاطبان و تضمبنیبنن گیشه اش دست می یازد.‏ این شیوه دقیقا ‏همھهممان شیوه راتحیتحج در

تئاتر کاسب کار غبریبرر ‏بجتبججر ‏بىببىی در به کارگبریبرری سلبرببرریبىتبىی ها و..‏ برای جلب ‏مجممجخاطب است.‏

‏بمثبممیبىنبىی،‏ برهابىنبىی مرند،‏ دشت آرای،‏ حداد و یعقو ‏بىببىی و...‏ ‏بجببجخشی دیگر از این نسل برآمده از دوران

کیفی تئاتر هستند که خودآ گاه یا ناخودآ گاه و با دلایل متفاوت به موتور ‏مجممجحرکه فکری تکوین

روند خصوصی سازی دستوری و دولبىتبىی تئاتر در سال های اخبریبرر تبدیل شده اند.‏

استقبال یا سکوت ‏بجببجخشی از هبرنبررمندان تئاتر در مواجهه با سراب ‏بجنبججات ‏بجببجخش خصوصی سازی و

خودکفابىیبىی اقتصادی تئاتر،‏ نتاتحیتحج مایوس کننده ای برای ‏بهنبههاد تئاتر و برای ‏مجممجخاطبانش در بر داشته

است.‏ در برخی از ‏بجتبجحلیل های راتحیتحج در قبال این شکل از سکوت یا پذیرفبنتبنن ‏بىببىی چون و چرای لغو

کمک های مالىللىی دولت در قالب خصوصی سازی اجباری از طرف هبرنبررمندان آن را در قالب وا کنشی

‏جمججممعی نسبت به رفتار نادرست دولت ‏بهنبههم و دهم و شکل پرداخت و قطع کمک های مالىللىی در آن

مقطع ‏بجتبجحلیل کرده اند.‏ حال آنکه خصوصی سازی ذیل برنامه های تعدیل ساختاری در دستور کار

‏بمتبممام دولت های پس از جنگ قرار داشته است لیکن در دولت ‏بهنبههم و دهم با شدت فزاینده ای

در ‏بمتبممام ‏بجببجخش ها مورد پیگبریبرری قرار گرفت و ‏همھهممچنان نبریبرز مورد پیگبریبرری و از اولویت های کلان

اجرابىیبىی در کشور است.‏ از نتاتحیتحج این روند در ‏بجببجخش های ‏مجممجختلف مانند ‏بهببههداشت و آموزش بالا رفبنتبنن

هزینه ها و کاهش ‏بهببههره مندی اقشار کم درآمد مانند کارگران،‏ کارمندان و...‏ است.‏ خصوصی سازی

تئاتر اندیشه ‏مجممجحور به گران شدن و نبریبرز کاهش کیفی،‏ سبرتبرروبىنبىی و ‏بىببىی خاصیبىتبىی آن می ابجنبججامد.‏

چند ‏بمنبممونه انضمامی از آثار سیاست گذاری های خصوصی سازی بر زوال روندهای تئاتر

یکی از کارگردانان و مدیران تئاتری برآمده از نسل دوران کیفی تئاتر،‏ مهرداد رایابىنبىی ‏مجممجخصوص

است.‏ ‏بجتبججربه دو دهه ‏بمتبمماشای تئاتر به من ‏مجممجخاطب پیگبریبرر فرصت مقایسه ی شیوه نگاه و عملکرد این

هبرنبررمند را دست کم در خصوص یک ‏بمنبممایش در طول سالیان داده است.‏ مهرداد رایابىنبىی ‏مجممجخصوص،‏

دانش آموخته کارشناس ادبیات ‏بمنبممایشی و دکبرتبررای مطالعات تئاتری از انگلستان است.‏ بیشبرتبرر این

سال ها را در پست های مدیریبىتبىی تئاتر فعال بوده.‏ مدیرکل امور ببنیبنن المللممللی اداره کل هبرنبررهای

‏بمنبممایشی،‏ آخرین منصب او قبل از استعفایش در سال‎٩۶‎ بوده است.‏ رایابىنبىی ‏مجممجخصوص عضو هیات

علمی و استاد دانشگاه نبریبرز هست.‏ ‏«مهمبرتبررین ماموریت رایابىنبىی ‏مجممجخصوص در دوران تصدی پست

!7


گروه تئاتر ا گزیت مدیریت در تئاتر امروز ایران پرونده ‏بجتبجحریریه ا گزیت ‏‐آبان ٩٧

**

دولبىتبىی اش در جبهه ای بود که هدف اصلی وزاربجتبجخانه متبوعش و دولت یازدهم در حوزه تئاتر به

حساب می آمده:‏ خصوصی سازی تئاتر.»‏ (۵)

‏بمنبممایش ‏«خشم و هیاهو»ی رایابىنبىی ‏مجممجخصوص را اولبنیبنن بار در خرداد ١ ٣٧٩ در تئاترشهر دیدم.‏

‏بمنبممایش مردانه ای که علی سلیمابىنبىی،‏ ‏مجممججید آقا کر ‏بمیبممی به ‏همھهممراه خود کارگردان در آن بازی داشتند و

با وجود گذشت سالیان ‏بىببىی آنکه جزئیات را به یاد بیاورم ، سرزندگی و قدرت بازی بازیگران را

در آن اجرا فراموش نکرده ام.‏ هجده سال بعد در زمستان ١ ٣٩۶ رایابىنبىی ‏مجممجخصوص،‏ خشم و

هیاهو را در سالن خصوصی شهرزاد و با بازیگران چهره و به اصطلاح برند!‏ ‏(هانیه توسلی،‏ علی

سرابىببىی،‏ امبریبررحسبنیبنن رستمی)‏ روی صحنه برد.‏ این ‏بمنبممایش ظاهرا قرار بود با زهرخند،‏ سیستم

اصلاحی تربیبىتبىی را به نقد بکشد و بر نقش و مسئولیت افراد اجتماع بر شکل گبریبرری بزه کاری در

یک فرد آسیب پذیر تا کید کند.‏ به نظرم جهان ‏بمنبممایش رایابىنبىی ‏مجممجخصوص فاقد عمق،‏ تکبرثبرر و نوآوری

و حبىتبىی سرزندگی در بازی ها بود.‏ کارگردان با جا به جا کردن شخصیت ‏(تیپ)‏ یک زن به جای

شخصیت ‏(تیپ)‏ یکی از مردها در ‏بمنبممایش قبلی ظاهرا قصد روزآمدی و توجه به نیاز جامعه امروز

در طرح مسائل زنان داشته.‏ اما شکل پرداخت و حضور زن ربط چندابىنبىی به مساله جنسیت و

مشکلات امروزی زنان نداشت و اساسا موضوع ‏بمنبممایش بعد از گذشت حدود دو دهه از اجرای

‏بجنبجخستبنیبنن و با وجود این ‏همھهممه تغیبریبررات و پیچیدگی های جدید در جامعه،‏ نابسنده به نظر می رسید.‏

به عنوان یک ‏مجممجخاطب سوالمللمم این است که آیا این استاد دانشگاه و مدیر پیشرو در امر

خصوصی سازی،‏ هیچ سراغی از بازیگران با استعداد و خوش قربجیبجحه ‏(غبریبرر برند)‏ نداشته تا برای

‏بمنبممایشش آبهنبهها را به روی صحنه به کار بگمارد؟ آیا اجرای ‏مجممججدد این ‏بمنبممایش بعد از این ‏همھهممه سال،‏ با

چنبنیبنن نگاهی و با این ترکیب از بازیگران صرفا برای موفقیت در گیشه صورت نگرفته است؟ آیا

این ‏همھهممه تلاش های مدیریبىتبىی برای خصوصی سازی تئاتر نتیجه ‏بهنبههابىیبىی اش،‏ صرفا فتح پبریبرروزمندانه ی

گیشه نبوده است؟

تاثبریبرر و اعجاز تئاتر اصیل،‏ پایدار است.‏ اثر اجرای قدربمتبممند ‏بمنبممایش شب به خبریبرر مادر ‏مجممجحمد یعقو ‏بىببىی

در سالن ‏سمشسمماره ٢ تئاترشهر یا رقص کاغذپاره هایش و یا گل های ‏سمشسممعدابىنبىی که شکل اجرابىیبىی

منحصرش بعد از بیست سال در تئاتر ایران تکرار نشده است،‏ در من جریان دارد.‏ تاثبریبرر ‏بمتبمماشای

اجرای ‏بمنبممایش مصاحبه ‏مجممجحمد رجمحجممانیان با بازی عالىللىی نصبریبررپور و حضور اجمحجممدآقالو و داستان اثرات

شکنجه بر دخبرتبرر چریک الحللحجزایری ‏همھهممچنان بعد از گذشت بیست سال به یاد آوردبىنبىی است و یا

‏مجممججلس نامه اش به عنوان ‏بمنبممایش ایرابىنبىی...‏ اما بسبرتبرر سیاست گذاری های فرهنگی کلان در لغو

پشتیبابىنبىی های لازم از هبرنبرر و هبرنبررمندان و اسبرتبرراتژی های فردی این هبرنبررمندان برای بقاء و ‏همھهممچنبنیبنن

عدم ‏همھهممبستگی مطالبه گرانه جامعه تئاتری از دولت برای ‏جمحجممایت ‏بىببىی دخالت باعث شده آثار کنوبىنبىی

!8


گروه تئاتر ا گزیت مدیریت در تئاتر امروز ایران پرونده ‏بجتبجحریریه ا گزیت ‏‐آبان ٩٧

این هبرنبررمندان و بسیاری مانند آبهنبهها،‏ به ویروس ‏بجتبججاری نظام بازار،‏ آلوده شوند و از اصالت و

اثربجببجخشی کمبرتبرری برخوردار باشند.‏

امبنیبنن عظیمی روزنامه نگار هم معتقد است:«مجممجحمد رجمحجممانیان و ‏مجممجحمد یعقو ‏بىببىی با آن عقبه فکری

زیبابىیبىی شناسی ارزسمشسممند نا گهان به کارگردانابىنبىی مبتلا به منطق بازار تبدیل می شوند.‏ که تنها در

جستجوی رفع نیازهای ‏مجممجخاطب از طریق ارضای حس نوستالژی،‏ سرگرمی سازی دست چندم و

تکه پرا کبىنبىی سیاسی می شوند و دیگر نشابىنبىی از اصالت و خلاقیت و تعهد در کارشان نیست.»‏ (۶)

شرایط حا کم بر تئاتر امروز و مناسبات مسموم جریان غالب جاری و ایدئولوژی بازار ‏همھهممواره

خطرهای جدی قلمداد می شود برای حذف یا هضم گروه های مستقل و آلبرتبررناتیو،‏ استعدادهای

جدید و هر حرکبىتبىی که قصد دارد به شکل و شیوه ای ضد جریانات حا کم حرکت کند.‏

خصوصی سازی،‏ تئاتر شهرستان ها را با ایستابىیبىی رو به رو کرده است.‏ هزینه های تولید تئاتر برای

گروه های تئاتری فعال بالا رفته است.‏ این سیاست گذاری ها نابرابری،‏ ‏بىببىی اثری و ‏بهنبههایتا مرگ

خلاقیت های استعدادهای تئاتری را در سراسر ایران به ‏همھهممراه می آورد.‏

مرتضی مبریبررمنتظمی،‏ یکی از کارگردانان ایده مند دوران حا کمیت اقتصاد بر تئاتر است که

ویروس های جریانات بازار،‏ صداقت سخن کار تئاتری اش را ‏مجممجخدوش کرده است.‏ مبریبررمنتظمی در

سال ١٣٩٣ ‏بمنبممایش P2 را با نویسندگی و بازی عباس ‏جمججممالىللىی،‏ هبرنبررمند معبرتبررض و پرسش گر تئاتر به

روی صحنه برد.‏ موضوع ‏بمنبممایش با نگاه مدرنیسبىتبىی به داستان ضحا ک،‏ مضموبىنبىی اعبرتبرراضی و آ گاه

داشت.‏ این کارگردان نوگرا که به نظر می رسید تئاتر را ‏مجممجحملی برای آ گاهی و اعبرتبرراض

می دانست،‏ ‏بمنبممایش بکت را با نوعی نگاه خنبىثبىی نسبت به ‏بمنبممایشنامه ژان آنوی،‏ روی صحنه آورد.‏

‏همھهممزمان مبریبررمنتظمی یکی از ‏بهتبههیه کنندگان ‏بمنبممایش گم و گور،‏ به کارگردابىنبىی امبریبرر مهندسیان و بازی

الناز شا کردوست شد.‏

‏بمنبممایش گم و گور،‏ یکی از ضعیف ترین ‏بمنبممایش های سال های اخبریبرر بود که ‏بمتبمماشا کرده ام.‏ مشخص

نیست کارگردان جوان و ‏بىببىی ‏بجتبججربه ، این ‏بمنبممایش را بر اساس چه مناسبابىتبىی با چنبنیبنن گروهی روی

صحنه ایرانشهر برده است.‏ با متبىنبىی ‏لحللحجام گسیخته که گاه فاقد چفت و بست های ابتدابىیبىی بود.‏ در

این ‏بمنبممایش شا کردوست نقش مقابل امبریبررجعفری بود و حبىتبىی توانابىیبىی کنبرتبررل فراز و فرودهای صدایش

را در طول اجرا نداشت.‏ آیا باید به نگاه به اصطلاح اعبرتبرراضی مبریبررمنتظمی در تئاترش باور داشت

وقبىتبىی در تولید یک ‏بمنبممایش کاسبکارانه و ‏بجتبججاربىتبىی مشارکت دارد؟ آیا این یک دروغ بزرگ نیست؟

‏بمنبممایش شب سبریبرزدهم ‏جمحجممید امجممججد را در پایبریبرز ١ ٣٧٩ از آخرین ردیف بالکن سالن اصلی تئاترشهر

‏بمتبمماشا کردم.‏ سالن ‏مممممملو از ‏جمججممعیت بود و ‏بمنبممایش مفرح و سالمللممی را با نقش آفریبىنبىی دلحللحچسب بازیگران

اصیل تئاتر شاهد بودم.‏ در سال ١٣٩۵ در ‏بمنبممایش سه خواهر و دیگران به اجبار قوانبنیبنن نانوشته

و مبهم خصوصی سازی حبىتبىی در سالن دولبىتبىی!‏ دال برضرورت حضور سلبرببرریبىتبىی در یک ‏بمنبممایش،‏ امجممججد

!9


گروه تئاتر ا گزیت مدیریت در تئاتر امروز ایران پرونده ‏بجتبجحریریه ا گزیت ‏‐آبان ٩٧

از ‏بهببههنوش ‏بجببجختیاری استفاده کرد ‏بىببىی آنکه واقعا تاثبریبرر کیفی بر روند ‏بمنبممایش بگذارد و یا بر فروش

بالای بلیط تاثبریبرر معناداری داشته باشد.‏

جعل تار ‏تحیتحخ تئاتر یونان باستان به نام خصوصی سازی

پروژه خصوصی سازی فرهنگی در کشور،‏ ذیل اجرابىیبىی شدن ابلاغيه سياست های کلی اصل ۴ ۴

قانون اساسی در سال ١ ٣٨ ۴ شتاب بسیاری گرفت.‏ اراده سیستم مببىنبىی بر خصوصی سازی تئاتر

در معنای قطع بودجه های ‏جمحجممایبىتبىی از تولید تئاتر به طور موجدانه و البته به شکل دستوری از تارتحیتحخ

مذکور لازم الاجرا شد.‏ گفتمان غالب و حا کم نبریبرز از میانه دهه هشتاد،‏ خصوصی سازی تئاتر را

به عنوان تنها راه حل ‏بجنبججات دهنده تئاتر از معضلات و ‏مجممجحدودیت هایش تقدیس کرده است.‏ با

نگاهی اجمججممالىللىی به ‏مجممجحتوای تولید شده مرتبط با سیاست گذاری ها و مسائل کلان تئاتر کشور از ‏همھهممان

مقطع در گفتارهای دانشگاهی،‏ رسانه ای،‏ مطبوعابىتبىی و ‏بجتبجحقیقابىتبىی کشور متوجه می شوید گفتمان

غالب امر خصوصی سازی تئاتر را پیشاپیش به عنوان هدف غابىئبىی تلقی می کند.‏ حبریبررت آور اینکه

در ‏بمتبممام طول این سال ها اساسا تعریف متعبنیبنن و قانوبىنبىی از خصوصی سازی،‏ تئاتر دولبىتبىی،‏ تئاتر

خصوصی در دسبرتبررس نیست و سازوکارهای دلالتمند مدوبىنبىی در رژ ‏بمیبمم حقوفىقفىی فرهنگی کشور در

این رابطه تدوین نشده است.‏ در ‏بمتبممام این سال ها به ‏بهببههانه ی واهی خوداتکابىیبىی تئاتر،‏ دولت از

‏بمتبممامی وظایف ذابىتبىی ‏جمحجممایبىتبىی و مالىللىی اش در قبال تولید تئاتر،‏ هبرنبررمندان تئاتر و ‏مجممجخاطبان تئاتر شانه خالىللىی

کرده است.‏ ‏بىببىی آنکه نظارت و ارزشیابىببىی شکل و ‏مجممجحتوی ‏بمنبممایش ها را لغو کند.‏ گو اینکه روند

خصوصی سازی تئاتر و حا کمیت بازار،‏ به طور بطبىئبىی و نامربىئبىی مناسبات سانسور اقتصادی را به تئاتر

‏بجتبجحمیل می کند که تبعات منفی گسبرتبررده تری هم نسبت به سانسورهای معمول دارد و از آبهنبهها پیشی

می گبریبررد.‏ در حال حاضر دولت جلودار امر خصوصی سازی تئاتر است و ‏سمسسممینارها و نشست های

بسیاری را برای تبیبنیبنن و توجیه لزوم اجرای آن تدارک می بیند،‏ گو اینکه پیشاپیش و از مدت ها

قبل در حال مدیریت و اجرابىیبىی کردن این روند بوده است.‏

به ‏بمنبممونه ای از تدارک پروپا گاندیسبىتبىی تثبیت گفتمان خصوصی سازی تئاتردر میانه دهه هشتاد

توجه کنیم.‏

در مقاله ی زیر با عنوان ‏«تاملی بر جریان خصوصی سازی ایران»(‏‎٧‎‏)،‏ نویسنده با ‏بمتبممسک به تارتحیتحخ

تئاتر یونان باستان و مصاحبه با هبرنبررمندابىنبىی مانند نادر برهابىنبىی مرند،‏ نغمه ‏بمثبممیبىنبىی و...‏ در ‏بىپبىی این ایده

است که خصوصی سازی در تئاتر،‏ امری ابدی ‐ ازلىللىی است.‏ ‏بجتبجحلیل این مقاله و البته اظهارات

مصاحبه شوندگان آن،‏ تطابق چندابىنبىی با مفاهیم مدرن مبابىنبىی اقتصاد سیاسی در جهابىنبىی کنوبىنبىی ندارد

و فقر ‏بجتبجحلیلی و استدلال ‏بىببىی ارتباط در مفاهیم به کار گرفته شده در آن عیان است.‏ اساسا نقش

نئولیبرببررالیسم،‏ برنامه های تعدیل ساختاری،‏ وظایف دولت متمدن مدرن در شکل و شیوه

!10


گروه تئاتر ا گزیت مدیریت در تئاتر امروز ایران پرونده ‏بجتبجحریریه ا گزیت ‏‐آبان ٩٧

‏جمحجممایت های فرهنگی و ... در این مقاله مورد غفلت قرار گرفته است و به نظر می رسد در یک

شیفتگی نئولیبرببررالیسبىتبىی،‏ مفهوم خصوصی سازی در تئاتر تقدیس می شود.‏

نویسنده در شروع با سخبىنبىی به نقل خودش از ارسطو شروع می کند:«تئاتر به مفهوم حقیقی کلمه

از ابتدای پیدایش به عنوان هبرنبرر مستقل به ‏سمشسممار آمده که نه فرمانبرببرردار کسی یا جابىیبىی بوده و نه

دست نیاز به سوی دولت دراز می کرده است.»‏

در اینکه تئاتر واقعی ‏بمتبمملک ناپذیر است،‏ شبهه ای وجود ندارد.‏ اما شکل و شیوه نقل قول ها و

‏بجتبجحلیل های مقاله مورد اشاره در راستای ‏همھهمماهنگی با سیاست گذاری های حا کمیبىتبىی مببىنبىی بر

وا گذاری ‏(بجتبجحمیل)‏ ‏بمتبممامی مسئولیت های ‏جمحجممایبىتبىی و مالىللىی دولت بر دوش هبرنبررمندان تئاتر و ‏بمتبمماشا گران

است.‏

در ادامه مقاله ‏«تاملی بر جریان خصوصی سازی ایران »، اینطور می خوانیم:«تئاتر جهان حدود

بیست و پنج قرن پیش روی پای خود ایستاده،‏ بدون هیچ ترس و واهمھهممه و ذره ای کمک دولبىتبىی به

شکل کاملا مستقل بر صحنه آمده و اجراهای ماندگاری از خود به یادگار گذاشته است.»‏

نقل قول های هبرنبررمندان تئاتر برای تایید مدعای مورد نظر مقاله نبریبرز قابل توجه است.‏ نغمه ‏بمثبممیبىنبىی،‏

اشاره می کند:«در قرن پانزدهم و شانزدهم میلادی شرکت های تئاتری گونا گوبىنبىی وجود داشتند

که با یکدیگر رقابت می کردند...‏ تئاتر فرانسه نبریبرز در قرن هفدهم به صورت خصوصی اداره

می شد و دولت هیچ گونه مداخله مالىللىی یا ‏مجممجحتوابىیبىی مستقیم در ‏بمنبممایش های اجرا شده نداشته.»‏

‏همھهممانطوری که ملاحظه می شود ‏بمتبممام پافشاری ها و داده های تاربجیبجخی و فرهنگی در جهبىتبىی است که

بر لزوم ساقط کردن تعهد بار مالىللىی از عهده دولت در قبال تئاتر تا کید شود.‏ البته ‏بمثبممیبىنبىی،‏ نسبت به

وجود سیاست های ‏ممممممبریبرزی ارشاد در راه رسیدن به استقلال تئاتر اعبرتبرراضی ندارد فقط تا کید

می کند:‏ » دولت برای تشویق ‏بجببجخش خصوصی در مشارکت فعالیت های فرهنگی باید اقدام ‏بمنبمماید و

قبل از هرچبریبرز سیاست های ‏ممممممبریبرزی خود را به شکل دقیق و ثابت مشخص سازد تا سرمایه گذاری

خصوصی احساس ثبات کرده و در این راه گام پیش بگذارد.‏ در این صورت می توانیم هبرنبرر تئاتر

را از بار مالىللىی و ‏مجممجحتوابىیبىی دولت آزاد کنیم.»‏

نادر برهابىنبىی مرند،‏ که در حال حاضر به عنوان یکی از دست اندرکاران دولبىتبىی تئاتر قلمداد می شود

در مقاله مذکور اظهار داشته:«تئاتر خصوصی یا مستقل،‏ متاسفانه در کشور ما تبدیل به یک

رویای ‏مجممجحال شده است.‏ زیرا تئاتر مستقل به گونه ای از هبرنبرر گفته می شود که نه تنها از نظر مالىللىی

بلکه از آن مهم تر از نظر ‏مجممجحتوابىیبىی هم آزاد بوده و وابستگی به دولت نداشته باشد.»‏ برهابىنبىی مرند

هیچ ارتباطی ببنیبنن ‏بمنبممایش مستقل و به ورطه ی ابتذال افتادن ‏بمنبممی بیند،‏ بلکه معتقد است:«هبرنبررمند

وقبىتبىی بتواند دست از مبارزه ی مادی و معنوی برای هر ‏بجببجخش از اثرش بردارد،‏ پیگبریبرری های لازم

را به ‏بهتبههیه کننده اثرش بسپارد آن وقت فضا برای خلاقیت او بیشبرتبرر و بیشبرتبرر باز می شود»‏

!11


گروه تئاتر ا گزیت مدیریت در تئاتر امروز ایران پرونده ‏بجتبجحریریه ا گزیت ‏‐آبان ٩٧

برهابىنبىی مرند هم متوسل به اعصار دیگر می شود و اضافه می کند:«در قرن شانزدهم میلادی این

شکل از تئاتر توسط شکسپبریبرر اجرا می شده»‏

گذر زمان ثابت کرد،‏ ‏بجتبجحقق بدربجیبجخت رویای ‏مجممجحال حضور ‏بجببجخش خصوصی ‏(سرمایه گذاران،‏

‏بهتبههیه کنندگابىنبىی)‏ که گاه ربطی به فرهنگ و هبرنبرر تئاتر ندارند،‏ چه بلابىیبىی بر سر تئاتر وخلاقیت هبرنبرری

هبرنبررمندان آورده اند.‏

ای کاش این هبرنبررمندان عزیز در کنار نقل هابىیبىی از مطالعات تاربجیبجخی خصوصی سازی تئاتر در اعصار

گذشته،‏ که تنها راه ‏بجنبججات تئاتر را حذف کمک مالىللىی دولت تفسبریبرر می کند،‏ به وضعیت پرداخت

یارانه ها و کمک های مالىللىی دولت های کشورهای مانند فرانسه،‏ سوئد،‏ آلمللممان و حبىتبىی کشور

‏همھهممسایه مان ترکیه نظری می افکندند.‏ دولت ترکیه مانند دولت فرانسه نه تنها به تئاتر دولبىتبىی

سوبسید سالانه می پردازد که برای تولید تئاتر خصوصی نبریبرز بودجه ی سالانه ‏بجتبجخصیص می دهد.‏ آیا

آلمللممان،‏ فرانسه و...‏ به آرمان های بیست و پنج قربىنبىی تئاتر خیانت ورزیده اند؟ آیا آبهنبهها هرگز تئاتر

مستقل نداشته اند؟

بیش از یک دهه بعد،‏ رضا سرور نویسنده و استاد دانشگاه،‏ در یک گفتگوی ‏جمججممعی با حضور

کارگردانابىنبىی چون رضابىیبىی راد و کوهستابىنبىی،‏ اشاره های کاملا متضادی از تارتحیتحخ ٢۵ قربىنبىی تئاتر به

دست می دهد و در تا کید لزوم کمک های مالىللىی دولت معتقد است:«وقبىتبىی تئاتر نزدیک به ٢۵

قرن یعبىنبىی از ‏همھهممان زمان دولت شهر آتبىنبىی تا امروز حیات و ‏مممممماتش با دولت بوده است باید این نقش

ادامه پیدا کند.‏ اما این به معنای حا کمیت دولت بر تئاتر نیست.»‏ سرور پیشنهاد

می دهد:«بجببجخشی از هزینه های تئاتر باید از طریق سازمان هابىیبىی که شبیه سندیکاهای مستقل

هستند تامبنیبنن شود؛ تا مستقل از نیازهای بازار کار کنند و ‏مجممججبور به ‏بمتبممکبنیبنن در برابر ‏بمتبمماشا گر پیشبنیبنن

نباشند.»‏ (۶)

با مطالعه این نگاه ها متوجه می شو ‏بمیبمم ادبیات تولید شده مدافع خصوصی سازی در این سال ها

چقدر نقاط ابهببههام دارند و تا چه اندازه ی خطرنا کی جعل شده اند و فریبکارند.‏

قانون:‏ اصل تنازع بقاء

در این سال های اخبریبرر وزیر ارشاد و یا مدیرکل هبرنبررهای ‏بمنبممایشی ‏(دولت)‏ ‏همھهممواره روند رو به رشد

آمار کمی تعداد سالن های خصوصی و افزایش روزافزون تعداد ‏بمنبممایش های روی صحنه را

مهم ترین دستاوردهای ترفىقفىی تئاتر کشور معرفىففىی کرده اند.‏ تاثبریبرر منفی سالن های خصوصی بر کیفیت

اجراها و طراحی های ‏بمنبممایش های این سال های اخبریبرر البته موضوع ‏بجتبجحلیلی جدا گانه ای می طلبد اما

فارغ از آسیب شناسی این موضوع با نگاهی به مشکلات دست به گریبان سالن های خصوصی

!12


گروه تئاتر ا گزیت مدیریت در تئاتر امروز ایران پرونده ‏بجتبجحریریه ا گزیت ‏‐آبان ٩٧

‏(عمدتا آپاربمتبممان ، زیرزمبنیبنن،‏ انبار تغیبریبررکاربری داده شده)‏ متوجه می شو ‏بمیبمم برخی از آبهنبهها با ورود

سرمایه های کلان نامشخص در این حوزه،‏ یا در آستانه ورشکستگی هستند و یا با مشکلات

متعددی دست و پنجه نرم می کنند.‏ در فقدان یا نقصان پرسش برانگبریبرز دستورالعمل ها و ضوابط

مدون برای ساماندهی سازوکار نظاربىتبىی و کیفی سالن ها،‏ قانون تنازع بقاء در حضور و ‏بمنبممود این

سالن ها برقرار است.‏ قوی،‏ ضعیف را می بلعد.‏

به نظرم اضافه شدن ٣ ٢ سالن خصوصی به ‏مجممججموعه سالن های ‏بمنبممایشی ‏بهتبههران و اجرا شدن ماهانه

بیش از صد ‏بمنبممایش،‏ تاثبریبرر مستقیم و عیبىنبىی بر رشد کیفی تئاتر در مقایسه با دورابىنبىی که من با تعداد

سالن های ‏مجممجحدود در ‏بهتبههران شروع به تئاتر دیدن کردم،‏ نداشته است.‏

این روزها بعد از ‏بمتبمماشای بسیاری از ‏بمنبممایش ها احساس می کنم غارت شدم،‏ مورد توهبنیبنن قرار

گرفته ام و به من خیانت شده است.‏ کالابىیبىی شدن تئاتر و اعمال مناسبات بازار کالابىیبىی به دلیل

سیاست گذاری های رسمسسممی و کلان،‏ خلاقیت و شور و تاثبریبرر تئاتری را زدوده است و تفکر اصیل،‏

‏بجتبجحول خواه و انقلابىببىی را از آن برگرفته.‏ گاهی احساس می کنم مضامبنیبنن اجتماعی،‏ سیاسی و...‏ در

‏بمنبممایش ها به نفع بازار و فروش بالاتر جعل می شوند.‏ برخی از گروه ها برای تطمیع و رضایت

‏مجممجخاطبان دست به هر شاموربىتبىی بازی و نبریبررنگی می زنند.‏ پرداخت بیشبرتبرر ‏بمنبممایش های ‏بجتبججاری به

موضوعات اجتماعی،‏ سیاسی و..‏ سطحی و ‏بىببىی بنیاد است.‏ ‏بجتبججارت زدگی حبىتبىی با مسائل زنان،‏

امرسیاسی،‏ مساله برابری و..‏ کاسبىببىی می کند و مفاهیم اصیل و انقلابىببىی را از معنا و عمل ‏بهتبههی

می ‏بمنبمماید.‏

این روزها ا گر تقریبا در هر مقطعی از دوره اجرابىیبىی یک ‏بمنبممایش به ‏بمتبمماشای آن بنشینید،‏ احتمالا

حضور گاه ‏بجتبججاوزکارانه و آسیب رسان عکاسان را حس می کنید.‏ عکس تئاتر از واجبات امر

تبلیغات در دوران کالابىیبىی شدگی تئاتر تلقی می شود.‏ روابط عمومی ‏بمنبممایش ها معمولا به دلیل

اینکه نقش حیابىتبىی در فعالیت های بازاریابىببىی تئاتر پیدا کرده از ارکان دیگر تئاتر اهمھهممیت بیشبرتبرر یافته

است.‏ برخی از گروه ها کوچک ترین حرمبىتبىی برای ‏مجممجخاطبان خود قائل نیستند.‏ آبهنبهها ‏مجممجخاطبان را پول

می بینند.‏ در تبلیغات شان به راحبىتبىی دروغ می گویند،‏ جعل می کنند تا بازارگرمی کنند.‏ استفاده

معمولا نابه جا از بازیگران معروف و غبریبررمعروف،‏ چهر ه های دانشگاهی،‏ ادبىببىی،‏ سیاسی،‏ ورزشی

و…‏ برای تبلیغ تئاتر رواج یافته.‏ گاهی به توصیه یک چهره معتبرببرر به ‏بمتبمماشای تئاتر رفته ام اما

نتیجه مایوس کننده بود و اعتبار آن چهره هم به واسطه چنبنیبنن تبلیغی در نظرم کاسته شد.‏

تبلیغات تئاتر از خود آن مهم تر شده است.‏ ‏بهببههای بلیط ‏بمنبممایش ها گران می شود و بسیاری از اقشار

‏بمنبممی توانند تئاتر ببینند.‏ ایده مارکتینگ تئاتر در بازار کالابىیبىی شده،‏ افزایش قیمت تئاتر را به شرطی

‏مجممججاز قلمداد می کند که افزایش تقاضا در این بازار وجود داشته باشد.‏ (٢ ( بنابراین هرچه تقاضا

برای ‏بمتبمماشای سلبرببرریبىتبىی ها و نگاه کاسب مآبانه در تئاتر بیشبرتبرر شود کسب و کار تئاتر بازاری رونق

!13


گروه تئاتر ا گزیت مدیریت در تئاتر امروز ایران پرونده ‏بجتبجحریریه ا گزیت ‏‐آبان ٩٧

بسیار خواهد گرفت و تعیبنیبنن قیمت بالاتر ‏بهببههای بلیط تا سقف مبریبرزان تقاضای عموما نوکیسه گان و

طبقات بالابىیبىی جامعه ‏مجممججاز است.‏

شبه تئاتر،‏ شبه ‏بمتبمماشا گر

آیا این مبریبرزان از دروغ و فریبکاری در تئاتر منعکس کننده ی گسبرتبرردگی ‏همھهممبنیبنن صفات در اجتماع

ما نیست؟ آیا شرایط کنوبىنبىی در تئاتر امروز،‏ وضعیت جامعه ی به شدت طبقابىتبىی ما را بازتاب

‏بمنبممی دهد؟ فرصت طلبىببىی،‏ سودجو ‏بىیبىی،‏ منفعت طلبىببىی شخصی از خصوصیت های قابل ‏لمللممس روزانه در

اجتماع ما نیست؟ خشونت،‏ تقلب،‏ ‏بىببىی حرمبىتبىی،‏ سفسطه گری و ریا در مناسبات انسابىنبىی امروز،‏ روابط

سالمللمم و عاشقانه و مبتبىنبىی بر احبرتبررام را زائل نکرده است؟ آیا تئاتر امروز ناخواسته آینه اجتماع

است؟

بعضی معتقدند اساسا این ‏مجممجخاطب است که با اعمال سلیقه و ‏بجنبجحوه ی پول خرج کردنش هبرنبررمندان

را به نبریبرروی کار خودش بدل کرده و در ‏سمشسممایل یک کارفرما بر ذهن آبهنبهها سوار شده است.‏ (۶)

‏مجممجخاطبان بورژوا و شبه ‏بمتبمماشا گران نوکیسه که تئاتر برای آبهنبهها بیشبرتبرر کارکرد جلوه فروشانه دارد.‏ تئاتر

مستقل با ‏جمحجممایت مالىللىی دولت میسر می شود.‏ البته با ‏جمحجممایت مالىللىی بدون دخالت و ‏ممممممبریبرزی بر تولید و

شکل و ‏مجممجحتوای آن.‏ تئاتر اندیشمند برای حرکت و بقایش نبایسبىتبىی وابسته به جیب ‏مجممجخاطب باشد.‏

از ایده تا اجرا؛ پروژه ی خبریبررخواهانه استعدادیابىببىی هبرنبرری یا کسب و کار پر رونق مبتبىنبىی بر فریب؟

ابجیبججاد و افرایش تعداد سالن های خصوصی،‏ معضل دیرینه ی نابه سامابىنبىی فارغ التحصیلان ‏بىببىی کار را

حل نکرده است.‏ ریشه ی اصلی این معضل ‏بىببىی کفایبىتبىی نظام آموزشی است در عدم توانابىیبىی یا

خواست مدیریت جذب دانشجو به دانشکده های تئاتر…‏ در چنبنیبنن شرایطی ‏مجممجحدودیت های

فراوابىنبىی برای فعالیت و کار ‏همھهممگی فارغ التحصیلان فارغ از اینکه چه در دانشگاه ها آموخته اند،‏

وجود دارد.‏

در چنبنیبنن شرایطی است که برخی از هبرنبررمندان هم به واسطه اعتبار کاری شان اقدام به

برگزاری کارگاه هابىیبىی ‏بجتبجحت عنوان از ایده تا اجرا می ‏بمنبممایند و در واقع طی قراردادی به اعتبار نام

خود با ثبت نام کنندگان دوره شان قراردادی تضمیبىنبىی برقرار می کنند تا در قبال دریافت مبلغ

مشخص و البته سبرپبرری کردن دوره آموزشی،‏ به روی صحنه بروند.‏ به جز استثنائابىتبىی،‏ نتیجه این

دوره ها در ‏همھهممه زمینه های اجرابىیبىی از مبنتبنن تا بازی ها چندان مطلوب نیست.‏ اینطور کارگاه ها در

غیاب ‏جمحجممایت های مالىللىی دولت از هبرنبررمندان،‏ معمولا صرفا ‏مجممجحلی برای کسب درآمد تلقی می شود.‏

ضمنا فرصت خو ‏بىببىی را برای برخی افراد فراهم می کند که با مبریبرزابىنبىی علاقه به بازیگری با صرف

هزینه هنگفبىتبىی با تضمبنیبنن بالاخره بر روی صحنه دیده شوند.‏ اینکه نتیجه این قبیل کارگاه ها معرفىففىی

!14


گروه تئاتر ا گزیت مدیریت در تئاتر امروز ایران پرونده ‏بجتبجحریریه ا گزیت ‏‐آبان ٩٧

استعدادهای نوظهور باشد ‏همھهممچنان مبهم است.‏ اما ‏بجتبججربه شخصی من از به ‏بمتبمماشا نشسبنتبنن برخی از

این ‏بمنبممایش ها،‏ ناامیدکننده بوده است.‏ در واقع ماهیت کار به دلیل اقتصادی بودن بر کیفیت ناب

کارگاهی بودن روند شکل گبریبرری اثر منفی بسیاری دارد.‏ با توجه به اینکه پذیرش تعداد بالاتر

هبرنبررجو باعث درآمد بالاتر است این مناسبات بازاری،‏ معمولا بر مبنتبنن،‏ کارگردابىنبىی و حبىتبىی شکل

حضور هبرنبررجوها اثر نامطلوب دارد.‏ وخامت اوضاع و شرایط شکل فاجعه بارتری هم دارد،‏

برخی از نوآموزان و تازه کارهای تئاتر نبریبرز که احتمالا ‏بجتبججربه یکی دو کار صحنه ای آماتوری

داشته اند و ‏ممممممکن است ‏همھهممچنان درک درسبىتبىی از مقولات تئاتری نداشته باشند اقدام به برگزاری

دوره های آموزشی می ‏بمنبممایند.‏

‏بمنبممایش واره هابىیبىی که با چنبنیبنن شرایط و افرادی ساخته شده اند ‏بجببجخشی از آن یکصد ‏بمنبممایش روی

صحنه هستند که مسئولبنیبنن دولبىتبىی تئاتر به عنوان دست آوردهای پر رونق تئاتر خصوصی در این

سال ها در بیلان مدیریبىتبىی شان به آن می بالند.‏

‏همھهممدسبىتبىی و ‏همھهممدلىللىی در پشت پرده؛ بازی جنگ و اختلاف روی صحنه

اصل ‎۴۴‎قانون اساسی،‏ اسم شب ‏بجببجخش خصوصی،‏ دولت و صنف ‏(خانه تئاتر)‏

یکی از مهمبرتبررین رسالت های وزیر ارشاد به عنوان عالىللىی ترین مقام دولبىتبىی در زمینه ی فرهنگ،‏

پیاده سازی اصل ۴۴ قانون اساسی مببىنبىی بر کاهش تصدی گری دولت و وا گذاری بنگاه های دولبىتبىی

به ‏بجببجخش خصوصی است.‏ آقای وزیر با افتخار اعلام می دارد:«تئاتر ما روز به روز خصوصی تر و از

اتکاء به فضاها و ‏جمحجممایت های دولبىتبىی فاصله بیشبرتبرر می گبریبررد و امیدهای بیشبرتبرری برای آینده زنده

می کند.»‏

شهرام کرمی،‏ مدیرکل هبرنبررهای ‏بمنبممایشی هم معتقد است:«ما در ده سال اخبریبرر فقط به گسبرتبررش

تئاتر خصوصی فکر کردبمیبمم.‏ سیاست دولت این بود که از سرمایه ‏بجببجخش خصوصی استفاده کنیم.‏

اتفاقات خو ‏بىببىی افتاد،‏ سالن های خو ‏بىببىی تاسیس شد،‏ هبرنبررمندان خو ‏بىببىی وارد میدان شدند و

سرمایه گذاری کردند.»‏ (٨) گیل آبادی مدیر عامل انتخابىببىی خانه تئاتر ‏(تشکل صنفی که باید

حامی حقوق هبرنبررمندان تئاتر باشد)‏ ، فهرسبىتبىی طولابىنبىی از مناصب دولبىتبىی و حکومبىتبىی را در کارنامه

مدیریبىتبىی اش دارد و اساسا یک فرد دولبىتبىی‐حکومبىتبىی است که از طرفداران سرسخت

خصوصی سازی تئاتر و البته تئاتر ‏بجتبججاری است.‏ گیل آبادی ‏بمنبممایش یک دقیقه و سبریبرزده ثانیه،‏ را با

حضور بازیگران چهره در دو مقطع روی صحنه برد.‏ ‏بمنبممایش او با رویکرد ‏بجتبججاری به موضوع زنان

کارتن خواب می پرداخت.‏ مدیرعامل خانه تئاتر هم معتقد است ‏جمحجممایت و سرمایه ‏بجببجخش خصوصی

!15


گروه تئاتر ا گزیت مدیریت در تئاتر امروز ایران پرونده ‏بجتبجحریریه ا گزیت ‏‐آبان ٩٧

به نوعی ‏بجنبججات دهنده تئاتر از شرایط فعلی است.‏ او اجرابىیبىی نشدن صحیح اصل ۴ ۴ را منشاء

مشکلات اصلی تئاتر می داند(‏‎١‎‏).‏

حسبنیبنن پارسابىیبىی مدیرفرهنگی و کارگردان تئاتر که با سرمایه ‏بجببجخش خصوصی اقدام به ساخت

‏بمنبممایشی با هزینه های میلیاردی ‏بمنبمموده است،‏ در برابر اعبرتبرراضات به وجود آمده پبریبررامون قیمت بلیط و

شفاف سازی منابع مالىللىی پروژه با ارجاع به اصل ۴ ۴ قانون اساسی اعلام داشت از سرمایه ‏بجببجخش

خصوصی و بدون استفاده از کمک و سوبسید و سالن دولبىتبىی ‏بمنبممایش اش را روی صحنه می برد.‏ (٩)

در واقع مناسبات زمینه ساز تولید تئاتر گران و فاخر،‏ که اولبنیبنن و آخرین ‏بمنبممونه آن نیست ماحصل

فراخ تلاش های ‏بىببىی وقفه دولت و برخی هبرنبررمندان تئاتر طی یک دهه اخبریبرر برای خصوصی سازی

تئاتر است.‏

در هر حال سیاست گذاری های کلان و اقدام های مدیران و اجرا گران دولبىتبىی وهمھهممراهی و

سازگاری برخی از هبرنبررمندان و دست اندکاران با این شرایط در طی ‏همھهممه این سال ها،‏ نتاتحیتحج

مایوس کننده و نا امیدکننده ای برای ‏مجممجخاطبابىنبىی چون من داشته است.‏ خصوصی سازی تئاتر اندیشه

و تفکر را به ‏مجممجحاق می کشاند و نابرابری و دروغ را پیشکش می کند.‏

خصوصی سازی موجب انقراض تئاتر و کارگردانان مولف در دراز مدت است و ریشه خلاقیت و

پیشرو بودن را می خشکاند.‏ این روند منجر به جوابمنبممرگی استعدادهای خلاق و یا دانشگاهی

در بسبرتبرر سودازده ی بازاریابىببىی و بازگشت سرمایه می شود.‏

در این شرایط آشفته ما ‏مجممجخاطبان ناامید و سرگردان در ‏بمتبمماشاخانه های شلوغ اما ‏بىببىی فروغ،‏

گم گشته ی خود را در کجا ‏بجببججوییم؟

زمان آن رسیده که ‏همھهممه فعالبنیبنن اصیل عرصه هبرنبررهای ‏بمنبممایشی و ‏مجممجخاطبان جدی آن به آثار و عواقب

سیاست های اعمالىللىی و دستوری دولت در قبال تئاتر در این چند سال توجه ‏بمنبممایند و برای تغیبریبرر

این رویه نامطلوب ‏همھهممبستگی پیدا کنند.‏ این بار به طور مستقل و آ گاه به جای اینکه با انتفاع

دولت در قطع بودجه تئاتر هم داستان شوند،‏ به طرد سیاست های اعمال شده ببرپبرردازند.‏ آیا واقعا

نباید به این هم پیمابىنبىی ‏بجببجخش خصوصی،‏ دولت و صنف ‏(که شامل ‏همھهممه هبرنبررمندان هم نیست)‏ در

قطع بودجه ‏جمحجممایبىتبىی تئاتر به دیده تردید نگریست؟ در چنبنیبنن وضعیبىتبىی چه گروه هابىیبىی انتفاع

می برند؟ به نظر می رسد برنده اصلی این وضعیت در وهله اول دولت است چرا که هم بار

مسولیت ذابىتبىی اش را از عهده خود ساقط کرده و هم به واسطه ‏بجتبججاری کردن تئاتر آن را سبرتبررون و

‏بىببىی اثر ‏بمنبمموده است.‏ از طرفىففىی سانسور اقتصادی نو ظهور،‏ به کمک ‏ممممممبریبرزی از قبل موجود آمده و آن را

کارآمدتر و کامل تر کرده است.‏

!16


گروه تئاتر ا گزیت مدیریت در تئاتر امروز ایران پرونده ‏بجتبجحریریه ا گزیت ‏‐آبان ٩٧

مطالبه گری از دولت برای ‏بجتبجخصیص بودجه های کلان در راستای پشتیبابىنبىی از هبرنبرر تئاتر،‏ تامبنیبنن

هزینه های زندگی و رفاهی هبرنبررمندان تئاتر و نبریبرز ‏جمحجممایت از ‏بمتبمماشا گران از قدم های اصلی راه ‏بجنبججات

تئاتر اندیشه است.‏

تئاتر اصیل کاسب کار نیست.‏

آبان ١٣٩٧

منابع:‏

نشست کانون کارگردانان خانه تئاتر؛ سازمان تئاتر آری یا خبریبرر؛ مهرماه ١٣٩٧

‐ ١ اصول مارکتینگ تئاتر در گفتگو با آرش وفاداری و علی اصغر دشبىتبىی،‏ فرصت امروز،‏ ‏بهببههمن ماه

‐ ٢ ١ ٣٩ ۴

گروه تئاتر ‏«دن کیشوت»‏ از دیروز تا امروز،‏ بابک اجمحجممدی،‏ روزنامه اعتماد،‏ شهریور ماه ١٣٩٧

‐ ٣ درباره ی نام برده و چهره ها در تئاتر،‏ خبرببررگزاری ایسنا،‏ مهرماه ١٣٩٧

‐ ۴ پروژه نابمتبممام مرد ببنیبنن المللمملل،‏ نگاهی به عملکرد مهرداد رایابىنبىی ‏مجممجخصوص،‏ فرهنگ امروز،‏ احسان

۵‐ زیورعالمللمم

پول،‏ منطق بازار و دیگر شیاطبنیبنن..‏ گفتگوی ‏جمججممعی پبریبررامون ماهیت دگرگوبىنبىی های ‏مجممجخاطب در تئاتر

۶‐ امروز ایران،‏ ‏مجممججله سینما ادبیات،سمشسمماره ۶٢، شهریورماه ١٣٩۶

تاملی بر جریان خصوصی سازی در ایران،‏ صبا رادمان،‏ ایران تئاتر www.theater.ir تبریبررماه

٧‐ ١ ٣٨۵

٨‐ برنامه شهرفرنگ با موضوع حر ‏بمیبمم صحنه و با حضور شهرام کرمی مدیرکل هبرنبررهای ‏بمنبممایشی،‏

ایران تئاتر مهر‎١٣٩٧‎

٩‐ برنامه تلوزیوبىنبىی شب های هبرنبرر،‏ شب تئاتر،‏ مهر‎١٣٩٧‎

و هیاهو بدون خشم،‏ نقدی بر ‏بمنبممایش خشم و هیاهو مهرداد رایابىنبىی ‏مجممجخصوص،‏ دی ماه ١ ٣٩۶ ؛ فانبرتبرزی

میلیمبرتبرری واقعیت،‏ نقد و بررسی ‏بمنبممایش گم و گور امبریبرر مهندسیان،‏ آذرماه ١ ٣٩۶ ؛ بسکتبال در

کاتدرال،‏ نقدی بر ‏بمنبممایش بکت مرتضی مبریبررمنتظمی،‏ مهرماه ١ ٣٩۶ ؛ در معرض خطر گرفتار آمدن،‏ نقد

‏بمنبممایش یک دقیقه و سبریبرزده ثانیه،‏ شهرام گیل آبادی مردادماه ١٣٩۶ ؛ ایران تئاتر

!17


گروه تئاتر ا گزیت مدیریت در تئاتر امروز ایران پرونده ‏بجتبجحریریه ا گزیت ‏‐آبان ٩٧

گفت و گوی ا گزیت با ‏«مجممجحمد علی ‏بهببههبودی « بازیگر و کارگردان ‏(تئاتر‐‏ سینما)‏ و فعال سندیکابىیبىی مقیم آلمللممان

تئاتر زیر چبرتبرر سرمایه ی خصوصی یا دولبىتبىی؟

گفت و گو کننده:‏ آرمان عزیزی

‏مجممجحمدعلی ‏بهببههبودی در ایران هبرنبررجوی مدرسه تئاتر آناهيتا تا سال ‎١٣۶٢‎بود.‏ او در سال ١٣۶٣ از

ايران به آلمللممان رفت و قصد داشت در مدرسه عالىللىی ورزش ‏بجتبجحصيل كند اما به ادامه ‏بجتبجحصيل در رشته

تئاتر پرداخت و موفق به دريافت ديپلم تئاتر در رشته بازيگری شد(معادل کارشناسی ارشد

در ايران).‏ وی ‏همھهممچنبنیبنن از سال ١٩٩٩ تا ٢٠٠٢ در دانشگاه مكاتبه ای ها گن به ادامه ‏بجتبجحصيل در

!18


گروه تئاتر ا گزیت مدیریت در تئاتر امروز ایران پرونده ‏بجتبجحریریه ا گزیت ‏‐آبان ٩٧

رشته مديريت فرهنگی پرداخت . در سال ١٩٩٣ اقدام به تأسيس«‏ گروه تئاتر دنيا»‏ در شهر

كلن كرد كه تا به امروز مديريت آن را برعهده دارد.‏ ‏بهببههبودی علاوه بر بازیگری در تئاترهای

دولبىتبىی شهرهای ‏مجممجختلف از ‏جمججممله اشتوتگارت،‏ زور ‏تحيتحخ،‏ ووپرتال،‏ بن و كاسبرتبرروپ راوكسل ببنیبنن

سال های ١٩٩٥ تا ٢٠١٢ به عنوان هبرنبررپيشه و كارگردان در تئاتر دولبىتبىی اوبرهاوزن اشتغال

داشته و در اين زمان در بيش از ١٠٠ ‏بمنبممايش ايفای نقش كرد و ٧ ‏بمنبممايشنامه به كارگردابىنبىی او به

روی صحنه رفت.‏

در ‏مجممججموع حاصل فعالیت های ‏بهببههبودی تا به امروز در زمينه تئاتر،‏ سینما و تلویزیون در کشور

آلمللممان ايفای نقش در‎١٣٠‎ ‏بمنبممايش ، كارگردابىنبىی بيش از ١٢ ‏بمنبممايشنامه و بازی در‎۶٠‎ فيلم سينمابىیبىی،‏

تلويزيوبىنبىی و سريال است.‏

اوهمھهممچنبنیبنن از فعالان سنديكای تئاتر آلمللممان است كه به مدت ٢٩ سال در آن عضویت دارد و در

سال های ٢٠٠۶ تا ٢٠١٢ مديريت و سرپرسبىتبىی سنديكای تئاتر در اوبرهاوزن را به عهده داشته

است.‏

عزیزی:‏ به عنوان سوال اول ‏بهببههبرتبرر است اول بدانیم چرا دولت آلمللممان از تئاتر ‏جمحجممایت می کند؟

این ‏جمحجممایت چه فایده ای برای دولت دارد؟ ‏جمحجممایت دولت از تئاتر به چه صورت است؟ آیا تنها

‏جمحجممایت مالىللىی است؟

‏بهببههبودی:‏ فرهنگ و هبرنبرر از دیرباز جایگاه خاصی در جامعه آلمللممان و کشورهای ‏همھهممجوار

آلمللممابىنبىی زبان داشته و بدین سبب دولت های منتخب مردم خود را موظف می بینند که از ‏همھهممه

حرکت های فرهنگی و هبرنبرری ‏مجممجخصوصا از تئاتر ‏جمحجممایت کنند و در بودجه سألانه خود هزینه این

‏جمحجممایت مالىللىی را در نظر داشته باشند.‏ یکی از سرگرمی های مهم قشر متوسط و مرفه آلمللممان،‏ رفبنتبنن به

تئاتر است.‏ تئاتر یکی از راهکارهای مهم آموزش و تعالىللىی فرهنگ جامعه به حساب می آید و

دولت قسمت اعظم تامبنیبنن این بودجه را به عهده می گبریبررد و با ‏جمحجممایت از تئاتر،‏ توجه خود به

خواسته ی شهروندان را نشان می دهد.‏ در قانون اساسی آلمللممان هم ‏جمحجممایت از فرهنگ و هبرنبرر و

آموزش و تعالىللىی آن به عنوان یک اصل تا کید و تدوین شده است.‏

دولت آلمللممان با سیستم فدرال انتخاب و تعریف شده،‏ یعبىنبىی وظایف دولت مرکزی و دولت های

‏مجممجحلی ‏(استابىنبىی)‏ در قوانبنیبنن کاملا مشخص است و هرکدام ‏بجببجخش های خاص خود را سیاست گذاری

و اجرا می کنند.‏

‏بجببجخش فرهنگ،‏ هبرنبرر و آموزش و پرورش از وظایف استابىنبىی است و دولت های ‏مجممجحلی موظف به تدوین

برنامه و تامبنیبنن بودجه هستند.‏

!19


گروه تئاتر ا گزیت مدیریت در تئاتر امروز ایران پرونده ‏بجتبجحریریه ا گزیت ‏‐آبان ٩٧

بنا به تقسیم بندی بالا در آلمللممان تئاتر دولبىتبىی به سه ‏بجببجخش تقسیم می شود،‏ ‏بجببجخش اول تئاتر دولبىتبىی با

بودجه دولت مرکزی،‏ ‏بجببجخش دوم تئاتر دولبىتبىی با بودجه استابىنبىی و ‏بجببجخش سوم تئاتر دولبىتبىی با بودجه

شهر یا شهرداری است.‏

تئاترهای ‏بجببجخش اول در ‏بجببجخشی از استان ها تشکیل شده و بودجه آبهنبهها از طرف دولت مرکزی تامبنیبنن

می شود،‏ این بودجه شامل در اختیار گذاشبنتبنن سالن های ‏بمتبممرین و اجرا،‏ حفظ و نگهداری و مرمت

آن ها و به روز کردن امکانات فبىنبىی از یک طرف و تامبنیبنن بودجه عوامل،‏ یعبىنبىی رییس و کارمندان

تئاتر،‏ هبرنبررپیشه ها،‏ دراماتورژها،‏ مسئولیت تبلیغات و رسانه و بالاخره مسئولبنیبنن امور فبىنبىی و کارکنان

آن ها است.‏ این تئاترهای ‏بجتبجحت پوشش دولت معمولا از بودجه خیلی خو ‏بىببىی برخوردار هستند و

کیفیت و کمیت کار هبرنبرری آن ها برای دولت مرکزی بسیار اهمھهممیت داشته و جنبه ی پرستبریبرژ برای

دولت مرکزی دارند.‏ به طور مثال این تئاترهای دولت مرکزی در برلبنیبنن،‏ هامبورگ،‏ مونیخ،‏

زاربوکن،‏ درسدن و لایبرپبرزیک فعال هستند.‏

تئاترهای دولبىتبىی با بودجه استابىنبىی در شهرستان های ‏مجممجختلفی در استان ها مستقرند و وظایف آن ها،‏

تامبنیبنن اجراهای تئاتر در شهرستان های آن استان هست که خود آن شهرستان ها تئاتر شهر ندارند.‏

تعداد این نوع تئاترها در هر استان بستگی به بزرگی آن استان دارد و ببنیبنن یک تا سه تئاتر در

هر استان موجود است.‏

‏بجببجخش سوم شامل تئاترهای دولبىتبىی شهر می شود که ‏همھهممانطوری که از نامش معلوم است بودجه آن

توسط شهرداری این شهر تأمبنيبنن می شود.‏ این نوع تئاتر بیش از ‏همھهممه در آلمللممان متداول بوده و برای

مردم و سا کنبنيبنن اين شهرها از اهمھهمميت فراوان برخوردار است.‏

‏"نقطه مشبرتبررک ‏همھهممه ی این تئاترها در آلمللممان عدم

کنبرتبررل ‏مجممجحتوا و سبک هبرنبرری ‏بمنبممایشنامه ها توسط دولت و

یا اسپانسرها است.‏ آزادی هبرنبررمندان در انتخاب

‏بمنبممایش و نوع اجرا ‏بجببجخش مهم و جدابىیبىی ناپذیر کار تئاتر

به طور اخص و کار هبرنبرر به طور کلی در آلمللممان است."‏

‏بمنبممایش ‏«در آن طرف دیوار»‏ بر اساس فیلمی به ‏همھهممبنیبنن نام اثر فتیح

ا کبنیبنن،‏ ‏مجممجحصول تئاتر استابىنبىی کاسبرتبررپ راوکسل

!20


گروه تئاتر ا گزیت مدیریت در تئاتر امروز ایران پرونده ‏بجتبجحریریه ا گزیت ‏‐آبان ٩٧

از نظر نوع چارت سازمابىنبىی و سازماندهی ‏همھهممه ی این تئاترها تقریبا یکسان عمل می کنند.‏ مدیران

تئاتر توسط یک کمسیون ویژه،‏ ‏بجتبجحت نظر مسئول فرهنگی آن شهر یا استان انتخاب می شود و بعد

از انتخاب با او قرارداد ٥ ساله منعقد شده و سپس او به انتخاب ‏همھهممکاران هبرنبرری شامل،‏

دراماتورژها،‏ هبرنبررپیشه ها،‏ کارگردانان،‏ طراحان صحنه و لباس و ‏همھهممکاران اداری شامل مسئول

برنامه ریزی هبرنبرری،‏ مسئول روابط عمومی و رسانه ها می پردازد.‏ چنابجنبجچه ‏بمتبمماشا گران و مسئولبنیبنن

فرهنگی و سیاسی شهر از کار رئیس تئاتر بعد از گذشت سه تا سه سال و نیم راضی باشند

قرارداد او ‏بمتبممدید می شود و او و ‏همھهممکارانش می توانند به کار خود ادامه بدهند و در غبریبرر این

صورت ‏مجممججددا کمسیون ویژه ای برای انتخاب رئیس جدید تشکیل می شود.‏ این رئیس،‏ پس از

پایان ٥ سال قرارداد رئیس قبلی کار خود را شروع می کند.‏

در اینجا لازم به یادآوریست که مسئولبنیبنن اداره فرهنگ و هبرنبرر و مسئولبنیبنن سیاسی هیچگاه حق

دخالت در برنامه ریزی و اداره تئاتر را ندارند،‏ فقط سالىللىی یکبار چند ماه قبل از اعلام برنامه ی

هبرنبرری سال بعد،‏ این برنامه در کمسیون فرهنگی و هبرنبرری ‏مجممججلس آن شهر یا استان معرفىففىی می شود.‏

عزیزی:‏ آیا در تئاتر آلمللممان تئاترهای با سرمایه های خصوصی هم اجرا می شوند؟ در اولبنیبنن

مواجهه ی ‏مجممجخاطب با این دو نوع تئاتر چه تفاوت هابىیبىی قابل مقایسه است؟ آیا تئاتر دولبىتبىی آلمللممان

اجراهابىیبىی آوانگاردتر و پیشروترند یا تئاترهای خصوصی؟

‏بهببههبودی:‏ در پاسخ به سوال اول چارت سازمابىنبىی تئاترهای دولبىتبىی را برای ‏سمشسمما توضیح دادم و

فکر می کنم در پاسخ به سوال دوم باید درباره تشکیلات و چارت سازمابىنبىی تئاتری غبریبرردولبىتبىی یا

آن طوری که در ایران متداول است تئاترهای خصوصی توضیحابىتبىی تقدبمیبمم کنم.‏

تئاترهای غبریبرردولبىتبىی در آلمللممان به دو دسته تقسیم می شوند:‏

‏بجببجخش اول شامل تئاترهابىیبىی هستند که در رپرتوار خود برنامه های کمدی بلوار یا تئاتر موزیکال

ارائه می کنند،‏ این نوع تئاترها یا کاملا از کمک دولبىتبىی ‏بىببىی ‏بهببههره هستند یا مقدار کمک دولبىتبىی به آبهنبهها

خیلی ناچبریبرز است،‏ سرمایه ی این تئاترها از سرمایه ی خصوصی،‏ اسپانسرینگ و تبلیغات و فروش

بلیط تامبنیبنن می شود و به ‏همھهممبنیبنن دلیل بلیط ها معمولا دو تا چهار برابر تئاترهای دولبىتبىی هستند،‏ یعبىنبىی

ا گر متوسط قیمت بلیط یک تئاتر دولبىتبىی ٢٠ یورو باشد،‏ در تئاتر مشابه خصوصی بلیط آن ببنیبنن ٦٠

تا ١٠٠ یورو خواهد بود.‏ برای مثال تئاترهابىیبىی چون بینوایان و اولیورتوریست که اخبریبررا در ایران

اجرا شده در این دسته می گنجند.‏

‏بجببجخش دوم تئاترهای خصوصی یا آزاد در آلمللممان خود به دو دسته تقسیم می شوند:‏

!21


گروه تئاتر ا گزیت مدیریت در تئاتر امروز ایران پرونده ‏بجتبجحریریه ا گزیت ‏‐آبان ٩٧

‏بجببجخش اول تئاترهای آزاد و غبریبرردولبىتبىی که دارای سالن اجرا و ‏بمتبممرین هستند،‏ این نوع تئاترها در

آلمللممان خیلی گونا گون بوده و بسیار متداول هستند،‏ بودجه ی این تئاترها،‏ بنا به کیفیبىتبىی که ارائه

می کنند و جایگاهی که در عرصه ی تئاتر یک شهر یا استان دارند،‏ تا حدود ٣٠٪ از طرف

شهرداری و استانداری آن شهر و استان تامبنیبنن می شوند و برای ٧٠٪ بقیه باید مدیریت تئاتر از

راه فروش بلیط تبلیغات و اسپانسرینگ اقدام ‏بمنبمماید.‏ این نوع تئاترها برای ‏بهببههره برداری از آن

بودجه و ‏جمحجممایت دولبىتبىی باید یک برنامه ی بلندمدت برای حداقل ٥ سال و یک برنامه ی کوتاه مدت

برای یک سال تئاتری ارائه دهند تا برای اساس هزینه های آن برنامه شامل کمک دولبىتبىی گردند.‏

‏"تئاترهای دولبىتبىی کمبرتبرر باید به فروش گیشه فکر

کنند و به ‏همھهممبنیبنن جهت انتخاب ‏بمنبممایشنامه ها بیشبرتبرر

بر مبنای خط هبرنبرری و مسائل اجتماعی و

فرهنگی صورت می گبریبررد.“‏

‏بمنبممایش » گزارش برای آ کادمی « اثر کافکا ‏مجممجحصول تئاتر دولبىتبىی اوبرهاوزن

‏بجببجخش دوم تئاترهای خصوصی شامل تئاترهابىیبىی می شود که خود دارای سالن ‏بمتبممرین و اجرا نبوده و

باید از سالن ها و امکانات تئاترها و موسسات دیگر استفاده کنند.‏ این تئاترها هم می توانند برای

پروژه های سالانه ی خود درخواست کمک دولبىتبىی از اداره فرهنگ و هبرنبرر آن شهر یا از موسسات

فرهنگی وابسته به بانک ها،‏ کلیساها و احزاب کنند،‏ که باز هم در اینجا با توجه به برنامه ی

ارائه شده و جایگاه گروه تئاتر در آن شهر از آن ها ‏جمحجممایت می شود.‏ لازم به یادآوری است که

!22


گروه تئاتر ا گزیت مدیریت در تئاتر امروز ایران پرونده ‏بجتبجحریریه ا گزیت ‏‐آبان ٩٧

‏جمحجممایت دولبىتبىی از این نوع گروه ها با ‏جمحجممایت دولت از تئاترهای دولبىتبىی قابل مقایسه نیست و فرق

فاحشی در سطح تامبنیبنن بودجه وجود دارد،‏ برای مثال ا گر برای تولید یک ‏بمنبممایشنامه در تئاتر

دولبىتبىی ٨٠ تا ١٠٠ هزار یورو ‏بجتبجخمبنیبنن بودجه شده باشد،‏ ١٠٠٪ آن را دولت تامبنیبنن می کند،‏ در

حالىللىی که برای تولید یک ‏بمنبممایشنامه در یک تئاتر خصوصی آزاد ببنیبنن ١٠ تا ٣٠ هزار یورو در نظر

گرفته می شود که دولت حد ا کبرثبرر ١٠٪ تا ٣٠٪ این بودجه را کمک خواهد کرد.‏

من ‏بمنبممیدابمنبمم منظور ‏سمشسمما از تئاتر اوانگارد چیست؟ فقط می دابمنبمم که تئاترهای دولبىتبىی کمبرتبرر باید به

فروش گیشه فکر کنند و به ‏همھهممبنیبنن جهت انتخاب ‏بمنبممایشنامه ها بیشبرتبرر بر مبنای خط هبرنبرری و مسائل

اجتماعی و فرهنگی صورت می گبریبررد،‏ در حالىللىی که تئاترهای خصوصی ‏مجممجخصوصا آن هابىیبىی که از

‏جمحجممایت دولت استفاده ‏بمنبممی کنند باید فروش را در نظر بگبریبررند و برنامه هابىیبىی را در رپرتوار داشته

باشند که ادامه ی کار را برای آن ها ‏ممممممکن کند.‏

در اینجا سه مثال برای ‏سمشسمما از سه تئاتر ‏مجممجختلف خواهم گفت تا مسائل کمی ملموس تر شود.‏

‏همھهممانطوری که می دانید من بیش از ١٧ سال در تئاتر دولبىتبىی شهر اوبرهاوزن به عنوان هبرنبررپیشه و

کارگردان مشغول کار بودم،‏ تئاتر اوبرهاوزن یک تئاتر نسبتا کوچک هست و در ‏مجممججموع حدود

٢٠٠ تا ٢٢٠ نفر شاغل دارد که از این تعداد ٢٠ نفر هبرنبررپیشه چهار نفر دراماتورژ،‏ ٧ یا ٨ نفر

دستیار کارگردان،‏ لباس و صحنه یک نفر،‏ مسئول برنامه ریزی هبرنبرری و یک نفر مسئول روابط

عمومی و تبلیغات و کارگردان ها و طراحان صحنه و لباس به طور قراردادی برای هر پروژه

قرارداد می بندند و در راس ‏همھهممه ی این ها یک رئیس هبرنبرری ست که ‏بمتبممام تصمیم گبریبرری های هبرنبرری با

نظر و مسئولیت او ابجنبججام می شود و در ا کبرثبرر مواقع او کارگردان هم هست.‏ بقیه ی افراد در

قسمت های اداری و فبىنبىی،‏ دکور،‏ نور و صدا و ‏بجببجخش نقاشی و فلزکاری مشغول به کار هستند.‏

بودجه ی این تئاتر تا ٥ یا ٦ سال پیش حدود ٩ ملیون یورو بود که به دلایل کسر بودجه در

شهرداری اوبرهاوزن تئاتر را ‏مجممججبور به صرفه جو ‏بىیبىی کردند و در حال حاظر ببنیبنن ٦ تا ٧ میلیون

شده است،‏ ٩٠٪ این بودجه توسط شهرداری اوبرهاوزن و ١٠٪ بقیه توسط استانداری این ایالت

تامبنیبنن می شود.‏

این تئاتر دو سالن اجرا و سه سالن ‏بمتبممرین دارد،‏ سالن های اصلی هر کدام به ترتیب ٤٦٠ و

١٢٠ نفر گنجایش دارد،‏ دو سالن ‏بمتبممرین دارای صحنه هابىیبىی به بزرگی سالن اجراست و می توان

در آبهنبهها دکور ‏بمنبممایش را در ابعاد استاندارد بازسازی کرد.‏ [١]

تئاتر دیگری که در اینجا به طور مثال به آن اشاره می کنم خانه ی تئاتر اشتوتگارت است که از

سال ٢٠١٤ با آن ‏همھهممکاری داشته و ‏بمنبممایشنامه ‏«من نفرت ‏بمنبممی ورزم»‏ اثر دکبرتبرر ابوالعیش را بازی

!23


گروه تئاتر ا گزیت مدیریت در تئاتر امروز ایران پرونده ‏بجتبجحریریه ا گزیت ‏‐آبان ٩٧

می کنم که تا به حال بیش از ١٠٠ اجرا داشته و اجراهای تا پایان سال ٢٠١٩ برنامه ریزی

شده است.‏

خانه تئاتر اشتوتگارت یک تئاتر غبریبرردولبىتبىی یعبىنبىی آزاد یا به تعببریبرر دیگر خصوصی است.‏ در این

تئاتر چهار سالن خصوصی وجود دارد که در ‏مجممججموع گنجایش ٢٥٠٠ ‏بمتبمماشاچی را دارد،‏ بزرگبرتبررین

سالن حدود ١٢٠٠ نفر و کوچکبرتبررین سالن ١٢٠ نفر.‏

این تئاتر در شهر اشتوتگارت ‏بجتبجحت نظر یک هیئت امنا و به ریاست موسس آن اداره می شود و از

کمک شهرداری و استانداری در حد ٣٠٪ بودجه خود برخوردار است،‏ بودجه این تئاتر در

سال ٢٠١٧ میلادی ٩ میلیون یورو بود.‏ تامبنیبنن بقیه ی بودجه از طریق اسپانسرینگ ) مثلا

شرکت اتومبیل سازی مرسدس ببرنبرز)‏ تبلیغات و فروش بلیط ابجنبججام می گبریبررد.‏

در خانه تئاتر اشتوتگارت یک گروه هبرنبررپیشگان شامل ٥ هبرنبررپیشه ی ثابت،‏ یک گروه رقص شامل

٨ هبرنبررپیشه ی ثابت مشغول به کارند.‏ در صورت لزوم هبرنبررپیشگان و رقصنده های مهمان برای

پروژه های ‏مجممجختلف استخدام می شوند.‏ این تئاتر در ‏مجممججموع ببنیبنن ١٢٠ تا ١٣٠ نفر شاغل دارد که

در ‏بجببجخش های ‏مجممجختلف هبرنبرری و فبىنبىی و اداری مشغول به کار هستند.[‏‎٢‎‏]‏

مثال سوم:‏ گروه تئاتر دنیا؛ یک گروه تئاتر آزادِ‏ آزاد،‏ یعبىنبىی گروه تئاتری که ساختمان و جا برای

اجرا و ‏بمتبممرین ندارد و برای پروژه هایش باید به سالن های تئاتر و موسسات دیگر مراجعه کند.‏

من این گروه تئاتر را در سال ١٩٩٣ میلادی بنا به نیاز آن زمان در شهر کلن تشکیل دادم،‏

این گروه ‏همھهممواره از حضور هبرنبررمندان آلمللممابىنبىی و غبریبررآلمللممابىنبىی برای اجرای ‏بمنبممایشنامه استفاده کرده و

‏مجممجحتوای ‏بمنبممایشنامه ها ‏همھهممیشه اجتماعی و سیاسی بوده است.‏ این گروه برای تامبنیبنن بودجه ی

پروژه های خود ‏مجممججبور به دادن درخواست به اداره ی فرهنگ و هبرنبرر شهر و موسسات هبرنبرری است،‏

به طور مثال برای اجرای ‏بمنبممایشنامه ی ‏«هزار و یک شب امروز»‏ در تئاتر اوبرهاوزن که ‏مجممجحصول

‏همھهممکاری تئاتر دولبىتبىی اوبرهاوزن و گروه تئاتر دنیا بود،‏ درخواست های متعددی به اداره ی فرهنگ

استان،‏ اداره ی فرهنگ شهر،‏ ‏بجببجخش فرهنگی بانک پس انداز اوبرهاوزن داده شد که در ‏مجممججموع

تقریبا ٤٠ هزار یورو تامبنیبنن بودجه شد و بقیه ی بودجه این پروژه که نزدیک به ٥٠ هزار یورو بود

توسط تئاتر اوبرهاوزن تامبنیبنن گردید.‏ البته قابل ذکر است که پروژه های گروه تئاتر دنیا ‏همھهممیشه از

این وسعت برخوردار نبوده و اغلب بودجه های آثار اجرابىیبىی این گروه ببنیبنن ١٠ تا ٣٠ هزار یورو

بوده است.‏ این گروه بیشبرتبرر به ‏همھهممت افراد داوطلب ‏بجتبجحت سرپرسبىتبىی من اداره می شود و فقط کادر

هبرنبرری که در هر پروژه ‏همھهممکاری می کنند به اندازه کمی دستمزد دریافت می کنند.‏ گروه تئاتر دنیا

اعضای ثاببىتبىی غبریبرر از خود من ندارد و ‏همھهممکاران بنا بر نیاز پروژه برای ‏همھهممکاری دعوت می شوند و

در صورت امکان برای پروژه بعدی ‏همھهممکاری خود را ادامه می دهند.‏ [٣]

!24


گروه تئاتر ا گزیت مدیریت در تئاتر امروز ایران پرونده ‏بجتبجحریریه ا گزیت ‏‐آبان ٩٧

نقطه مشبرتبررک ‏همھهممه ی این تئاترها در آلمللممان عدم کنبرتبررل ‏مجممجحتوا و سبک هبرنبرری ‏بمنبممایشنامه ها توسط دولت

و یا اسپانسرها است.‏ آزادی هبرنبررمندان در انتخاب ‏بمنبممایش و نوع اجرا ‏بجببجخش مهم و جدابىیبىی ناپذیر

کار تئاتر به طور اخص و کار هبرنبرر به طور کلی در آلمللممان است.‏

‏"در یکی دو سال اخبریبرر با فعال شدن احزاب تندروی

دست راسبىتبىی،‏ گاهی سعی در ‏مجممجحدود کردن ‏مجممجحتوای

تئاترهای دولبىتبىی و خواست آبهنبهها مببىنبىی بر پرداخبنتبنن به

مسائل ناسیونالیسبىتبىی شده است که خوشبختانه در این

موارد نبریبرز آبهنبهها موفق نبوده و وجود قوانبنیبنن دموکراتیک

بقا و آزادی هبرنبرر را تضمبنیبنن کرده و می کند."‏

‏بمنبممایش ‏«من نفرت ‏بمنبممی ورزم»‏ بر اساس کتابىببىی به ‏همھهممبنیبنن نام اثر دکبرتبرر

عزالدین ابوالعش،‏ تدوین برای صحنه : ارنست کنارک و سیلویا ارم

بروستار،‏ ‏مجممجحصول خانه تئاتر اشتوتگارت

عزیزی:‏

آیا اعتقاد به ‏جمحجممایت دولبىتبىی از تئاتر به معنای حذف سرمایه گذاری های خصوصی در

تئاتر است؟ این دو نوع سرمایه چطور در تئاتر آلمللممان کنار ‏همھهممدیگر صحنه گردابىنبىی می کنند؟

‏بهببههبودی:‏ پاسخ این سوال کاملا منفی است،‏ جایگاه و وظیفه تئاترهای خصوصی و تئاترهای

دولبىتبىی،‏ ‏همھهممانطور که سعی کردم در پاسخ به سوال اول و دوم توضیح دهم،‏ کاملا مشخص و

تعریف شده و شفاف است.‏ هر چند که مرز و دیوار آهنیبىنبىی ببنیبنن آبهنبهها کشیده نشده و گاهی بنا بر نوع

انتخاب ‏بمنبممایشنامه ها یا راه های تامبنیبنن بودجه به ‏همھهممدیگر نزدیک می شوند و حبىتبىی با هم ‏همھهممکاری

می کنند.‏

!25


گروه تئاتر ا گزیت مدیریت در تئاتر امروز ایران پرونده ‏بجتبجحریریه ا گزیت ‏‐آبان ٩٧

عزیزی:‏

‏سمشسمما در جشنواره ی تئاترهای غبریبرردولبىتبىی هایدلبرببررگ جایزه ی ‏بمتبمماشا گران را کسب

کرده اید.‏ این جشنواره چه نوع جشنواره ایست و چرا نام آن جشنواره ی تئاتر غبریبرردولبىتبىی است؟

‏بهببههبودی:‏ من در سال ٢٠١٧ در بیستمبنیبنن جشنواره تئاترهای آزاد هایدلبرببررگ موفق به

دریافت جایزه ‏بمتبمماشا گران و در سال ٢٠١٥ در چهارمبنیبنن جشنواره ی تئاترهای خصوصی در

هامبورگ موفق به دریافت جایزه ی ‏«مونیکا بلایب تروی»‏ در ‏بجببجخش تراژدی معاصر شدم.‏

من در اینجا سعی می کنم با توضیح کوتاهی تصویر نسبتا روشبىنبىی از جشنواره های تئاتر در آلمللممان

ارائه بدهم .

در کشور آلمللممان سالانه جشنواره های تئاتر زیادی برگزار می شود که هر کدام خصوصیات خود را

داشته و بر اساس آیبنیبنن نامه ی تدوین شده ی آن جشنواره ‏بمنبممایشنامه ها انتخاب و دعوت می شوند.‏

به جرأت می توان جشنواره ی ‏«دیدار تئاتری برلبنیبنن»‏ را که هر سال در ماه می و جون در برلبنیبنن

برگزار می شود از مهمبرتبررین و برجسته ترین جشنواره ها دانست.‏ ‏بمنبممایشنامه هابىیبىی که به این جشنواره

دعوت می شوند،‏ گل سرسبد یک سال تئاتر در کشورهای آلمللممابىنبىی زبان ‏(آلمللممان،‏ اتریش و سوئیس)‏

هستند.‏ هر ساله ١٢ ‏بمنبممایشنامه از این سه کشور،‏ که توسط یک هیئت ژوری انتخاب شده اند،‏ به

این جشنواره دعوت می شوند و در پایان جشنواره هیئت داوران دیگری جوایزی به ‏بهببههبرتبررین

‏بمنبممایشنامه،‏ ‏بهببههبرتبررین کارگردان،‏ ‏بهببههبرتبررین بازیگر مرد و زن و ‏همھهممچنبنیبنن ‏بهببههبرتبررین های عوامل دیگر مثل

لباس،‏ صحنه،‏ موزیک و مبنتبنن تقدبمیبمم می کنند.‏ به زبان دیگر می شود گفت که ‏بمنبممایشنامه هابىیبىی که به

این جشنواره دعوت می شوند به کعبه ی آمال تئاتری خود رسیده اند و برندگان جوایز خدایان

تئاتر آن فصل تئاتری هستند.‏

نکته ی قابل توجه در اینجا دولبىتبىی بودن نود و نه و نه دهم درصد تئاترهابىیبىی است که

‏بمنبممایشنامه های آبهنبهها به این جشنواره دعوت شده و می شوند.‏

از طرف دیگر،‏ تئاترهای خصوصی که خود صاحب ‏مجممجحل اجرا،‏ ‏بمتبممرین و کادر اداری و هبرنبرری

هستند و از کیفیت و اسم و رسم خو ‏بىببىی نبریبرز برخودارند،‏ از ٧ سال پیش،‏ دست به برگزاری

جشنواره ی تئاترهای خصوصی زده اند که سالانه در ماه جون و جولای در هامبورگ برگزار

می شود.‏ در این جشنواره هم ١٢ ‏بمنبممایشنامه از کشورهای آلمللممابىنبىی زبان در سه ژانر تراژدی معاصر،‏

کلاسیک و کمدی؛ یعبىنبىی از هر ژانر چهار ‏بمنبممایشنامه انتخاب و به جشنواره دعوت می شوند و در

پایان جشنواره،‏ جایزه ‏«مونیکا بلایب تروی»‏ به ‏بهببههبرتبررین ‏بمنبممایشنامه ی هر ژانر اهدا می شود.‏

این جشنواره بعد از جشنواره ی دیدار تئاتری برلبنیبنن،‏ یکی از معتبرببررترین جشنواره های آلمللممان

است.‏

!26


گروه تئاتر ا گزیت مدیریت در تئاتر امروز ایران پرونده ‏بجتبجحریریه ا گزیت ‏‐آبان ٩٧

تئاتر های آزاد و خصوصی که خود ‏مجممجحل اجرا و ‏بمتبممرین ندارند و آبهنبهها را تئاترهای آزاد آزاد می نامند،‏

٢١ سال پیش اقدام به برگزاری جشنواره ای خاص این نوع تئاترها کردند،‏ ‏مجممجحل برگزاری این

جشنواره شهر هایدلبرببررگ آلمللممان است و هر ساله در ماه های ا کتبرببرر و نوامبرببرر تدارک دیده می شود.‏

علاوه بر این جشنواره ها جشنواره های متعدد دیگری در سطح استان ها برگزار می شود که

بعضی از آبهنبهها کارا کبرتبرر اروپابىیبىی داشته و از پرستبریبرژ خاصی برخوردارند،‏ جشنواره ی هبرنبرر سه گانه ی

منطقه ی روهرر ‏(شهرهابىیبىی که در اطراف رودخانه روهرر قرار دارند،‏ به این نام معروفند)‏ از این

نوع هستند.‏

عزیزی:‏

آیا دولت آلمللممان بابت ‏جمحجممایت از تئاتر،‏ نظاربىتبىی بر ‏مجممجحتوا یا فرم اجرا دارد؟ ‏جمحجممایت های

مالىللىی به چه اجراهابىیبىی و بر چه اساسی صورت می گبریبررد؟

‏بهببههبودی:‏ پاسخ این سوال هم کاملا منفی است ‏همھهممانطوری که در توضیحات مربوط به

تئاترهای دولبىتبىی عرض کردم دولت هیچ نظاربىتبىی بر ‏مجممجحتوا و ‏بجنبجحوه اجرا نداشته و فقط پیگبریبرر

سیاست های فرهنگی در سطح کلی است،‏ البته به ندرت مواردی پیش آمده که کلیساها و مراجع

مذهبىببىی سعی در جلوگبریبرری از اجرای یک ‏بمنبممایشنامه کرده اند که خوشبختانه هبرنبررمندان با ‏جمحجممایت

قانون و دولت موفق به دفع چنبنیبنن سانسورهابىیبىی شده و از حق آزادی هبرنبرر دفاع کرده اند.‏

در یکی دو سال اخبریبرر با فعال شدن احزاب تندروی دست راسبىتبىی،‏ گاهی سعی در ‏مجممجحدود کردن

‏مجممجحتوای تئاترهای دولبىتبىی و خواست آبهنبهها مببىنبىی بر پرداخبنتبنن به مسائل ناسیونالیسبىتبىی شده است که

خوشبختانه در این موارد نبریبرز آبهنبهها موفق نبوده و وجود قوانبنیبنن دموکراتیک بقا و آزادی هبرنبرر را

تضمبنیبنن کرده و می کند.‏

عزیزی:‏ در تئاتر آلمللممان عموما ‏مجممجخاطب از چه قشری است؟ آیا میان ‏مجممجخاطب تئاتر خصوصی و

تئاتر مورد ‏جمحجممایت دولت تفاوت وجود دارد؟ تفاوت قیمت بلیت این دو نوع تئاتر در چه حدودی

است؟

‏بهببههبودی:‏ ‏مجممجخاطببنیبنن تئاتر در آلمللممان بسیار متنوع هستند،‏ ٥٠٪ تا ٧٠٪ ‏مجممجخاطبان را قشر متوسط

و قشر متوسط مرفه تشکیل می دهند،‏ ١٠٪ تا ٣٠٪ ‏مجممجخاطبان را دانشجویان تشکیل می دهند،‏ با

توجه به متغبریبرر بودن این درصد ها حدود ٥٪ تا ١٠٪ ‏بمتبمماشا گران از قشرهای دیگر جامعه اند.‏

!27


گروه تئاتر ا گزیت مدیریت در تئاتر امروز ایران پرونده ‏بجتبجحریریه ا گزیت ‏‐آبان ٩٧

از آبجنبججابىیبىی که تئاترهای خصوصی و غبریبرردولبىتبىی در آلمللممان بسیار متنوع هستند و آثاری که در آبهنبهها ارائه

می شود ‏همھهممه ی ژانرهای تئاتر را دربر میگبریبررد،‏ تفکیک ‏مجممجخاطبان بسیار دشوار و تقریبا غبریبررممممممکن

است.‏

شهرهای ‏مجممجختلف در آلمللممان با توجه به متفاوت بودن شهروندان خواسته ها و نیازهای هبرنبرری ‏مجممجختلف و

متفاوبىتبىی دارند.‏ به طور مثال شهرهابىیبىی که تعداد دانشجویان در آبهنبهها زیاد است،‏ این خصوصیت در

تدوین برنامه ی تئاتری برای تئاتر آن شهر در نظر گرفته می شود.‏ یا شهرهابىیبىی که از نظر مالىللىی توانابىیبىی

بیشبرتبرری برای تامبنیبنن بودجه دارند،‏ طبیعتا امکان برنامه ریزی برای اقشار ‏مجممجختلف را داشته و

می توانند در جذب ‏مجممجخاطبان موفق تر باشند.‏

تا چند سال پیش دببریبررستان ها موظف بودند در مواد درسی به تئاتر نبریبرز ببرپبرردازند و یکی دو

‏بمنبممایشنامه را در یکی از تئاترهای معتبرببرر انتخاب و ‏بمتبمماشا کنند و دانش آموزان موظف بودند آن

‏بمنبممایشنامه ها را ‏بجببجخوانند و بعد از دیدن درباره ی آن مقاله یا نقدی بنویسند و ‏بمنبممره ی آن در

کارنامه یشان درج می شد.‏ اما چند سالىللىی است که این کار داوطلبانه ابجنبججام می شود.‏

از طرف دیگر در آلمللممان تئاترهای زیادی به کار تئاتر برای کودکان و نوجوانان می پردازند،‏ ‏همھهممه ی

تئاترهای دولبىتبىی در برنامه ی سالانه ی خود چندین ‏بمنبممایشنامه را به کودکان و نوجوانان اختصاص

می دهند و یک ‏بمنبممایشنامه ی بزرگ را برای فصل زمستان که مصادف با سال نو مسیحی است

تدارک می بینند و مدارس با برنامه ریزی قبلی،‏ دانش آموزان را به دیدن این ‏بمنبممایش می برند.‏

من در زمابىنبىی که در تئاتر دولبىتبىی اوبرهاوزن مشغول به کار بودم در ‏بمنبممایش های زیادی از این سنخ

بازی کردم که تعداد اجراهای آن در یک ‏مجممجحدوده زمابىنبىی دو تا سه ماهه ببنیبنن ٥٠ تا ٧٠ اجرا بود.‏

کودکان و نوجوانان با این سیاست فرهنگی به مرور با تئاتر آشنا شده و بعدها ‏مجممجخاطبان تئاتر را

تشکیل می دهند.‏

در پاسخ به یکی از سوال های قبلی اشاره ای به قیمت بلیط تئاترها داشته ام.‏

قیمت این بلیط ها در آلمللممان بسیار متنوع است،‏ طبیعتا تئاترهای دولبىتبىی با توجه به دریافت کمک و

تامبنیبنن بودجه می توانند قیمت های مناسب تری ارائه دهند،‏ اما مسئله دیگری که در آلمللممان در

قیمت گذاری بلیط ها نقش دارد توانابىیبىی مالىللىی متفاوت مردم و دولت های ‏مجممجحلی در نقاط ‏مجممجختلف آلمللممان

است.‏ به طور مثال در شهرهای جنو ‏بىببىی آلمللممان که رونق اقتصادی ‏بهببههبرتبرری از شهرهای غر ‏بىببىی و شرفىقفىی

دارند قیمت بلیط ها ‏مجممجخصوصا در تئاترهای خصوصی ببنیبنن ٢٠ تا ٣٠ درصد گران تر است،‏ در اینجا

می توان به طور مثال از شهرهای مونیخ،‏ اشتوتگارت،‏ هایدلبرببررگ و هامبورگ نام برد.‏

!28


گروه تئاتر ا گزیت مدیریت در تئاتر امروز ایران پرونده ‏بجتبجحریریه ا گزیت ‏‐آبان ٩٧

لازم به یادآوری است که در ‏همھهممه ی تئاترهای دولبىتبىی و در برخی از تئاترهای خصوصی افراد

کم درآمد که زیر پوشش دولت هستند و ‏همھهممه ی دانشجویان و دانش آموزان از ‏بجتبجخفیف ویژه برای

‏بهتبههیه بلیط برخوردارند و ببنیبنن ٥٠ تا ٣٠ درصد ‏بهببههای بلیط به آبهنبهها ‏بجتبجخفیف داده می شود.‏

‏"مثال یکی از تغیبریبررات بنیادی که

در این سیاست گذاری کلان

لازم است،‏ برنامه ریزی نوین

برای آموزش تئاتر در ایران

است."‏

عزیزی:‏ ‏سمشسمما به مدت ٨ سال ریاست سندیکای تئاتر اوبرهاوزن را به عهده دارید.‏ وظیفه ی

این سندیکا چیست؟ چه قدرت های اجرابىیبىی یا حقوفىقفىی دارد و با چه ‏بهنبههادهای دولبىتبىی ‏همھهممکاری

می کند؟

‏بهببههبودی:‏ اجازه بدهید در اینجا یک سوتفاهم را توضیح بدهم،‏ من رئیس این سندیکا در

تئاتر اوبرهاوزن نیستم،‏ بلکه از طرف اعضای این سندیکا به مدت ٨ سال در این تئاتر به

عنوان مدیر و ‏بمنبمماینده ی آبهنبهها انتخاب شدم و در این مدت از طرف آبهنبهها و بقیه ی کارکنان تئاتر طرف

صحبت مدیریت تئاتر بوده و در جلسات استابىنبىی و سراسری کشوری شرکت می کردم و در

تدوین قوانبنیبنن جدید نقش داشتم.‏

سندیکای ‏همھهممکاران صحنه ای تئاتر در آلمللممان ‏(‏GDBA‏)در سال ١٨٧١ تشکیل و ‏مجممجحافظ ‏همھهممه ی

حقوق ‏بمتبممام کسابىنبىی است که در عرصه های ‏مجممجختلف تئاتر مشغول به کار هستند،‏ این عرصه ها شامل

تئاتر،‏ رقص،‏ اپرا،‏ باله،‏ ارکسبرتبرر،‏ دوبله و تکنیک می شود.‏

!29


گروه تئاتر ا گزیت مدیریت در تئاتر امروز ایران پرونده ‏بجتبجحریریه ا گزیت ‏‐آبان ٩٧

‏بمتبممام قوانبنیبنن مربوط به این مشاغل توسط این سندیکا و سندیکای کارفرمایان تئاتر(‏ تاسیس

١٨٤٦) تدوین،‏ تصویب و لازم الاجراست و دادگاه های خاص به موارد اختلاف رسیدگی کرده

و حکم صادر می کنند.‏

مواردی که توسط این دو سندیکا ‏بجببجحث شده و سرابجنبججام قانوبىنبىی می شوند عبارتند از :

قراردادهای کاری که در آبهنبهها سطح حقوق و شرایط کار از قبیل ساعات و حجم کار و

اسبرتبرراحت های لازم روزانه،‏ هفتگی و ماهانه و بالاخره تعطیلات سالانه تعریف شده و

لازم الاجراست.‏

این دو سندیکا در دیدارهای سالانه یا دوسال یکبار درباره ی سطح حقوق و توازن آن با در

نظر گرفبنتبنن درصد تورم و رشد اقتصادی و درآمد نا خالص ملی و مسائل موجود دیگر صحبت

می کنند و توافق های آبهنبهها بصورت قانون به دولت و تئاترها ابلاغ می شود.‏

قوانبنیبنن و مصوبات این سندیکاها ‏مجممجختص اعضای سندیکا نیست و ‏همھهممه ی کسابىنبىی که در شغل های

صحنه ای مشغول به کارند ‏بجتبجحت پوشش این سندیکا هستند.‏

اعضای سندیکا توسط ‏بمنبممایندگان خود در سیاست گذاری های سندیکا و از آن طریق سیاست های

فرهنگی کل کشور نقش فعالىللىی دارند.‏

حق عضویت اعضا ١٪ حقوق ماهانه است و برای کسابىنبىی که در تئاترهای دولبىتبىی کار می کنند

مستقیما از حقوق ماهانه کسر و به حساب سندیکا واریز می شود،‏ بقیه ی اعضا یعبىنبىی کسابىنبىی که به

طور آزاد کار می کنند سطح حقوق خود را اعلام و بر اساس آن حق عضویت خود را پرداخت

می کنند،‏ اعضای بیکار برای تداوم عضویتشان مبلغ ناچبریبرزی را (٧ یورو)‏ به عنوان حداقل حق

عضویت پرداخت می کنند.‏

چنابجنبجچه عضوی نیاز به مشاوره حقوفىقفىی داشته باشد و یا حبىتبىی برای حل اختلاف نیاز به رجوع به

دادگاه داشته باشد وکلای سندیکا بدون دریافت هزینه این خدمات را به او ارائه می کنند.‏

سندیکای تئاتر ‏همھهممچنبنیبنن اقدام به تاسیس صندوق بازنشستگی کرده که این صندوق علاوه بر

صندوق بازنشستگی دولبىتبىی از اعضا در هنگام بازنشستگی ‏جمحجممایت می کند.‏

سندیکای تئاتر آلمللممان ارتباط گسبرتبررده ای با سندیکاهای جهان ‏مجممجخصوصا کشورهای اروپابىیبىی دارد و

عضو سندیکای جهابىنبىی است.[‏‎۴‎‏]‏

عزیزی:‏

‏سمشسمما به عنوان یک کارگردان کدام یک را انتخاب می کنید؟ کارگردابىنبىی اجرابىیبىی با

‏جمحجممایت دولبىتبىی یا با سرمایه های خصوصی؟ چرا؟

!30


گروه تئاتر ا گزیت مدیریت در تئاتر امروز ایران پرونده ‏بجتبجحریریه ا گزیت ‏‐آبان ٩٧

‏بهببههبودی:‏ به این سوال ‏بمنبممی شود به طور کلی پاسخ گفت و من باز می خواهم قدری در این

مورد توضیح بدهم.‏

انتخاب یک تئاتر برای کارگردابىنبىی یک ‏بمنبممایشنامه در آلمللممان بسیار پیچیده است،‏ چون این تئاترها

هستند که کارگردان ها را انتخاب می کنند و نه کارگردان ها،‏ البته در این مورد هم استثناهابىیبىی

وجود دارد،‏ شاید به جرأت بتوان گفت که تعداد انگشت ‏سمشسمماری کارگردان ‏(حدود ١٠ نفر)‏ در

کشورهای آلمللممابىنبىی زبان وجود دارند که می توانند بنا به اعتباری که در حال حاضر دارند تئاتری را

که می خواهند در آبجنبججا ‏بمنبممایشی را کارگردابىنبىی کنند،‏ انتخاب کنند.‏

معمولا پیدا کردن شانس کارگردابىنبىی در تئاترهای دولبىتبىی مشکل تر است.‏ چون تئاترهای دولبىتبىی از

امکانات مالىللىی و انسابىنبىی بیشبرتبرری برخوردار بوده و این ارجحیت شامل تعداد معدودی تئاتر

خصوصی یا غبریبرردولبىتبىی هم می شود که آبهنبهها هم می توانند از نظر امکانات با تئاترهای دولبىتبىی رقابت

کنند.‏

من در طول بیش از ١٧ سالىللىی که در تئاتر دولبىتبىی اوبرهاوزن مشغول به کار بودم ٧ ‏بمنبممایش و

پروژه های ‏مجممجختلف از ‏جمججممله شب شعر،‏ ‏بجببجحث های فرهنگی و سیاسی را تدارک و کارگردابىنبىی کردم.‏

البته ‏ممممممکن است این تعداد برای مدت ١٧ سال کم به نظر بیاید،‏ ولىللىی من هم زمان هبرنبررپیشه

بوده ام و در این زمان در بیش از ١٠٠ ‏بمنبممایش نقش ایفا کرده ام.‏ برنامه ریزی در تئاترهای دولبىتبىی

و تئاترهای خصوصی معتبرببرر در آلمللممان خیلی بلندمدت است.‏ به طور مثال من در حال تدارک

مقدمات کارگردابىنبىی ‏بمنبممایشی هستم،‏ که از تارتحیتحخ ٢٣ آوریل ٢٠٢٠ در یکی از تئاترهای معتبرببرر آلمللممان

به روی صحنه خواهد رفت.‏

عزیزی:‏

با شناخبىتبىی که از تئاتر ایران دارید،‏ ا گر مسئولیت اجرابىیبىی ‏(از ‏لحللححاظ سیاست گذاری

کلان)‏ در تئاتر ایران به عهده داشتید اولویت ‏سمشسمما برای ‏بهببههبود شرایط تئاتر کشور چه بود؟

‏بهببههبودی:‏ تئاتر ایران ‏مممممملو از نبریبرروهای با استعداد و علاقمند و کاری ست.‏ این نبریبرروها فقط

می توانند در بسبرتبرر یک برنامه ریزی زیر بنابىیبىی ‏(سیاست گذاری کلان)‏ شکوفا شوند و حدا کبرثبرر

بازدهی خود را داشته باشند.‏ یک ضرب المللممثل آلمللممابىنبىی می گوید آدم نباید دوباره چرخ را اخبرتبرراع

بکند،‏ بدین معبىنبىی که چرخ قرن ها پیش اخبرتبرراع شده و ‏همھهممه می توانند از مزایای آن استفاده کنند.‏

حال می شود گفت که این سیاست گذاری کلان در کشورهای پیشرفته ای چون آلمللممان سال هاست

که تدوین و ‏بجتبججربه شده است و می شود با ‏بهببههره وری از آن و تطبیق مسائل ملی و بومی و فرهنگی

ایران،‏ بسبرتبرر راه پیشرفت تئاتر ایران را فراهم کرد.‏

!31


گروه تئاتر ا گزیت مدیریت در تئاتر امروز ایران پرونده ‏بجتبجحریریه ا گزیت ‏‐آبان ٩٧

من در طی سال های متمادی نشست هابىیبىی با مسئولان تئاتری پیشبنیبنن در ایران داشته و طرح هابىیبىی

را برای تدوین این سیاست گذاری کلان تقدبمیبمم کرده ام که متاسفانه به خاطر عدم ثبات و

تداوم مدیریت تئاتر در ایران و مسائل سیاسی،‏ هیچگاه این ایده ها جنبه ی عملی پیدا

نکرده اند.‏

برای مثال یکی از تغیبریبررات بنیادی که در این سیاست گذاری کلان لازم است،‏ برنامه ریزی نوین

برای آموزش تئاتر در ایران است.‏

آبان ١٣٩٧

‏بىپبىی نوشت:‏

http://www.theater-oberhausen.de .١

/https://www.theaterhaus.com/theaterhaus .٢

www.behboudi.info .٣

۴. سایت سندیکای مشاغل صحنه ای

https://www.buehnengenossenschaft.de

سایت سندیکای کارفرمایان تئاتر

http://www.buehnenverein.de/de/startseite.html

!32


گروه تئاتر ا گزیت مدیریت در تئاتر امروز ایران پرونده ‏بجتبجحریریه ا گزیت ‏‐آبان ٩٧

بررسی عوامل شارلاتانبریبرزم در هبرنبرر و تئاتر امروز ایران

نان به نرخ روز نه؛

نان به نرخ ساعت خورها!‏

شارلاتان:‏ حقه باز،‏ شیاد،‏ کلاهبرببرردار

) فرهنگ نامه معبنیبنن)‏

‏مجممججید اصغری

!33


گروه تئاتر ا گزیت مدیریت در تئاتر امروز ایران پرونده ‏بجتبجحریریه ا گزیت ‏‐آبان ٩٧

پیش از این که ‏بجببجحث را آغاز کنیم،‏ خوب است اشاره ای داشته باشیم به یک ضدیادداشت حقبریبرر

‏بجتبجحت عنوان ‏«من رانت خوارم،‏ پس هستم»‏ که در سال گذشته توسط حقبریبرر نوشته و توسط گروه

تئاتر ا گزیت منتشر شد.‏

‏«در این وانفسای فرهنگی ‏بمنبممی توان از شبه فرهنگیان و هبرنبررمندانِ‏ کاسبکار نبریبرز یادی نکرد.‏ برخی

اساتید،‏ بزرگان و هبرنبررمندابىنبىی که از صدقه سری رانت خواری،‏ اسم و رسمسسممی برای خود به هم

زده اند،‏ کارگاه های بازیگری با عناویبىنبىی فریبنده و ویبرتبرریبىنبىی ای چون ‏"تئاتر ا کسبرپبررسیونیسم"،‏

‏"تئاترفبریبرزیکال"،‏ ‏"تئاتر ‏بىببىی چبریبرز"،‏ ‏"از ایده تا اجرا"‏ و…‏ شکل داده و در پایان دوره قول رفبنتبنن اجرا

در فلان سالن و در فلان تارتحیتحخ را به هبرنبررآموزان خود می دهند.‏ بدبهیبههی است که در این دوره ها،‏

فارغ از این که واقعاً‏ آموزشی در کار هست یا خبریبرر،‏ اجرا رفبنتبنن در فلان سالن برای هبرنبررآموزان به

یک ملا ک ارزشی تبدیل می شود نه صرفاً‏ مباحث آموزشی این دوره ها.‏ جالب این جاست که

برگزارکنندگان این دوره ها اذعان می کنند که هفتاد درصد شهریه ای که از هبرنبررجو طلب می کنند،‏

صرف پرداخت هزینه سالن و تبلیغات می شود.‏ پس آن چه اجرا می شود در اهمھهممیت پاییبىنبىی قرار

می گبریبررد چرا که اصل،‏ خودِ‏ اجرا رفبنتبنن است که با پرداخت شهریه های میلیوبىنبىی امکان پذیر

می شود.‏ آیا این ‏بمنبممایش ها به اعتلای هبرنبرر تئاتر کمکی می کند؟!»‏

و در ضدیادداشبىتبىی دیگر ‏بجتبجحت عنوان ‏«نگران نباشید؛ منتقدان گاز ‏بمنبممی گبریبررند»‏ چنبنیبنن آوردم:‏

‏«فضای حا کم بر تئاتر ما به ویژه بعد از انقلاب اسلامی و با مدیریت ناشیانه،‏ نابجببجخردانه و نالایق

برخی مدیران به اصطلاح فرهنگی که نه از هبرنبرر سررشته ای داشتند و نه به آن مؤمن بودند،‏ به

‏سمسسممبىتبىی پیش رفت که رفتاری تعارف گونه به یک اصل ارزشی و اخلافىقفىی!‏ در تئاتر و اساسا هبرنبرر بدل

شود.‏ این اصلِ‏ ‏بىببىی اصالت باعث شد که مهم ترین دغدغه ها،‏ مشکلات،‏ کاسبىتبىی های ‏مجممجخاطبان،‏

هبرنبررمندان و اهالىللىی فرهنگ در زیر انبوه لایه های عوام فریبانه و پوپولیسبىتبىی حاد مدیریبىتبىی پنهان بافىقفىی

‏بمببمماند و به جایش روشنفکربمنبممابىیبىی قلابىببىی و مذهبىببىی ‏بمنبممابىیبىی شارلاتابىنبىی به منصه ظهور برسد.»‏

این طور که به نظر می رسد بررسی ریشه ها و عوامل نفوذ شارلاتانبریبرزم در رفتار و اندیشه ی

برخی شبه هبرنبررمندان امروز تئاتر ما،‏ به مباحث سیاسی و اقتصادی منتج می شود.‏ البته نا گفته ‏بمنبمماند

که ساختار مدیریت فرهنگی غلط و اشتباه طی چند دهه ی اخبریبرر و شکست پروژه ی

خصوصی سازی تئاتر ایران ‏(که چندی پیش جناب شبریبررخدابىیبىی به تفصیل درباره ی آن پرداختند)‏

(١) نبریبرز در پدید آمدن این شرایط نقش به سزابىیبىی را ایفا کرد.‏ با این ‏همھهممه می خواهم در ‏همھهممبنیبنن

ابتدای ‏بجببجحث ‏سمشسمما را با خود به تابستان سال ٨٧ ببرببررم.‏ به اتفاق دوستان در لابىببىی یکی از پلاتوهای

تئاتر نشسته بودبمیبمم و ‏بجببجحث فوتبال و استقلال و پرسپولیس در میان بود.‏ یکی از افراد آن ‏جمججممع که

این روزها به شدت در تئاتر کودک و نوجوان فعال شده است،‏ با حسربىتبىی عجیب زیر لب

گفت:«واقعا چه می شد که بازیگران و کارگردانان تئاتر هم به ‏همھهممان مبریبرزابىنبىی که بازیکنان فوتبال

!34


گروه تئاتر ا گزیت مدیریت در تئاتر امروز ایران پرونده ‏بجتبجحریریه ا گزیت ‏‐آبان ٩٧

پول درمی آورند،‏ دستمزد می گرفتند و از این فلا کت و بدبجببجخبىتبىی درمی آمدند.»‏ یکی دیگر فورا در

جوابش گفت:‏ ‏«ای بابا چه می گو ‏بىیبىی خابمنبمم.‏ اینها ‏بمنبممی گذارند.‏ اینها می دانند که ا گر پول دست

هبرنبررمند برسد کارشان ‏بمتبممام است.‏ هبرنبررمند ‏همھهممیشه باید بدبجببجخت و لنگ یک لقمه نان باشد تا صدایش

درنیاید.»‏

با توجه به شرایط امروز تئاتر ایران،‏ حتما ملتفت هستید که این عبارات به ظاهر دلسوزانه و

خبریبررخواهانه تا چه اندازه سطحی و پیش پاافتاده بوده است.‏ شاهپور شهبازی،‏ مدرس و پژوهشگر

هبرنبرر در کتاب ‏«خدمت و خیانت روشنفکران سینمای ایران»‏ این گونه می نویسد:‏ ‏«یکی از

ویژگی های تعریف روشنفکر و هبرنبررمند اصیل و تفاوتش از نوع جعلی آن،‏ دقیقا در مواجهه ی

صرتحیتحح و رازآمبریبرز با موضوع نیاز مالىللىی و استقلال فردی است.»(‏‎٢‎‏)‏

بله،‏ نیاز مالىللىی و استقلال فردی.‏ با توجه به خاطره ای که از سال ٨٧ تعریف کردم،‏ پر واضح

است که هبرنبررمندان تئاتر به خو ‏بىببىی به این مهم واقف بودند که دیگر ‏بمنبممی توانند مثل گذشته زیست

کرده و تئاتر کار کنند.‏ وضعیت تورم به مبریبرزان قابل توجهی بالا رفته بود و کسی از اوضاع

فردایش خبرببرر نداشت.‏ بسیاری از این مشکلات گریبان گبریبرر اهالىللىی تئاتر شده بود به شکلی که

برخی از عهده نان شب و اجاره خانه شان نبریبرز بربمنبممی آمدند.‏ بسیاری این سوال در ذهن شان

می چرخید که چگونه می توانند هم نیاز مالىللىی را برطرف کنند و هم استقلال فردی مطلوب خود

را داشته باشند.‏ اما پاسخ به این سوال،‏ وسوسه ای دیگر را هم با خود داشت.‏ وسوسه ای

‏همھهممچون دریافت دستمزد ‏همھهممچون درآمدها و قراردادهای میلیاردی بازیکنان فوتبال.‏ در این

میان،‏ تئاتر آزاد با کمدی های سطحی نبریبرز وجود داشت و بدون سروصدا کار خودش را ابجنبججام

می داد،‏ پولش را درمی آورد و ادعابىیبىی هم نداشت.‏ بسیاری از دانشجویان تئاتر تن به اجرای

چنبنیبنن ‏بمنبممایش هابىیبىی دادند و با سری افکنده،‏ استقلال فردی خود را فدای سلیقه ی پیش پاافتاده ی

‏بهتبههیه کنندگان کردند.‏ اما در عوض از پسِ‏ هزینه های جاری خود در کلانشهر ‏بهتبههران برآمدند و

کم کم خود نبریبرز تبدیل به یکی از سرمایه گذاران تئاتر ‏بجتبججاری شدند،‏ به طوری که در دانشگاه

صحبت از تئاتر ‏بىببىی چبریبرز می کردند،‏ امروزه صحبت از رقص بابا کرم در به شور آمدن هیجانات

مردم می کنند.‏ با فرا گبریبرر شدن فضای ‏مجممججازی سودای سلبرببرریبىتبىی شدن نبریبرز به دیگر وسوسه های

برخی دوستان تئاتری تبدیل شد،‏ به طوری که سیاست گذاری های تبلیغابىتبىی ‏بمنبممایش ها به ‏سمسسممبىتبىی

سوق پیدا کرد که هر چه افراد معروف به ‏سمسسممت سالن ها بیایند،‏ با خودشان اعتبار نبریبرز خواهند

آورد.‏ این ترفند یک فرمول ساده داشته و دارد:‏

‏"حضور سلبرببرریبىتبىی های مهمان + حضورعکاسان بیشبرتبرر+‏ انتشارعکس ها درفضای ‏مجممججازی=‏ مطرح

شدن در اجرا و فروش بیشبرتبرر"‏

!35


گروه تئاتر ا گزیت مدیریت در تئاتر امروز ایران پرونده ‏بجتبجحریریه ا گزیت ‏‐آبان ٩٧

با ورود اسپانسرهای خرد و کلان به این بازی مضحک،‏ سلبرببرریبىتبىی های بیشبرتبرری رغبت کرده و پا به

این عرصه گذاشتند.‏ اسپانسر با آوردن برخی سلبرببرریبىتبىی ها،‏ اعتباری ‏همھهممچون یک ماه استفاده از

‏مجممجحصولاتش را به آبهنبهها می داد و در عوض فروش ‏بمنبممایش خود را تضمبنیبنن می کرد.‏ این شرایط برای

سازندگان و عوامل ‏بمنبممایش ها هم ایده آل بود.‏ چرا که هم در فضای ‏مجممججازی و حقیقی دیده

می شدند و هم درآمد سرشاری را نبریبرز ‏بجتبججربه می کردند.‏ سالن داران و مدیران دولبىتبىی نبریبرز که از این

باب جیب شان را پر رونق می دیدند،‏ ابراز خوشحالىللىی و رضایت می کردند.‏ این دوستان برای

فروش بیشبرتبرر به سخیف ترین اعمال در ‏بمنبممایش ها تن می دادند و به اسم کمدی مردم را به

سالن ها می کشاندند.‏ بسیاری از ‏مجممجخاطبان نبریبرز ‏همھهممچنان فکر می کنند آن چه از کمدی می شنوند یا

می خوانند ‏همھهممبنیبنن است که شاهدش هستند،‏ پس کمبرتبررین اعبرتبرراضی در آبهنبهها شکل ‏بمنبممی گبریبررد.‏ آلن

وودز،‏ نویسنده و دببریبرر گرایش جهابىنبىی مارکسیسبىتبىی (IMT) در سخبرنبررابىنبىی خود در مدرسه ی

تابستابىنبىی مارکسبریبرزم در بارسلون اسپانیا در سال ٢٠٠١ درباره شکل گبریبرری سلایق ‏مجممجخاطبان و

توده مردم توسط حا کمان و نظام سرمایه داری این طور می گوید:«در واقع نوع بشر می تواند به

‏همھهممه چبریبرز عادت کند.‏ یک برده می تواند زبجنبججبریبررهایش را دوست بدارد.‏ مردم به خانه های بد،‏ به

غذای بد عادت می کنند و کم کم فکرمی کنند که این غذای بد،‏ این برنامه تلویزیوبىنبىی بد،‏

موسیقی بد،‏ خصوصا موسیقی بد،‏ فیلم های بد و روزنامه های بد را دوست دارند.‏ آبهنبهها کم کم باور

می کنند که ‏بمتبممام این ها را آزادانه انتخاب کرده اند.‏ این برای طبقه ی حا کم بسیار مناسب است.‏

توده ها تشویق می شوند که این شرایط فقر مادی و فرهنگی را بپذیرند.‏ در حالىللىی که طبقه ی

حا کم در خانه های زیبا زندگی می کنند،‏ در تئاتر ‏بمنبممایش های بسیار خوب میبینند،‏ ‏(گاهی اوقات)‏

کتاب های بسیار خوب می خوانند،‏ به تعطیلابىتبىی بسیار عالىللىی می روند و در رستوران های گرانقیمت

غذا می خورند.‏ پس طبیعتا معتقدند که هر آشغالىللىی برای توده ها به قدر کافىففىی خوب است.‏ این

طبیعی است.‏ آن چه که جای تأسف دارد این است که اعضای طبقه ی کارگر _ حبىتبىی آبهنبهها که

پیشرفته ترند_‏ به این باور رسیده اند که این وضعیت امور طبیعی و حبىتبىی کاملا رضایت ‏بجببجخش

است.»(‏‎٣‎‏)‏

اما هبرنبررمندی که خود را به سطح تئاترهای آزاد برای جذب پول و سرمایه ی بیشبرتبرر کشانیده،‏ ‏بجتبجحمل

سرافکندگی و ابهتبههام به ‏بىببىی سوادی و الصاق القابىببىی چون لوده و سخیف به خود را ندارد.‏ برای

برطرف شدن این مشکل چهره ای فرهنگی،‏ مردمی و گاه انقلابىببىی و اپوزیسیون به خود می گبریبررد و

از هر فرصت و تریبوبىنبىی برای این مهم وقت و هزینه صرف می کند.‏ البته او خط قرمز حکومت را

می شناسد و تنها انتقادابىتبىی که می کند صرفا وجهه ای تظاهری به خود می گبریبررد.‏ این دست از

هبرنبررمندان نه تنها نان به نرخ روز بلکه نان به نرخ ساعت می خورند.‏ روزی علیه اصلاحات موضع

می گبریبررند و اهداف و افکاری ضداستکباری دارند و روزی دیگر از مدافعان جنبش سبرببرز می شوند

!36


گروه تئاتر ا گزیت مدیریت در تئاتر امروز ایران پرونده ‏بجتبجحریریه ا گزیت ‏‐آبان ٩٧

و هشتگ ‏#ظریف_متشکر ‏بمیبمم را در فضای ‏مجممججازی منتشر می کنند.‏ این دوستان سلیقه و نظر خود

را ‏همھهممسو با معاونت هبرنبررهای ‏بمنبممایشی وزارت ارشاد جلوه می دهند و از سو ‏بىیبىی دیگر درباره ساز و

کار تئاتر در حکومت آینده ایران صحبت می کنند.‏ اینها هستند که اغلب جایزه و تندیس

می گبریبررند،‏ از حقوق حیوانات دفاع می کنند،‏ اغلب گیاهخوار هستند و فعالیت در فلان بنیاد امور

خبریبرریه به نفع کودکان سرطابىنبىی را در بوق و کرنا می کنند.‏ اینها هستند که این روزها سالن های

تئاترها را در تصرف کمدی های سخیف و ‏بمنبممایش های با دغدغه های به اصطلاح اجتماعی

درآورده اند.‏ سه ‏بمنبممایش کمدی به روی صحنه می آورند و در ‏بمنبممایش چهارم اثری خلق می کنند که

نه خودشان از آن سردرمی آورند و نه ‏مجممجخاطب شان.‏ آلن وودز در ابتدای مقاله ای ‏بجتبجحت عنوان

‏«فتیشبریبرزم سرمایه داری و زوال هبرنبرر»‏ این گونه می نویسد:«شخصی گفته است که یکی از

معیارهای برنده شدن جایزه ی ترنر این است که درک تان نکنند.‏ فلسفه اش این است:‏ هر چه

کمبرتبرر فهمیده شوم،‏ هبرنبررم ‏بهببههبرتبرر است.‏ با این حال نوع هبرنبرری که برنده ی جایزه ی ترنر می شود هم

ارزش دارد.‏ ارزشش به این است که آینه ای در مقابل اجتماعی که آن را تولید کرده می گبریبررد و

می گوید:‏ ‏"این ‏همھهممابىنبىی است که هسبىتبىی و این ‏همھهممه ی آن چبریبرزی است که قادر به تولیدش هسبىتبىی".‏ این

آثار به ما خاطرنشان می کند که زیر سطح نرم و راحت بورژوازی جامعه ی مدرن،‏ وحشت در

کمبنیبنن است:‏ جانوران موذی مرده،‏ جنایت،‏ مرگ و زوال.»(‏‎۴‎‏)‏

وودز به کدام وحشت در پس این نگاه سرمایه داری به هبرنبرر اشاره می کند؟ منظورش از

جانوران موذی مرده چه کسابىنبىی هستند و مرگ و زوال را آینده ی دستاورد کدام سیستم عنوان

می کند؟

این روزها ارزش یک اثر هبرنبرری به مبریبرزان دلاری که در آن صرف می شود بستگی دارد.‏ با بالا

رفبنتبنن قیمت دلار در کشور و پایبنیبنن آمدن ارزش پول ملی،‏ هزینه های تولید و ‏بهتبههیه ی آثار نبریبرز بالا

می رود.‏ اینک دو حالت بیشبرتبرر وجود ندارد.‏ یا باید شبه هبرنبررمند و اسپانسر از سود مورد مطلوب

خود دست کشیده و کار را با قیمت سابق به روی صحنه ببرببررد و یا فشار هزینه ها را به دوش

‏مجممجخاطب بگذارد و رفاه اجتماعی خود را با ‏همھهممان شکل سابقش حفظ ‏بمنبمماید.‏ کسی که سوار ببرنبرز

می شود دیگر ‏بمنبممی تواند از آن پیاده شود و به هر قیمبىتبىی آن را حفظ خواهد کرد.‏ این شارلاتان ها با

عکس گرفبنتبنن با مردم آن هم به شکلی ‏مجممجحدود،‏ وجهه ی مردمی خود را ساخته و از طرفىففىی باعث

هرچه بیشبرتبرر دیده شدن خود می شوند.‏ اینک به اهداف خود یعبىنبىی برطرف شدن نیاز مالىللىی به حد

سرشار و به اصطلاح استقلال فردی رسیده اند.‏ اما اینها مرده اند و ‏بمنبممی توانند تغیبریبرر مثببىتبىی در جهت

رفع برخی معضلات اجتماعی بردارند.‏ اینها مانند موجودات موذی و علف های هرز،‏ فساد را

گسبرتبررش داده و انفعال را در جامعه تزریق می کنند.‏ در این وانفسا اسپانسرها که ‏همھهممه ی وجوه

انسابىنبىی را تبدیل به بازار و کسب وکار کرده اند،‏ بسبرتبرر هبرنبرر و فرهنگ را نبریبرز برای شاموربىتبىی بازی های

!37


گروه تئاتر ا گزیت مدیریت در تئاتر امروز ایران پرونده ‏بجتبجحریریه ا گزیت ‏‐آبان ٩٧

خود مناسب یافته و کاری به اهمھهممیت و ارزش هبرنبرر در جامعه ندارند.‏ مرداخای پبریبررگوت در مقاله ای

‏بجتبجحت عنوان ‏«سرمایه داری و هبرنبرر یا آبهنبهها قیمت را می دانند ولىللىی نه ارزش را!»‏ به نقد حضور سرمایه

داری در عرصه هبرنبرر می پردازد و می گوید:«حامیان هبرنبرر امروز چه کسابىنبىی هستند؟ شرکت های

چند ملیبىتبىی چون کوکا کولا که البته تنها آثار تروبمتبممبریبرزی که چالش برانگبریبرز نیستند را ‏جمحجممایت می کنند

تا وجهه ی پا کبریبرزه شان لکه دار نشود.»‏ و در ادامه چنبنیبنن اضافه می کند:«‏ آینده برای هبرنبرر چه

دربردارد؟این پرسش می بایست به پرسش اصلی وصل شود.‏ آینده برای نوع بشر چه

دربردارد؟ سرمایه داری تنها یک نبریبرروی ‏مجممجحرکه دارد:‏ سود.‏ کور است و بازار باید سلطه یابد،‏ و

در بازار تنها ارزشی که می تواند بر اقلام گذاشته شود ارزش پولىللىی است.»‏ پبریبررگوت پایان عجیبىببىی

را برای مقاله خود برمی گزیند.‏ پایابىنبىی که تبریبرر خلاص را ‏سمسسممت سرمایه داری نشانه گرفته

است.«زندگی سخت است.‏ از هر یک از مردم ‏بىببىی ‏سمشسمماری که در این دنیای زشت و غم انگبریبرز از

گرسنگی می مبریبررند ببرپبررسید.‏ این دنیای سرمایه داری!»(‏‎۵‎‏)‏

نا گفته هابىیبىی درباره یک ‏بمنبممایش

این روزها صحبت درباره ی یک ‏بمنبممایش ‏«بینوایان»‏ به کارگردابىنبىی حسبنیبنن پارسابىیبىی در فضای ‏مجممججازی،‏

اهالىللىی تئاتر و حبىتبىی در سطح شهر به میان است.‏ ‏بمنبممایشی که در هر کجای ‏بهتبههران که باشید می توانید

بیلبوردهایش را ببینید و ‏بجیبجحتمل قند در دل تان آب شود!‏ برخی ‏مجممجخالف این نوع از اجرا هستند و

دلایل خود را نبریبرز مطرح کرده اند و برخی نبریبرز به ‏جمحجممایت از آن برآمده اند و برایش سینه چا ک

می دهند.‏ اما به نظر حقبریبرر نا گفته هابىیبىی مانده است که نه در صحبت ها و مصاحبه های شخصِ‏

کارگردان به آن اشاره شده و نه حبىتبىی ‏مجممجخالفانش به آن توجه داشته اند.‏ اما به واقع اشکال کار

کجاست و چه انتقادابىتبىی به این گروه اجرابىیبىی وارد است؟ ا گر حساب دودوتا چهارتا کنیم و به

صورت تقریبىببىی فقط به شرح هزینه های تبلیغات اجرا ببرپبررداز ‏بمیبمم،‏ قطعا صحبت از رقم های چند ده

میلیاردی به میان می آید.‏ این مبلغ توسط چه کسی یا کسابىنبىی و به چه اهدافىففىی هزینه شده است؟

ا گر دولت در تامبنیبنن این هزینه ها نقش داشته سوال به میان می آید که چرا تنها برای ‏همھهممبنیبنن اجرا

چنبنیبنن سنگ ‏بمتبممام گذاشته و کل جامعه تئاتر ایران را به فراموشی طولابىنبىی مدت سبرپبررده است؟ ا گر

این هزینه ها توسط شخص یا اشخاصی به صورت خصوصی تامبنیبنن شده،‏ پس قطعا فکر برگشت

هزینه با سودی بیشبرتبرر از سبرپبررده گذاری های بانکی نبریبرز شده است.‏ بدون شک مکابىنبىی که در آبجنبججا

اجرا صورت خواهد گرفت نبریبرز از این سود ‏بىببىی ‏بهببههره ‏بجنبجخواهد بود.‏ به گفته کارگردان ‏همھهممه عوامل

اجرابىیبىی اعم از گروه کارگردابىنبىی،‏ طراحان و متخصصان،‏ گروه های موسیقی،‏ رقص و بازیگری نبریبرز

از این اجرا دستمزد می گبریبررند و از این بابت کسی ‏بىببىی ‏بهببههره ‏بجنبجخواهد ماند.‏ پارسابىیبىی گفته است که

بلیت های ‎۵٠‎هزارتومابىنبىی نبریبرز در گیشه ‏بمنبممایش وجود خواهد داشت.‏ حال ا گر یک حساب

!38


گروه تئاتر ا گزیت مدیریت در تئاتر امروز ایران پرونده ‏بجتبجحریریه ا گزیت ‏‐آبان ٩٧

سرانگشبىتبىی بکنید متوجه خواهید شد که ‏«بینوایان»‏ درهیچ وضعیبىتبىی پول دریافبىتبىی از

بلیت فروشی،‏ هزینه های تبلیغابىتبىی و اجرابىیبىی اش را ‏بمنبممی تواند دربیاورد.‏ آیا این صرف هزینه برای

رضای خدا بوده یا ‏بجببجحث دیگری در میان است که ما از آن ‏بىببىی خبرببرر ‏بمیبمم؟!‏ تا آبجنبججا که بنده به یاد

دارم،‏ ‏همھهممه ی هزینه های صرف شده در ‏بمنبممایش های گروه تئاتر ا گزیت شفاف و روشن بوده و

‏همھهممواره سرپرست گروه پس از هر اجرا آبهنبهها را در فضای ‏مجممججازی منتشر می کند.‏ ‏همھهممه ی هزینه ها اعم

از خرید مابجیبجحتاج اجرا،‏ تبلیغات و گروه اجرابىیبىی.‏ حال چرا یک بار جناب پارسابىیبىی به صورت شفاف

و واضح،‏ لیست ‏همھهممه ی هزینه های خود را در اختیار ‏مجممجخاطبان قرار ‏بمنبممی دهد تا ‏همھهممه ی این مباحث

خابمتبممه پیدا کند؟!‏ آیا جابىیبىی از کار می لنگد؟ الله اعلم.‏

اما ‏بجببجحث اصلی بنده چبریبرز دیگری است.‏ برخی از هواداران این اجرا می گویند که این دست آثار

باعث می شوند تا غبریبررتئاتری ها ‏(جالب است بدانید که مردم از نگاه دوستان به دو دسته تقسیم

می شوند؛ تئاتری و غبریبررتئاتری)‏ را به سالن های ‏بمنبممایش بکشانند و این موضوع هم در فروش بیشبرتبرر

تاثبریبرردارد و چرخ هبرنبرر به گردش درمی آید و هم مبریبرزان ‏مجممجخاطبان تئاتر بیشبرتبرر می شود.‏ این دوستان

راست می گویند.‏ با این ‏همھهممه حواشی ای که برای این ‏بمنبممایش به وجود آمده و ‏بجیبجحتمل گروه اجرابىیبىی و

‏بهتبههیه کنندگانش از آن استقبال می کنند،‏ صحبت از این اجرا نقل مباحث افرادی شده که به طور

کلی با هبرنبرر ‏بمنبممایش بیگانه هستند.‏ ا کبرثبرر این دوستان بیشبرتبرر بند دل شان برای نویدمجممجحمدزاده و پارسا

پبریبرروزفر پاره می شود تا آن چه در اثر روی می دهد.‏ بیشبرتبرر این افراد بر خلاف تصور از قشر

کم درآمد جامعه هستند و حبىتبىی بلیت‎۵٠‎هزارتومابىنبىی نبریبرز برایشان سنگبنیبنن به حساب می آید.‏

قراردادهای میلیوبىنبىی بازیگران بر چه اساس تعیبنیبنن می شود؟ چه ‏بهنبههادی بر این قیمت گذاری ها

نظارت دارد؟ آیا این سوءاستفاده از عواطف و احساسات مردم نیست که هر قیمبىتبىی که دلت

خواست روی اثرت بگذاری با وجود این که می دابىنبىی پرداختش برای بسیاری از آبهنبهها مشکل

است؟

این اثر در شرایط اجتماعی و اقتصادی کشور چه تناسبىببىی می تواند با شرایط حال حاضر مردم

داشته باشد؟ اثر تا چه اندازه به دغدغه ها و مسائل روز مردم توجه نشان داده؟ چرا ما در

چنبنیبنن شرایطی باید تئاترهابىیبىی را روی صحنه ببرببرر ‏بمیبمم که به معنای واقعی کلمه بیگ پرودا کشن به

حساب می آیند؟

اتفافىقفىی که پیامدش برای تئاتر ایران خطرنا ک است،‏ طبقابىتبىی شدن جامعه تئاتری کشور است.‏ ا گر

پیش از این تفکیک تئاتری ها به دو دسته ی ‏بهتبههرابىنبىی و شهرستابىنبىی صورت می گرفت،‏ امروزه به دو

دسته ی پولدار و ‏بىببىی پول تبدیل شده است.‏ متاسفانه رفتار و منش برخی بازیگران تئاتر

سرلوحه ی بسیاری از دانشجویان و بازیگران جوان قرار گرفته و حس می کنند که او مبرتبررفىقفىی است

پس ما نبریبرز باید چون او شو ‏بمیبمم.‏ چون او بپوشیم،‏ حرف بزنیم،‏ بازی کنیم و در سالن های خفن

!39


گروه تئاتر ا گزیت مدیریت در تئاتر امروز ایران پرونده ‏بجتبجحریریه ا گزیت ‏‐آبان ٩٧

اجرا برو ‏بمیبمم.‏ هتل اسپیناس می شود مرکز تئاترهای خفن و هر که آبجنبججا اجرا رود بدون شک بارش

را بسته است.‏ هتل تنها سالن را به پولدارها اجرا می دهد.‏ حال یا ‏سمشسمما پولدار تشریف دارید و در

آبجنبججا با خیالىللىی بسی آسوده اجرا می روید و یا با شیادی و شارلاتان بازی،‏ شرایط را برای اجرا در

آن مکان مقدس صورت می دهید.‏ آبهنبهها که نتوانسته اند یا ‏بجنبجخواسته اند که وارد چنبنیبنن شرایطی شوند

نا گزیر به مرگ هستند.‏ آیا این ‏همھهممان مرگ و زوالىللىی نبود که آلن وودز از آن حرف می زد؟!‏

آبان ٩٧

منابع:‏

١_ ‏«خصوصی سازی:‏ راه ‏بجنبججات یا سقوط آزاد تئاتر ایران؟»‏ نوشته اردشبریبررشبریبررخدابىیبىی_ویژه نامه

نورو‎٩٧‎ گروه تئاتر ا گزیت

٢_ ‏«در خدمت و خیانت روشنفکران سینمای ایران»‏ نوشته ی شاهپور شهبازی_‏ انتشارات

چشمه

٣_ ‏«هبرنبرر و مبارزه طبقابىتبىی»‏ سخبرنبررابىنبىی آلن وودز،‏ ‏سمشسمماره ‏بهببههار‎٩٧‎ نشریه ی ‏«صحنه معاصر»‏ گروه تئاتر

ا گزیت،‏ ترجمججممه شبریبررین مبریبررزانژاد

۴_ ‏«فتیشبریبرزم سرمایه داری و زوال هبرنبرر»‏ مقاله آلن وودز،‏ ‏سمشسمماره ‏بهببههار‎٩٧‎ نشریه ی ‏«صحنه معاصر»‏

گروه تئاتر ا گزیت،‏ ترجمججممه شبریبررین مبریبررزانژاد

‎۵‎‏_«سرمایه داری و هبرنبرر،‏ آبهنبهها قیمت را می دانند ولىللىی نه ارزش را»‏ نوشته ی مرداخای پبریبررگوت،‏

‏سمشسمماره ‏بهببههار ٩٧ نشریه ی ‏«صحنه معاصر»‏ گروه تئاتر ا گزیت،‏ ترجمججممه شبریبررین مبریبررزانژاد

!40


گروه تئاتر ا گزیت مدیریت در تئاتر امروز ایران پرونده ‏بجتبجحریریه ا گزیت ‏‐آبان ٩٧

مدیریت ‏«غبریبرر»‏ خصوصی در خانه موزه استاد عزت الله انتظامی

نقد و نظری به مدیریت تئاتر/ا گر این هشدار جدی گرفته شود

گروه تئاتر ا گزیت

مبرنبرزل استاد عزت الله انتظامی در سال ١٣٩٠ به شهرداری ‏بهتبههران وا گذار شد تا تبدیل به مرکزی

فرهنگی شده و درهای آن به روی شهروندان گشوده شود.‏ در سال ١٣٩٣ خانه موزه ی استاد

انتظامی توسط شرکت توسعه ی فضاهای فرهنگی شهرداری ‏بهتبههران آماده ی ‏بهببههره برداری شد و در

ابتدا زیر نظر این شرکت و با مدیریت آقای مهدی رفیع زاده فعالیت می کرد.‏ این ‏مجممججموعه شامل

!41


گروه تئاتر ا گزیت مدیریت در تئاتر امروز ایران پرونده ‏بجتبجحریریه ا گزیت ‏‐آبان ٩٧

موزه در ساختمان اصلی،‏ یک سالن تئاتر بلک با کس با ظرفیت حدوداً‏ ٨٣ نفر ‏بمتبمماشاچی در

زیرزمبنیبنن و یک کافه در طبقه ی فوقابىنبىی بود.‏ در سال ١٣٩۵ با ‏همھهممان مدیریت و با تغیبریبررابىتبىی جزبىئبىی

در کارکنان آن،‏ مستقیماً‏ زیرمجممججموعه ی سازمان فرهنگی هبرنبرری شهرداری ‏بهتبههران و به عنوان ‏بجببجخشی

از فرهنگسرای ملل واقع در بوستان قیطریه قرار گرفت.‏ نوشتار حاضر یادداشت‐گزارشی است

از مشاهدات و ‏بجتبججربه ی مداوم سه ساله و ده اجرای صحنه ای گروه تئاتر ا گزیت در این ‏مجممججموعه

تا به امروز .

دیروز

پیش از پرداخبنتبنن به فرصت ها و چالش هابىیبىی که پیش روی این ‏مجممججموعه و گروه هابىیبىی که با آن

‏همھهممکاری می کردند قرار داشت،‏ نگاهی داشته باشیم به اساسنامه ی سازمان فرهنگی هبرنبرری

شهرداری ‏بهتبههران.‏ طبق این اساسنامه که در سال ١٣٨۶ مورد بازبیبىنبىی و تصویب قرار گرفته،‏

‏«سازمان فرهنگی هبرنبرری شهرداری ‏بهتبههران سازمابىنبىی است با تابعيت ايرابىنبىی،‏ عمومی و غبريبرردولبىتبىی

مستقل دارای شخصيت حقوفىقفىی»‏ که ‏«بجتبجحت ارکان هيأت امنا و هيأت مديره فعاليت می ‏بمنبممايد».‏ ‏مجممجحل

درآمد این سازمان اما کن ‏بجتبجحت مالکیت و نظارت آن و نبریبرز سهم ۴ درصدی از درآمدهای

شهرداری ‏بهتبههران است.‏ ‏بجببجخشی از اهداف و سیاست های این سازمان ‏«ابجيبججاد و تقويت جريان های

هدايت گر فرهنگی هبرنبرری در حوزه شهر ‏بهتبههران بر مبنای الگوسازی،‏ توليد و توزيع خدمات و آثار

مطلوب فرهنگی و هبرنبرری و ساير فعاليت های موثر و فرا گبريبرر فرهنگی و هبرنبرری و ‏...؛»،‏ ‏«ارتقا سطح

آ گاهی و بينش و نگرش و ذائقه و کنش فرهنگی هبرنبرری شهروندان؛»،‏ ‏«ارايه خدمات و توليد و

عرضه ‏مجممجحصولات فرهنگی مناسب و مطلوب در راستای پاسخ گو ‏بىيبىی به نيازها،‏ مشکلات،‏ خلاها و

معضلات فرهنگی شهر ‏بهتبههران؛»‏ و…‏ است.‏

سالن تئاتر خانه موزه استاد عزت الله انتظامی یکی از معدود سالن های تئاتر ‏سمشسممال شهر ‏بهتبههران

است و از این جهت موقعیت منحصربه فردی را داراست.‏ موزه ی این ‏مجممججموعه خود به تنهابىیبىی

جاذبه ای فرهنگی است که در کنار دیگر امکانات موجود می تواند زمینه ساز جذب شهروندان به

این ‏مجممججموعه باشد.‏ در اساسنامه سازمان فرهنگی هبرنبرری شهرداری ‏بهتبههران در تعریف ‏بجببجخشی از

اهداف این سازمان آمده است:‏

‏«اجرای طرح های غبىنبىی سازی اوقات فراغت و کمک به روحيه نشاط و شادابىببىی شهروندان با

استفاده از روش ها و ابزارهای فرهنگی و هبرنبرری؛»‏ و ‏«توليد ‏مجممجحصولات و آثار فاخر و ارزسمشسممند

فرهنگی و هبرنبرری با ‏بهببههره گبريبرری از ‏مجممججموعه عوامل کارآمد به ويژه فن آوری های نوين؛»‏ در ‏همھهممبنیبنن

!42


گروه تئاتر ا گزیت مدیریت در تئاتر امروز ایران پرونده ‏بجتبجحریریه ا گزیت ‏‐آبان ٩٧

راستا برنامه های اولیه ی این ‏مجممججموعه شامل فعالیت موزه،‏ تئاتر،‏ ‏بمنبممایش فیلم،‏ کارگاه ها و کلاس های

آموزشی می شد.‏

این موقعیت جغرافیابىیبىی علبریبررغم فرصت ویژه ای که به ‏همھهممراه داشت،‏ از طرفىففىی چالشی برای

‏مجممججموعه و گروه های تئاتری به ‏سمشسممار می آمد،‏ چرا که فاصله ی آن از مرکز شهر هم به خاطر دوری

از مرا کز تئاتر و هم به خاطر مسئله ی سهولت دسبرتبررسی ‏‐حبىتبىی با وجود چند اجرای موفق‐‏ در

ابتدا چندان مورد استقبال گروه های تئاتری نبریبرز نبود و از سو ‏بىیبىی برای بسیاری از ‏مجممجخاطبان تئاتر نبریبرز

دافعه داشت.‏ ‏بجنبجحوه ی زمان بندی برنامه ها نبریبرز در این مسئله مزید بر علت بود.‏ در هر بازه ی زمابىنبىی

دست کم دو ‏بمنبممایش به روی صحنه می رفت که البته این امر در سالن هابىیبىی با امکانات و فضای

مناسب کاملاً‏ معقول و منطقی است.‏ اما فضای ‏مجممجحدود برای نگهداری آ کسسوار و وجود تنها یک

اتاق کوچک فاقد سرویس ‏بهببههداشبىتبىی در پشت صحنه به عنوان اتاق گر ‏بمیبمم و تعویض لباس که میان

گروه هابىیبىی که هم زمان مشغول اجرا بودند مشبرتبررک بود،‏ مشکلابىتبىی را به ‏همھهممراه داشت.‏ از طرفىففىی

زمان کوتاه میان دو اجرا،‏ فرصبىتبىی نا کافىففىی برای آمادگی بازیگران و دست اندرکاران ‏بمنبممایش جهت

اجرا بافىقفىی می گذاشت.‏ این مسئله در نیمه ی دوم سال با کوتاه شدن روزها تشدید می شد.‏ ا گر

اجرابىیبىی اول قرار می گرفت ‏(مثلاً‏ ساعت شش عصر)‏ کارمندان و دانشجویان به ‏بمتبمماشای آن

‏بمنبممی رسیدند و اجرابىیبىی که پس از آن قرار می گرفت به ناچار می بایست ٨ شب آغاز می شد که

پایانش زمابىنبىی بود که دسبرتبررسی به وسائل نقلیه ی عمومی بسیار دشوار می شد.‏ حال مسئله ی نبود

فضای پارک کردن خودروی شخصی در ساعات اوج ترافیک و درکوچه ی باریک سالن را هم بر

این مسئله ی غامض باید افزود.‏ با این حال با ‏همھهمماهنگی هابىیبىی که میان گروه های اجرابىیبىی صورت

گرفت،‏ اجراها با وجود دشواری های عملی ادامه پیدا کرد.‏

در ادامه ی این اجراهای هم زمان،‏ مشکلات دیگری نبریبرز پدیدار شد که ‏بجببجخشی از آن به ظرفیت

‏مجممجحدود امکانات تکنیکی سالن و نبریبرز استهلا ک سریع لوازم مصرفىففىی بازمی گشت.‏ تعداد و نوع

پروژکتورهای سالن به صوربىتبىی بود که امکان تقسیم آن میان گروه ها و بسبنتبنن نور ‏مجممججزا وجود

نداشت.‏ روشن ماندن پروژکتور به مدت طولابىنبىی و اسبرتبرراحت کوتاه،‏ از عمر لامپ آن به شدت

می کاست و در میانه ی اجرا هر آن امکان سوخبنتبنن لامپ وجود داشت،‏ چنان که بارها نبریبرز چنبنیبنن

پیشامدی رخ داد.‏ وانگهی،‏ حبىتبىی ا گر یکی از این لامپ ها ببنیبنن دو اجرا می سوخت باز هم فرصت

کافىففىی برای تعویض آن وجود نداشت.‏ موجود بودن لوازم یدکی در سالن خود چالشی دیگر

بود،‏ که ا گر موجود نبود،‏ خرید آن به خاطر مسائل اداری می توانست روزها به تعویق افتاده و

اجرا را به تعلیق درآورد.‏ علبریبررغم اشاره ی مشخص به وظایف سازمان در اساسنامه مببىنبىی بر

!43


گروه تئاتر ا گزیت مدیریت در تئاتر امروز ایران پرونده ‏بجتبجحریریه ا گزیت ‏‐آبان ٩٧

‏«تعمبريبرر،‏ نگهداری،‏ ‏بجتبججهبريبرز و پشتيبابىنبىی مرا کز تابعه سازمان و ارايه تسهيلات لازم به آن ها و

‏همھهممکاری در توسعه ‏مجممججموعه های فرهنگی و هبرنبرری مورد نياز شهر؛»،‏ گاه مسائل بوروکراتیک چنان

دست وپا گبریبرر می شد که در نتیجه لوازم معمولاً‏ به هزینه ی شخصی گروه یا مدیریت سالن

خریداری می شد تا بعد سر فرصت روال اداری طی شده و هزینه ی پرداخت شده بازگردانده

شود.‏

‏بهنبههایتاً‏ پس از مدبىتبىی مدیریت سالن بر آن شد که سالن را به یک اجرای تئاتر در عصر اختصاص

دهد و در طول روز به سایر برنامه های فرهنگی چون ‏بجپبجخش فیلم و کارگاه های آموزشی پرداخته

شود.‏ با رفع این موانع،‏ فعالیت تئاتری در این سالن سهولت بیشبرتبرری یافت و اجراها در ساعت

مناسب تری برای ‏مجممجخاطبان صورت می گرفت.‏ در ادامه،‏ با تداوم اجرای تئاترها این ‏مجممججموعه به

تدرتحیتحج جایگاه خود را به عنوان یکی از مرا کز تئاتری تثبیت کرد و گروه هابىیبىی که به طور مداوم

در این سالن به اجرای تئاتر می پرداختند نبریبرز ‏مجممجخاطب خاص خود را پیدا کردند.‏

یکی از عواملی که دسبرتبررسی ‏مجممجخاطبان را در این ‏مجممججموعه تسهیل کرد،‏ ‏همھهممکاری مدیریت در

‏بجنبجحوه ی قیمت گذاری بلیت بود.‏ در اساسنامه ی سازمان فرهنگی هبرنبرری شهرداری ‏بهتبههران،‏ ‏بجببجخشی از

وظایف سازمان این گونه تعریف شده است:‏ ‏«ابجيبججاد بسبرتبرر لازم برای توسعه مشارکت شهروندان

در فعاليت های ‏مجممجختلف فرهنگی و هبرنبرری و تلاش در جهت افزايش سهم مصرف خدمات و کالاهای

فرهنگی در سبد خانوار؛»‏ و ‏«ابجيبججاد بسبرتبرر و فضای مناسب برای حضور شهروندان و خانواده ها به

ويژه جوانان در مرا کز و برنامه های فرهنگی و فراهم سازی ‏مجممجحيط مساعد برای رشد و تعالىللىی

فرهنگی آنان؛»‏ در ‏همھهممبنیبنن راستا از نیمه ی دوم سال ١٣٩۵ به پیشنهاد گروه تئاتر ا گزیت و با

موافقت مدیریت ‏مجممججموعه،‏ سیستم ‏بهببههای بلیت جدیدی برای ‏بمنبممایش های این گروه برقرار شد که در

آن انتخاب ‏بهببههای بلیت از ببنیبنن چند گزینه بر عهده ی ‏مجممجخاطب بود و این انتخاب تاثبریبرری در جایگاه او

در سالن و یا سانس ‏بمنبممایش نداشت.‏ به این ترتیب امکان خرید بلیت برای افراد از هر قشر و با

هر سطح درآمد میسر شد و با موفقیت این طرح،‏ اجرای آن ‏همھهممچنان ادامه یافت.‏

امروز

خانه موزه ی استاد انتظامی در تابستان سال ١٣٩٧ دومبنیبنن تغیبریبرر عمده را پس از انتقال به

سازمان فرهنگی هبرنبرری شهرداری ‏بهتبههران به خود دید.‏ مدیر جدید این ‏مجممججموعه آقای شکرخدا

!44


گروه تئاتر ا گزیت مدیریت در تئاتر امروز ایران پرونده ‏بجتبجحریریه ا گزیت ‏‐آبان ٩٧

گودرزی خود یکی از فعالان عرصه ی تئاتر بودند که با رویکرد رونق ‏بجببجخشیدن به تئاتر در این

‏مجممججموعه فعالیت خود را آغاز کردند.‏ ایشان در ‏بجنبجخستبنیبنن گام،‏ با سازمان زیباسازی شهرداری

‏بهتبههران وارد مذا کره شدند تا ببرنبررهابىیبىی در سطح منطقه برای اطلاع رسابىنبىی ‏بمنبممایش های روی صحنه در

خانه موزه استاد انتظامی در اختیار این ‏مجممججموعه قرار بگبریبررد.‏ این گام ‏بجنبجخست برای گروه های

تئاتری بسیار امیدبجببجخش بود.‏ ایشان در هفته های ابتدابىیبىی حضور خود در پشت مبریبرز مدیریت

پیشنهاد جلسه ای با ‏بمتبممامی اعضای گروه تئاتر ا گزیت را مطرح کردند که تصور می شد موضوع آن

برنامه های آینده ی ایشان و ‏بجنبجحوه ی ‏همھهممکاری گروه در این ‏مجممججموعه باشد،‏ که این امر نبریبرز بسیار

امیدبجببجخش بود.‏ اما این جلسه ی دوساعته تنها سخبرنبررابىنبىی ایشان را در مورد هبرنبرر تئاتر و فن بازیگری

و ردیف های موسیقی ایرابىنبىی در بر داشت و تنها نکته ی مدیریبىتبىی مطرح شده از طرف ایشان عدم

استعمال دخانیات در ‏مجممجحوطه ی موزه بود و جلسه نبریبرز به این ترتیب پایان یافت.‏ در ادامه

سیاست های ایشان در راستای هدف رونق ‏بجببجخشیدن به تئاتر معرفىففىی شد:‏ اجرای ‏بمنبممایش تا ۴ اجرا

در هر روز،‏ با دو ‏بمنبممایش در نوبت صبح و دو ‏بمنبممایش در نوبت عصر.‏ در ابتدا عنوان شده بود که

مطابق قراردادهای گذشته هر گروهی قطعاً‏ دو ساعت پیش از اجرا سالن را در اختیار خواهد

داشت و پیش از اجرای عمومی نبریبرز سه جلسه در سالن ‏بمتبممرین خواهد کرد.‏ در اجرای این

سیاست ها برنامه های جدیدی مقرر شده و به گروه هابىیبىی که پیش تر برای نیمه ی دوم سال نوبت

اجرا داشتند اعلام شد.‏ اما برنامه ای که قرار بود رونق ‏بجببجخش تئاتر در این ‏مجممججموعه باشد،‏ ظاهراً‏

در عمل شکل دیگری به خود می گبریبررد.‏ طی ‏بمتبمماس مدیریت با سرپرست گروه تئاتر ا گزیت عنوان

می شود که فاصله ی دو ساعته میان دو اجرای عصر ‏ممممممکن نیست و پیشنهاد می شود اجرای این

گروه دیرتر از ساعت مقرر آغاز شود.‏ بعد از شنیدن استدلال هابىیبىی که گروه طبق ‏بجتبججربه به آن

رسیده،‏ پیشنهاد می شود که ‏بمنبممایش را کوتاه کنید.‏ این در حالىللىی است که ‏بمتبممام توافقات بر سر این

اجرا از نظر تارتحیتحخ و زمان در پایان سال ٩۶ ابجنبججام شده و برنامه ریزی های گروه بر این مبنا قرار

گرفته است.‏ ایشان در پاسخ به این مسئله عنوان می کنند که قرار گروه با مدیریت پیشبنیبنن بوده

است و پافشاری سرپرست گروه بر روی توافقات گذشته را ‏«ابجنبجحصارطلبىببىی»‏ می خوانند.‏

حال در این جا چند پرسش مطرح می شود:‏ ایشان به عنوان یک بازیگر باسابقه چطور پیشنهاد

می کنند که سالن تنها نیم ساعت قبل از اجرا ‏بجتبجحویل گروه داده شود،‏ در حالىللىی که گذشته از

پوشیدن لباس و گر ‏بمیبمم،‏ برای بازیگر این طبیعی ترین امر است که پیش از اجرا دست کم نیاز به

نیم ساعت آمادگی و ‏بمتبممرکز دارد،‏ بگذر ‏بمیبمم از بازیگرابىنبىی که دو ساعت پیش از اجرا به گرم

کردن و ‏بمتبممرکز می پردازند؛ نکته ای که خود ایشان نبریبرز در بدو ورودشان طی ‏همھهممان جلسه ای

گروهی به آن اشاره کردند.‏ به عنوان یک کارگردان چطور پیشنهاد می کنند که ‏بمنبممایش کوتاه تر

شود وقبىتبىی خود با ظرافت ها،‏ ضروریات و دشواری های کار کارگردابىنبىی آشنا هستند؟ به عنوان یک

!45


گروه تئاتر ا گزیت مدیریت در تئاتر امروز ایران پرونده ‏بجتبجحریریه ا گزیت ‏‐آبان ٩٧

فعال صنفی ‏(عضو کانون کارگردانان خانه تئاتر)‏ چطور به جای ارتقاء استاندارد کاری،‏ حداقل

امکانات لازم برای حفظ استاندارد کاری موجود را از گروه ها دریغ می کنند؟ آیا قرارها و

توافقات با مدیر ‏مجممججموعه با شخص مدیر صورت می گبریبررد و با تغیبریبرر مدیریت توافقات قابل

چشم پوشی هستند؟ و پرسش ‏بهنبههابىیبىی اینکه آیا چنبنیبنن سیاسبىتبىی در راستای رونق ‏بجببجخشیدن به فعالیت

تئاتری یک ‏مجممججموعه است یا صرفاً‏ رونق ‏بجببجخشیدن به بیلان کاری سالانه ی آن ‏مجممججموعه ‏بجتبجحت

مدیریت ایشان؟

آبجنبجچه روشن است،‏ چنان که در ‏بجتبججربیات پیشبنیبنن این ‏مجممججموعه و گروه های تئاتری فعال در آن نبریبرز

‏بمنبممایان بوده،‏ ابجتبجخاذ چنبنیبنن سیاسبىتبىی برابر است با افت کیفیت کاری در ازای افزایش کمّی.‏ چرا که در

سالبىنبىی با ظرفیت های ‏مجممجحدود که دو اجرای هم زمان چنان چالش هابىیبىی را برایش در بر داشت،‏

افزایش تعداد اجرا قطعاً‏ بر روی کیفیت کاری گروه ها از هر نظر موثر خواهد بود.‏ مسئله ی تا کید

این مدیر بر کمیّت زمابىنبىی روشن تر می شود که دو ‏بمنبممایش از دو گروه متفاوت با یک مبنتبنن مشابه در

یک بازه ی زمابىنبىی مشبرتبررک برنامه ریزی می شود.‏ آیا این تا کید بر کمیت به جای تلاش برای ارتقاء

استاندارد کاری و فدا کردن کیفیت در مقابل آن،‏ تلاش برای ‏بهببههبود ‏بجببجخشیدن به زیست کارمندی

به وسیله ی پر کردن بیلان کاری و به قیمت ‏بجتبجحت فشار قرار دادن هبرنبررمندان نیست؟ بدبهیبههی است

که در توان و ‏بجتبجخصص تئاتری ایشان به عنوان مدیر ‏بجببجحبىثبىی نیست.‏ آبجنبجچه مطرح است اولویت های

ایشان در جایگاه مدیر در مقابل اولویت هایشان در جایگاه یک تئاتری است.‏

سازمان فرهنگی هبرنبرری شهرداری ‏بهتبههران سازمابىنبىی عمومی و غبریبرر دولبىتبىی و یکی از ‏بهنبههادهابىیبىی است که

تئاتر را در زمره ی فعالیت های خود قرار داده است و با در اختیار داشبنتبنن سالن های تئاترِ‏

فرهنگسراها و دیگر مرا کز فرهنگی تابعه،‏ امکان مناسبىببىی برای تروتحیتحج و گسبرتبررش تئاتر در میان

شهروندان در دست دارد.‏ از سوی دیگر صرف نظر از سیاست های کلان فرهنگی و مبریبرزان و

‏بجنبجحوه ی اختصاص بودجه به تئاتر،‏ یکی از چالش های مهم تئاتر امروز مسئله ی مدیریت آن است

که به نظر می رسد به این سازمان نبریبرز سرایت کرده باشد.‏ ‏بجنبجحوه ی مدیریت در این سازمان

علبریبررغم خطوط مشخص بیان شده در اساسنامه،‏ عملاً‏ شکل سلیقه ای به خود می گبریبررد.‏ به

عنوان مثال یکی از دیگر مرا کز وابسته به این سازمان را در نظر بگبریبرر ‏بمیبمم.‏ فرهنگسرای

ارسباران با داشبنتبنن امکانات نسبتاً‏ مناسب،‏ می توانست به یکی از مرا کز فعال تئاتری خارج از

مرکز تبدیل شود.‏ اما علبریبررغم تلاش و پیگبریبرری کارشناسان تئاتر آن ‏مجممججموعه آقای رضا امامی و

خابمنبمم سوسن مقصودلو برای استمرار اجراهای تئاتر در دو سالن اصلی و بلک با کس این

فرهنگسرا،‏ در ‏بىپبىی پافشاری مدیریت بر تضمبنیبنن حداقل فروش گیشه از سوی گروه های تئاتری،‏ به

!46


گروه تئاتر ا گزیت مدیریت در تئاتر امروز ایران پرونده ‏بجتبجحریریه ا گزیت ‏‐آبان ٩٧

مرور فعالیت تئاتری در این سالن ها کمرنگ شده و به تدرتحیتحج ‏مجممجحو شد.‏ از سوی دیگر ‏همھهممزمان

فعالیت ‏بجببجخش موسیقی رونق بیشبرتبرری می گرفت،‏ چرا که برنامه های مربوط به آن در مدت کوتاه تر

درآمدزابىیبىی بیشبرتبرری را برای این فرهنگسرا به ‏همھهممراه داشت.‏

فردا

اینکه این مرا کز تا چه حد پایبند به اساسنامه ی سازمان و سیاست هابىیبىی که به شکل دوره ای

اعلام می شود هستند در این مقال ‏بمنبممی گنجد،‏ اما آبجنبجچه روشن است رویه ی عملی آبهنبهها ‏همھهمماهنگی

چندابىنبىی با یکدیگر ندارد و ‏بهنبههایتاً‏ این تئاتر و فعالان این عرصه است که از این عدم ‏همھهمماهنگی

ضربه می خورد.‏ در واقع به نظر می رسد که رویکرد مسئولان امر بیشبرتبرر ریاسبىتبىی باشد تا مدیریبىتبىی.‏

مسلماً‏ ا گر بند اساسنامه ی سازمان که ‏«تعامل و ‏همھهممکاری هدفمند با هبرنبررمندان و فرهيختگان

متعهد و ‏بهببههره گبريبرری از توان و ‏بجتبجخصص آنان در پيشبرببررد مأموريت ها و وظايف؛»‏ را جزء وظایف

سازمان تعریف می کند نادیده گرفته شود و مدیریت به معنای ریاست فرد تلقی شود،‏ ‏بهنبههایتاً‏

پیشرفبىتبىی حاصل ‏بجنبجخواهد شد مگر در راستای منافع فردی و نه اهداف هبرنبرری و فرهنگی.‏ ریاست

می تواند در سلسله مراتب اداری اعمال شود،‏ اما مدیریت به معنای اداره کردن نبریبرروها و منابع

موجود است و گروه های هبرنبرری که در مرا کز فرهنگی فعالیت می کنند به مدیرابىنبىی نیاز دارند که با

‏همھهممکاری آبهنبهها در ارتقاء فرهنگ بکوشند.‏ ‏بىببىی شک تعامل و توجه به ‏بجتبججربیات کسابىنبىی که علبریبررغم

دشواری ها و مسائل گونا گون تلاش کرده اند استاندارد کاری و در نتیجه وجهه ی مرا کز

فرهنگی را حفظ ‏بمنبمموده و ارتقاء ببخشند،‏ می تواند ‏بجببجخش مهمی از این شیوه مدیریبىتبىی باشد.‏ بدبهیبههی

است که هیچ هبرنبررمندِ‏ پایبند به اصول حرفه ای و استاندارد کاری ‏بجنبجخواهد پذیرفت کیفیت کاری،‏

احبرتبررام به خود و احبرتبررام به ‏مجممجخاطبش را فدای ملاحظات و مناسبات اداری کند و ‏بىببىی شک از

ادامه ی ‏همھهممکاری ‏بجتبجحت چنبنیبنن شرایطی خودداری خواهد کرد.‏

آبان ماه ١٣٩٧

گروه تئاتر ا گزیت

!47


گروه تئاتر ا گزیت مدیریت در تئاتر امروز ایران پرونده ‏بجتبجحریریه ا گزیت ‏‐آبان ٩٧

!48


گروه تئاتر ا گزیت مدیریت در تئاتر امروز ایران پرونده ‏بجتبجحریریه ا گزیت ‏‐آبان ٩٧

دیگر انتشارات گروه تئاتر ا گزیت

!49

www.exittheatre.ir

More magazines by this user
Similar magazines