Η εμπειρία της Κούβας στη διαδικασία του σοσιαλιστικού μετασχηματισμού

anastasia.nechaeva

Tου José Marrero Martínez.
Είναι ο επιτετραμμένος και πρόξενος στην Πρεσβεία της Κούβας στην Ελλάδα. Είναι διπλωματούχος στην Ιστορία και Μεθοδολογία της Εκπαίδευσης και Ρωσική Γλώσσα και έχει τμηθεί με επαίνους και μετάλλια για τις ακαδημαϊκές του επιδόσεις. Έχει Μάστερ και διδακτορικό και έχει παρακολουθήσει μεταπτυχιακά μαθήματα στη Ρωσία, στο Πεκίνο, στο Καράκας, στη Βραζιλία, στο Ηνωμένο Βασίλειο, στην Αβάνα και στην Καμαγουέι. Έχει κερδίσει το Εθνικό Βραβείο Έρευνας για Νέους Κουβανούς. Έχει διατελέσει υψηλόβαθμο στέλεχος διαφόρων κρατικών οργανισμών και βουλευτής. Υπήρξε επίσης επιτετραμμένος στις Πρεσβείες της Κούβας στο Βέλγιο, το Λουξεμβούργο και στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Página 1 de 28

Η εμπειρία της Κούβας στη διαδικασία του σοσιαλιστικού

μετασχηματισμού

Από τον Χοσέ Οριόλ Μαρέρο Μαρτίνες

Η Κούβα είναι γνωστή με την ονομασία «το σημείο-κλειδί των δύο Αμερικών»,

εξαιτίας της γεωγραφικής της θέσης. Είναι ένα μακρόστενο νησί που βρίσκεται

στη θάλασσα της Καραϊβικής, στη διαδρομή ανάμεσα στη Βόρεια και Νότια

Αμερική και ανάμεσα στους δύο ωκεανούς, τον Ατλαντικό και τον Ειρηνικό. Η

θάλασσα της Καραϊβικής, όπου η Κούβα την μοιράζεται ειρηνικά με άλλες

χώρες, αποτελεί για την Βόρεια και Νότια Αμερική ότι αποτελεί η Μεσόγειος για

την Ευρώπη και την Αφρική. Παραφράζοντας τη ρήση του Πορφύριο Ντίας, θα

μπορούσε να ειπωθεί «Καημένο Μεξικό (και Κούβα και Λατινική Αμερική), τόσο

μακριά από το Θεό και τόσο κοντά στις Ηνωμένες Πολιτείες»! 1 Φράση που

συμπίπτει με αυτή του Κάρλος Φουέντες, διότι σίγουρα, «η γεωγραφία είναι,

κατά κάποιο τρόπο, και πεπρωμένο». 2

Έχει ειπωθεί και δικαίως, ότι «η Κούβα οφείλει τις πιο βαρυσήμαντες στιγμές

της Ιστορίας της, στη γεωγραφική της θέση». Κατά τη διάρκεια του 89% της

πρόσφατης ιστορίας της έπρεπε να αγωνιστεί ενάντια στον επεμβατικό ζυγό.

Απ’ όταν «ανακαλύφθηκε», πριν από 526 χρόνια, υπήρξε διαδοχικά αποικία

κάποιας ξένης δύναμης για περισσότερα από 400 χρόνια και νέο-αποικία για

περισσότερα από 60 χρόνια. Συνολικά, 467 χρόνια αποικιοκρατίας ή νέοαποικιοκρατίας

και επεμβάσεων.

Εφόσον δεν γινόταν διαφορετικά, όλα τα προηγούμενα καθόρισαν τις συνθήκες

διεξαγωγής δύο πολέμων για την ανεξαρτησία τον 19 ο αιώνα και έναν εθνικοαπελευθερωτικό

τον 20 ο αιώνα, οι οποίοι οργανώθηκαν και είχαν επικεφαλής

διαδοχικά τον Κάρλος Μανουέλ ντε Σέσπεδες, τον Χοσέ Μαρτί και τον Φιντέλ

Κάστρο. Η διχόνοια των κουβανικών δυνάμεων αρχικά και βορειοαμερικανική

επέμβαση αργότερα, μετέθεσαν το ζήτημα της εθνικής ανεξαρτησίας και η

Κούβα πέρασε από τον έναν αποικιακό ζυγό του 19 ου αιώνα στον άλλον, τον

20 ο αιώνα.

Ο Ιμπεριαλισμός: Αμερική και Ευρώπη.

Είναι πραγματικό γεγονός ότι, από την εμφάνισή τους, οι Ηνωμένες Πολιτείες

αποτέλεσαν μια ιμπεριαλιστική χώρα χωρίς φραγμούς και επίσης, ότι τα

εργαλεία που χρησιμοποίησαν στην πίσω αυλή τους, στο βάθος της ιστορίας,

ήταν αυτά της αυτοκρατορίας. Γι’ αυτό ο ιμπεριαλισμός, ανώτερο στάδιο του

καπιταλισμού, αποτελεί το πολιτικό-στρατιωτικό δόγμα και πρακτική που

επιτρέπει να εξηγήσουμε καλύτερα –σε σύγκριση με το φιλελεύθερο ρεύμα του

λειτουργισμού και τον νεοφιλελευθερισμό- την ιστορική εμπειρία της συμβίωσης

μεταξύ των χωρών της Λατινικής Αμερικής και της Καραϊβικής, με τις Ηνωμένες

Πολιτείες. Οι πολιτικές που εφαρμόστηκαν από τον βορειοαμερικανικό

ιμπεριαλισμό σε αυτήν την περιοχή, έχουν αντικειμενικά περισσότερα κοινά

Página 1 de 28


Página 2 de 28

στοιχεία με την Ευρώπη του 1914-1918 και του 1941-1945, παρά με την

Ευρώπη μετά το 1945, που κυριάρχησε το ρεύμα του φιλελεύθερου

λειτουργισμού, γεγονός που δεν αρνείται ούτε υποτιμά την ύπαρξη του

φιλελεύθερου ή νεοφιλελεύθερου ηγεμονικού συστατικού στις πολιτικές που

προωθήθηκαν από τις Ηνωμένες Πολιτείες προς τους γείτονές της. Αυτή η

διαπίστωση είναι σημαντική υπό το φως της ανάλυσης πάνω στη σύγχρονη

πραγματικότητα αυτής της περιοχής, και σε αυτά τα πλαίσια, της πορείας της

Κουβανικής Επανάστασης.

Και η Ευρώπη επίσης, έχει υποφέρει από τις συνέπειες του ιμπεριαλισμού.

Παρόλα αυτά, υπάρχουν συγκεκριμένες διαφορές ανάμεσα στην αμερικανική

και την ευρωπαϊκή πραγματικότητα από τα τέλη του 19 ου και στο 20 ο αιώνα, στο

πλαίσιο της εμφάνισης, ανάπτυξης και αντιμετώπισης των ιμπεριαλιστικώνεπεκτατικών

πρακτικών που μπήκαν σε εφαρμογή, από πλευράς κάποιων

γειτονικών εθνικών Κρατών και στις δύο περιοχές.

Στην Ευρώπη, οι στρατοί της επεκτατικής γερμανικής αυτοκρατορίας

καταστράφηκαν δύο φορές μέσα σε μισό αιώνα και η διαδικασία που

ακολούθησε τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο χαρακτηρίστηκε –

συμπεριλαμβανομένου του Σχεδίου Μάρσαλ- από μια ενοποίηση, ουσιαστικά

των μητροπόλεων και των πρώην μητροπόλεων, τόσο των νικητριών όσο και

των νικημένων στον εν λόγω πόλεμο. Αφού επετεύχθη η αντιφασιστική νίκη με

την αποφασιστική συνεισφορά του Κόκκινου Στρατού και της Σοβιετικής

Ένωσης, υπήρξε μια διαδικασία περιφερειακής ενοποίησης, αποτέλεσμα της

οποίας ήταν ο σχηματισμός ενός οικοδομήματος από φιλελεύθερες και

νεοφιλελεύθερες οικονομικο-γραφειοκρατικές δομές του ρεύματος του

λειτουργισμού, που πάνω κάτω υπάρχουν μέχρι και τις μέρες μας. Με τις «δύο

και τρεις ταχύτητες» της , με τα αναγνωρισμένα και βαθιά προβλήματά της,

χαρακτηρισμένη από πολλούς ως μη παραγωγική και γραφειοκρατική,

συμπεριλαμβανομένου του «Μπρέξιτ», η ύπαρξη της Ευρωπαϊκής Ένωσης

είναι γεγονός.

Όπως προειδοποίησε ο Σιμόν Μπολίβαρ και ο Χοσέ Μαρτί, στην Αμερική

υπήρχε μια αυτοκρατορική επεκτατική όρεξη από πλευράς των Ηνωμένων

Πολιτειών, 3 και αυτός ο επεκτατισμός δεν θα έβρισκε αντίσταση συμμετρικών

δυνάμεων για να τον σταματήσουν. Πολυάριθμες πηγές δείχνουν, ότι μια

δεκαετία πριν από την Διακήρυξη της Ανεξαρτησίας, ο Μπέντζαμιν Φράνκλιν

(1767), πατέρας θεμελιωτής της Αμερικανικής Ένωσης, πρότεινε την

«αποίκηση της Κοιλάδας του Μισισιπή, για να χρησιμοποιηθεί εναντίον της

Κούβας ή εναντίον του ίδιου του Μεξικού». Το Δόγμα του «Μανιφέστο του

Πεπρωμένου» (“Destino Manifesto”) (1773) διακήρυξε ότι «τα νησιά της

Καραϊβικής είναι φυσικές αποφύσεις της Αμερικανικής Ηπείρου, γι’ αυτό και

είναι σχεδόν αδύνατον να αντισταθούμε στην πεποίθηση ότι η προσάρτηση της

Κούβας στην Ομοσπονδιακή μας Δημοκρατία, θα είναι αναγκαία και

απαραίτητη για τη συνέχιση της Ένωσης». Από πολύ νωρίς, από το 1787 ο

Página 2 de 28


Página 3 de 28

γραμματέας του υπουργείου Οικονομικών των ΗΠΑ, Αλεξάντερ Χάμιλτον,

κάλεσε στη δημιουργία «ενός επεκτατικού αετού, ανώτερου κάθε

υπερατλαντικής δύναμης… σε μια αυτοκρατορία της αμερικανικής ηπείρου που

να ενσωματώνει στην Ένωση τις υπόλοιπες περιοχές της Αμερικής».

Στην περίπτωση της Κούβας, οι ΗΠΑ έβγαλαν ταπεινωτικά την Ισπανία από

την αρένα με μια ευθεία στρατιωτική επέμβαση στον κουβανό-ισπανικό πόλεμο,

όταν σε αυτόν πρακτικά είχαν νικήσει πια τα στρατεύματα του Κουβανικού

Απελευθερωτικού Στρατού. Οι ΗΠΑ, μέχρι τότε, είχαν εφαρμόσει μια

στρατηγική «υπομονετικής αναμονής», με το δόγμα του «Ώριμου Φρούτου»

(“FrutaMadura”). Ο στόχος τους όμως ήταν πάντοτε η κατάκτηση της Κούβας.

Με την πτώση της Κούβας και του Πουέρτο Ρίκο σε βορειοαμερικανικά χέρια,

το σύμπλεγμα των πρώην αποικιών που κατέκτησαν την εθνική τους

ανεξαρτησία ως προϊόν πολέμου ενάντια στις ευρωπαϊκές μητροπόλεις, κυρίως

ενάντια στην Ισπανική αυτοκρατορία, κατέληξαν εύκολα νέο-αποικίες των ΗΠΑ,

οι οποίες, στην πραγματικότητα, κατείχαν ένα αυξημένο ειδικό βάρος στις

οικονομίες τους εδώ και πολύ καιρό. Για τον Λένιν, ο Ισπανό-κουβανόβορειοαμερικανικός

πόλεμος του 1898 αποτέλεσε τον πρώτο ιμπεριαλιστικό

πόλεμο στην Ιστορία. Ολοκληρώθηκε με την ήττα μιας αποικιακής δύναμης και

τη νίκη μιας άλλης, τον βορειοαμερικανικό ιμπεριαλισμό που γεννιόταν και που

αντικατέστησε την πρώτιστη θέση της δουλείας, με άλλα μέσα.

Κατά τέτοιο τρόπο που, ενώ στην Ευρώπη θα γνώριζε την ήττα ο φασιστικός

ιμπεριαλισμός, που προσπάθησε να «ενσωματώσει» υπό την αιγίδα του την

ήπειρο, στην Αμερική δεν συνέβη το ίδιο. Στην Αμερική επιβλήθηκε ένα μοντέλο

«ενσωμάτωσης μέσω κατάκτησης», το οποίο περιγράφεται στην επιστημονική

λογοτεχνία.

Το πρώτο αμερικανικό παράδειγμα «ενσωμάτωσης μέσω κατάκτησης» μιας

ολόκληρης χώρας ήταν η Κούβα. Και το Πουέρτο Ρίκο. Η Κούβα είναι σήμερα

μια ελεύθερη και κυρίαρχη χώρα, μια σοσιαλιστική χώρα. Το Πουέρτο Ρίκο είναι

το ίδιο προτεκτοράτο που ήταν και μετά το 1898. Είναι γεγονός ότι μετά την

ήττα του φασισμού –ευτυχώς-, στην Ευρώπη δεν υπάρχουν παραδείγματα

στρατιωτικών μαχών μεταξύ Κρατών για ηγεμονική επιβολή.

Στην Αμερική, ναι. Η Αμερική είναι μια περιοχή του πλανήτη, όπου η αντίθεση

ανάμεσα σε συγκρουόμενα παραδείγματα συνεχίζει να είναι τόσο επίκαιρη

σήμερα, όσο και την ημέρα που διακηρύχθηκε το Δόγμα του Μανιφέστου του

Πεπρωμένου ή το Δόγμα Μονρόε, όσο και την ημέρα που ο Μπολίβαρ έγραψε

τη Χάρτα της Τζαμάικα ή ο Χοσέ Μαρτί το Υπεράσπιση της Κούβας.

Στο έργο του «Η αποικία μας στην Κούβα», ο βορειοαμερικανός κοινωνιολόγος

Λ. Τζένσκ (1928), αναγνωρίζει ότι η ιστορία των ΗΠΑ από την εποχή της

ανεξαρτησίας «είναι ένα αδιάκοπο χρονικό επέκτασης και ιμπεριαλισμού, διότι

μεγάλο μέρος του εδάφους που προστέθηκε στην αρχική κυριαρχία μας είναι

Página 3 de 28


Página 4 de 28

αποτέλεσμα κατακτήσεων και πολέμων. Από την εποχή του Ναπολέοντα,

καμιά ηπειρωτική ευρωπαϊκή χώρα δεν επέκτεινε την εδαφική της κυριαρχία

στην ίδια αναλογία με τις ΗΠΑ». 4 Δεν ήταν μόνο το Μεξικό, το Πουέρτο Ρίκο ή

η Κούβα οι χώρες στις οποίες επιτέθηκαν ή εισέβαλλαν οι Ηνωμένες Πολιτείες,

ούτε και οι εισβολές συνέβησαν μόνο τον 19 ο αιώνα. Στον 20 ο αιώνα, οι ΗΠΑ

επέμβηκα στρατιωτικά σε σχεδόν δέκα χώρες της περιοχής, δημιούργησαν

προτεκτοράτα, βάσεις, εγκατέστησαν στρατούς και διακήρυξαν πολιτικές για να

επιτύχουν την εμπορική επέκταση, την κατάκτηση και την πολιτιστική υποταγή.

Αυτή η διαδικασία αποτυπώθηκε το 1935 από τον Στρατηγό του Σώματος

Πεζοναυτών, Ο. Μπάτλερ, έναν άμεσο ενεργό πρωταγωνιστή αυτών των

«υπηρεσιών».

«Είμαι 33 χρόνια και 4 μήνες στην ενεργό υπηρεσία –έγραψε ο Μπάτλερως

μέλος της πιο ευέλικτης στρατιωτικής δύναμης αυτής της χώρας: το σώμα

πεζοναυτών. Υπηρέτησα σε όλες τις ιεραρχίες, από ανθυπολοχαγός έως

στρατηγός, υπήρξα το μεγαλύτερο χρονικό διάστημα της υπηρεσίας μου το

πρώτο πιστόλι για τους μεγάλους επιχειρηματίες, την Γουόλ Στριτ και για τους

τραπεζίτες. Με μια λέξη, υπήρξα το πιστόλι του καπιταλισμού. Έτσι, για

παράδειγμα, το 1914, βοήθησα ώστε το Μεξικό και ειδικότερα το Ταμπίκο, να

καταλήξει εύκολη λεία για τα πετρελαϊκά βορειοαμερικανικά συμφέροντα.

Βοήθησα ώστε η Αϊτή και η Κούβα να γίνουν αξιοπρεπείς περιοχές για συλλογή

ενοικίων εκ μέρους της τράπεζας NationalCityBank. Μεταξύ 1909 και 1912,

βοήθησα στην ειρήνευση της Νικαράγουα για τον Διεθνή Τραπεζικό Οίκο

BrownBrothers. Το 1916, έδωσα τη λύση στη Δομινικανή Δημοκρατία εξ

ονόματος των βορειοαμερικανικών συμφερόντων στη βιομηχανία ζάχαρης. Το

1903, βοήθησα στην «ειρήνευση» της Ονδούρας προς όφελος των

βορειοαμερικανικών φρουτεμπορικών εταιρειών και το 1917, βοήθησα ώστε η

Στάνταρ Όιλ να μπορέσει να προχωρήσει το δρόμο της ανενόχλητη». 5

Ποια είναι η ουσιαστική διαφορά των στόχων ανάμεσα στις επιθέσεις που

καταμαρτυρεί ο «ειλικρινής» Μπάτλερ και την προέλαση των γερμανικών

μεραρχιών στην Ευρώπη σε δύο παγκόσμιους πολέμους; Είναι σχετικά

πρόσφατες οι εισβολές στη Δομινικανή Δημοκρατία, τη Γρανάδα, τον Παναμά

ή την προσπάθεια εισβολής στην Κούβα, που κατατροπώθηκε μέσα σε 72

ώρες. Ή τα στρατιωτικά πραξικοπήματα που προώθησαν οι ΗΠΑ στη

Γουατεμάλα και τη Χιλή. Σε πιο πρόσφατες ημερομηνίες και σε περισσότερες

από μία ευκαιρίες, οι ΗΠΑ έχουν απειλήσει με βίαιη επέμβαση την

Μπολιβαριανή Δημοκρατία της Βενεζουέλας, με την χιλιοειπωμένη ρήση ότι

«όλες οι επιλογές είναι πάνω στο τραπέζι». Σχεδόν όλα αυτά τα γεγονότα

συνέβησαν αρκετά μετά το 1945, εκεί όπου θεωρείται ότι υπάρχει ένας

«ανεύθυνος λαός» ή ένας «ανόητος λαός» που επιλέγει κυβερνήτες, των

οποίων οι ιδέες δεν τυγχάνουν της συμπάθειας των βορειοαμερικανών.

Πρωτοβουλίες των ΗΠΑ όπως «Η Αμερική για τους Αμερικανούς»

(“AméricaparalosAmericanos”), 1823 6 · η πολιτική της «Καλής Γειτονίας»

Página 4 de 28


Página 5 de 28

(“BuenVecino”), 1933· η πολιτική της «Δίκαιης Συμφωνίας» (“TratoJusto”), στα

1940· η πολιτική της «Καλής συνεργασίας» (“BuenSocio”), στα 1950· η

«Συμμαχία για την Πρόοδο» (“AlianzaParaelProgreso”), στα 1960· η

«Πρωτοβουλία για τις Αμερικές» (“IniciativaparalasAméricas”), στα 1990· το

κάλεσμα για μια «Σύνοδο Κορυφής των Αμερικών» (“CumbredelasAméricas”),

το 2001, με στόχο τη δημιουργία μιας Περιοχής Ελεύθερου Εμπορίου των

Αμερικών, η οποία απέτυχε, καθώς και άλλες, έχουν ένα κοινό στοιχείο που τις

διαπερνά, καταδεικνύουν έναν στόχο της αυτοκρατορίας μοναδικό, διαχρονικό,

εκφρασμένο χωρίς ταμπού από τον επίσης Στρατηγό Κ. Πάουελ (2004), και

που είναι «Να εγγυηθούμε για τις βορειοαμερικανικές επιχειρήσεις τον έλεγχο

μιας περιοχής που να εκτείνεται από την Ανταρκτική, καθώς και την ελεύθερη

πρόσβαση –χωρίς κανενός είδους εμπόδια- των προϊόντων, υπηρεσιών,

τεχνολογίας και των κεφαλαίων μας, σε όλο το ημισφαίριο». 7

Τα «πλεονεκτήματα» του καπιταλισμού στην Κούβα (1898-1958).

Είναι ενδεικτικό ότι οι ΗΠΑ δεν αναγνώρισαν ποτέ τον Κουβανικό

Απελευθερωτικό Στρατό και την Κούβα, ως ένα από τα εμπόλεμα μέρη στους

πολέμους τους ενάντια στην ισπανική μητρόπολη. Ακόμα περισσότερο,

συνεργάστηκαν συστηματικά προσφέροντας πληροφορίες κατασκοπείας

σχετικά με τις δραστηριότητες των κουβανικών επαναστατικών δυνάμεων στην

στρατιωτική ισπανική ηγεσία. Δεν είναι τυχαίο ότι, όταν οι ΗΠΑ παρενέβησαν

στον κουβανο-ισπανικό πόλεμο εμπόδισαν τον Απελευθερωτικό Στρατό να

εισέλθει στο Σαντιάγκο ντε Κούβα, την δεύτερη πόλη της χώρας, στης οποίας

τον κόλπο έλαβε χώρα η καθοριστική ναυμαχία του πολέμου, διότι όταν

πρόκειται να καταστρέψεις μια αρμάδα στρυμωγμένη μέσα σε έναν κόλπο, τότε

χαρακτηρίζεται «ναυμαχία». Μετά την ισπανική συνθηκολόγηση, μια από τις

πρώτες ενέργειες της νέας μητρόπολης ήταν η αποστράτευση του

Απελευθερωτικού Στρατού, απολύοντας τους μαχητές του με 5 δολάρια αμοιβή.

Δυστυχώς ο Χοσέ Μαρτί είχε πεθάνει στη μάχη το 1895 και ο Αντόνιο Μασέο

το 1896.

Έτσι, άρχιζε για την Κούβα το στάδιο της νέο-αποικίας, όπου θα διαρκούσε

περισσότερο από 60 χρόνια. Οι ΗΠΑ εγκαθίδρυσαν κατά το κέφι τους μια

καρικατούρα Δημοκρατίας, κατέληξαν να διεισδύσουν ολοκληρωτικά στην

οικονομία της χώρας και να αποφασίζουν για τη ζωή του Έθνους, από όλες τις

απόψεις. Διείσδυσαν ιδίως στην πολιτιστική ζωή της κοινωνίας και στην ψυχή

του Έθνους. Από τότε και μέχρι σήμερα, υπάρχει μια βορειοαμερικανική

στρατιωτική βάση στην Κούβα, η περιβόητη δυστυχώς Ναυτική Βάση του

Γκουαντάναμο, όπου έχει μετατραπεί σε ένα πολύγωνο ανθρώπινων

βασανιστηρίων και αποτελεί ντροπή για τον μοντέρνο κόσμο.

Έξι δεκαετίες μετά την επέμβαση, ο «αναγεννημένος» καπιταλισμός που

εισήχθη στην Κούβα από τις ΗΠΑ είχε «επιτύχει» ένα ποσοστό 25% ανεργίας,

300.000 ανθρώπους μόνιμα άνεργους και 600.000 να βρίσκονται στον

Página 5 de 28


Página 6 de 28

αποκαλούμενο «νεκρό χρόνο». Η ανεργία στην Κούβα ήταν μεγαλύτερη απ’ ότι

στην Γαλλία και την Ιταλία μαζί. Τα συνταξιοδοτικά ταμεία 400.000

βιομηχανικών εργατών και εργατών γης τα είχαν καταχραστεί. 10.000

επαγγελματίες δεν έβρισκαν δουλειά. Μια σφυγμομέτρηση που

πραγματοποιήθηκε από την Πανεπιστημιακή Ένωση Καθολικών της Αβάνας το

1957 μεταξύ των εργατών γης, κατέδειξε ότι μόνο το 2% κατανάλωνε αυγά, το

4% κατανάλωνε κρέας και το 43% ήταν αναλφάβητοι. Στην ύπαιθρο, τα

«επιτεύγματα» του καπιταλισμού που επιβλήθηκε από τις ΗΠΑ ήταν πιο ορατά:

500.000 εργάτες δεν είχαν γη και 200.000 οικογένειες δεν είχαν που να

σπείρουν, για να μπορέσουν να τραφούν. 100.000 μικροί καλλιεργητές έπρεπε

να δουλεύουν σε ξένη γη. Υπήρχαν 200.000 καλύβες και χαμόσπιτα. 400.000

οικογένειες ζούσαν σε επαίσχυντες παράγκες.

Μελέτες έδειξαν, ότι στα τέλη της δεκαετίας του ’50, τα 2/3 των κουβανών

χωρικών δεν ήταν ιδιοκτήτες της γης τους και πύκνωναν τις γραμμές του

αγροτικού προλεταριάτου. Προφανώς, διότι δεν μπορούσε να είναι

διαφορετικά, τα μονοπωλιακά τσιφλίκια και η αγροτική μπουρζουαζία που

αντιπροσώπευαν το 11% των ιδιοκτητών γης, κατείχαν το 76% όλης της

καλλιεργήσιμης έκτασης. Και πάνω από το 50% της καλύτερης καλλιεργήσιμης

γης της Κούβας ήταν στα χέρια ξένων. Ειδικότερα, ο καπιταλισμός υπήρξε

«δραστήριος και επιτυχημένος» στην ζώνη του Δεύτερου Ανατολικού Μετώπου

«Φρανκ Παίς»,

«…η πιο πλούσια γη –έγραψε ο Ραούλ Κάστρο, Διοικητής αυτού του

Αντάρτικου Μετώπου-, ανήκε σε μια χούφτα τσιφλικάδων και

βορειοαμερικανικών επιχειρήσεων, όπως η UnitedFruit, η WestIndies,

ηGuantánamoSugarCompany και η AtlanticSugarCompany… Βρήκαμε ότι το

νίκελ, ο σίδηρος, το χρώμιο και το κοβάλτιο τα εκμεταλλεύονταν χωρίς εξαίρεση

βορειοαμερικανικά μονοπώλια, σύμφωνα με τα στρατηγικά συμφέροντα του

βορειοαμερικανικού ιμπεριαλισμού… Βρήκαμε ότι, από τις 18 εργοστασιακές

εγκαταστάσεις ζάχαρης, οι 11 ήταν ιδιοκτησίας ξένων εταιρειών, οι 9 από αυτές

βορειοαμερικανικές. Όπου κι αν κοιτούσαμε βλέπαμε εκμετάλλευση, πείνα,

δυστυχία, αναλφαβητισμό, ανύπαρκτες συνθήκες υγιεινής, ανεργία, τσιφλίκια,

εξώσεις αγροτών, εκμετάλλευση. Και όλα είχαν μια κυρίαρχη σφραγίδα: την

νέο-αποικιοκρατία των γιάνκηδων. Γιάνκηδες στο βορρά, γιάνκηδες στο νότο,

γιάνκηδες ολόγυρά μας. Των γιάνκηδων ήταν και οι φονικές οβίδες που

ισοπέδωναν αγροικίες και χωριά και αποδεκάτιζαν τη ζωή ολόκληρων

οικογενειών, γιάνκη και η νοοτροπία των μισθοφόρων που τους χρησίμευαν ως

βασανιστές, επιστάτες και κλεπταποδόχοι».

Ο Χοσέ Ραμίρες Κρους, που συμμετείχε επίσης στο Δεύτερο Μέτωπο, λέει στη

μαρτυρία του, ότι σε αυτήν την περιοχή των μεγάλων τσιφλικιών υπήρχαν

χιλιάδες ενοικιαστές, υπενοικιαστές και κολλήγοι. Κάποιοι έπρεπε να δώσουν

στον ιδιοκτήτη το 30% της σοδειάς, άλλοι το 40%,ή ακόμα και το 50%. Δεν

υποβάλλονταν μόνο στην εκμετάλλευση των κτηματιών, αλλά και σε αυτήν των

Página 6 de 28


Página 7 de 28

εμπόρων, οι οποίοι τους εκμεταλλεύονταν στο ζύγι και τις χαμηλές τιμές που

τους αγόραζαν τα προϊόντα τους. Για όποιον εξεγειρόταν μπροστά σε

οποιαδήποτε αδικία, υπήρχε η Αγροτική Χωροφυλακή, περίσσευαν οι εξώσεις,

δεν υπήρχαν σχολεία και ακόμα λιγότερο νοσοκομεία».

Σχεδόν 60 χρόνια μετά την βορειοαμερικανική επέμβαση, μόνο το 58% των

κατοικιών διέθετε ηλεκτρικό και 2,8 εκατομμύρια κουβανοί φώτιζαν τα σπίτια

τους όπως μπορούσαν. Το 75,2% του πληθυσμού δεν είχε ούτε καταψύκτη

ούτε ψυγείο. 60 χρόνια μετά τη βορειοαμερικανική επέμβαση, το 90% των

παιδιών της υπαίθρου έπασχε από παράσιτα. Όπως λέει ο Λ. Τζενσκ, οι ΗΠΑ

χρησιμοποίησαν την αποικία της Κούβας προς όφελος αποκλειστικά των

οικονομικών και στρατιωτικών συμφερόντων της αυτοκρατορίας. Η σοδειά της

ζάχαρης του 1952, η οποία έφτασε σε σημείο ρεκόρ, άφησε στις αποθήκες

σχεδόν δύο εκατομμύρια τόνους ζάχαρης, διότι οι ΗΠΑ έλεγχαν κατά το δοκούν

και όπως τους βόλευε τις ποσοστώσεις της ζάχαρης που θα πουλούσε η

Κούβα. Δηλαδή, τις επέβαλλε. Μετά την εκρηκτική αύξηση στην παραγωγή

ζάχαρης στα χρόνια του ΙΙ Παγκοσμίου Πολέμου και μεταπολεμικά, το μόνο που

τους ενδιέφερε ήταν να πουλήσουν σε κουβανούς πολίτες, σε αστρονομικές

τιμές, τα εργοστάσια παραγωγής ζάχαρης που ήταν στα χέρια

βορειοαμερικανών. Εάν το 1938 υπήρχαν 66 εργοστάσια ζάχαρης (σε σύνολο

174) στα χέρια Αμερικανών πολιτών, το 1958 το νούμερο αυτό κατέβηκε στα

36 (σε σύνολο 161). Κατά συνέπεια, εάν το 1938 σχεδόν το 70% της

παραγωγής ζάχαρης της Κούβας προερχόταν από εργοστάσια που ανήκαν σε

βορειοαμερικανούς ιδιοκτήτες, το 1958 το νούμερο αυτό ήταν 37%. Γίνεται

καλύτερα κατανοητό, γιατί μεταξύ 1951 και 1955, οι εργαζόμενοι στη ζάχαρη

είδαν να μειώνονται τα εισοδήματά τους κατά 40%.

Οι επενδύσεις κεφαλαίου είναι ένας δείκτης του ενδιαφέροντος των

βορειοαμερικανών, στο στάδιο κατά το οποίο αποφάσιζαν το μέλλον της

Κούβας. Εάν πριν τον ΙΙ Παγκόσμιο Πόλεμο οι εργοληπτικές

βορειοαμερικανικές εταιρείες ειδικεύονταν κυρίως στην κατασκευή

εργοστασίων ζάχαρης, προς τα τέλη της δεκαετίας του ’40 λαμβάνει χώρα ένας

ξεκάθαρος αναπροσανατολισμός, προς τη σφαίρα των υπηρεσιών

ψυχαγωγίας, διασκέδασης, αναψυχής, κτιρίων για το κοινό (ξενοδοχεία, καζίνο,

οίκοι ανοχής). Μόνο το 1957, το 62,6% των πιστώσεων που δίνονταν από τις

κουβανικές τράπεζες σε βορειοαμερικανούς εργολήπτες αντιστοιχούσε σε

τέτοιους σκοπούς, ενώ οι πιστώσεις για την ανάπτυξη της αγροτικής σφαίρας

παραγωγής –μιας χώρας εντελώς αγροτικής- συνιστούσε το 6%.

Ο Κάρλος Ραφαέλ Ροντρίγκες παρατηρούσε εύστοχα ότι,

«ο ιμπεριαλισμός είχε επιτύχει τον έλεγχο των μέσων ιδεολογικής

χειραγώγησης των μαζών, της οποίας η άνοδος και η επιρροή ήταν τόσο

σημαντική, που η πλειοψηφία του λαού, συμπεριλαμβανομένου και ενός

σημαντικού μέρους του βιομηχανικού προλεταριάτου, κατέληξαν

Página 7 de 28


Página 8 de 28

αποπροσανατολισμένοι και παραπληροφορημένοι, σε σχέση με τον

πραγματικό ρόλο των μονοπωλίων και της κυβέρνησης των Ηνωμένων

Πολιτειών της Αμερικής στην ιστορική εξέλιξη της Κούβας».

Παρόλα αυτά, ο πρώην πρόεδρος Τζ. Φ. Κένεντι δεν ήταν καθόλου

αποπροσανατολισμένος. Στις 24 Οκτωβρίου του 1963 εξέφρασε

κατηγορηματικά,

«Πιστεύω ότι δεν υπάρχει καμιά χώρα στον κόσμο στην οποία, η

αποικιοποίηση στην οικονομία, η ταπείνωση και η εκμετάλλευση να ήταν

μεγαλύτερες απ’ ότι στην Κούβα, εν μέρει εξαιτίας της πολιτικής των Ηνωμένων

Πολιτειών κατά τη διάρκεια της διακυβέρνησης του Μπατίστα».

Υποστηριζόμενος από τις ΗΠΑ, χρησιμοποιώντας τα βορειοαμερικανικά

πρότυπα της εποχής που έμειναν ατιμώρητα, στις 10 του Μάρτη του 1952, ο

αρχηγός του στρατού, Φουλχένσιο Μπατίστα, έκανε στρατιωτικό πραξικόπημα

υπέρ των γιάνκηδων και κατάργησε το Σύνταγμα της Δημοκρατίας,

προκαλώντας ένα εθνικό σοκ, που οδήγησε στην ταχύτατη και, προφανώς,

παθητική αποδοχή του γεγονότος. Όμως ήδη ο Χοσέ Μαρτί είχε προσεγγίσει

ένα ζήτημα με τρόπο σπουδαίο, ουσιαστικό: «Πρώτα η ελευθερία, που είναι η

μητέρα όλων». Στους 16 μήνες και 10 μέρες, ύστερα από μυστική

προετοιμασία, μια πολυάριθμη ομάδα νέων μαχητών επαναστατών, ο νεαρός

Φιντέλ Κάστρο Ρους και οι σύντροφοί του, επιτέθηκαν στο Στρατόπεδο

Μονκάδα στο ανατολικό Σαντιάγκο ντε Κούβα, και σε αυτό του Μπαγιάμο.

Η επίθεση κατέληξε σε στρατιωτική ήττα για τις δυνάμεις του Φιντέλ. Θα

ακολουθούσε η βίαιη δολοφονία των μαχητών του και στην καλύτερη των

περιπτώσεων η φυλάκισή του και η δίκη του. Τότε, κατά τη διάρκεια της δίκης

του για τα γεγονότα της Μονκάδα, ήταν που ο Φιντέλ διατυπώνει δημοσίως το

πρόγραμμα για τον επαναστατικό μετασχηματισμό της Κούβας, τοΗ Ιστορία θα

με δικαιώσει, που αποτελεί το σημείο καμπής στην ιστορία της Κούβας.

Το πρόγραμμα της Μονκάδα προϋπόθετε την πραγματοποίηση μιας σειράς

επαναστατικών μετασχηματισμών, στον ίδιο βαθμό όπου αυτοί δεν θα

ξεπερνούσαν το Σύνταγμα της Δημοκρατίας που είχε εγκριθεί το 1940, και είχε

ποδοπατηθεί και ανασταλεί το 1952 από τον Μπατίστα. Το άρθρο Νο.87 αυτού

του Συντάγματος συνηγορεί υπέρ της «νομιμότητας της ατομικής ιδιοκτησίας

κατανοώντας της ως ύψιστο αγαθό κοινωνικής λειτουργίας». Παρόλα αυτά, στο

ίδιο ντοκουμέντο εκφράζεται ότι ο πρώτος επαναστατικός νόμος «θα επέστρεφε

στο λαό την κυριαρχία του και θα διακήρυττε το σύνταγμα του 1940 ως

πραγματικό ανώτερο νόμο του Κράτους, μέχρις ότου ο λαός αποφασίσει να το

τροποποιήσει ή να το αλλάξει».

Οι επαναστατικοί νόμοι που θα εφαρμόζονταν, προέβλεπαν την επίλυση του

αγροτικού προβλήματος στη χώρα. Επιπλέον, θα έθετε εκτός νόμου τα

τσιφλίκια, σύμφωνα με όσα όριζε το υπάρχον σύνταγμα, «υιοθετώντας μέτρα

Página 8 de 28


Página 9 de 28

που θα έτειναν στην επιστροφή της γης στους κουβανούς». Από πολιτικόδιοικητική

και νομική πλευρά, το Πρόγραμμα όριζε την «επιστροφή της

κυριαρχίας στο λαό», «τη διακήρυξη μιας πολιτικής αλληλεγγύης με τους

δημοκρατικούς λαούς της ηπείρου και γενναιόδωρο άσυλο, αδελφοσύνη και

ψωμί για τους πολιτικά διωκόμενους των αιματηρών τυραννιών που

καταπιέζουν τα αδελφά έθνη», την «διακοπή της λειτουργίας και την κάθαρση

της δικαστικής εξουσίας που τοποθετήθηκε από τις 10 του Μάρτη ενάντια και

πέρα από το Σύνταγμα», την «κατάσχεση όλων των αγαθών, όλων των

καταχραστών όλων των κυβερνήσεων, καθώς και όσων απέκτησαν δικαιώματα

που τους μεταβιβάστηκαν, αλλά και των κληρονόμων τους, όσον αφορά αγαθά

που απέκτησαν κακόβουλα», όπου τα μισά από αυτά τα αγαθά που θα

παίρνονταν πίσω, θα πήγαιναν για την αύξηση των ταμείων των συντάξεων

των εργατών και τα άλλα μισά σε νοσοκομεία, άσυλα και οίκους κοινής

ωφέλειας. Επίσης, την «επιστροφή στο λαό του παράνομου πλεονάσματος που

χρέωναν στα τιμολόγια και τις πληρωμές στο κρατικό απόθεμα όλων των

ποσών που, με απάτη, μπήκαν στη δημόσια οικονομία» και «την κάθαρση των

θεσμών από λειτουργούς χυδαίους και διεφθαρμένους».

Στον οικονομικό τομέα έθετε «την εκβιομηχάνιση της χώρας χρησιμοποιώντας

όλο το ανενεργό κεφάλαιο, υποτάσσοντας αυτό το τεράστιο έργο στη μελέτη,

διεύθυνση, σχεδιασμό και πραγματοποίησή του από τεχνικούς και ανθρώπους

απόλυτα αρμόδιους», την εφαρμογή του «νόμου για την αγροτική

μεταρρύθμιση», την «εθνικοποίηση των τραστ ηλεκτρισμού και τηλεφωνίας»,

«την οριστική λύση στο πρόβλημα της γης, καθιερώνοντας ένα μάξιμουμ

έκτασης για κάθε είδους αγροτική επιχείρηση και επανακτώντας το πλεόνασμα

μέσω απαλλοτρίωσης, επιστρέφοντας την κατεχόμενη γη στα χέρια του

Κράτους και μοιράζοντας την υπόλοιπη μεταξύ των αγροτικών οικογενειών,

δημιουργώντας συνεταιρισμούς γεωργών για την κοινή χρήση μηχανημάτων

μεγάλου κόστους… και μια κοινή επαγγελματική και τεχνική διεύθυνση στην

καλλιέργεια και την κτηνοτροφία, διευκολύνοντας με πόρους, εξοπλισμό,

προστασία και χρήσιμες γνώσεις τον αγροτικό πληθυσμό».

Το Πρόγραμμα της Μονκάδα είχε στη σύλληψή του την πραγματοποίηση

μετασχηματισμών για την επίλυση οξυμένων κοινωνικών προβλημάτων.

Ανάμεσα σε αυτά, φιγουράριζαν η λύση του προβλήματος της κατοικίας, «η

παροχή ηλεκτρικού ρεύματος μέχρι και την τελευταία γωνία του νησιού», η

πραγματοποίηση εργασιών για την «προφύλαξη και μάχη ενάντια στις

αρρώστιες», «η γενική αναδιαμόρφωση της εκπαίδευσης, συγχρονίζοντας την

με τις παραπάνω πρωτοβουλίες, για να προετοιμαστούν κατάλληλα οι γενιές

που καλούνταν να ζήσουν σε μια πατρίδα πιο ευτυχισμένη». Άλλοι

μετασχηματισμοί αναφέρονταν στην «αναδιαμόρφωση του μισθού των

δασκάλων και των καθηγητών», στην «παραχώρηση σε όλους τους

δασκάλους, το λιγότερο κάθε πέντε χρόνια, ενός διαλλείματος από τα

καθήκοντά τους ώστε να μπορούν να παρακολουθούν ειδικούς κύκλους

Página 9 de 28


Página 10 de 28

μαθημάτων», την εγκατάσταση «στα χωράφια τους 100.000 μικρών

καλλιεργητών που πλήρωναν νοίκι», μεταξύ άλλων.

Το Πρόγραμμα της Μονκάδα




Δεν επεδίωκε το στόχο να εγκαθιδρύσει στην Κούβα το σοσιαλισμό, που

σε εκείνο το στάδιο ήταν εκτός των ορίων της πολιτικής συνείδησης της

κουβανικής κοινωνίας. Έθετε το μάξιμουμ κοινωνικών και

επαναστατικών καθηκόντων, που εκείνη τη στιγμή μπορούσε ο λαός να

θέσει μπροστά του: τον πολιτικό και κοινωνικό-οικονομικό

μετασχηματισμό, που είχε κατεύθυνση ενάντια στις ρίζες της νέοαποικιακής

κυριαρχίας.

Εξέφρασε το σπέρμα των κοινωνικών πολιτικών της Επανάστασης στην

πρώτη της φάση και σημαδεύει μια σημαντική στιγμή στην πολιτική και

κοινωνική κουβανική σκέψη, αποτελεί μια θεμελιακή προγραμματική

παρακαταθήκη, ένα σημείο καμπής στην ιστορία των κοινωνικών

πολιτικών της Κούβας. Αναπτύσσει την απαραίτητη κοινωνική

διάγνωση, θέτοντας την αντίληψη του μετασχηματισμού προς μια νέα

ηθική και πολιτική διάσταση του κοινωνικού στοιχείου στην Κούβα,

προτείνοντας την σύνδεση ενός εγχειρήματος μαζικών κοινωνικών

καινούριων κατακτήσεων, με την απόκτηση της εθνικής ανεξαρτησίας,

της πολιτικής εξουσίας, μέσω του ένοπλου αγώνα, ως μοναδικό δυνατό

δρόμο για την πραγματοποίηση των κοινωνικών μετασχηματισμών.

Ενσαρκώνει στην ουσία της «την χειραφέτηση», την «πολιτική και

κοινωνική δράση», «την πορεία προς το νέο κοινωνικό ευαγγέλιο» που

θέτει το Κομμουνιστικό Μανιφέστο. Σε αυτό το πνεύμα, υψώνει το

ανάστημά του απέναντι «στην έλλειψη ιστορικής πρωτοβουλίας των

προηγούμενων κοινωνικών συστημάτων». Σημειώστε τον μαζικό

χαρακτήρα των στόχων του. Βρισκόμαστε μπροστά σε ένα πρόγραμμα

που δεν προτείνει «μικρά πειράματα, που φυσικά πάντα

αποτυγχάνουν», αλλά που στοχεύει στην εξάλειψη της ρίζας των αιτιών

της κοινωνικής αδικίας στη χώρα.

Επιπλέον, η επίθεση στο στρατόπεδο Μονκάδα έβγαλε στην παλαίστρα

τρία νέα στοιχεία στη σύγχρονη ιστορία της Κούβας: μια νέα ηγεσία· ένα νέο

πολιτικό-επαναστατικό κίνημα: το Κίνημα της 26 ης Ιουλίου, και μια νέα

μορφή αγώνα για την επίτευξη των στόχων μετασχηματισμού: τον ένοπλο

αγώνα, που ήταν για τις αντικειμενικές συνθήκες της χώρας, ο μόνος

δυνατός τρόπος τότε, ώστε να ξεκινήσει ένας βαθύς επαναστατικός

μετασχηματισμός.

Φιντέλ Κάστρο


«Αναδείχθηκε» από την αριστερή πτέρυγα του Ορθόδοξου Κόμματος,

σαν μέρος μιας φράξιας νέων που είχαν στην αντίληψή τους «μια

Página 10 de 28


Página 11 de 28



επαναστατική στρατηγική για να φέρουν εις πέρας μια βαθιά

επανάσταση… μέσω σταδίων, και μαζί με εκείνη τη μεγάλη εξεγερμένη,

ασυμβίβαστη μάζα που δεν είχε μια ώριμη πολιτική συνείδηση για την

επανάσταση, αλλά αποτελούσε την τεράστια πλειοψηφία του λαού».

Έθεσε μπροστά του τον συγκεκριμένο στόχο της «κατάληψης της

εξουσίας επαναστατικά». Κατανοούσε την αναγκαιότητα της κατάληψης

της πολιτικής εξουσίας ως υποχρεωτική συνθήκη για την ανάπτυξη της

κοινωνικής επανάστασης που επιχειρούσε, διότι μέσω των

παραδοσιακών οδών της πολιτικής που ακολουθούνταν μέχρι τότε στην

Κούβα, δεν έφταναν πουθενά.

Καθόρισε με ακρίβεια τις κινητήριες δυνάμεις, την κοινωνική βάση της

επανάστασης και τον ένοπλο δρόμο ως κύρια μορφή αγώνα,

καθοδηγώντας προσωπικά την προετοιμασία του και βάζει την

αντίληψη, σε ένα πρώτο στάδιο, της πολιτικής προετοιμασίας του

κινήματος, για να περάσει μετέπειτα στην κατάληψη της εξουσίας,

ελκύοντας τους «στρατιώτες, φοιτητές, δασκάλους, επαγγελματίες,

μεσαία στρώματα του πληθυσμού, σε ένα πλατύ πρόγραμμα». Και

καθόρισε ότι η επίθεση στη Μονκάδα θα αποτελούσε το μικρόμοχλό που

θα έβαζε μπροστά τη μεγάλη μηχανή της Επανάστασης. Και έτσι έγινε

μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα, παρά τα στρατιωτικά εμπόδια που

βρήκε βραχυπρόθεσμα.

«Η στρατηγική νίκη»

Μετά από τρία χρόνια έντονου αντάρτικου πολέμου στα βουνά της

Ανατολικής Επαρχίας της Κούβας, που υποστηρίχτηκε από τις δυνάμεις του

παράνομου δικτύου των πόλεων του Κινήματος της 26 ης Ιουλίου και άλλων

επαναστατικών δυνάμεων και αφού πρώτα εξαπέλυσε έναν πόλεμο θέσεων

στην Σιέρα Μαέστρα και, δεδομένων των ευνοϊκών συνθηκών της πορείας

της στρατιωτικής δράσης, που άνοιξε νέα μέτωπα μέσω της δημιουργίας

τεσσάρων εκστρατευτικών φαλάγγων ξεκινώντας με τη Φάλαγγα Νο.1

«Χοσέ Μαρτί», την 1 η Γενάρη του 1959 ο Επαναστατικός Στρατός με

επικεφαλής τον Φιντέλ, επιτυγχάνει με αποφασιστικές στρατιωτικές

ενέργειες και με την αποφασιστική υποστήριξη των πιο ταπεινών

στρωμάτων του πληθυσμού, των εργατών και των αγροτών, του λαού, την

νίκη της Κουβανικής Επανάστασης.

Ο Επαναστατικός Στρατός στη Σιέρα Μαέστρα και οι μαχητές της

παρανομίας στις πόλεις, το Λαϊκό Σοσιαλιστικό Κόμμα και το Φοιτητικό

Διευθυντήριο 13 Μάρτη, ήταν αυτές οι δυνάμεις που σφυρηλάτησαν τα

στελέχη της Επανάστασης.

Ονόματα όπως αυτά του Φιντέλ, του Ραούλ, του Τσε Γκεβάρα, του Καμίλο,

του Αλμέιδα, της Βίλμα, της Χαϊντέ, της Μέλμπα και χιλιάδων άλλων

μαχητών, ζητωκραυγάζονταν, τότε και τώρα, ως ήρωες και απελευθερωτές,

Página 11 de 28


Página 12 de 28

από χιλιάδες κουβανούς. Κέρδισαν το κύρος τους εκθέτοντας τη ζωή τους,

μαχόμενοι με το όπλο στο χέρι για τις ιδέες. Πριν από αυτούς, το είχαν κάνει

ο Πατέρας της Πατρίδας, ο Σέσπεδες, ο μεγάλος Δομινικανός Στρατηγός

Γκόμες, ο Μπρούτζινος Τιτάνας, ο Μασέο, ο Αρχηγός Αγραμόντε, ο Εθνικός

Ήρωας Χοσέ Μαρτί και χιλιάδες άλλοι. Σε αυτά τα ονόματα υπάρχει ένας

επαναστατικός μυστικισμός, που ενσαρκώνει τις πιο ευγενείς παραδόσεις

ενός Έθνους, για τις οποίες η Επανάσταση είναι μία και μοναδική: για την

ανεξαρτησία, την εθνική και κοινωνική απελευθέρωση, και για το

σοσιαλισμό.

Η Κούβα ήταν η τελευταία αποικία στην Αμερική που απελευθερώθηκε από

την ισπανική μητρόπολη. Και θα ήταν η πρώτη χώρα της Αμερικής που

έκανε μια σοσιαλιστική Επανάσταση, η οποία ήταν έργο του κουβανικού

λαού, δεν εισήχθη από καμία χώρα, δεν συμμετείχαν σε αυτήν ξένα

στρατεύματα, ούτε όπλα, ούτε άρματα μάχης, ούτε αεροπλάνα. Η μοναδική

ξένη υποστήριξη επιμελητείας αυτού του πολέμου ήταν η μόνιμη

υποστήριξη των ΗΠΑ στον στρατό του Μπατίστα, που θεωρείτο ο πιο

ισχυρός της Λατινικής Αμερικής. Ο Επαναστατικός Στρατός άρχισε

χρησιμοποιώντας ουσιαστικά, κυνηγετικά τουφέκια και τα όπλα με τα οποία

τελείωσε τον Απελευθερωτικό Πόλεμο, τα απέσπασε από τον εχθρό στις

μάχες.

Το λαϊκό-δημοκρατικό στάδιο της Επανάστασης διήρκεσε μεταξύ 1 ης Γενάρη

του 1959 και 15 Απρίλη του 1961, ημερομηνία στην οποία ο Φιντέλ

διακήρυξε το σοσιαλιστικό της χαρακτήρα σε μια μαζική εκδήλωση, για να

καταδικάσει τους αεροπορικούς βομβαρδισμούς όπου πριν λίγες ώρες είχε

πέσει θύμα η χώρα, και που αποτέλεσαν το προοίμιο της επέμβασης στη

Χιρόν. Έτσι, όταν στις 16 Απρίλη 1961 οι κουβανικές δυνάμεις μπαίνουν στη

μάχη απέναντι στη μισθοφορική μπριγάδα 2506, που προσπάθησε να

εισβάλει στη χώρα από τον Κόλπο των Χοίρων με την αποδεδειγμένη

υποστήριξη των ΗΠΑ, ήδη πια μάχονταν για να υπερασπίσουν την

Σοσιαλιστική Πατρίδα από μια ξένη επίθεση.

Ο Ρίτσαρντ Νίξον θα εξομολογείτο αργότερα ότι ο πρόεδρος Κένεντι, μετά

την ήττα στη Χιρόν, όταν συναντήθηκε με το Γενικό Επιτελείο και τα μέλη

του συμβουλίου του, τους είπε κατάμουτρα με γλώσσα ελάχιστα φιλική: «ο

κάθε ένας από αυτά τα παλιόσκυλα με τα οποία διαβουλεύτηκα, με

διαβεβαίωσε ότι το σχέδιο θα είχε επιτυχία». Σίγουρα, η Χιρόν έδειξε την

ενδογενή ικανότητα αντίστασης μιας κουβανικής σοσιαλιστικής

Επανάστασης, που ήταν πια στην εξουσία, και θα πέρναγε στην ιστορία σαν

την πρώτη μεγάλη ήττα του ιμπεριαλισμού στην Αμερική. Στη συνέχεια, η

Κούβα θα αντιστεκόταν και σε άλλες επιθέσεις, δεν θα έκανε το παραμικρό

διάλλειμα στην αντιμετώπιση των εξωτερικών προσπαθειών για την

ανατροπή της συνταγματικής τάξης και θα γινόταν το θύμα ενός άγριου

Página 12 de 28


Página 13 de 28

οικονομικού, εμπορικού και χρηματοπιστωτικού αποκλεισμού εκ μέρους

των ΗΠΑ.

Ορισμένες ιδιαιτερότητες της σοσιαλιστικής Επανάστασης στην

Κούβα.

Οι θεωρίες αποτελούν εργαλεία ανάλυσης, μερικές φορές ιδιαίτερα, και η

σύνθεσή τους συνδέεται άμεσα με τις πρακτικές που αυτές αντανακλούν.

Όμως δεν υπάρχει κοινωνικο-οικονομική και πολιτική θεωρία για τα πάντα,

ούτε και για πάντα. Γι’ αυτό οι θεωρίες, ή εμπλουτίζονται ή δεν αντανακλούν

την διαλεκτική. Όπως έχει δείξει η επαναστατική πρακτική, οι επαναστατικές

διαδικασίες έχουν ιδιαιτερότητες, περιεχομένου και ιστορικές, που

συμβουλεύουν να προσεγγίσουμε τις διάφορες εμπειρίες χωρίς

δογματισμούς ούτε μηχανιστικές μεταφορές, να πάρουμε υπόψη μας

παράγοντες κλειδιά όπως η κοινωνική, οικονομική, πολιτική, ιστορική,

θεωρητική, γεωγραφική διαφοροποίηση, σε τελευταία ανάλυση, το ειδικό

αποφασιστικό βάρος των αντικειμενικών και υποκειμενικών συνθηκών. Αν

είναι έτσι τα πράγματα, είναι σωστή η παρατήρηση του Χοσέ Μαρτί πάνω

στο γεγονός ότι «ούτε το βιβλίο των ευρωπαίων, ούτε το βιβλίο των

γιάνκηδων δίνει τη λύση στο Ισπανό-αμερικανικό αίνιγμα».

Η Κουβανική Επανάσταση είναι μια διαδικασία μετασχηματισμού που δεν

συνέβη στο κενό, που έχει κανονικότητες και ιδιαιτερότητες, που οφείλει να

αναλυθεί και να ερμηνευθεί μέσα από το περιεχόμενό της. Σε αντίθεση με

άλλες χώρες, μια ιδιαιτερότητα του λαϊκό-δημοκρατικού σταδίου της

σοσιαλιστικής επανάστασης είναι ότι αυτή δεν καθοδηγήθηκε από ένα

Κομμουνιστικό Κόμμα. Είναι κατανοητό, ότι στη συγκεκριμένη κατάσταση

εκείνης της εποχής, που χαρακτηριζόταν από μια βάναυση καταδίωξη και

καταπίεση των διακεκριμένων κουβανών κομμουνιστών ηγετών, θύματα

μιας αιμοδιψούς δράσης από το Γραφείο Καταστολής Κομμουνιστικών

Δραστηριοτήτων (BRAC), στα πλαίσια του ψυχρού πολέμου και του πιο

λυσσαλέου αντικομουνισμού και επομένως, του πολιτικού απομονωτισμού

που είχε υποστεί, το Λαϊκό Σοσιαλιστικό Κόμμα (Κομμουνιστικό Κόμμα) δεν

είχε τις αντικειμενικές συνθήκες να τεθεί επικεφαλής στον αγώνα.

Από την άλλη πλευρά, το Λαϊκό Σοσιαλιστικό Κόμμα δεν αναγνώριζε την

ύπαρξη μιας επαναστατικής κατάστασης μετά από το πραξικόπημα της 10 ης

του Μάρτη του 1952, «θεωρούσε μη αναγκαία και άχρηστη, ακόμα και

ζημιογόνα σε τέτοιες συνθήκες, την ανάπτυξη της ένοπλης εξέγερσης,

επομένως αυτή η ίδια η εξέγερση μπορούσε μόνο να χρησιμεύσει για να

παρακινήσει την καταστολή του Μπατίστα». Κάποιοι από τα μέλη του

θεωρούσαν την ενέργεια της Μονκάδα ως φούσκα και άλλοι είχαν τη γνώμη ότι

«ίσως μετά το 2000 θα μπορούσε να γεννηθεί ο σοσιαλισμός στην Κούβα», γι’

αυτό και «δεν προετοιμάζονταν κατάλληλα για τον ένοπλο αγώνα», σύμφωνα

με τον Ραούλ Κάστρο.

Página 13 de 28


Página 14 de 28

Με αφορμή την Εξηκοστή Επέτειο του Πρώτου Μαρξιστικού Λενινιστικού

Κόμματος, ο Ραούλ Κάστρο υπογράμμιζε ότι «ανεξάρτητα με τη θεώρηση που,

υπό το φως της μίας ή της άλλης τακτικής, μπορεί να γίνει τώρα στο πλαίσιο

της επιστημονικής έρευνας, δεν χωράει αμφιβολία ότι το Κομμουνιστικό Κόμμα

έπρεπε να αντιμετωπίσει μια πολύπλοκη και περίπλοκη κατάσταση, την οποία

δεν είναι δυνατόν να την αφήνουμε απ’ έξω όταν κατακρίνουμε εκείνη την

στιγμή της ζωής του. Πάνω από ετυμηγορίες και εικασίες, κανείς δεν μπορεί να

αρνηθεί, χωρίς να κρύβει κάτι από την αλήθεια, ότι με πολύ συνέπεια οι

κομμουνιστές υπερασπίστηκαν με όλα τα μέσα τα συμφέροντα της εργατικής

τάξης και του λαού της Κούβας γενικά και υπηρέτησαν τον βασικό στόχο που

εκείνη τη στιγμή επεδίωκε η προοδευτική ανθρωπότητα: την ήττα του

ναζιστικού φασισμού».

Αναμφίβολα ο μαγνητισμός που ασκούσε προσωπικά ο Φιντέλ και η ηγετική

του ικανότητα, όφειλαν να έχουν ένα αδιαφιλονίκητο ειδικό βάρος κατά την

αλληλουχία των γεγονότων. Παρόλα αυτά, ο ίδιος ο Φιντέλ έχει τη γνώμη, «ότι

το Κομμουνιστικό Κόμμα δεν είχε πιθανότητα να ηγηθεί της επανάστασης στην

Κούβα και εγώ υπέθετα, λέει, ότι εάν κατάφερνε να παρασύρει πίσω του τις

πλατιές λαϊκές μάζες, χωρίς να μιλήσει για κομμουνισμό, θα ήταν πιθανό να

κατακτήσει την εξουσία. Φυσικά εγώ δεν θα είχα μπορέσει να πείσω έναν

κομμουνιστή μέλος του κόμματος ότι οι θεωρίες μου ήταν σωστές… Αυτό που

έκανα ήταν θέσω το στόχο να συνεχίσω μπροστά με εκείνες τις ιδέες, όταν πια

είχα μια μαρξιστική λενινιστική αντίληψη».

Γι’ αυτό και το πρόγραμμα αγώνα που διατυπώνει δημόσια έπρεπε να είναι

ικανό να κατακτήσει την υποστήριξη των μεγάλων μαζών και να αποτελέσει

«τον προθάλαμο του σοσιαλισμού στην Κούβα», γι’ αυτό και συνέλαβε μια

στρατηγική ανατροπής του καθεστώτος του Μπατίστα με τα όπλα,

επιστρέφοντας στο συνταγματικό καθεστώς ως βασική αρχή για να εγγυηθεί

τον κοινό στόχο όλων των κομμάτων, σε ένα πρώτο στάδιο, με την υποστήριξη

ενός μεγάλου μαζικού κινήματος που θα διαμορφωνόταν αρχικά, μέσω

θεσμικών καναλιών.

Στην αντίληψη του Μπλας Ρόκα, Γενικού γραμματέα του Λαϊκού Σοσιαλιστικού

Κόμματος, «η ιστορική αξία του Φιντέλ συνίστατο στο ότι προετοίμασε,

οργάνωσε και εκπαίδευσε τις αναγκαίες ομάδες μάχης για την ανάπτυξη και την

καθοδήγηση του ένοπλου αγώνα ως μέσο για την ανατροπή της τυραννίας και

τη χάραξη της πορείας προς την κουβανική Επανάσταση».

Η επακόλουθη ριζοσπαστικοποίηση της Επανάστασης και η μετάβαση προς το

σοσιαλισμό αποτέλεσε μια διαδικασία που συνέβη σύμφωνα με τους ιστορικούς

νόμους, με αντικειμενικό τρόπο. Το ιδιαίτερο παράδειγμα της κουβανικής

Επανάστασης θα έδειχνε την αξία της λενινιστικής θέσης σχετικά με τον

μετασχηματισμό του λαϊκο-δημοκρατικού σταδίου στο σοσιαλιστικό στάδιο,

διαδικασία που έλαβε χώρα στις αρχές της δεκαετίας του ’60.

Página 14 de 28


Página 15 de 28

Στη Διεθνή Διάσκεψη «ΧΧ χρόνια της Κουβανικής Επανάστασης» (1978),

αναγνωρίστηκε ότι οι κουβανοί επαναστάτες «ήξεραν να επιλέγουν σωστά τα

συνθήματα για κάθε στάδιο της Επανάστασης σε αντιστοιχία με τις

συγκεκριμένες συνθήκες, εσωτερικές και εξωτερικές», μεταξύ των οποίων η

πρώτη συνθήκη συνίστατο, όπως προτείνει ο μαρξισμός, στην επίλυση του

προβλήματος της κατάληψης της εξουσίας.

Μια από τις εμπειρίες της κουβανικής Επανάστασης είναι ότι οι τρεις πολιτικές

επαναστατικές δυνάμεις: το Κίνημα της 26 ης Ιουλίου, το Λαϊκό Σοσιαλιστικό

Κόμμα και το Φοιτητικό Διευθυντήριο 13 Μάρτη, αποφάσισαν να ενωθούν σε

μία, ένωσαν τα όργανα τύπου τους και ενσωματώθηκαν σε ένα ενωμένο

επαναστατικό κόμμα αρχικά, για να μπουν έπειτα στο Κομμουνιστικό Κόμμα

Κούβας, το κόμμα του κουβανικού λαού. Είναι μια πολιτική παράδοση,

στρατηγική και ιστορική. Ο Χοσέ Μαρτί είχε ιδρύσει ένα και μόνο κόμμα για να

κάνει την επανάσταση του 1895, το Επαναστατικό Κόμμα Κούβας.

Κατά τη διάρκεια μιας συνέντευξης στη Βολιβιανή τηλεόραση, ο Φιντέλ θα

εξέφραζε ότι σε πολλές χώρες «τα κόμματα έχουν μετατραπεί σε αιτία

προστριβής, κατακερματίζοντας την κοινωνία. Είναι πολύ λυπηρό μερικές

φορές να βλέπεις το θέαμα των αψιμαχιών μεταξύ των κομμάτων. Τώρα, -

συνέχισε- αυτό δεν αποτελεί δόγμα για μας. Είναι μια ιστορική παράδοση και

μια αναγκαιότητα, διότι εμείς πρέπει να διατηρήσουμε τη χώρα ενωμένη. Αυτό

που θέλουν οι ΗΠΑ είναι να κατακερματίσουν τη χώρα μας σε δέκα κομμάτια

για να αποδυναμώσουν την αντίστασή μας. Και εμείς ως τακτική και ως

στρατηγική διατηρούμε την αρχή της ενότητας».

Άλλη μια από τις εμπειρίες της Επανάστασης είναι η δημιουργία ενός

δημοκρατικού και αντιπροσωπευτικού συστήματος πολιτικών και μαζικών

οργανώσεων, μεταξύ των οποίων βρίσκονται το Κεντρικό Συνδικάτο

Εργαζομένων Κούβας, που έχει στη δύναμη του μια πολυάριθμη ομάδα

συνδικάτων σε όλους τους εργατικούς τομείς· η Ομοσπονδία Γυναικών

Κούβας· ο Εθνικός Σύνδεσμος Μικρών Καλλιεργητών· η Οργάνωση

Πρωτοπόρων Χοσέ Μαρτί· η Ομοσπονδία Μαθητών Μέσης Εκπαίδευσης· η

Ομοσπονδία Φοιτητών· η Ένωση Νέων Κομμουνιστών· οι Επιτροπές

Υπεράσπισης της Επανάστασης και ο Σύνδεσμος Μαχητών της Κουβανικής

Επανάστασης.

Στην Κούβα το Κομμουνιστικό Κόμμα δεν ορίζει υποψήφιους. Το Σύνταγμα της

Δημοκρατίας προβλέπει ότι αυτές οι οργανώσεις είναι που ορίζουν ένα μέρος

των υποψηφίων στο κουβανικό Κοινοβούλιο, οι οποίοι προωθούνται για τις

αρετές τους, τις αξίες τους και την αφοσίωσή τους στην κοινωνία. Στην Κούβα

δεν αποτελούν πρακτική οι δημαγωγικές εκλογικές εκστρατείες.

Το κουβανικό εκλογικό σύστημα καθιερώνει ότι ο λαός είναι αυτός που εκλέγει

τους υποψηφίους στην κυβέρνηση με την άμεση και ανοιχτή ψήφο σε

Página 15 de 28


Página 16 de 28

συνελεύσεις, στις γειτονιές όπου εκλέγονται οι αντιπρόσωποι κάθε εκλογικής

περιφέρειας. Οι αντιπρόσωποι των εκλογικών περιφερειών σχηματίζουν τις

Δημοτικές Συνελεύσεις της Λαϊκής Εξουσίας, οι οποίες προτείνουν τους

αντιπροσώπους στις Επαρχιακές Συνελεύσεις. Αυτές με τη σειρά τους,

διαμορφώνουν τις προτάσεις για τα μέλη της Εθνοσυνέλευσης της Λαϊκής

Εξουσίας.

Μετά την έγκριση των προτάσεων των υποψηφιοτήτων από τις Δημοτικές και

Επαρχιακές Συνελεύσεις για την Εθνοσυνέλευση, με την ενεργή συμμετοχή των

μαζικών οργανώσεων, εργατικών και αγροτικών, αυτές οι υποψηφιότητες

οδηγούνται σε ανοιχτή, άμεση και μυστική ψηφοφορία του λαού, μέσω

ψηφοδελτίων, όπου εμφανίζονται τα ονόματα όλων των υποψηφίων. Ο

υποψήφιος που λαμβάνει λιγότερο από 50% των ψήφων στη λαϊκή ψηφοφορία,

δεν εκλέγεται. Οι βουλευτές της Εθνοσυνέλευσης της Λαϊκής Εξουσίας,

εκλεγμένοι από το λαό, προτείνουν και εκλέγουν το Συμβούλιο του Κράτους της

Δημοκρατίας, με μυστική ψηφοφορία. Το Συμβούλιο του Κράτους εκλέγει τον

πρόεδρο της Δημοκρατίας και ορίζει το Συμβούλιο των Υπουργών. Αυτή τη

στιγμή, όλος ο λαός της Κούβας συμμετέχει σε μια πλούσια συζήτηση για το

νέο σχέδιο Συντάγματος της Δημοκρατίας, που θα διακηρυχθεί το 2019. Αυτό

το σχέδιο επικυρώνει εκ νέου τον αμετάκλητο χαρακτήρα του σοσιαλισμού στην

Κούβα.

Κατά τη διάρκεια του ΧΧ σοσιαλιστικού αιώνα, έγινε ξεκάθαρο ότι οι

επαναστατικές διαδικασίες απειλούνται από τα αντίθετά τους: τις

αντεπαναστατικές διαδικασίες, αντισοσιαλιστικές, τόσο εσωτερικού όσο και

εξωτερικού χαρακτήρα. Η πράξη έδειξε, ότι ακόμα κι αν διαθέτουμε πολλά

πυρηνικά όπλα, αυτό δεν αποτελεί εγγύηση υπεράσπισης και συνέχειας μιας

σοσιαλιστικής διαδικασίας. Επίσης έδειξε ότι, ακόμα κι αν υπάρχουν

προβλήματα για επίλυση στη θεωρία, το πρωταρχικό πρόβλημα συνεχίζει να

έγκειται στην πράξη.

Γι’ αυτό, με το που νίκησε η κουβανική Επανάσταση, ήρθε αντιμέτωπη με μια

εκρηκτική αναγκαιότητα κοινωνικού και οικονομικού μετασχηματισμού και

πραγματοποίησε άμεσα το καθήκον αυτό. Κανείς δεν έχει πει ότι είναι εύκολο,

δεν υπήρχαν και δεν υπάρχουν προηγούμενες εμπειρίες, ούτε θωράκιση

ενάντια στα λάθη. Την ίδια μέρα της νίκης, ο Φιντέλ Κάστρο δήλωσε στο

Σαντιάγκο ντε Κούβα: «φτάσαμε πια στη νίκη, από δω και μπρος όλα θα είναι

πιο δύσκολα».

Μια από τις ιδιαιτερότητες της κουβανικής Επανάστασης είναι ότι έγινε σε μια

χώρα χωρίς μεγάλους φυσικούς πόρους, χωρίς πετρέλαιο, κάτω από την ίδια

τη μύτη της μεγαλύτερης ιμπεριαλιστικής δύναμης στην ιστορία. Μια

Επανάσταση που αντιστάθηκε στην εξαφάνιση του σοσιαλιστικού στρατοπέδου

και της Σοβιετικής Ένωσης, υπολογίζοντας μόνο στο πνεύμα της λαϊκής

αντίστασης, έχοντας σαν βάση την εθνική ενότητα και τη δοκιμασμένη

Página 16 de 28


Página 17 de 28

καινοτόμα ικανότητα του λαού της, όμως καθόλου δεν εγκατέλειψε ούτε μία από

τις επαναστατικές αρχές της, ούτε και τις κοινωνικές της κατακτήσεις. Και αφού

δεν θα μπορούσε βέβαια να είναι διαφορετικά, ήταν και είναι θύμα των πιο

κακόβουλων και δριμύτατων ιμπεριαλιστικών εκστρατειών.

Ένα χρόνο πριν την επίθεση στην Πλάγια Χιρόν, ο βορειοαμερικανός

δημοσιογράφος Χέρμπερτ Μάθιους είχε ήδη παρατηρήσει: «Στα 30 χρόνια που

είμαι στους NewYorkTimes, ποτέ δεν είδα ένα τόσο μεγάλο θέμα να τυγχάνει

τόσο κακής κατανόησης, τόσο άσχημου χειρισμού και τόσο κακής ερμηνείας,

όσο η κουβανική Επανάσταση». Ήταν προφητικός ο Χέρμπερτ Μάθιους.

Λίγο αργότερα ο πρώην πρόεδρος Κένεντι θα δήλωνε ότι «οι ΗΠΑ δεν μπορούν

να επιτρέψουν να υπάρχει μια κομμουνιστική χώρα κοντά στις ακτές της… οι

ΗΠΑ πρέπει να προσφύγουν σε έναν αεροπορικό και ναυτικό αποκλεισμό. Εάν

αυτό αποτύχει, θα πρέπει να προσφύγουμε στον Οργανισμό Αμερικανικών

Κρατών. Εάν και αυτό αποτύχει, τότε θα πρέπει να αναλάβουμε δράση εμείς οι

ίδιοι. Αυτό σημαίνει άμεση στρατιωτική επέμβαση. Εάν όλα τα υπόλοιπα

αποτύχουν, εγώ θα το υποστήριζα».

Αυτή η αντι-σοσιαλιστική λογική στην Αμερική, που πηγάζει από μέσα της,

συνέχισε και συνεχίζει. Κάποια χρόνια αργότερα, όταν ο Σαλβαδόρ Αγιέντε

κερδίζει την προεδρία της Χιλής, ο Κίσινγκερ λέει στο Ρίτσαρντ Νίξον «ότι δεν

ήταν δυνατόν να επιτρέψουμε σε ανεύθυνους λαούς να εκλέγουν τους

κυβερνήτες τους». Πιο πρόσφατα, ένας υπηρέτης της αυτοκρατορίας

αποκάλεσε το λαό της Βενεζουέλας «ηλίθιο λαό», επειδή είχε εκλέξει νόμιμα

τον Ούγκο Τσάβες ως συνταγματικό πρόεδρο της Βενεζουέλας.

Ο αποκλεισμός των ΗΠΑ ενάντια στην Κούβα είναι παρόμοιος με το φασιστικό

δόγμα «χρήσης του άμαχου πληθυσμού» στα μετόπισθεν, από πλευράς

Γερμανίας κατά τη διάρκεια του ΙΙ Παγκοσμίου Πολέμου. Σήμερα οι ΗΠΑ όχι

μόνο διατηρούν τον αποκλεισμό, αλλά είναι και βυθισμένες με μια βάναυση

εκστρατεία απαξίωσης ενάντια στην Κούβα, προκατασκευάζοντας στα

κακόβουλα εργαστήρια τους, τα κίνητρα για να τον εντατικοποιήσουν και να τον

διαιωνίσουν. Δεν έχει σταματημό η ενορχηστρωμένη, πολιτικοποιημένη και

επιλεκτική μεταχείριση του θέματος των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, με

μοναδικό στόχο να προκαλέσουν μια στροφή προς τα δεξιά, σε ολόκληρο τον

κόσμο και να αποσιωπήσουν το τεράστιο κοινωνικό έργο της Επανάστασης σε

αυτό το θέμα. Δεν έχει σταματημό η στρατολόγηση και χρηματοδότηση

μισθοφόρων με σκοπό την προώθηση μιας αλλαγής «από τα μέσα». Οι ΗΠΑ

αποκλείουν την Κούβα. Αλλά δεν βγάζουν μιλιά μπροστά σε πραξικοπήματα

εκλεγμένων προέδρων, όπως στην Ονδούρα, την Παραγουάη, την Βραζιλία ή

την Νικαράγουα.

Από τη διάγνωση στον μετασχηματισμό.

Página 17 de 28


Página 18 de 28

Οι επαναστατικοί νόμοι και τα βήματα της κουβανικής Επανάστασης, μέχρι και

τις μέρες μας, είναι ευρέως γνωστά και δεν είναι νεκρό γράμμα. Αυτά φέρουν

ένα βαθύ ταξικό χαρακτήρα, είχαν και έχουν κατεύθυνση να ωφελήσουν τις πιο

ταπεινές και ξεχασμένες τάξεις και στρώματα, τον λαό. Κάποια από αυτά,

Η βαθιά Αγροτική Μεταρρύθμιση, σοσιαλιστική, χωρίς βίαιη

κολεκτιβοποίηση.

Η εθνικοποίηση των βορειοαμερικανικών επιχειρήσεων.

Η Γενική Μεταρρύθμιση της Εκπαίδευσης, δημιουργώντας ένα νέο

εκπαιδευτικό σύστημα, εντελώς δωρεάν. Η μετατροπή των

στρατοπέδων σε σχολεία. Η καθολική εκπαίδευση στην Κούβα είναι

συνταγματικό δικαίωμα. Όταν νίκησε η Επανάσταση υπήρχαν 6.286

επαγγελματίες από τους οποίους μετανάστευσε το 50%. Η Επανάσταση

μόρφωσε πάνω από ένα εκατομμύριο νέους επαγγελματίες.

Η δημιουργία ενός Σοσιαλιστικού Συστήματος Κοινωνικής Ασφάλισης. Η

κοινωνική ασφάλιση είναι συνταγματικό δικαίωμα.

Η δημιουργία ενός επαναστατικού Συστήματος Υγείας, δωρεάν. Η

δημιουργία μιας Αγροτικής Κοινωνικής Ιατρικής Υπηρεσίας. Η μείωση

των τιμών στα φάρμακα. Η δημιουργία εκστρατειών κατά των επιδημιών.

Η δημιουργία ενός συστήματος Ιατρικών Ινστιτούτων. Η δημιουργία ενός

Συστήματος Οικογενειακών Γιατρών και η εφαρμογή της αντίληψης της

προληπτικής ιατρικής σε όλο το Σύστημα υγείας. Η υγεία του πληθυσμού

είναι συνταγματικό δικαίωμα. Είναι ευθύνη του Κράτους και καλύπτει

όλους τους πολίτες ισότιμα.

Η δημιουργία μια επιστημονικής και τεχνολογικής Πολιτικής.

Η δημιουργία μιας νέας και ρωμαλέας πολιτικής πολιτισμού και

αθλητισμού.

Η δημιουργία των Επαναστατικών Ενόπλων Δυνάμεων και ένα ρωμαλέο

Σύστημα Πολιτικής Άμυνας.

Η δημιουργία μιας νέας εξωτερικής πολιτικής της σοσιαλιστικής

Επανάστασης.

Η οικοδόμηση μιας νέας δομικής σοσιαλιστικής βάσης της οικονομίας

της Κούβας.

Αυτοί και άλλοι βαθιοί μετασχηματισμοί γέννησαν μία επαναστατική

σοσιαλιστική πρακτική καινούρια στην ιστορία της Κούβας, στην οποία η

κατανόηση σχετικά με την αναγκαιότητα να περάσουμε από την θεωρητική

διάγνωση στον κοινωνικό μετασχηματισμό στην ανθρώπινη πρακτική, είναι

επίσης μια σοσιαλιστική πράξη, επαναστατική. Και κάνει τη διαφορά.

Αποτελεί ουσία του μαρξισμού, της σκέψης του Μαρτί και του Φιντέλ. Με

πολύ ταπεινότητα είναι αυτό που προσπάθησε να κάνει η Κούβα,

μετατρέποντας τον κοινωνικό μετασχηματισμό σε μέτωπο αγώνα, που

παλεύει όχι μόνο και όχι τόσο για τον ίδιο της τον εαυτό, αλλά για «τους

φτωχούς αυτού του κόσμου», όπως θα έλεγε ο Μαρτί, για ένα «νέο δόγμα

Página 18 de 28


Página 19 de 28

παγκόσμιας αλληλεγγύης», όπως θα έλεγε ο Φιντέλ. Κάνοντάς το όχι από

ευσπλαχνία ή φιλανθρωπία, αλλά από κοινωνική δικαιοσύνη, η

σοσιαλιστική Επανάσταση στην Κούβα αγκάλιασε αμέσως ηθικές αρχές

στην δράσης της μέσα και έξω από τη χώρα, που την κάνουν ανώτερη από

αυτό που προτείνει ο άγριος καπιταλισμός: αγκάλιασε τις ιδέες του

διεθνισμού, του ανθρωπισμού και της αλληλεγγύης.

Από το 1953, με την απολογία του Η Ιστορία θα με δικαιώσει και μέχρι τις

μέρες μας, ο Φιντέλ Κάστρο συλλαμβάνει και αναπτύσσει μια καινούρια

ιστορική πρακτική αλληλεγγύης, διεθνισμού και ανθρωπισμού, ως

ουσιαστικά συστατικά μιας νέας σκέψης και πράξης του σοσιαλισμού. Το

2006 προειδοποίησε ότι «δεν είναι καλό που αναπτύσσονται σε όλο τον

κόσμο ισχυρά εθνικά αισθήματα, διότι οι ανησυχίες και οι προβληματισμοί

δεν πρέπει να είναι μόνο εθνικοί, αλλά και παγκόσμιοι. Ο κόσμος πρέπει

να αναπτύξει αισθήματα διεθνιστικά και ένα δόγμα παγκόσμιας

αλληλεγγύης». 8 Με τον Φιντέλ Κάστρο, όλη η Κούβα και ο λαός της, οι

γιατροί της, οι δάσκαλοί της, αγκαλιάζουν το «δόγμα της παγκόσμιας

αλληλεγγύης». 9

Η πρακτική που προωθήθηκε από την κουβανική Επανάσταση να

δημιουργήσει και να μοιραστεί –κάτω από την αρχή του «μοιραζόμαστε

αυτό που έχουμε, όχι αυτό που μας περισσεύει»-, τα αποτελέσματα της

επιστήμης σε εθνικό επίπεδο, της δημόσιας υγείας, της εκπαίδευσης,

μεταξύ άλλων κοινωνικών και οικονομικών πεδίων, και κυρίως να το κάνει

με τα φτωχά κράτη, αποτελεί μια πολύ χειροπιαστή έκφραση, στην ιστορική,

πρακτική και θεωρητική της διάσταση, ενός νέου επαναστατικού και

σοσιαλιστικού παραδείγματος, που έρχεται σε αντίθεση μετωπικά με τις

νεοφιλελεύθερες, οικονομίστικες και αναπτυξιακές αντιλήψεις του

καπιταλισμού, όπου το κεφάλαιο είναι το κέντρο και όχι ο άνθρωπος. Σε

αυτή την καινούργια μάχη από τον άνθρωπο, ενάντια στην κοινωνική αδικία

–για πολλούς ουτοπική-, είναι που έχει γεννηθεί για πάντα, και εξελίσσεται

πλήρως, ο νέος άνθρωπος για τον οποίον μίλησε ο Τσε Γκεβάρα, πάντοτε

στον αγώνα για τον μετασχηματισμό του ανθρώπου, ως έργο ατελείωτης

αγάπης.

Ο διεθνισμός και ο ανθρωπισμός της Επανάστασης είναι

σοσιαλισμός.

Η πρώτη κουβανική αποστολή ιατρικής βοήθειας στο εξωτερικό ξεκίνησε το

1963 προς την Αλγερία, με 55 συνεργάτες. Στη συνέχεια, μέχρι και τις 30

Απρίλη του 2017, είτε επρόκειτο για δωρεάν ιατρική βοήθεια είτε για

προγράμματα συνεργασίας, οι κουβανοί γιατροί και το παραϊατρικό προσωπικό

φρόντισαν σε άλλες χώρες περισσότερους από 580 εκατομμύρια ανθρώπους,

το ένα τρίτο από αυτούς με επισκέψεις στα σπίτια τους, γενικά σπίτια πολύ

φτωχά και με δύσκολη πρόσβαση. Έχουν πραγματοποιήσει 11 εκατομμύρια

Página 19 de 28


Página 20 de 28

χειρουργικές επεμβάσεις. 3 εκατομμύρια γέννες. Έχουν κάνει 14 εκατομμύρια

εμβολιασμούς.

Το 1960, η Κούβα έστειλε άμεση βοήθεια στη Χιλή, εξαιτίας των επιπτώσεων

του σεισμού στη Βαλβίδια, που προκάλεσε δύο χιλιάδες νεκρούς και δύο

εκατομμύρια πληγέντες. Το έκανε ξανά με 34 γιατρούς, το 2010, εξαιτίας ενός

σεισμού 8,8 βαθμών. Μόνο στο Τσιγιάν πραγματοποίησαν 1284 εγχειρήσεις

και φρόντισαν 29 χιλιάδες άτομα, με γιατρούς διαφόρων ειδικοτήτων. Σε

διάστημα 9 μηνών που παρέμεινε η μπριγάδα, έκαναν 3.000 χειρουργικές

επεμβάσεις και 79 χιλιάδες ιατρικές επισκέψεις.

Από τη δεκαετία του 1970 η Κούβα ξεκίνησε ένα πρόγραμμα βοήθειας για να

αναπτύξει τη δημιουργία σχολών ιατρικής. Αυτό κατορθώθηκε στην Υεμένη, τη

Γουιάνα, την Αιθιοπία, την Ουγκάντα, την Γκάνα, την Γκάμπια, την Γουινέα

Εκουατοριάλ, την Αϊτή, την Γουινέα Μπισσάου, το Ανατολικό Τιμόρ, μεταξύ

άλλων. Πάνω από 1500 κουβανοί καθηγητές δουλεύουν σε σχολές ιατρικής σε

9 χώρες και οι Κουβανικές Ιατρικές Μπριγάδες στο εξωτερικό καλύπτουν την

μόρφωση περίπου 40.000 φοιτητών ιατρικής, νοσηλευτικής και τεχνολογίας

υγείας, καθώς και την μεταπτυχιακή μόρφωση περισσότερων από 5 χιλιάδων

ειδικευμένων. Στα προηγούμενα, να προσθέσουμε ότι απευθείας στην Κούβα

έχουν αποφοιτήσει περίπου 32 χιλιάδες φοιτητές από 108 χώρες, στις

ειδικότητες της Ιατρικής, Στοματολογίας, Νοσηλευτικής και Τεχνολογίας Υγείας.

Μετά το ατύχημα στο πυρηνικό εργοστάσιο του Τσερνομπίλ και σε διάστημα

21 χρόνων -1990 έως 2011-, η Κούβα περιέθαλψε δωρεάν, ως μέρος ενός

προγράμματος μαζικής ολοκληρωμένης ιατρικής βοήθειας, 26.114 θύματα. Το

84% ήταν παιδιά που προέρχονταν από την Ουκρανία, τη Ρωσία και τη

Λευκορωσία, τα οποία εγκαταστάθηκαν στην Κούβα μαζί με τους συνοδούς

τους. Τους φρόντισαν δύο νοσοκομεία και μια κλινική στοματολογίας. Είχαν στη

διάθεσή τους έναν σταθμό διαμονής που διέθετε ασθενοφόρα, ένα κέντρο

επεξεργασίας τροφίμων, θέατρο, σχολεία και χώρους αναψυχής, μεταξύ

άλλων, δύο χιλιόμετρα από την παραλία. Από το 1998 μέχρι το 2011, στην

πόλη Εβπατόρια της Κριμαίας, εργάστηκε μια κουβανική ιατρική μπριγάδα που

περιέθαλπε έξι χιλιάδες άτομα ετησίως.

Στις 4 Δεκεμβρίου του 1998, έφτασε στην Αϊτή η πρώτη Κουβανική Ιατρική

Μπριγάδα για να συνδράμει το λαό της στην επιδημία της χολέρας, που

ξέσπασε μετά τον τυφώνα Τζώρτζ. Εκεί βρίσκονταν, όταν ένας σεισμός 7,0

βαθμών κατέστρεψε την Αϊτή, στις 12 Ιανουαρίου του 2010, προκαλώντας 316

χιλιάδες νεκρούς. Η κουβανική μπριγάδα φρόντισε 34.500 ασθενείς, έκανε

2.728 χειρουργικές επεμβάσεις, από αυτές οι 1297 υψηλού βαθμού δυσκολίας.

Η Κούβα παραμένει στην Αϊτή, χωρίς διακοπή μέχρι σήμερα, στηρίζοντας τη

μάχη ενάντια στη χολέρα. Καθ’ όλο αυτό το διάστημα, έχουν γίνει πάνω από

300 χιλιάδες εγχειρήσεις. Έδωσαν ξανά την όραση σε 53 χιλιάδες ανθρώπους.

Página 20 de 28


Página 21 de 28

Το 1999, η Κούβα ιδρύει την Λατινοαμερικάνικη Σχολή Ιατρικής (ΕΛΑΜ), ως

μέρος του Ολοκληρωμένου Προγράμματος Υγείας. Σύμφωνα με τον πρώην

Γενικό Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών, Μπαν Κι Μουν, «η ΕΛΑΜ είναι ηπιο

προχωρημένη σχολή του κόσμου». Μορφώνει γιατρούς δωρεάν για όλον τον

κόσμο και ειδικότερα για τις φτωχές χώρες. Το μόνο που ορίζεται ως

προϋπόθεση είναι μετά την αποφοίτηση τους, να επιστρέψουν και να

εργαστούν στις ταπεινές γειτονιές τους ανταποδίδοντας έτσι, αυτά που έμαθαν,

σε αυτούς που το έχουν ανάγκη. Στις 20 Αυγούστου του 2005, αποφοίτησαν

από την ΕΛΑΜ οι πρώτοι 1610 γιατροί. Έχει 1500 εγγραφές φοιτητών ετησίως,

και ένα σύνολο περίπου 10.000. Σήμερα, έχει φοιτητές από όλες τις ηπείρους

που ανήκουν σε 80 εθνότητες. Ανάμεσα στους αποφοίτους φιγουράρουν ήδη

170 βορειοαμερικανοί γιατροί, στων οποίων τη χώρα η φοίτηση στην ιατρική

κοστίζει 200 χιλιάδες δολάρια.

Στις 8 Ιουλίου του 2004, ξεκίνησε η «Επιχείρηση Θαύμα»(“OperaciónMilagro”),

ένα πρόγραμμα ιατρικής φροντίδας για να μειώσει την τύφλωση που μπορεί να

προληφθεί, στην Καραϊβική, την Κεντρική και Νότια Αμερική. Το Ιούλιο του ίδιου

έτους, έφτασαν στην Κούβα οι πρώτοι ασθενείς από τη Βενεζουέλα. Εκείνο τον

ίδιο μήνα, προσφέρθηκε το πρόγραμμα σε 15 χώρες της Καραϊβικής και 2

μήνες μετά, σε 12 χώρες της Λατινικής Αμερικής. Τα πιο πρόσφατα διαθέσιμα

στοιχεία, δείχνουν ότι έχουν εγχειριστεί ήδη 4.425.921 ασθενείς, από αυτούς

σχεδόν 600 χιλιάδες στην Κούβα. Το πρόγραμμα αγκαλιάζει 34 χώρες,

συμπεριλαμβανομένων ασθενών από την Αφρική.

Το 2005, 50 κουβανοί γιατροί φτάνουν στο Μεξικό για να συνδράμουν όσους

επλήγησαν από την υπερχείλιση των ποταμών και των φραγμάτων, που βύθισε

το 80% της περιοχής Ταμπάσκο. Το ίδιο εκείνο έτος, δημιουργήθηκε η Ιατρική

Μπριγάδα Χένρι Ριβ, αποτελούμενη από 1586 γιατρούς, με στόχο να στηρίξει

τους πληγέντες από τον τυφώνα Κατρίνα στις ΗΠΑ, χώρα που αρνήθηκε να

λάβει την ανιδιοτελή βοήθεια της Κούβας.

Το Πακιστάν υπέστη έναν φοβερό σεισμό στις 8 Οκτώβρη του 2005. Σε μόνο

μερικές ώρες, πέθαναν 45.000 άνθρωποι. 3 εκατομμύρια έμειναν άστεγοι. Η

Κούβα έστειλε μια επείγουσα βοήθεια από 2379 γιατρούς και παραϊατρικό

προσωπικό, οι οποίοι σε δύσκολες συνθήκες περιέθαλψαν 1,8 εκατομμύρια

ανθρώπους, πραγματοποίησαν πάνω από 600 χιλιάδες ιατρικές επισκέψεις.

Μέχρι τον Γενάρη του 2006 έσωσαν από το θάνατο 1315 ανθρώπους. Τον

Φεβρουάριο του 2016, αποφοίτησαν στην Κούβα οι πρώτοι 300 πακιστανοί

γιατροί. Επίσης, μια κουβανική ιατρική μπριγάδα αποτελούμενη από 135 άτομα

μεταφέρθηκε άμεσα στην Ιάβα της Ινδονησίας, για να βοηθήσει τα θύματα του

σεισμού της 27 ης Μαΐου του 2006, ζώντας 8 μήνες μαζί τους στην περιοχή.

Μέχρι σήμερα, η Ιατρική Μπριγάδα Χένρι Ριβ έχει στη σύνθεσή της 10 χιλιάδες

συνεργάτες και πάνω από 4 χιλιάδες από αυτούς έχουν εκπληρώσει αποστολές

πολύ δύσκολες, εξαιτίας τυφώνων ή σεισμών, στη Γουατεμάλα, το Πακιστάν,

Página 21 de 28


Página 22 de 28

τη Βολιβία, την Ινδονησία, το Μεξικό, το Περού και την Κίνα. Το 2005, η Κούβα

είχε 130 χιλιάδες επαγγελματίες υγείας και 25.845 από αυτούς εκπλήρωναν

διεθνιστικές αποστολές σε 66 χώρες του κόσμου. Συνολικά, φρόντισαν έναν

πληθυσμό σχεδόν 86 εκατομμυρίων κατοίκων, 35 εκατομμύρια από αυτούς στη

Λατινική Αμερική και την Καραϊβική, και 50 εκατομμύρια στην Αφρική και την

Ασία. Σήμερα, υπάρχουν 28.500 κουβανοί γιατροί σε 103 χώρες του κόσμου.

Το 2014, μετά από αίτημα των Ηνωμένων Εθνών και του Παγκόσμιου

Οργανισμού Υγείας, 262 κουβανοί γιατροί και νοσοκόμες έφυγαν για τη Σιέρα

Λεόνε, τη Γουινέα και τη Λιβερία, για να καταπολεμήσουν τον Έμπολα,

παραμένοντας στην περιοχή για 7 μήνες μέχρι να ελεγχθεί η επιδημία. Ένας

από αυτούς αρρώστησε βαριά από τον ιό Έμπολα και αφού κατάφερε να σώσει

τη ζωή του και να αποκατασταθεί, ζήτησε να επιστρέψει στο πόστο του. Και

αυτό έκανε.

Πάνω από 25 χιλιάδες κουβανοί δάσκαλοι έχουν προσφέρει συμβουλευτικές

υπηρεσίες, εκπαίδευση και άμεση διδασκαλία σε πάνω από 30 χώρες. Ξεπερνά

το νούμερο των 40 χιλιάδων, ο αριθμός των ξένων με υποτροφία που

προέρχονται από 80 χώρες του κόσμου και που έχουν αποφοιτήσει δωρεάν

από κουβανικές σχολές. Χάρις στην εκπαιδευτική μέθοδο «Ναι, εγώ μπορώ»

(Yosí puedo”), περισσότεροι από 9 εκατομμύρια άνθρωποι έμαθαν να γράφουν

και να διαβάζουν σε 30 χώρες. Από αυτούς 1,8 εκατομμύρια στη Βενεζουέλα,

700.000 στο Μεξικό, 300.000 στο Εκουαδόρ, 160.000 στην Αϊτή, 30.000 στην

Αργεντινή, πάνω από 800.000 στη Βολιβία και τη Νικαράγουα. 2,5 εκατομμύρια

στην Μοζαμβίκη, 1,4 εκατομμύρια στην Αγκόλα, 445 στην Ισπανία και 109 στην

Αυστραλία, για να δώσουμε μόνο μερικά παραδείγματα. Πάνω από 90 Μη

Κυβερνητικές Οργανώσεις έχουν συνεργαστεί αρμονικά με την Κούβα σε όλες

αυτές τις αποστολές διεθνιστικής βοήθειας, καθώς και άλλες χώρες.

Μεταξύ 1975 και 1989, 300.000 κουβανοί εκπλήρωσαν το καθήκον της

διεθνιστικής βοήθειας στον λαό της Αγκόλα, μετά από αίτημα της νόμιμης

κυβέρνησής της, με επικεφαλής τον πρόεδρο Αγκουστίνο Νέτο. Η ανεξαρτησία

της Αγκόλα, της Ναμίμπια και η καταστροφή του επονείδιστου καθεστώτος του

απαρτχάιντ, δείχνουν ότι το αίμα που χύθηκε από περισσότερους από 2000

κουβανούς αποτέλεσε μια δοξασμένη συνεισφορά, μαζί με τους αφρικανούς

αδερφούς μας, για την εξόφληση του χρέους τιμής προς μια Ήπειρο που ήταν

θύμα του μισητού εμπορίου μαύρων, που σκλαβώθηκαν και αφανίστηκαν, σε

διάστημα αιώνων, στις φυτείες της Κούβας και άλλων χωρών της περιοχής.

Η σοσιαλιστική Επανάσταση επικαιροποιεί το Μοντέλο οικονομικής και

κοινωνικής ανάπτυξής της.

Μεταξύ 1959 και 2018 η κουβανική Επανάσταση έχει διανύσει ένα στάδιο

σοσιαλιστικής οικοδόμησης, ανεξάρτητα από τις αντίξοες διεθνείς συνθήκες. Η

Κούβα είναι και θα συνεχίσει να είναι μια σοσιαλιστική χώρα, της οποίας το

Página 22 de 28


Página 23 de 28

πολιτικό και κοινωνικό πρόγραμμα έχει, αποδεδειγμένα, τη στήριξη της

πλειοψηφίας του λαού. Η Κούβα έχει διατηρήσει τις κοινωνικές κατακτήσεις της.

Συνεχίζει να επικαιροποιεί το σοσιαλιστικό μοντέλο οικονομικής και κοινωνικής

ανάπτυξης. Η Κούβα γνωρίζει τη φύση των τεράστιων εμποδίων, εσωτερικών

και εξωτερικών, που αντιμετωπίζει. Η Κούβα ποτέ δεν θα επιτρέψει θεραπείες

σοκ. Στην Κούβα ποτέ δεν θα εφαρμοστούν νεοφιλελεύθερες φόρμουλες. Στην

Κούβα δεν θα μείνει ποτέ κανείς απροστάτευτος. Η Κούβα δεν θα

ιδιωτικοποιήσει ποτέ τις επαναστατικές κατακτήσεις της. Τα μέτρα που

υιοθετήθηκαν από την Κούβα για την αύξηση των μορφών της αυτόαπασχόλησης

και της εργασίας για ίδιο όφελος, η αναγνώριση του ρόλου της

αγοράς και το άνοιγμα στην ύπαρξη μικρών ιδιωτικών επιχειρήσεων σε κάποιες

μη βασικές οικονομικές δραστηριότητες, παρότι αποτελεί μια αναγκαιότητα που

επιβάλλεται από την αντικειμενική πραγματικότητα, έχουν γεννήσει λογικές

ανησυχίες σε κάποιους ανθρώπους, τόσο εντός, όσο και εκτός της Κούβας.

Οι μικρές επιχειρήσεις στην Κούβα θα δράσουν και δρουν μέσα στα

καθορισμένα όρια και τις καθορισμένες συμπληρωματικές διατάξεις του νόμου.

Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι στην Κούβα πάντα υπήρξε ιδιωτική συμμετοχή στην

οικονομία. Η Επανάσταση έδωσε γη στους αγρότες χάρις στην Αγροτική

Μεταρρύθμιση και ένας αριθμός πάνω από 100 χιλιάδες αγρότες πάντα ήταν

ιδιοκτήτες της γης. Η Αγροτική Μεταρρύθμιση επηρέασε τα μεγάλα τσιφλίκια,

όμως μετά που μοίρασε τη γη στους παραγωγούς, χάρις στην Επανάσταση,

στην Κούβα δεν υπήρξε βίαιη κολεκτιβοποίηση των αγροτών.

Στο διάστημα όλων αυτών των δεκαετιών η Επανάσταση συμβίωσε και

επέζησε μαζί τους, έχοντας άριστες σχέσεις, συνυπάρχοντας αρμονικά η

μορφή της σοσιαλιστικής κρατικής ιδιοκτησίας με μορφές ιδιωτικής ιδιοκτησίας,

συνεταιριστικές και ιδιωτών αγροτών. Αυτές οι νέες μορφές δεν είναι στην ουσία

τους αντισοσιαλιστικές ούτε αντεπαναστατικές.

Η τεράστια πλειοψηφία των ανθρώπων που εργάζονται σε αυτές τις νέες

μορφές εργασίας είναι επαναστάτες και πατριώτες και επωφελούνται από τις

κατακτήσεις της Επανάστασης. Η Κούβα έχει μελετήσει, χωρίς δογματισμούς,

όλες τις εμπειρίες που επιτρέπουν να κάνουμε την εθνική οικονομία έναν

οργανισμό ζωντανό και επαρκή, κάτι που δεν ήταν πάντα και καλείται να γίνει.

Είναι «μια ανάθεση που εκκρεμούσε» είπε ο Ραούλ Κάστρο. Όμως δεν πρέπει

να ξεχνάμε ότι, ανάλογα με την κυριαρχία μιας μορφής ιδιοκτησίας πάνω στις

άλλες καθορίζεται το κοινωνικό καθεστώς μιας χώρας. Στην Κούβα, το ειδικό

βάρος της ιδιοκτησίας της σοσιαλιστικής κρατικής επιχείρησης ήταν, είναι και

θα είναι σημαντικά πλειοψηφικό πάντα.

Ως μέρος της επικαιροποίησης του σοσιαλιστικού οικονομικού και κοινωνικού

Μοντέλου της, η Κούβα εργάζεται για την διόρθωση των προβλημάτων, των

στρεβλώσεων και των αρνητικών φαινομένων, όπως είναι η λεγόμενη

αντεστραμμένη πυραμίδα, έτσι ώστε το επίπεδο ζωής του πληθυσμού να

Página 23 de 28


Página 24 de 28

αντιστοιχεί πλήρως με τα νόμιμα εισοδήματα των πολιτών και να κάνει

πραγματικότητα την αρχή της σοσιαλιστικής κατανομής, «Από τον καθένα

σύμφωνα με την ικανότητά του, στον καθένα σύμφωνα με την εργασία του». Η

Κούβα εργάζεται για να επιλύσει τα αρνητικά φαινόμενα που σχετίζονται με το

διπλό νόμισμα, σε νομισματική και ανταλλακτική αξία. Η Κούβα εργάζεται για

να κάνει πιο δυναμικό το ρόλο της Κρατικής Σοσιαλιστικής Επιχείρησης σε ένα

πλαίσιο μεγαλύτερης επιχειρησιακής σοσιαλιστικής αυτονομίας, μεταξύ άλλων

προκλήσεων.

Αναρίθμητα προβλήματα που είναι λυμένα από την κουβανική

Επανάσταση συνεχίζουν να υποβόσκουν στον σημερινό κόσμο.

Πολλά από τα κοινωνικά προβλήματα του σύγχρονου κόσμου που η Κούβα

έλυσε, επί της ουσίας από το 1959, όχι μόνο δεν έχουν λυθεί, αλλά συνεχίζουν

να οξύνονται με την παγκόσμια νεοφιλελεύθερη μόλυνση, και τα άμεσα θύματά

τους είναι οι φτωχοί, οι μειονότητες, οι μετανάστες, οι μαύροι και οι γυναίκες.

Σύμφωνα με την Οικονομική Επιτροπή για την Λατινική Αμερική και την

Καραϊβική, CEPAL(2013), στην Λατινική Αμερική η φτώχεια φτάνει τα 167

εκατομμύρια ανθρώπους. Σχεδόν το 30% του πληθυσμού ζει σε συνθήκες

φτώχειας. Από αυτούς, τα 66 εκατομμύρια ζουν σε ακραία φτώχεια. Κατά μέσο

όρο, το 10% του πιο πλούσιου πληθυσμού στην Περιοχή λαμβάνει το 32% των

συνολικών εισοδημάτων και το 40% του πιο φτωχού πληθυσμού λαμβάνει μόνο

το 15%.

Στις ΗΠΑ, όπου κυβερνούν οι εκατομμυριούχοι και είναι η πιο πλούσια χώρα

του κόσμου, το 2016 υπήρχαν 553.742 άνθρωποι που κοιμούνται στο δρόμο ή

κάτω από τις γέφυρες. Υπάρχουν 40 εκατομμύρια κάτοικοι που ζουν στη

φτώχεια, πάνω από 18 εκατομμύρια σε ακραία φτώχεια και 5,3 εκατομμύρια σε

απόλυτη φτώχεια. Για ίδια εργασία, οι γυναίκες κερδίζουν λιγότερα από τους

άντρες. Ο μέσος πλούτος των λευκών οικογενειών είναι 7 φορές μεγαλύτερος

από το μέσο πλούτο των μαύρων οικογενειών. Το ποσοστό ανεργίας των

μαύρων είναι σχεδόν το διπλό από αυτό των λευκών. Οι μαύροι που

διαπράττουν εγκλήματα καταδικάζονται με ποινές 19,1% μεγαλύτερες απ’ ότι

οι λευκοί που διαπράττουν το ίδιο έγκλημα. Το 2016, υπήρχαν 6.121 εγκλήματα

μίσους, που παρακινήθηκαν από μια συνολική και ανεξέλεγκτη εγκληματική

κατοχή όπλων μεγάλου διαμετρήματος. Μόνο το 2017, πέθαναν 987 άνθρωποι

από πυροβολισμούς στο ψαχνό από την αστυνομία. Τα παιδιά χωρίζονται από

τους μετανάστες γονείς τους και επιπλέον τα τοποθετούν σε κλουβιά. Σε 9

Πολιτείες των ΗΠΑ δεν μπορούν να εξασκήσουν το δικαίωμα ψήφου άνθρωποι

που χρωστούν λογαριασμούς ή δικαστικά πρόστιμα. Μόνο στην Αλαμπάμα, το

2017, διαγράφτηκαν από τους εκλογικούς καταλόγους 100.000 άνθρωποι για

αυτούς τους λόγους.

Όχι λίγα μέσα μαζικής πληροφόρησης μέσα στο καπιταλιστικό σύστημα, ενώ

θα έπρεπε να εκπληρώνουν το καθήκον τους προς όφελος του δημόσιου

Página 24 de 28


Página 25 de 28

καλού, ελέγχονται από ιδιωτικές εταιρείες που λένε αυτό που πρέπει να

ξέρουμε, αυτό που πρέπει να βλέπουμε και αυτό που πρέπει να σκεφτόμαστε.

Οποιαδήποτε άλλη εκδοχή που δεν συνάδει με τα μηνύματα της γραμμής του

καπιταλισμού, ακυρώνεται, περιθωριοποιείται και δαιμονοποιείται. Όμως για τα

κοινωνικά και οικονομικά προβλήματα του 21 ου αιώνα, που είναι πραγματικά

επείγοντα, καυτά και ανυπόφορα καθόλου ή πολύ λίγο μιλούν γι’ αυτά, όπως

για παράδειγμα για την σκανδαλώδη κατάσταση της αναδιανομής του πλούτου

στον κόσμο ή τις δυσβάσταχτες στρατιωτικές δαπάνες. Οι γνώμες και οι

διαμαρτυρίες για τα πιεστικά κοινωνικά κακώς κείμενα είναι συνήθως

χρωματισμένες με μια «θυματολογία». Τίποτα ή πολύ λίγα λέγονται για τις

αποκλίνουσες πρακτικές ιδιωτικοποίησης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων ή για

την απόλυτη απουσία δημοκρατίας στην οικονομία του καπιταλισμού.

Ο Ραφαέλ Κορέα βλέπει μια βασική αντίθεση στο ότι υπάρχουν ιδιωτικά

συμφέροντα που προωθούν δημόσια αγαθά, όπως η επικοινωνία της

κοινωνίας, διότι «η γνώμη που δημοσιοποιείται είναι αυτή των μέσων

επικοινωνίας, όμως η κοινή γνώμη είναι αυτή των λαών και δεν πρέπει να

υπάρχουν αντιθέσεις συμφερόντων ανάμεσα στη τσέπη και τους κοινωνικούς

στόχους. Άλλο θέμα είναι η απόλυτη υπεροχή του κεφαλαίου πάνω στους

ανθρώπους».

Ο Φίλιπ Άλστον, ειδικός των Ηνωμένων Εθνών και ειδικός εισηγητής πάνω

στην ακραία φτώχεια, εξέφρασε τη διαφωνία του για τις παράνομες πρακτικές

ιδιωτικοποίησης των δημόσιων αγαθών, που γενικεύονται, όπως στην

περίπτωση της συστηματικής παραβίασης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Οι

εν λόγω πρακτικές, είπε, «αγνοούν την αντίφαση της ιδιωτικοποίησης για τους

πιο φτωχούς πληθυσμούς. Η ιδιωτικοποίηση των φυλακών, της εκπαίδευσης,

της υγείας, της υγιεινής και άλλων ουσιαστικών δημόσιων αγαθών και

υπηρεσιών δεν μπορούν να γίνονται ρίχνοντας στη θάλασσα την προστασία

των ανθρωπίνων δικαιωμάτων… αναθέτοντας τη λειτουργία τους στις ιδιωτικές

επιχειρήσεις, τα Κράτη υποσκάπτουν τα δικαιώματα των ανθρώπων διότι οι

όροι ανάθεσης των λειτουργιών αυτών δεν παίρνουν υπόψη τους τα

ανθρώπινα δικαιώματα… η ιδιωτικοποίηση είναι μια ιδεολογία που υποτιμά τα

δημόσια αγαθά, τους δημόσιους χώρους, την συμπόνια και ουσιαστικές αξίες

για μια αξιοπρεπή κοινωνία… δεν υπάρχουν μηχανισμοί επαλήθευσης των

ανθρωπίνων δικαιωμάτων για να παλέψουμε ενάντια στις προκλήσεις που

εγείρει η ιδιωτικοποίηση σε μεγάλη κλίμακα… και υπάρχει ο πραγματικός

κίνδυνος το κύμα της ιδιωτικοποίησης που καταγράφεται μέχρι σήμερα, να

δούμε να το ακολουθεί ένα τσουνάμι».

Ο Εδουάρδο Γκαλεάνο θα το έλεγε εν συντομία έτσι: «Η δημοκρατία είναι μια

πολυτέλεια του Βορρά. Στο Νότο, του επιτρέπεται το θέαμα, αυτό δεν του το

αρνείται κανείς. Και κανέναν δεν τον ενοχλεί και πολύ. Στο κάτω-κάτω της

γραφής, ας είναι δημοκρατική η πολιτική, πάντα και όταν δεν είναι η οικονομία».

Página 25 de 28


Página 26 de 28

Εν είδη συμπερασμάτων.

Η διαδικασία σοσιαλιστικού μετασχηματισμού στην Κούβα έχει πολλά κοινά με

το πνεύμα των Θέσεων για τον Φόιερμπαχ (1845) του Καρόλου Μαρξ, με την

έννοια ότι δεν υπάρχει πιθανότητα να περιοριστεί κανείς στην «παρατήρηση

του κόσμου με διάφορους τρόπους», αλλά μόνο στην υποκειμενική πράξη που

τον μετασχηματίζει, στην πραγματική δραστηριότητα που τον μετασχηματίζει,

διότι στην πράξη είναι που ο άνθρωπος πρέπει να αποδείξει την αλήθεια, την

εγκοσμιότητα της σκέψης του. Διότι είναι οι άντρες και οι γυναίκες αυτοί, οι

οποίοι αλλάζουν τις καταστάσεις και η σύμπτωση της αλλαγής της κατάστασης

με την ανθρώπινη δραστηριότητα, μπορεί μόνο να συλληφθεί ως έννοια και να

κατανοηθεί ως «επαναστατική πράξη».

Η διαδικασία σοσιαλιστικού μετασχηματισμού στην Κούβα, έχει πολλά κοινά με

το πνεύμα των Θέσεων για τον Φόιερμπαχ, διότι προχώρησε από τη φάση της

διάγνωσης-παρατήρησης του προγενέστερου θεωρητικού κριτικισμού, στην

φάση τροποποίησης της «επαναστατικής πρακτικής», διότι «η κοινωνική ζωή

είναι, στην ουσία της, πράξη», διότι το πρόσταγμα είναι η δημιουργία μιας

«ανθρώπινης κοινωνίας», μιας «κοινωνίας εξανθρωπισμένης». Επ’ αυτού, εάν

για τον Μαρξ «η υποτίμηση του κόσμου των ανθρώπων μεγαλώνει σε άμεση

σύνδεση με την υπερτίμηση του κόσμου των πραγμάτων», επίσης για τον

Μαρξ, «ο κομμουνισμός δεν στερεί από κανέναν τη δύναμη να οικειοποιείται

κοινωνικά προϊόντα, το μόνο που δεν παραδέχεται είναι τη δύναμη της

υφαρπαγής, μέσω αυτής της οικειοποίησης, της ξένης εργασίας».

Ο καπιταλισμός ως σύστημα γεννιέται σαν ένα κακό αγριόχορτο στο έδαφος

του εγωισμού, της οικειοποίησης της ξένης εργασίας, των ατομικών

συμφερόντων, ενώ ο σοσιαλισμός είναι ένα σύστημα αξιών, που οφείλει να

οικοδομείται ως αποτέλεσμα μιας συνειδητής διαδικασίας, που περνά από την

αναγκαιότητα του ανεβάσματος μέχρι το επίπεδο της ανώτερης συνείδησης,

μέχρι τις αξίες του ιερού σεβασμού του άλλου και των δικαιωμάτων του, όπου

«οι άντρες και οι γυναίκες είναι αυτοί που αλλάζουν τις καταστάσεις…».

Στον νεοφιλελεύθερο κόσμο, η υπεροχή των ισχυρών δεν εντάσσει το πεδίο

των προχωρημένων κοινωνικών ιδεών και τον κοινωνικό μετασχηματισμό ως

υποκείμενο και αντικείμενο αυτής της υπεροχής. Στην Κούβα, ο σοσιαλισμός

ξεπέρασε αυτό που πρόσφερε ο καπιταλισμός. Ξεπέρασε την εκμετάλλευση

του άλλου, της ξένης εργασίας. Δημιούργησε μια νέα ανθρώπινη δύναμη, μια

ανώτερη ποιότητα ανθρώπου βασισμένη στην αλληλεγγύη, τον διεθνισμό και

την κοινωνική δικαιοσύνη.

Παρόλα αυτά, «ο κόσμος είναι ένας, ή κανένας» 10 , σύμφωνα με τον Α. Αϊνστάιν.

Οι καταθλιπτικές τάσεις αποσύνθεσης που έχουν επιβληθεί σε συγκεκριμένες

ιστορικές φάσεις, θα πρέπει να καταλήξουν να εξαλειφθούν μπροστά στην

Página 26 de 28


Página 27 de 28

αναγκαιότητα του σοσιαλισμού, ως ένας νόμος ανθρώπινης και πολιτισμένης

προόδου, διότι ο καπιταλισμός οδηγεί στην αυτοδιάλυση της ανθρωπότητας.

Για να αντιμετωπίσουμε τον κίνδυνο που πάντα ελλοχεύει, να «οργώσουμε

ξανά την θάλασσα», όπως έλεγε ο Μπολίβαρ, ο σοσιαλισμός μπορεί να

ενοποιήσει τρεις ισχυρές δυνάμεις που είναι διασκορπισμένες σήμερα: η

σοσιαλιστική πράξη ενάντια στην ηγεμονία, η αλληλέγγυα, ανθρωπιστική και

διεθνιστική πράξη· η επαναστατική θεωρία και ιστορία, καθώς και η απόφαση

όχι μόνο να παρατηρούμε τον κόσμο αλλά και να τον αλλάξουμε. Αυτές είναι

πιο ισχυρές δυνάμεις απ’ ότι τα όπλα. Το είπε ο Χοσέ Μαρτί, «τα χαρακώματα

των ιδεών αξίζουν περισσότερο από τα πέτρινα χαρακώματα».

Η Κούβα έχει πολλά εκκρεμή ζητήματα, όμως η ατελής και ανολοκλήρωτη

εμπειρία της μεταξύ 1959 και 2018 δείχνει ότι δεν έχει αναδειχθεί καμιά νέα

κοινωνική ιδέα ούτε και κοινωνικό σύστημα που να ξεπερνά το σοσιαλισμό,

λόγω της ικανότητάς του να αντιμετωπίζει και να μεταβάλλει τα προβλήματα

της κοινωνίας. Δεν έχει αναδειχθεί κάποιο κοινωνικό σύστημα που να ξεπερνά

την δικαιοσύνη και την κοινωνική ισότητα που προωθεί ο σοσιαλισμός, όπου ο

άνθρωπος και όχι το κεφάλαιο είναι το υποκείμενο και το αντικείμενο των

μετασχηματισμών, και όπου οι πολιτικές αποφάσεις πάνω στα κοινωνικά

ζητήματα δεν υποτάσσονται στις οικονομικές πλευρές.

Σήμερα βλέπουμε τον σοσιαλισμό σαν μια «εναλλακτική». Όμως για τους λαούς

που θέλουν να βγάλουν από πάνω τους τις αλυσίδες της κοινωνικής, πολιτικής,

οικονομικής και πολιτιστικής καταπίεσης του ιμπεριαλισμού και του

νεοφιλελευθερισμού, είναι ο δρόμος.

Ο Μαρξ έλεγε ότι «ο πολιτισμός, εάν αναπτύσσεται αυθόρμητα και δεν

καθοδηγείται με συνειδητό τρόπο, αφήνει πίσω του μια έρημο». Αυτό άφησε

στους λαούς ο πολιτισμός του άγριου καπιταλισμού, του νεοφιλελευθερισμού

και του ιμπεριαλισμού: μια έρημο, 200 χρόνια μετά τη γέννηση του Prometeo

de Treveris (Στμ. όπως αποκαλέστηκε ο Κάρολος Μαρξ). Γι’ αυτό είναι σήμερα

τόσο επίκαιρη όπως και τότε η μαρξιστική θέση ότι «οι φιλόσοφοι δεν έκαναν

τίποτα περισσότερο από το να ερμηνεύσουν με διάφορους τρόπους τον κόσμο,

όμως το θέμα είναι να τον αλλάξουμε».

Με τα ελαττώματά της και τις αρετές της, η Κουβανική Επανάσταση, η οποία

δεν επιβάλλει σε κανέναν το μοντέλο της ούτε και τις ιδέες της, έχει αγκαλιάσει

μαζί με το Φιντέλ τη μάχη για έναν καλύτερο κόσμο, ο οποίος είναι εφικτός και

αναγκαίος, διότι σε αυτή τη μάχη θα λυθεί, σήμερα περισσότερο από ποτέ, η

βασική αντίθεση της εποχής μας.

Σημειώσεις:

1 Η φράση αυτή είναι διαθέσιμη στο: http://www.lanacion.com.ar/973465-tan-lejos-de-dios-tancerca-de-los-estados-unidos

Página 27 de 28


Página 28 de 28

2 Βλέπε: S. Fuentes-Baraín: «Η Συμμαχία του Ειρηνικού. Η Διπλωματία των Συνόδων

Κορυφής : προκλήσεις και ευκαιρίες των νέων περιφερειακών συγκλήσεων». SanJosé, C.R.:

FLASCO, 2013, σελ. 61-65.

3 Σύμφωνα με τον G. Ballart (1983) οι πόλεμοι προσάρτησης περιοχών που εξαπολύθηκαν

από τις ΗΠΑ τον 19 ο αιώνα ενάντια στο Μεξικό, καθώς και οι αγορές εδαφών από Γαλλία,

Ρωσία και Ισπανία, ενσωμάτωσαν στη γεωγραφία των ΗΠΑ 4 εκατομμύρια τετραγωνικά

χιλιόμετρα. Συνολικά, με τις περιοχές που προσαρτήθηκαν τριπλασίασαν την αρχική τους

έκταση. Μεταξύ 1812 και 1852 ο πληθυσμός αυξήθηκε από 7,25 σε 23 εκατομμύρια κατοίκους

και το έδαφός τους μεγάλωσε από 4,4 σε 7,8 εκατομμύρια τετραγωνικά χιλιόμετρα ή όσο μια

επιφάνεια σχεδόν ίδια με αυτήν της Ευρώπης. Κατά τέτοιο τρόπο ώστε, οι δεκατρείς

πρωτογενείς βρετανικές αποικίες της ακτής του Ατλαντικού «γιγαντώνονται και αποκτούν

ηπειρωτικές αναλογίες».

4L. Jensk: «Η αποικία μας στην Κούβα». Επαναστατική Μόρφωση, Αβάνα, Κούβα, 1966,

σελ.34.

5 Στο: B. Toste: «Γκουαντάναμο: οι ΗΠΑ γυμνή». Εκδόσεις Κοινωνικές Επιστήμες, Αβάνα,

1983, σελ. 52-53.

6 Το Δόγμα Μονρόε, αντιτιθέμενο στην προβλεπόμενη «ευρωπαϊκή αποικιοποίηση των

αμερικανικών ηπείρων», εμπλουτίστηκε επίσης με το αποκαλούμενο «Πόρισμα Πολκ», το

οποίο επεδίωκε να αποτρέψει τα εθνικά και απελευθερωτικά κινήματα της ανεξαρτησίας στις

λατινοαμερικανικές χώρες.

7 Στο: «Μια κουβανική προσέγγιση πάνω στις νέες προκλήσεις για την ασφάλεια των

λατινοαμερικανικών χωρών». Εισήγηση της Σχολής Εθνικής Άμυνας της Κούβας, στην

VΔιάσκεψη των Διευθυντών των Σχολών Άμυνας της Ιβηρικής και της Αμερικής. 20 με 24

Σεπτεμβρίου 2004, Καράκας, Βενεζουέλα. Δημοσιεύτηκε στο: Περιοδικό Σοσιαλιστική Κούβα.

Τεύχος 4, 2004, σελ. 46.

8 Κάστρο: «Εκατό ώρες με τον Φιντέλ, Πρώτη εκδοχή». Γραφείο δημοσιεύσεων του

Συμβουλίου του Κράτους, 2006, σελ. 391-392.

9 Φ. Κάστρο: «Παρέμβαση στο κλείσιμο του XI Φόρουμ Επιστήμης και Τεχνικής». Η σκέψη του

ComandanteenJefe, συντρόφου Φιντέλ Κάστρο Ρους σε σχέση με το Κίνημα των Φόρουμ.

Πολιτικές Εκδόσεις, Αβάνα, 2001, σελ. 49.

10 Βλέπε: F. Mayor: «Πρόλογος στο βιβλίο Επιστήμη, καινοτομία και μέλλον». Συγγραφέας:

F.C. Díaz-Balart. ICL, Αβάνα, 2001.

Página 28 de 28

More magazines by this user
Similar magazines