صد نقد تئاتر

exittheatre
  • No tags were found...

دی ماه ۹۵ تا دی ماه ۹۷
گروه تئاتر اگزیت

١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

بشکبىنبىی ای قلم ای دست ا گر

پیچی از خدمت ‏مجممجحرومان سر

‏مجممجحمدعلی افراشته

!2


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

١٠٠

نقد تئاتر

دی ٩۵ تا دی ٩٧

!3


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

فهرست مطالب

✮ یادداشت ‏مجممججید اصغری منتقد گروه تئاتر ا گزیت…….………………………………………………….صفحه ٨

✮ یادداشت اردشبریبرر شبریبررخدابىیبىی منتقد گروه تئاتر ا گزیت……………………….…………………………صفحه ٩

✮ یادداشت آرمان عزیزی منتقد گروه تئاتر ا گزیت………………..…………………………………….صفحه ١٠

✮ ١. دیابولیک : رومئو و ژولیت به کارگردابىنبىی آتیلا پسیابىنبىی………..………………………………….صفحه ١٢

✮ ٢. نامه های عاشقانه از خاورمیانه به کارگردابىنبىی کیومرث مرادی…….………………………………صفحه ١٨

✮ ٣. شازده کوچولو به کارگردابىنبىی مهرداد خامنه ای…….………………………………………………صفحه ٢۴

✮ ۴. دستگاه به نویسندگی و کارگردابىنبىی آرمبنیبنن جوان…….………………………………………………صفحه ٣۴

✮ ۵. اسکورسبریبرزی به نویسندگی و کارگردابىنبىی رسول کاهابىنبىی………….………………………………….صفحه ٣٨

✮ ۶. مارکس و کوکا کولا به کارگردابىنبىی کیانوش اخباری….…………………………………………….صفحه ۴١

✮ ٧. من...‏ به طراحی و کارگردابىنبىی فرهاد ‏بجتبججویدی….…………………………………………………….صفحه ۴۶

✮ ٨. حرفه ای به طراحی و کارگردابىنبىی رضا کیانیان….……………………………………………………صفحه ۵٠

✮ ٩. شعله دو به نویسندگی و کارگردابىنبىی ابمیبممان افشاریان………….…………………………………….صفحه ۵۴

✮ ١٠. لبریبررشاه به کارگردابىنبىی ‏مجممجحمد عاقببىتبىی……………………….……..……………………….………..صفحه ۵٩

✮ ١١. منِ‏ توی آینه به نویسندگی و کارگردابىنبىی غزل شجاعی……………………………………..…….صفحه ۶٣

✮ ١٢. بوف کور به طراحی و کارگردابىنبىی ناصرحسیبىنبىی مهر…………………………………………..…….صفحه ۶٧

✮ ١٣. بوف کور روایت آزاد و کارگردابىنبىی ناصرحسیبىنبىی مهر………..………………………………………صفحه ٧٢

✮ ١۴. ‏بىببىی پدر به نویسندگی و کارگردابىنبىی سید ‏مجممجحمد مساوات………………………………………..…..…صفحه ٧۵

✮ ١۵. ماراساد به طراحی و کارگردابىنبىی مر ‏بمیبمم برزگر……………..…....…………………………………صفحه ٧٨

✮ ١۶. ‏بىببىی پدر به نویسندگی و کارگردابىنبىی سید ‏مجممجحمد مساوات………….….………….……………………صفحه ٨٣

✮ ١٧. ‏مجممجحفل ‏بىببىی عاری به نویسندگی و کارگردابىنبىی سیاوش ‏بهببههادرى راد……………..…..…….….…………صفحه ٨٧

✮ ١٨. سا کورا:‏ شکوفه های گیلاس به کارگردابىنبىی کئبنیبنن یوشیمور.ا………………..…….………..…صفحه ٩١

✮ ١٩. ‏سمسسمماعی زاده به نویسندگی و کارگردابىنبىی رضا ‏بهببههاروند…………………………………………..…..صفحه ٩۶

✮ ٢٠. پاره های ساده به کارگردابىنبىی سید علی هاسمشسممی………………………………………………….صفحه ٩٩

✮ ٢١. جنون در ۴:۴٨ به کارگردابىنبىی علبریبررضا گرگان……………………………………………….…..صفحه ١٠٣

✮ ٢٢. در میان ابرها به نویسندگی و کارگردابىنبىی امبریبرررضا کوهستابىنبىی….……………………..…………صفحه ١٠٧

✮ ٢٣. ماجرای مبرتبررانپاژ به طراحی و کارگردابىنبىی ‏مجممجحمدحسن معجوبىنبىی…………….……………………صفحه ١١٠

✮ ٢۴. پالت به نویسندگی و کارگردابىنبىی ‏مجممجحمد حابمتبممی…………...…………………………………………صفحه ١١٣

✮ ٢۵. صبحانه در غروب به نویسندگی و کارگردابىنبىی گلچهر دامغابىنبىی……………………..……………صفحه ١١۶

✮ ٢۶. ‏جمچجممدان و سگ ملوس به نویسندگی و کارگردابىنبىی آلبرببررت بیک جابىنبىی..……….………………….…صفحه ١٢٠

✮ ٢٧. داستان خرس های پاندا به طراحی و کارگردابىنبىی شیوا اردوبىئبىی……………………………..…صفحه ١٢٣

!4


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

✮ ٢٨. یک دقیقه و سبریبرزده ثانیه به کارگردابىنبىی شهرام گیل آبادی……….………….……….………..صفحه ١٢٧

✮ ٢٩. مهاجران به کارگردابىنبىی مهرداد خامنه ای.………………………………………………….……صفحه ١٣١

✮٣٠. نظارت عالیه به کارگردابىنبىی مهدی خالدی………….……………………………………………صفحه ١٣۶

✮ ٣١. راشومون به کارگردابىنبىی رضا کوچک زاده.……………………………..………………………صفحه ١۴٠

✮ ٣٢. شب دشنه های بلند به نویسندگی و کارگردابىنبىی علی ‏سمشسممس.……………………...…………صفحه ١۴۴

✮ ٣٣. زبان ‏بمتبممشک های وحشی به کارگردابىنبىی شیوا مسعودی..……….………………………………صفحه ١۴٨

✮ ٣۴. ‏بمنبممی تونیم راجع ‏بهببههش حرف بزنیم به کارگردابىنبىی جابر رمضابىنبىی…….…………………….…صفحه ١۵٢

✮ ٣۵. غسال خونه به کارگردابىنبىی مصطفی ملک مکان ‏……………………………………………..صفحه ١۵۶

✮ ٣۶. قند خون به نویسندگی و کارگردابىنبىی لیلی عاج……………………………………………..صفحه ١۵٩

✮ ٣٧. هفتِ‏ عصر هفتم پایبریبرز به نویسندگی و کارگردابىنبىی ایوب آقاخابىنبىی…..……….……………………صفحه ١۶٣

✮ ٣٨. بکت به کارگردابىنبىی مرتضی مبریبررمنتظمی………….………………..………………………………صفحه ١۶۶

✮ ٣٩. این یک پیپ نیست به طراحی و کارگردابىنبىی سیدمجممجحمد مساوات………………...………………صفحه ١۶٩

✮ ۴٠. این یک پیپ نیست به طراحی و کارگردابىنبىی سیدمجممجحمد مساوات..……….…..……………….…صفحه ١٧٢

✮ ۴١. فیلادلفیا به نویسندگی و کارگردابىنبىی بابک نیوشادان.……….…..……………….………..….…صفحه ١٧۶

✮ ۴٢. گلن گری گلن راس به کارگردابىنبىی فرید رجمحجممبىتبىی..……….…..…………………………..….…صفحه ١٧٩

✮ ۴٣. ایولف کوچولو به کارگردابىنبىی ‏مجممجحمدمهدی رفیعی..……….………………………………….…صفحه ١٨۴

✮ ۴۴. گم و گور به کارگردابىنبىی امبریبرر مهندسیان.……….……………………………………………..…صفحه ١٨٨

✮ ۴۵. پسران تار ‏تحیتحخ به کارگردابىنبىی اشکان خیل نژاد..……….…..…………………..……………..…صفحه ١٩٢

✮ ۴۶. در انتظار آدولف به دراماتورژی و کارگردابىنبىی علبریبررضا کوشک جلالىللىی..….…..………………..…صفحه ١٩٨

✮ ۴٧. نگاه مقایسه ای ببنیبنن دو ‏بمنبممایش آبىببىی مایل به صوربىتبىی کار ساناز بیان و خود کار بیکار اثر سامان ارسطو……صفحه ٢٠٣

✮ ۴٨. تابوبجتبجخانه خاموش به کارگردابىنبىی رجمحجممان خوب زاده و حسن رونده..……….…..……………..…صفحه ٢٠٩

✮ ۴٩. خشم و هیاهو به نویسندگی و کارگردابىنبىی مهرداد رایابىنبىی ‏مجممجخصوص……….…..……………….…صفحه ٢١١

✮ ۵٠. عاقبت عشاق سینه چا ک به کارگردابىنبىی ‏بهببههرام تشکر..…………..…….…..……………….…صفحه ٢١۶

✮ ۵١. فعل به کارگردابىنبىی ‏مجممجحمد رضابىیبىی راد..…………………………………….…..……………….…صفحه ٢١٩

✮ ۵٢. چشم ها به کارگردابىنبىی ‏بهببههار ‏مجممجحمودزاده.……………………………………………………….…صفحه ٢٢۵

✮ ۵٣. جنگ کثیف به نویسندگی و کارگردابىنبىی خشایار پبریبررعلمی……….…..……………………….…صفحه ٢٢٨

✮ ۵۴. درنیومده به نویسندگی و کارگردابىنبىی سعید زارعی.…………………….…..……………….…صفحه ٢٣٢

✮ ۵۵. زندابىنبىی خیابان نواب به طراحی و کارگردابىنبىی هوسمشسممند هبرنبررکار……………………….…..…….صفحه ٢٣۶

✮ ۵۶. تئاتر زباله به کارگردابىنبىی م.‏ کاز..……….…..…………………………………..………..….…صفحه ٢۴٠

✮ ۵٧. سوی کابوی به کارگردابىنبىی پریسا ‏مجممجحمدی..………………………..…….…….……………….…صفحه ٢۴٣

!5


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

✮ ۵٨. مرگ و دوشبریبرزه به کارگردابىنبىی سینا راستگو..…………………..…….…..…………………….…صفحه ٢۴٧

✮ ۵٩. فهرست مرد گان به کارگردابىنبىی رضا ثروبىتبىی..……….…..…………………………………….…صفحه ٢۵٠

✮ ۶٠. دیور به اجرا گردابىنبىی آریان رضابىیبىی..……….…..………………………………………….….…صفحه ٢۵۵

✮ ۶١. شیطوبىنبىی به نویسندگی و کارگردابىنبىی مهدی کوشکی..……….…..…………………………….…صفحه ٢۶٢

✮ ۶٢. مرزداران به نویسندگی و کارگردابىنبىی وحید رهجوی و حسبنیبنن ملکی..….…..……………….…صفحه ٢۶۶

✮ ۶٣. آمادئوس به کارگردابىنبىی جواد مولانیا..……….…..………………………………………..……صفحه ٢۶٩

✮ ۶۴. آمادئوس به کارگردابىنبىی جواد مولانیا..……….…..………………………………………..……صفحه ٢٧۴

✮ ۶۵. سانبىتبىی مبرتبرر به نویسندگی و کارگردابىنبىی مرتضی شاه کرم..……….…..……….………………….…صفحه ٢٨٠

✮ ۶۶. آنبىتبىی گون به کارگردابىنبىی علی راضی.…………………………………….…..…………….….…صفحه ٢٨۴

✮ ۶٧. دستورالعمل های پرواز برای خدمه و خلبان به نویسندگی و کارگردابىنبىی فرهاد فزوبىنبىی..………صفحه ٢٨٩

✮ ۶٨. گرونیکا به طراحی و کارگردابىنبىی عرفان عشوریون..………………..….…..……..………….…صفحه ٢٩٢

✮ ۶٩. زخم های وحشتنا ک زمبنیبنن بازی به کارگردابىنبىی علی منصوری.……….…..…..………………صفحه ٢٩۵

✮ ٧٠. دمی در بازار هبریبرزم فروشان به کارگردابىنبىی ‏مجممجحمدشایان طهماسب پور…..…..……………..….…صفحه ٢٩٩

✮ ٧١. مرد شده به نویسندگی و کارگردابىنبىی آسو ‏بهببههاری..…………………………..………………….…صفحه ٣٠٣

✮ ٧٢. تو مشغول مردنت بودی به کارگردابىنبىی مژگان خالقی..………….….…..………………….…صفحه ٣٠٧

✮ ٧٣. شکیل اونیل به نویسندگی و کارگردابىنبىی علی حسبنیبنن زاده و امبریبرر کامران..…..………….………صفحه ٣١٢

✮ ٧۴. آقامجممجحمدخان به نویسندگی و کارگردابىنبىی نوید معمار..……….…..…………………………….…صفحه ٣١۶

✮ ٧۵. پرونده ی ‏سمشسمماره ی ٨١ به نویسندگی و کارگردابىنبىی امبریبررمجممجحمد مهاجری………………………….صفحه ٣٢١

✮ ٧۶. بوتولیسم به کارگردابىنبىی سیما تبریبررانداز..……………………………………..……………….…صفحه ٣٢۶

✮ ٧٧. آنشرلىللىی با موهای خیلی قرمز به طراحی و کارگردابىنبىی امبریبرربهببههاور ا کبرببررپور..………………..….…صفحه ٣٣٠

✮ ٧٨. آنشرلىللىی با موهای خیلی قرمز به طراحی و کارگردابىنبىی امبریبرربهببههاور ا کبرببررپور..…..……………….…صفحه ٣٣۴

✮ ٧٩. ‏بىببىی تابستان به نویسندگی و کارگردابىنبىی امبریبرررضا کوهستابىنبىی.………….…..………….………….…صفحه ٣۴٠

✮ ٨٠. یک روز تابستابىنبىی به کارگردابىنبىی پارسا پبریبرروزفر….……………………….…..……………….…صفحه ٣۴۴

✮ ٨١. فیل در تاریکی به کارگردابىنبىی مهرداد مصطفوی..……….…..…………………………….……صفحه ٣۴٩

✮ ٨٢. اسلحه آمریکابىیبىی به نویسندگی و کارگردابىنبىی احسان امابىنبىی..……….………………………….…صفحه ٣۵٣

✮ ٨٣. مرگ و پنگوئن به کارگردابىنبىی پیام دهکردی..……….…..………………………………….…صفحه ٣۵۶

✮ ٨۴. عالیجناب اژدها به کارگردابىنبىی مهران اصلابىنبىی..………………………….…..……………….…صفحه ٣۶١

✮ ٨۵. آوانتاژ به کارگردابىنبىی کامران شهلابىیبىی و ‏مجممجحمد لاربىتبىی..……………….…….…..……………….…صفحه ٣۶۴

✮ ٨۶. دلِ‏ سگ به کارگردابىنبىی آیلبنیبنن کیخابىیبىی..……….…..…………………………………..……….…صفحه ٣۶٧

✮ ٨٧. نام برده به کارگردابىنبىی علی اصغر دشبىتبىی………………………………….…..……………….…صفحه ٣٧٠

✮ ٨٨. فاندو و لبریبرز به کارگردابىنبىی هوسمشسممند هبرنبررکار……….………………….….…..……………….…صفحه ٣٧۶

!6


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

✮ ٨٩. کلفت ها به کارگردابىنبىی علی ا کبرببرر علبریبرزاد..………………………………….…..……………….…صفحه ٣٨٢

✮ ٩٠. باد می وزد به نویسندگی و کارگردابىنبىی امبریبرربجنبججفی..………………………..…………………….…صفحه ٣٨۶

✮ ٩١. ‏مجممجحبوبه ها به کارگردابىنبىی ژاله صامبىتبىی..……….…..……………………………….…………….…صفحه ٣٨٩

✮ ٩٢. طناب به طراحی و کارگردابىنبىی نصبریبررملکی جو..…………………………….…..……………….…صفحه ٣٩۶

✮ ٩٣. خام به صورت قرمز به کارگردابىنبىی امبریبررحسبنیبنن آژیر ارشد ‐ مشهد.…….…..………….…….…صفحه ۴٠٠

✮ ٩۴. قسمبىتبىی از بنفش سرخ است به کارگردابىنبىی مهسا غفوریان ‐ مشهد….….…..……………….…صفحه ۴٠۶

✮ ٩۵. پرومته/طاعون به کارگردابىنبىی شهاب آ گاهی……..……………….…….…..……………….…صفحه ۴١٢

✮ ٩۶. اوبو به کارگردابىنبىی مبریبررعلبریبررضا دریابیگی..…….…..…………………………….…………….……صفحه ۴١۶

✮ ٩٧. خروس به کارگردابىنبىی رضا اجمحجممدی ‐ مشهد..……………………..…….…..……………….…صفحه ۴٢٠

✮ ٩٨. باغ خوبىنبىی به کارگردابىنبىی امبریبرر بشبریبرری ‐ مشهد..…………………….…….…..……………….…صفحه ۴٢۴

✮ ٩٩. هزار و یک تو به کارگردابىنبىی السا فبریبرروزآذر..…………………………….…..……………….…صفحه ۴٣٠

✮ ١٠٠. شب ‏بجببجخبریبررمادر به کارگردابىنبىی ملیکا رضی و پیمان یاقوبىتبىی..…………………………………….…صفحه ۴٣۵

!7


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

✮ یادداشت ‏مجممججید اصغری منتقد گروه تئاتر ا گزیت

به ‏بهببههانه چاپ کتاب صد نقد از گروه تئاتر ا گزیت

جابىیبىی برای نقد...‏

در اواسط سال ٩۵ بود که پیشنهاد تشکیل گروهی به نام ‏بجتبجحریریه ا گزیت از سوی مهرداد خامنه ای که

سرپرسبىتبىی گروه هبرنبرری ا گزیت را به عهده دارند به بنده داده شد.‏ خامنه ای معتقد بود که فارغ از ساخت

و تولید آثار ‏بمنبممایشی که در گروه ا گزیت توسط وی صورت می گبریبررد،‏ باید گروهی از منتقدان،‏

پژوهشگران و فعالان عرصه نظری در تئاتر که وابسته به هیچ رسانه و ‏مجممجحفلی نیستند نبریبرز در ا گزیت

گرد هم آیند و آزادانه و بدون تعارفات و تشریفات متداول رسانه های زردچوبه ای،‏ به نقد و بررسی آثار

‏بمنبممایشی پرداخته و تولید مقالات و مصاحبه های مناسب با فضای حا کم بر تئاتر امروز را در دستور کار

خود قرار دهند.‏ قرار بر این شد تا هر شنبه نقد ا گزیت در کانال و سایت گروه منتشر شده و در صورت

لزوم در سایر سایت ها نبریبرز به اشبرتبررا ک گذاشته شود.‏ در ابتدای این مسبریبرر بنده به تنهابىیبىی به نقد آثار

‏بمنبممایشی می پرداختم و در ادامه آقایان اردشبریبرر شبریبررخدابىیبىی و آرمان عزیزی نبریبرز به ‏جمججممع مان اضافه شده و

هر یک به سهم خود بار این مسئولیت را بر دوش کشیدند.‏ شبریبررین مبریبررزانژاد نبریبرز در ‏سمسِسممت دببریبرر ‏بجتبجحریریه،‏

نظم و ثبات را در گروه حا کم کرده و گاه با ترجمججممه های مقالات خارجی جان و اعتبار تازه ای به

خروجی ‏بجتبجحریریه تزریق کردند.‏ کتابىببىی که هم ا کنون در اختیار ‏سمشسمماست،‏ حاصل تلاش گروهی است که

به پشتوانه یکدیگر باعث تداوم جریان نقد و فرهنگ صحیح آن در فضای مسموم حال حاضر تئاتر ما

شده است.‏ گروهی که با ‏همھهممه سخبىتبىی ها هر شنبه نقد و مقالات خود را به طور رایگان در اختیار مردم و

سایر رسانه ها قرار داده است.‏ اینک خوشحال هستیم که شعبات گروه ‏بجتبجحریریه ا گزیت در شهرهای

مشهد،‏ رامسر و...‏ در حال راه اندازی است و امید این که روزی ا گزیت بتواند در ‏بمتبممام استان ها فعال

بوده و سالن های خاموش و خواب آلوده ی شهرستان ها را از کژی و کرخبىتبىی برهاند.‏

با احبرتبررام

‏مجممججید اصغری

‏بهببههمن ماه ١٣٩٧

!8


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

✮ یادداشت اردشبریبرر شبریبررخدابىیبىی منتقد گروه تئاتر ا گزیت

تئاتر عشق سال های سبرپبرری شده ی من است.‏

گو ‏بىیبىی در ‏بمتبممام این مدت ‏بمتبمماشای تئاتر به نیازی دروبىنبىی در من بدل شده..‏ غریزه ای میل گر به دانسبنتبنن و

یافبنتبنن؛ کششی جاه طلبانه به رهابىیبىی از تنهابىیبىی و روزمرگی و حبىتبىی در گامی رویابینانه به سوی آزادی

ره سبرپبرردن...‏ آیا به راسبىتبىی تئاتر جزیره ی کوچک آزادی است؟

‏همھهممکاری با ‏بجببجخش نقد گروه تئاتر ا گزیت،‏ برابمیبمم اتفاق فرخنده ای رقم زد.‏ نگاه و نوشبنتبنن مستمر درباره ی

تئاترهای روی صحنه ی ‏بهتبههران،‏ به مدت دوسال،‏ به آهستگی برداشت ها و آرزوهای انبرتبرزاعی و رمانتیک

مرا از تئاتر زدود.‏ حالا واقعی تر و دردنا ک تر تئاتر را دوست دارم.‏

حالا بیشبرتبرر شاهد گرد آلوده ی ‏بىببىی خاصیبىتبىی و روزمرگی حقبریبرر و کلاشی وقیح بر آینه تئاتر امروز هستم و

این تبریبرره گی ‏بىببىی ربجیبجخت بالازده از اجتماعی سودازده،‏ تصویری معوج تر از آن را به خودش بازتاب می دهد.‏

اما تئاتر ناب،‏ آینه شفاف اجتماع است.‏ من نا امید نیستم.‏ تئاتر ابزار آزادی است و امیدوار ماندن

مبارزه است.‏

هنوز هم تئاتر پناهگاه من است.‏

اردشبریبرر شبریبررخدابىیبىی

‏بهببههمن ماه ١٣٩٧

!9


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

✮ یادداشت آرمان عزیری منتقد گروه تئاتر ا گزیت

در ستایش هبرنبرر نقد

نقد و منتقد در دیار ما بسیار کمبرتبرر از آبجنبجچه حق به گردن هبرنبرر دارد مورد توجه قرار گرفته.‏ از نظر بسیاری

منتقد آن کسی است که جسارت و خلاقیت آفرینش اثر هبرنبرری ندارد و از روی عقده گشابىیبىی و دسمشسممبىنبىی به

نقد رو آورده است.‏ در خوشبینانه ترین حالت آن هابىیبىی که گه گداری به نقد سر می زنند،‏ قرار است ببیند

این تئاتر یا آن ‏بمنبممایشگاه یا فلان کتاب داستان ارزش وقت گذاشبنتبنن دارد تا ‏مجممجخاطبش شوند یا نه.‏ به ‏بمیُبممن

حضور فراسبىتبىی وار بسیار از منتقدان این حس دسمشسممبىنبىی در ‏مجممجخاطب ابجیبججاد می شود که منتقد اصولا یا قرار

است احساس لذت بردن از هبرنبرر را زایل کند یا قرار است باجی باشد به یک رفیق هبرنبررمند تا یک

رپورتاژ‐آ گهی برای یک اثر بنویسد.‏ اما کسی باید پیدا شود این وسط کمی از حیثیت نقد دفاع کند.‏

به یادمان بیاورد که ‏بمتبممام تعریف و ‏بمتبممجیدی که از هبرنبرر می شود را مدیون یکی از اولبنیبنن منتقدان تارتحیتحخ

هستیم یعبىنبىی ارسطو.‏ تلنگر بزند که این منتقدان بودند که در بسیاری از بزنگاه های تارتحیتحخ هبرنبرر مکاتب را

اسم گذاشتند یا معرفىففىی شان کردند.‏ یکی باشد که از ابهببههت کایه دوسینما بگوید و گوش زدمان کند که

بازن و گدار و تروفو و شابرول منتقدان کایه دوسینما بودند نه هبرنبررمندانش ‏(ا گر هم هبرنبررمند بودند وجه

منتقدشان در این نشریه رخ می ‏بمنبممود).‏ یک نفر باید ‏همھهممیشه کنارمان باشد و تکرار کند که ا گر هیچکا ک

و اورسن ولزی در سینما شناخته شده یا ا گر دنیا به ارزش آثار شکسپبریبرر ‏بىپبىی برده و چخوف را ستایش

کرده از ‏همھهممت عالىللىی منتقدان بوده و یا لااقل بسیار به منتقدان مدیون است.‏

از نگاه من نقد وجه دیگر هبرنبرر است.‏ در تقابل با اثر هبرنبرری و در یک رابطه ی دیالکتیکی معنا را از بند

اثر رها می کند.‏ منتقد سایه ی هبرنبررمند است و هبرنبررمند سایه ی منتقد.‏ ا گر تعهدی به گردن هبرنبرر افتاد،‏ نقد

انداخت و ا گر حبىتبىی این وظیفه ‏لحللححظه ای سنگیبىنبىی کرد،‏ این دست نقد بود که زبجنبججبریبرر تعهد را باز کرد.‏ کمی

با صراحت بیشبرتبرر ا گر ‏بجببجخواهم اشاره کنم باید این نکته را اضافه کنم که هر هبرنبررمندی منتقد است و هر

منتقدی هبرنبررمند.‏ آندره برتون منتقد بود که تئوری سورئالیست ها را بیانیه نوشت و منتقدی ‏همھهممچون

سانتا گ افسار بازتفسبریبررهای سیاست زده را کشید.‏ این یادداشت در ستایش نقد نیست بلکه در ستایش

هبرنبرر است.‏ حالا ا گر منِ‏ منتقدی چند نقد ‏بىببىی راه نوشتم بگذارید به حساب هزاران هبرنبررمند ‏بىببىی استعداد و

هزاران اثر هبرنبرری فرومایه که در زباله دابىنبىی تارتحیتحخ بازیافت شده است.‏ به قول استادی ا گر تن هبرنبرر و ادبیات

امروز ایران اینطور چر ‏بىببىی اضافه آورده و از ربجیبجخت افتاده ‏بجببجخاطر آن است که نقد هبرنبرری و نقد ادبىببىی در

کشور ما دچار سوتغذیه شده است.‏

!10


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

این کتاب هبرنبرربمنبممابىیبىی منتقدان گروه ا گزیت است که من البته از ‏همھهممه ‏بىببىی هبرنبررتر بوده ام و کم کارتر.‏ اما اهمھهممیت

این کتاب در حضور ‏بىببىی واسطه ی نقد است.‏ نقدی که در غیاب اثر هبرنبرری قصد دارد خودبمنبممابىیبىی کند تا از

حیثیتش دفاع کند.‏ این به معبىنبىی آن نیست که ‏بمتبممام نقدهای این کتاب به حق و روشنگرند اما به اعتقاد

من سویه ی کلی آثار موجود به ‏سمسسممت حقیقت است.‏ بارها این اثر هبرنبرری بوده که در غیاب نقد جولان

می داده و حالا جز معدود نوبت های نقد است.‏ نقدی که به قول فوکو وظیفه اش کمبرتبرر حکومت شدن

است یا به قولىللىی کمبرتبرر سرکوب شدن.‏

آرمان عزیزی

‏بهببههمن ماه ١٣٩٧

!11


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

١. دیابولیک : رومئو و ژولیت به کارگردابىنبىی آتیلا پسیابىنبىی

ضدعاشقانه رومئو و ژولیت با طعم آش شله قلمکار

‏مجممججید اصغری‏

٩ دی ماه ١٣٩۵

گاهی واقعا به این مسئله فکر می کنم که نویسندگابىنبىی چون اوریپید،‏ سوفوکل،‏ شکسپبریبرر،‏ چخوف و ...

که این شب ها آثارشان توسط برخی دوستان روی صحنه اجرا می شود،‏ چه گناه کببریبرره ای در طول

زندگابىنبىی خویش مرتکب شده اند که ‏بمنبممایشنامه هایشان باید به این شکل اسف بار درآمده و روی صحنه

اجرا شوند.‏ پاسخ ‏بىببىی پرده هویدا است.‏ در ‏مممممملکبىتبىی که علم دراماتورژی به اندازه دو واحد در

دانشگاه های هبرنبررهای ‏بمنبممایشی اش تدریس ‏بمنبممی شود و بعضا این مهم از طریق ید بیضای معجزه گر سایت

یوتیوب به برخی حضرات منتقل می گردد،‏ انتظاری جز این نبریبرز ‏بمنبممی توان داشت.‏ ‏بمنبممایش هابىیبىی که این روزها

عناویبىنبىی چون " اقتباس "، " برداشت آزاد "، " خوانشی دیگر"‏ و ... را پسوند آثار بزرگ نویسندگان

مشهور قرار داده،‏ با قیچی به جان ‏بمنبممایشنامه می افتند،‏ اثر را تکه پاره کرده و سرآخر اسم خود را به

عنوان نویسنده روی پوسبرتبرر درج و به ‏مجممجخاطبان معرفىففىی می کنند.‏ در برخی از این پوسبرتبررها چنان اسم

نویسنده را ریزتر از نام والا مرتبه خود چاپ می کنند که زبابمنبمم لال انگار نویسنده اصلی ‏بمنبممایشنامه باید

کلاهش را به هوا بیاندازد که عالیجنابان نیم نگاهی به مبنتبنن شان انداخته و هرچند ‏بجببجخش اندکی از آن را

روی صحنه آورده اند.‏ اما برخی این وقاحت را به انتها رسانده و هیچ نام و نشابىنبىی از مؤلف اصلی در

بروشورها و پوسبرتبررهایشان درج ‏بمنبممی کنند.‏ توجیه شان نبریبرز مثل آثارشان جالب و درخشان است.‏ می

گویند ‏همھهممه می دانند که فلان مبنتبنن اثر شکسپبریبرر است،‏ دیگر چه حاجت به نوشبنتبنن نام ویلی عزیز!‏

صدایش را درنیاورید.‏ ا گر هم ندانند که چه ‏بهببههبرتبرر.‏ ‏همھهممه چنبنیبنن فکر می کنند که این اثر شش دانگ با

سند منگوله دار متعلق به خودِ‏ ماست.‏ حال که صحبت از پوسبرتبرر شد،‏ پس ‏بهببههبرتبرراست شوخی را

کنارگذاشته و به مباحث جدی تری ببرپبررداز ‏بمیبمم و ادامه ‏بجببجحث را با ویبرتبررین ‏بمنبممایش پیش ببرببرر ‏بمیبمم.‏ ‏همھهممواره از "

رومئو و ژولیت " به عنوان مهم ترین عاشقان ادبیات ‏بمنبممایشی یاد می شود.‏ دخبرتبرر و پسری که

خانواده هایشان با هم دسمشسممبىنبىی دیرینه ای دارند که این کینه و خصومت به واسطه مرگ هولنا ک این

!12


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

عاشق و معشوق به پایان رسیده و موجب خاموش شدن آتش سالهللهھا عداوت میان دو خانواده می شود.‏

این چکیده ترین بیابىنبىی است که می توان از ‏بمنبممایشنامه " رومئو و ژولیت " شکسپبریبرر عرضه داشت که

متاسفانه گروه اجرابىیبىی ‏بمنبممایش به این دوخطی مبنتبنن نبریبرز وفادار نیستند.‏ با این چکیده ای که عرض شد

سوی سالن ‏سمسسممندریان می رو ‏بمیبمم و در لابىببىی ‏مجممججموعه ایرانشهر با پوسبرتبرر ‏بمنبممایش مواجه می شو ‏بمیبمم.‏ بسبرتبرر پوسبرتبرر با

رنگ بنفش طراحی شده.‏ این رنگ نشانه ایست از پایداری،‏ وفاداری،‏ اصالت و ‏بجنبججابت که از ‏جمججممله

کدهابىیبىی است که ویژگی های اصلی کارا کبرتبررهای مبنتبنن شکسپبریبرر را عیان می کند.‏ ‏(حال بگذر ‏بمیبمم که ما ذره

ای از این ‏بجنبججابت و اصالت را در ستاره پسیابىنبىی و نوید ‏مجممجحمدزاده به عنوان رومئو و ژولیت ‏بمنبممایش ‏بمنبممی

بینیم.)‏ اما این طراحی مناسب رنگ بندی با کمی کج سلیقگی و ابهببههام ‏همھهممراه است.‏ روی این بسبرتبرر بنفش،‏

کلوزآپ ستاره پسیابىنبىی و نوید ‏مجممجحمدزاده را دار ‏بمیبمم که نگاه شان به ‏مجممجخاطب پوسبرتبرر است و دو کلاغ روی

سرشان نشسته اند.‏ طبیعتا چهره نورابىنبىی دو کنش گر استار این ‏بمنبممایش به این شیوه ازترفندهای جذب

حدا کبرثبرری ‏مجممجخاطب است که به شکلی ابتدابىیبىی در پوسبرتبرر اصلی گنجانده شده اما سوال این جاست که این

کلاغ ها چه توجیهی را با خود یدک می کشند؟ آیا از منحوس بودن سرنوشت رومئو و ژولیت خبرببرر

می دهند؟ انصافا آیا سرنوشت این دوعاشق و دلباخته منحوس است؟ چه پایابىنبىی زیباتر از آن چه

شکسپبریبرر برابمیبممان روایت می کند که عشق و ‏همھهممچنبنیبنن پایداری در راهش حبىتبىی تا پای جان می تواند درمان

‏بهنبههابىیبىی ‏بمتبممام خشونت ها و خصومت ها باشد.‏ اصلا ما دار ‏بمیبمم درباره کدام رومئو و ژولیت حرف می زنیم؟ آن

که شکسپبریبرر به ما معرفىففىی کرده و یا آن که ‏مجممجحمد چرمشبریبرر به مدد آتیلا پسیابىنبىی به ما عرضه می کند؟ با ‏همھهممبنیبنن

پیش فرض ها وارد سالن می شو ‏بمیبمم.‏ صندلىللىی ها به صورت دوسویه چیده شده اند ‏(متاسفانه برخی گمان

می کنند که این ‏بمنبممایش به صورت سه سویه است و بالکن را سوی سوم می پندارند،‏ در صوربىتبىی که منطق

فرمی کارگردابىنبىی این اثر بر اساس دوسویه گی ‏مجممجخاطبان اجرا می شود و وجود بالکن صرفا به دلیل پر

شدن بیش از ظرفیت سالن است تا افراد بیشبرتبرری به ‏بمتبمماشای این ‏بمنبممایش بنشینند.)‏ اجازه دهید قدری در

‏همھهممبنیبنن جا مکث کنیم.‏ کارگردابىنبىی اجراهای دوسویه بسیار دشوار و پیچیده است.‏ مبریبرزانسن ها در این

شیوه باید به قدری دقیق و مبتبىنبىی بر مبنتبنن باشند که این دوسویه گی نه تنها به چشم نیاید،‏ بلکه با خودِ‏

‏بمنبممایش نبریبرز ادغام شده و به جزبىئبىی از فرم آن بدل شود.‏ حال فلسفه دوسویه بودن چیست و در چه

‏بمنبممایش هابىیبىی می توان از این شیوه استفاده کرد؟ پاسخ این سوال به ‏همھهممان اندازه ای که فرم در هبرنبرر اهمھهممیت

دارد مهم است.‏ این که ‏مجممجخاطب از چه زاویه ای با اثر مواجه شود و به آن بنگرد از ‏جمججممله مهم ترین

مسائلی است که یک کارگردان به آن می پردازد و باید دغدغه اش را داشته باشد.‏ ‏بىببىی تردید این شیوه

فقط در بلک با کس ها قابل اجراست.‏ ‏مجممجخاطب در جایگاه خویش می نشیند و به فاصله کمی از خود،‏

!13


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

کنش گران در حال اجرای ‏بمنبممایش هستند و پشت ایشان ‏مجممجخاطبان سوی مقابل دیده می شوند.‏ ما می دانیم

افرادی که آن سوی ما نشسته اند نبریبرز چون ما ‏مجممجخاطب ‏بمنبممایش هستند و میان مان پدیده ای ‏بمنبممایشی در حال

اجراست.‏ گو ‏بىیبىی پدیده ‏بمنبممایشی میان مردم و گردا گرد آن ها ‏مجممجحصور است و آن چه این ببنیبنن رخ می دهد

از دل ایشان برمی آید و جدا از آبهنبهها نیست.‏ اما این شیوه از نگاه ‏بمتبمماتیک با اصل ‏بمنبممایشنامه در تضاد است.‏

چرا که پدید آمدن عشق میان این ‏همھهممه کینه و خصومت به شگفبىتبىی می ماند و پایداری و وفاداری به

عشق،‏ این شگفبىتبىی را به زیبابىیبىی بدل می کند.‏ آیا غبریبرر از این است که آدمی شگفبىتبىی را می ستاید و آن را

بالاتر از نگاه خود قرار می دهد؟ حال تصور کنید ا گر این ‏بمنبممایش در یک سالن سن دار اجرا می شد و

پدیده ‏بمنبممایشی بالاتر از نگاه ‏مجممجخاطبان قرار می گرفت،‏ آیا تاثبریبرر ‏بمنبممایش بر ‏مجممجخاطب دوچندان ‏بمنبممی شد؟

بگذر ‏بمیبمم.‏ با ‏همھهممبنیبنن افکار روی جایگاه خود می نشینیم.‏ تعدادی اجساد کفن پوش شده در قد و قواره

های ‏مجممجختلف کنار هم ردیف شده اند.‏ چه اتفافىقفىی افتاده؟ این اجساد قربابىنبىی کدام حادثه اند؟ ‏بمنبممی دانیم.‏

تیبالت جوان ) عموزاده ژولیت ( بر بلندای یک سکو می ایستد.‏ او نوزادی را در بغل دارد و برایش

لالابىیبىی می خواند.‏ گو ‏بىیبىی یوم الحللححشر است و تیبالت ‏همھهممچون اسرافیل صدایش را رساتر به گوش مردگان

ولو شده بر کف صحنه می رساند.‏ حال این لالابىیبىی به پایان رسیده و وی نوزاد را با خشونت و ‏بىببىی مهری

‏بمتبممام به درون گودالىللىی شوت می کند.‏ این خشونت از کجا نشأت می گبریبررد و قرار است ما را به کدام

مبرنبرزلگاه برساند؟ لارنس کشیش وارد می شود و یکی یکی مردگان را از خواب مرگ بیدار می کند.‏ این

بود شروع یک ‏بمنبممایش به ظاهر عاشقانه.‏ با توجه به صدای قطاری که هر از گاه فضای صحنه را می شکند

و از بالای سرمان شنیده می شود،‏ می توان حدس زد که ما زیر زمبنیبنن و در دنیای مردگان قرار دار ‏بمیبمم.‏

اما در طی ‏بمنبممایش این قرارداد بارها نقض می شود.‏ افراد دو خانواده به صحنه می آیند.‏ رنگ غالب

پوششان سیاه است.‏ یکی چون گانگسبرتبررهای آمریکابىیبىی می ماند،‏ دیگری چون عجوزه ها روی زمبنیبنن

می خزد،‏ آن یکی با تکه استخوابىنبىی واق واق می کند و دسته ای به زمبنیبنن پای کوبیده و کل می کشند و ما

به عنوان ‏مجممجخاطب این ‏بمنبممایش در عجبیم که دانه ی عشق رومئو و ژولیت قرار است از کجای این فضای

نکبت بار سبرببرز شده و ‏همھهممچون درخبىتبىی استوار بایستد و دو خانواده را در پناه سایه خود حفظ کند.‏ از

‏همھهممبنیبنن حالا خیال تان را راحت کنم که در ادامه ‏بمنبممایش،‏ نه درخبىتبىی سبرببرز می شود و نه در حد دانه ای

عشق روی صحنه جان می گبریبررد.‏ دنیای مردگان،‏ دنیای سکون است و در این دنیا هیچ دانه ی عشقی

‏بجنبجخواهد رویید.‏ چرا که اساس عشق،‏ با وفاداری در راه آن است که اعتبار می یابد و ماندن در این راه

به پویابىیبىی،‏ ‏بجتبجحرک و جاه طلبىببىی نیاز دارد.‏ جالب است بدانید که ‏همھهممه در این ‏بمنبممایش معتادند.‏ از لارنس

کشیش بگبریبررید تا خودِ‏ رومئو و ژولیت.‏ ‏همھهممه حشیش بازند و در ‏بىپبىی منافع خود به هر کاری دست می زنند.‏

!14


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

‏همھهممه به نوعی شر ‏مجممجحسوب می شوند و هیچ یک برای رضای خدا هم که شده ‏بمنبممایندگی خبریبرر را بر عهده

‏بمنبممی گبریبررند چه رسد برای رضای شکسپبریبررمظلوم.‏ ‏همھهممه مشکل ما این است که می خواهیم ‏بمنبممایش مان را

صرفا بر اساس ایده و ساخت تصاویری که سال هاست منسوخ شده اند پیش ببرببرر ‏بمیبمم و دور از انتظار نیست

ا گراین شیوه کارساز نباشد،‏ در گل ‏بمببمماند و قدمی پیش نبرببررد.‏ مشکل آن جابىیبىی است که ما خروارها ایده

اجرابىیبىی را روی هم تلنبار کرده،‏ کمی از سنت و کمی از خشونت های مدرن نبریبرز رویش گذاشته و اسمسسممش

را می گذار ‏بمیبمم " پست مدرنبریبرزم ". به ‏همھهممبنیبنن راحبىتبىی!‏ مشکل آن جابىیبىی است که ما به هزار زور هم که شده

می خواهیم با ‏بىببىی منطقی های نظری و عملی مان روی صحنه منطق بساز ‏بمیبمم و این آش شله قلمکار را مقابل

‏مجممجخاطب بگذار ‏بمیبمم و بابتش مبلغ چهل هزار تومان ناقابل بستانیم.‏ فکرعیوب کارمان را هم کرده ابمیبمم.‏ کافىففىی

است از استار این روزهای تئاتر و سینما به عنوان نقش اصلی ‏بمنبممایش ‏بهببههره مند شو ‏بمیبمم و دیگر هیچ مشکلی

‏بجنبجخواهد بود.‏ حالا توجه ‏سمشسمما را به صحنه دیدارعاشق و معشوق ‏بمنبممایش دعوت می کنم.‏ رومئو و ژولیت

هر دو مقابل یکدیگر قرار می گبریبررند.‏ با توافقی که بینشان صورت می گبریبررد سلاح های سرد و گرم شان را

کنار می گذارند.‏ ژولیت ) ستاره پسیابىنبىی ( که با آن پوشش و گر ‏بمیبمم بیشبرتبرر شبیه کارا کبرتبررهای فانبرتبرزی معرفىففىی

می شود،‏ از چکمه کودکانه خود مواد ‏مجممجخدر ببریبررون آورده و قدری از آن را به رومئو(‏ نوید ‏مجممجحمدزاده (

می دهد و هر دو از آن استعمال می کنند.‏ دیالوگ هابىیبىی که ببنیبنن شان رد و بدل می شود به این شرح است :

ژولیت : چطوره؟

‏(مکث)‏

رومئو : خوبه.‏ ‏(مکث)‏ آره واقعا خوبه.‏

در این ‏لحللححظه رومئو متوجه حضور شخص ناشناسی می شود.‏ آن شخص تیبالت است.‏ رومئو او را

می کشد و نقش بر زمینش می کند.‏ ژولیت گریه کنان به ‏سمسسممت تیبالت خبریبرز برداشته و ‏مجممجحکم او را در

آغوش می گبریبررد.‏ ‏لحللحخبىتبىی به این صورت می گذرد و در ‏بهنبههایت اشک های ‏بمتبممساح گونه اش می خشکد و جنازه او

را با خشونت ‏بمتبممام به گوشه ای پرت می کند.‏ کمی می گذرد و سپس :

ژولیت:‏ چرا منو نکشبىتبىی؟

رومئو:‏ چون اخم کرده بودی.‏ وقبىتبىی اخم می کبىنبىی خوشگل می شی.‏

ژولیت:‏ پس یادم باشه سری بعدی که دیدمت حتما ‏بجببجخندم.‏

!15


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

رومئو:‏ اوبجنبججوری که دیگه بدتر...‏

و این شد استارت عشق تاربجیبجخی رومئو و ژولیت.‏ صحنه بعد چه می بینیم؟ رومئو و ژولیت با یک

مونوپاد و موبایل در حال سلفی گرفبنتبنن از یکدیگرند.‏ اینجاست که از خودمان می پرسیم گروه اجرابىیبىی

دقیقا که را به سخره گرفته اند؟ خودشان را یا ‏مجممجخاطبان را؟ مبریبرزانسن های آشفته و ‏بىببىی هدف،‏ ورود و

خروج های ‏بىببىی اثر،‏ مردن و باز مردن و باز مردن کارا کبرتبررها برای چیست و چرا؟ مدیونید ا گر فکر کنید

که ناتوابىنبىی کارگردان در این قضیه نقشی داشته است.‏ ستاره پسیابىنبىی با یک اسلحه به وسط صحنه می آید

و به هوا و زمبنیبنن و زمان شلیک می کند.‏ حبىتبىی به تصویر خودش هم رحم ‏بمنبممی کند و بارها با خودمان

می گوییم پروردگارا آخر چرا؟!‏ خشونت و خودزبىنبىی های سادیسمی رومئو ‏(نوید ‏مجممجحمدزاده)‏ چرا؟ این

خودبمنبممابىیبىی های بیش از اندازه چرا؟ استفاده از میکروفن برای کنش گری که یک مبرتبرر با ‏مجممجخاطبان فاصله

دارد و هر از گاهی صدای خِش خِش آن موجب آزار می شود چرا؟ دربهنبههایت این رابطه ضدعاشقانه این

گونه به پایان می رسد : رومئو روی زمبنیبنن در حال جان دادن است و ژولیت توسط لارنس کشیش

کشته می شود و اینک هر دو با هم جان می دهند.‏ جالب اینجاست که والدین آبهنبهها ‏(بمنبممایندگان هر دو

خانواده)‏ با سردی و ‏بىببىی رجمحجممی ‏بمتبممام نظاره گر جان دادن تصنعی فرزندان شان هستند.‏ چه خوب است که

دقیقا در ‏همھهممبنیبنن ‏لحللححظه ‏بمنبممایش پایان می یابد و ما برای کشف شهود تازه ای که کارگردان از این مبنتبنن

استخراج کرده اند،‏ می ایستیم و تشویقشان می کنیم.‏ واقعا مرحبا.‏ در رابطه با ایفای نقش کنش گران

این ‏بمنبممایش باید عارض شوم که ستاره پسیابىنبىی مدت هاست در ورطه تکرار افتاده و ژولیبىتبىی که به ما

‏بجتبجحویل می دهد فرق چندابىنبىی با سایر کارا کبرتبررهابىیبىی که در این چند وقت روی صحنه ایفا کرده ندارد.‏ این

خطر نوید ‏مجممجحمدزاده را نبریبرز ‏بهتبههدید می کند.‏ اما بر خلاف این دو،‏ ‏بهببههرام افشاری و اصغر پبریبرران هستند که تا

حدودی بارسنگیبىنبىی صحنه را روی دوش می گبریبررند و ایفای صادقانه ای از خود به ‏بمنبممایش می گذارند.‏ بقیه

نبریبرز یا دیده ‏بمنبممی شوند و یا خودشان عامدانه کاری می کنند که ‏مجممجخاطبان از نگاه کردن به آنان صرف نظر

کنند.‏ در این چند خط پایابىنبىی تنها آرزو می کنم و امیدوارم که در آینده ای نه چندان دور ‏بهنبههادی،‏ کمیته

ای،‏ ستادی و یا بنیادی برای حفظ و حراست از آثار بزرگابىنبىی چون شکسپبریبرر که به عقیده اینجانب حق

بزرگی به گردن ‏بمتبممام هبرنبررمندان و نویسندگان بعد از خود را دارند،‏ تشکیل شود تا آثارشان تا این

مبریبرزان مورد ظلم واقع نشوند.‏ آمبنیبنن!‏

!16


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

(

دیابولیک : رومئو و ژولیت‏

نویسنده:‏ ‏مجممجحمد چرم شبریبرر ‏(بر اساس نوشته ویلیام شکسپبریبرر

طراح و کارگردان:‏ آتیلا پسیابىنبىى

بازیگران:‏ ‏(بر اساس حروف الفبا)‏ ‏بهببههرام افشارى،‏ ستاره

پسیابىنبىى،‏ خسرو پسیابىنبىى،‏ اصغر پبریبرران،‏ نوید جهانزاده،‏

علبریبررضا حبیبىببىى کسبىببىى،‏ روح الله حق گوى لسان،‏ ناز

شادمان،‏ مهدى صدر،‏ دایانا فتحى،‏ نوید ‏مجممجحمد زاده،‏ فاطمه

نقوى

‏بهتبههیه کننده:‏ پوپک کم گویان

‏مجممججرى طرح:‏ صمد طالقابىنبىى

آهنگساز و طراحى صدا:‏ بامداد افشار

نوازنده ى سازهاى الکبرتبررونیک:‏ کاوه ستارى

نوازنده ى ‏بىنبىى انبان:‏ امید سعیدى

نوازنده ى ساز فرش:‏ وحید خوشحال

مدیر تولید و دستیار کارگردان:‏ امبریبرر حسبنیبنن دوابىنبىى

برنامه ریز:‏ ستاره پسیابىنبىى

گروه کارگردابىنبىى:‏ سیما خوشنویس،‏ امبنیبنن یزدابىنبىى نژاد

دستیار طراح صحنه و لباس:‏ علبریبررضا حبیبىببىی کسبىببىی

گرافیک:‏ پدرام تنعمى

عکاس:‏ مهرداد متجلّى

مشاوره رسانه ای:‏ بابک اجمحجممدى

روابط عمومى و تبلیغات:‏ علبریبررضا حسیبىنبىى،‏ فرید حسیبىنبىى

رابط ببنیبنن المللمملل:‏ وحید عوض زاده

کاری از گروه تئاتر بازی

ایرانشهر ‐ سالن استاد ‏سمسسممندریان

٣٠ آذر ١٣٩۵ تا پنجشنبه ٣٠ دى ١٣٩۵

ساعت ٢٠:٠٠( ١ ساعت و ٢٠ دقیقه)‏

‏بهببهها:‏ ۴٠,٠٠٠ تومان

!17


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

٢. نامه های عاشقانه از خاورمیانه به کارگردابىنبىی کیومرث مرادی

خرده روایت های نیمچه زنانه ای از زبان زیبا،‏ ‏جمججممیله و آبجنبججلا

‏مجممججید اصغری‏

١۶ دی ماه ١٣٩۵

این شب ها که به ‏بمتبمماشای تئاتر می نشینم،‏ پیش از شروع ‏بمنبممایش چند باری زیر لب آیة الکرسی می خوابمنبمم

و به ‏همھهممه مقدسات متوسل می شوم و ا گر ریا نشود چند کلامی را با خدای خود به راز و نیاز

می پردازم.‏ می گو ‏بمیبمم خدایا این از آن ‏بمنبممایش ها نباشد که عوامل اجرابىیبىی خودشان را پاره کرده و دست

به هر لوده بازی ای می زنند تا ‏مجممجخاطب را ‏بجببجخندانند.‏ بارالهللهھا این از آن درام های سخیف شبه روشنفکرانه

نباشد که به هر ‏بهببههانه ای بنا می کنند به توهبنیبنن کردن به ‏مجممجخاطب و سر آخر در رورانس ها انتظار دارند که

‏بمتبمماشا گران چنان تشویقشان کنند که رکورد دست زدن برای چاپلبنیبنن در ‏همھهممان ‏بمنبممایش شکسته شده و به

جنابشان تعلق یابد.‏ در این وانفسای اقتصادی ‏مممممملکت و با این درآمدهای ‏بجببجخور و ‏بمنبممبریبرر،‏ رفبنتبنن به سالن های

تئاتر و پرداخت چهل هزار تومان پولِ‏ ‏بىببىی زبان،‏ ‏(که معلوم نیست حضرات این تعرفه های ‏بجنبججومی را بر

چه اساس و از کجایشان درمی آورند)‏ رسمسسمماً‏ حکم جهادِ‏ ‏فىففىی سبیلِ‏ الله را دارد.‏ پروردگارا با دست غیبت

کاری کن که پولمللممان به جوی آب نرفته و از ضایع شدنش حفظ و حراست بفرما.‏ الهللهھی آمبنیبنن!‏

پیش از آن که وارد ‏بجببجحث درباره ‏بمنبممایش جنابِ‏ کیومرث خانِ‏ مرادی شو ‏بمیبمم،‏ تذکر به چند نکته درباره

حواشی این اجرا الزامی به نظر می رسد.‏ نکته اول درباره ورود ‏بمتبمماشا گران به سالن است.‏ از آن جا که

گروه اجرابىیبىی مطلع هستند که ‏بمتبممام بلیت ها فروخته شده و ‏جمججممع کثبریبرری از ‏مجممجخاطبان پشت درِ‏ ‏بمتبمماشاخانه و در

هوای به شدت سرد قرار دارند،‏ ‏بهببههبرتبرر است کمی زودتر در ها را باز کنند تا مراسم آشفته نشسبنتبنن بر

صندلىللىی ها با آرامش صورت پذیرد و ‏بمنبممایش در موعد زمابىنبىی مقرر شروع شود.‏

نکته دوم درباره گنجایش و ظرفیت سالن است.‏ هر سالبىنبىی تعداد صندلىللىی مشخصی دارد و پر کردن

بیش از ظرفیت به هر ‏بجنبجحو و قیمبىتبىی به دور از شأن ‏مجممجخاطبان و ‏همھهممچنبنیبنن یک گروه فرهنگی و هبرنبرری است.‏

نکته سوم درباره سخبرنبررابىنبىی های پیش از اجرا و تشکیل کمپبنیبنن ببنیبنن مرادی و پسیابىنبىی است جهت خاموش

نگاه داشبنتبنن تلفن های ‏همھهممراه ‏مجممجخاطبان.‏ کیومرث خان و آتیلا جان عزیز،‏ آن چه ‏بجتبجحسبنیبنن ‏مجممجخاطب را

برمی انگبریبرزد،‏ آن چه باعث می شود که ‏مجممجخاطب سراپا گوش شود و شش دانگِ‏ حواسش را به ‏سمشسمما و گروه

!18


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

اجرابىیبىی تان بدهد،‏ آن چه باعث می شود که ‏مجممجخاطب هر از گاه به ساعتش نگاه نکرده،‏ ‏جمخجممیازه نکشیده و

اساساً‏ کاری با تلفن ‏همھهممراهش نداشته باشد،‏ در این عبارت خلاصه می شود:‏ ‏"اجرای یک ‏بمنبممایشِ‏ عالىللىی،‏ به

روز و صادقانه".‏ ا گر ‏سمشسمما وظیفه تان را به درسبىتبىی ابجنبججام داده و ‏بمنبممایشتان را به خو ‏بىببىی طراحی و روی

صحنه ببرببررید دیگر نیازی به این روضه خوابىنبىی های پیش از اجرا ‏بجنبجخواهد بود.‏ اتفافىقفىی که تقریباً‏ در این

‏بمنبممایش ‏(نامه های عاشقانه از خاورمیانه)‏ رخ می دهد و ‏مجممجخاطب در ‏بىپبىی ارتباط هر چه بیشبرتبرر با ‏بمنبممایش است.‏

بگذر ‏بمیبمم و برو ‏بمیبمم سراغ نقدمان.‏ مثل ‏همھهممیشه ‏بجتبجحلیل و بررسی را از پوسبرتبرر وعنوان ‏بمنبممایش آغاز می کنیم.‏

‏"نامه های عاشقانه از خاورمیانه".‏ عنوان بدی نیست.‏ ابهببههام ندارد اما کمی فریبنده به نظرمی رسد.‏ با

وجود جغرافیابىیبىی که مشخص می کند تا حدودی می توان به ‏لحللححن و فضای داخل ‏بمنبممایش ‏بىپبىی برد.‏ اما

مشکل این جاست که مبنتبنن خیلی به عنوان خود وفادار ‏بمنبممی ماند و انگار عنوان در سراسر مبنتبنن رخنه

نکرده و گاه کمرنگ به نظر می رسد.‏ به عنوان مثال ‏سمشسمما در این اثر"نامه ای"‏ ‏بمنبممی بینید اما چون این واژه

درعنوان بندی استفاده شده و گو ‏بىیبىی راوی این عاشقانه های برخاسته از خاورمیانه ‏همھهممبنیبنن نامه است،‏

انتظار می رود که ‏"نامه"‏ به عنوان یک عنصر روابىیبىی مهم معرفىففىی و به یک پِراپِ‏ دراماتیک در ‏بمنبممایش

تبدیل شود که متاسفانه این اتفاق رخ ‏بمنبممی دهد و باعث عقب ماندگی مبنتبنن ازعنوان می شود.‏ این مسئله

درباره واژه ‏"عاشقانه"‏ نبریبرز صدق می کند.‏ در برخی اپبریبرزودها عنصرعاشقانه روایت به حدی کمرنگ

می شود که در برابر مسائلی چون خشونت علیه زنان و...‏ از یاد رفته و دیگر به چشم ‏بمنبممی آید.‏ از این

‏لحللححاظ پوسبرتبرر ‏بمنبممایش وضعیت ‏بهببههبرتبرری نسبت به عنوان بندی دارد و بیشبرتبرر به فضایِ‏ داخلی اثر نزدیک است.‏

با وجود این که پوسبرتبررعالىللىی ای نیست اما دست و پا شکسته ما را از احوالات ‏بمنبممایش آ گاه می کند.‏ تصویر

سه زن که صورتشان ‏(شناسنامه و هویتشان)‏ شکسته شده و ترک برداشته است.‏ این شکستگی در

صورت این سه زن تا حدودی می تواند ما را از تِروما یا جراحت های داستابىنبىی ای که برای سه کارا کبرتبرر

این ‏بمنبممایش اتفاق افتاده است،‏ آ گاه کند.‏ پس می توان حدس زد که ما با یک ‏بمنبممایش با دغدغه ها و

مسائل و ‏بجببجحران های زنان در خاورمیانه مواجه هستیم نه صرفاً‏ عاشقانه هابىیبىی از خاورمیانه.‏ این مهم وقبىتبىی

برابمیبممان قطعی تر می شود که با ورود به سالن مشاهده می کنیم که عوامل اجرابىیبىی اعم از گروه موسیقی و

کنش گران که در صحنه حضور دارند،‏ ‏همھهممگی زن هستند و اتفاقاً‏ چه خوب.‏ به واقع تدببریبرر هوسمشسممندانه ای

ست که از سوی کارگردان ‏بمنبممایش ابجتبجخاذ شده است.‏ شنیدن صدای ‏مجممجحزون خواننده زن در ‏بمنبممایشی که به

مسائل و دغدغه های زنان در منطقه خاورمیانه می پردازد بسیار دلنشبنیبنن است و به کار می آید.‏ اما باز

مبنتبنن جا خالىللىی داده و از پرداخبنتبنن به مسائل و ‏بجببجحران های زنان ‏(به غبریبرراز ‏بجببجخش سوم،‏ اپبریبرزود زیبا دخبرتبرر

افغان)‏ شانه خالىللىی می کند.‏

حال سری به دوخطی سه اپبریبرزود می زنیم تا کمی موضوع برابمیبممان شفاف تر شود.‏ اپبریبرزود اول درباره

دخبرتبرری ست به نام آبجنبججلا ‏(هانیه توسلی)‏ که به ‏همھهممراه شوهرش مایک از نظامیان ارتش آمریکا است و هر

!19


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

دو در افغانستان حضور دارند.‏ آبجنبججلا عاشق ‏همھهممسرش است اما در ‏بهنبههایت مایک توسط نبریبرروهای طالبان

کشته می شود و آبجنبججلا با پیکر ‏بىببىی جان او تنها می ماند.‏

اپبریبرزود دوم مربوط است به دخبرتبرری عرافىقفىی به نام ‏جمججممیله ‏(طنازطباطبابىیبىی)‏ که در ‏بجببجحرانِ‏ دیکتاتوری صدام

حسبنیبنن،‏ پدرش را از دست می دهد و در ‏بهنبههایت ‏مجممججبور می شود از وطن خود دست کشیده و تن به

مهاجرت دهد.‏

اپبریبرزود سوم تعلق دارد به دخبرتبرری افغان به نام زیبا ‏(پانته آ پناهی ها)‏ که در یک فیلم سینمابىیبىی به ایفای

نقش می پردازد و با فردی رابطه ای عاشقانه دارد.‏ به ‏همھهممبنیبنن دلیل در یکی از کوچه های کابل،‏ مورد

‏بهتبههاجم چند مردِ‏ متعصب قرار گرفته و به صورتش اسید پاشیده می شود.‏ وی در ‏بىپبىی این اسیدپاشی،‏

بینابىیبىی خود را از دست می دهد و مانند گاو پیشابىنبىی سفید ‏بىببىی آبرو شده و در ‏بهنبههایت ‏مجممججبور می شود به ‏همھهممراه

دو تن از دوستانش به نام های افسون و طاهره که آن ها هم به بلابىیبىی که سرِ‏ او آمده است دچار شده اند

به انگلستان مهاجرت کند.‏

‏همھهممانطور که می بینید،‏ اپبریبرزود اول و دوم ربط چندابىنبىی به طرح مسائل روز زنان در خاورمیانه ندارند.‏

تصور کنید ا گر راوی قصه آبجنبججلا،‏ شوهرش مایک بود چه می شد؟ یا ا گر راوی قصه ‏جمججممیله،‏ برادرش

زکریا بود چه؟ تقریباً‏ باید گفت که اتفاق خاصی در روند پرداخبنتبنن به قصه صورت ‏بمنبممی گرفت.‏ اما در

اپبریبرزود سوم وضعیت دگرگونه است.‏ چرا که موضوعی که طرح می کند اساساً‏ درباره خشونت علیه

زنان و عواقب جبرببرران ناپذیر آن است.‏ بدبهیبههی است که این اپبریبرزود در میان آن دو بیشبرتبرر بدرخشد و در

رسیدن به فرم مطلوبِ‏ روابىیبىی خود موفق تر ظاهر شود.‏ اما چرا مبنتبنن در بیان طرح مسائل زنان که یکی

از مهم ترین موضوعاتِ‏ روزِ‏ جامعه ی ماست و به شدت وقتِ‏ آن است که بیش از پیش به آن پرداخته

شود،‏ با لُکنت زبان ‏همھهممراه است؟ شاید پوریا آذربابجیبججابىنبىی که اساساً‏ نویسنده بدی نیست و آثار نسبتاً‏ خو ‏بىببىی

در پرونده کاری خود دارد،‏ در پاسخ این سوال بگوید که قصدش این نبوده که تا این حد کار را زنانه

کند.‏ ‏(هرچند بعید است که وی چنبنیبنن نظری داشته باشد،‏ چرا که فرم اجرابىیبىی کار دارد زور می زند که

به یک ‏بمنبممایش جدی درباره زنان و موضوعات پبریبررامونشان بدل شود.)‏ اما پرسش من این است که واقعا

چرا؟ کیومرث خان حالا که بسبرتبرر تا این اندازه مهیا شده تا ‏بمنبممایشی با موضوع جدی خشونت علیه زنان

در خاورمیانه روی صحنه آورید،‏ چرا تیبرتبرر و بُرنده تر عمل ‏بمنبممی کنید؟ چرا ‏بىببىی پرده تر صحبت ‏بمنبممی کنید؟

چرا تا این حد نسبت به اپبریبرزودهای اول و دوم ‏بىببىی توجه بودید که به راحبىتبىی از کف دستانتان بروند و

مانند اپبریبرزود سوم به روشبىنبىی یک ستاره در اذهان ‏مجممجخاطبان ندرخشند؟ حبىتبىی در دو خطی ای که از سه

اپبریبرزود ارائه دادم،‏ بدون نیاز به ‏بجتبجحلیل و بررسی واضح است که اپبریبرزود سوم ماده ی خامِ‏ ‏بهببههبرتبرری برای

روایت،‏ کنش گری،‏ طراحی و کارگردابىنبىی دارد.‏ در حبنیبنن ایفای شخصیتِ‏ زیبا توسط پانته آ پناهی ها که به

واقع یکی از درخشان ترین نقش هایش را به منصه ظهور رسانده است،‏ صدای گریه ‏مجممجخاطبان را

می شنیدم.‏ این صدا حبىتبىی برای ‏لحللححظه ای هم قطع ‏بمنبممی شد و گو ‏بىیبىی پناهی ها در حال روایت یک داغ نامه

!20


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

بود تا یک قصه.‏ دلیل ارتباط این چنبنیبنن عمیق ‏مجممجخاطبان با این اپبریبرزود جدا از مباحث فبىنبىی و تئاتریکال،‏ به

صداقت و صراحت کلام مبنتبنن برمی گردد.‏ ‏مجممجخاطب امروزِ‏ ما روایابىتبىی متشابه با اپبریبرزودهای اول و دوم را تا

دلتان ‏بجببجخواهد شنیده و روی صحنه ‏بمتبمماشا کرده است.‏ دلیل نایاب بودن اپبریبرزود سوم،‏ رابطه مستقیم دارد

به نگاهِ‏ ما به زنان.‏ هنوز که هنوز است نگاه ما به زنان ‏همھهممان نگاه دوران جاهلیت به ایشان است و در

چنبنیبنن فضابىیبىی چگونه توقع دار ‏بمیبمم که مسائلی چون خشونت علیه زنان و پاسداری از حقوق

شهروندی شان در میان اقشار ‏مجممجختلف جامعه مطرح شود.‏ متاسفانه حبىتبىی گاه این خودِ‏ زنان هستند که با

‏بىببىی توجهی به حقوقشان،‏ شرایط را برای اعمال خشونت های روحی،‏ جسمی و جنسی علیه خودشان

مهیا می کنند که این موضوع به واقع دردنا ک وغم انگبریبرز است.‏ شاید باورتان نشود و شاید به این

حرف من ‏بجببجخندید و شاید مثل من از سرِ‏ اندوه،‏ سکوت کنید و سرتان را تکان دهید که تا آن جا که

حافظه من یاری می کند،‏ ما حبىتبىی یک داستان کوتاه خوب ‏(بله.‏ حبىتبىی یک داستاه کوتاه!)‏ با موضوع پریود

و قاعدگی زنان ندار ‏بمیبمم!‏ نه،‏ خیلی تعجب نکنید.‏ این خودِ‏ ما هستیم که با خودسانسوری های

‏مجممجحافظه کارانه،‏ راه را برای بیان موضوعات زنانه بسته ابمیبمم و هر که خواست به هر ‏بجنبجحوی در این حوزه

فعالیت کند،‏ فوراً‏ انگ فمنیست بودن به ریشش بسته ابمیبمم جوری که انگار فمنیست بودن یک فحش

ناموسی است و اعمالش قباحت دارد!‏

خوشبختانه جامعه ما دارد به ‏سمسسممبىتبىی پیش می رود که کم کم در حال پذیرش و هضم بسیاری از

واقعیت ها با نگاهی شفاف و روشن است و من با اپبریبرزود سوم این ‏بمنبممایش کمی به آینده و ‏بهببههبود شرایط

موجود امیدوار شدم.‏

‏بمنبممایش ‏"نامه های عاشقانه از خاورمیانه"‏ چند نکته اجرابىیبىی نبریبرز دارد که یک به یک به آن ها می پرداز ‏بمیبمم.‏

در رابطه با طراحی صحنه باید گفت که طراحی مؤجز و خو ‏بىببىی اعمال شده است.‏ این که بسبرتبرر زمبنیبنن و

پرده ها به رنگ سفید است بسیار مبتبىنبىی با فضای ‏بمنبممایش است.‏ سه کارا کبرتبرری که به نوعی هویتشان توسط،‏

جنگ،‏ جهالت و تروریسم به ورطه نابودی کشیده شده است و این سفیدی منطبق بر ‏بىببىی هویبىتبىی

شخصیت هاست.‏ موسیقی به خو ‏بىببىی با بالا و پایبنیبنن آمدن ریتم و فضای درام تغیبریبرر می کند و در تلاش

است که مکمل خو ‏بىببىی برای کنش گران باشد.‏ در پایان هر اپبریبرزود،‏ خواننده زنِ‏ گروه موسیقی برای هر

کارا کبرتبرر یک آهنگ ‏مجممجحلی مبتبىنبىی بر جغرافیابىیبىی که در آن رشد کرده است را می خواند.‏ درست است که

آبجنبججلا در کابل به سر می برد اما چون ما در فضای ذهبىنبىی او هستیم باید ترانه ای مبتبىنبىی بر فضای

فرهنگی ای که شخصیت در آن رشد کرده است انتخاب شود.‏ پس طبیعتاً‏ فضای عاشقانه رابطه آبجنبججلا و

شوهرش مایک باید با یک ترانه فولکلور آمریکابىیبىی تداعی شود نه یک آهنگ ‏مجممجحلی کابلی.‏ به غبریبرر از این

نکته،‏ گروه موسیقی وظایفش را به درسبىتبىی تا پایان ‏بمنبممایش پیش می برد.‏ حضور دو مانکن روی صحنه

بسیار موثر واقع شده است و این تاثبریبرر در اپبریبرزود سوم دو چندان می شود.‏ از ‏لحللححاظ کارگردابىنبىی قسمت های

اول و دوم نسبتاً‏ قابل قبول است و از خودبمنبممابىیبىی های ‏بىببىی جا مبرببرراست.‏ هرچند وجود شاملو و اسلاید

!21


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

اشعارش بر روی پرده ها به شدت اضافىففىی است و به کار ‏بمنبممی نشیند.‏ انگار مرادی با توسل به زور

می خواهد شاملو را در این کار جای دهد که تلاشش ‏بىببىی ‏بمثبممر است.‏ اما ‏همھهممان طور که عارض شدم اپبریبرزود

سوم به شدت متبنیبنن و صادقانه است.‏ استفاده از چشم بندها ایده مناسبىببىی است که ما را به دنیای ذهبىنبىی

زیبا می برد و اساساً‏ این ایده را به فرم می رساند.‏ نکته جالب این است که حضور کیومرث خان به

عنوان کارگردان در صحنه بسیار حائز اهمھهممیت است.‏ این نقش در اپبریبرزود سوم به اوج می رسد و در

واقع کسی که به روی زیبا اسید می پاشد کسی نیست جز شخص کارگردان.‏ این رویکرد درسبىتبىی است

که کارگردان نسبت به وقایع روز جامعه دارد.‏ توجهتان را به این صحنه جلب می کنم :

مرادی ‏(کارگردان)‏ پشت یکی از پرده ها پنهان است.‏ زیبا ‏(پانته آ پناهی ها)‏ در روایت خود به دنبال

آدرس یک خانه می گردد.‏ نا گهان مرادی پرده را کنار زده و با خشونت ‏بمتبممام ظرف حاوی اسید را روی

صورت زیبا می پاشد.‏ زیبا از درد روی زمبنیبنن می افتد و به خود می پیچد.‏ مرادی از این عمل خود متاثر

می شود.‏ کمی راه می رود،‏ سپس می ایستد و دوباره به پشت صحنه می رود.‏

این که خودِ‏ کارگردان عمل اسیدپاشی را ابجنبججام می دهد در جهت ‏همھهممان تفکری ست که معتقد است

جامعه در ‏بىپبىی پذیرش واقعیت ها و اشتباهات گذشته است.‏ مرادی با این کار به ما گوشزد می کند که

‏همھهممه ی ما و حبىتبىی خودش به عنوان کارگردان اثر در خشونت علیه زنابمنبممان نقش داشته ابمیبمم و با پذیرش

این واقعیت است که می توانیم در جهت اصلاح این مسئله بر آییم.‏

در رابطه با کنش گری این ‏بمنبممایش باید بگو ‏بمیبمم که نشست و برخاست های هانیه توسلی به شدت این جابىیبىی

است و به یک نظامی آمریکابىیبىی ‏بمنبممی ماند.‏ ا گر یک چادر گل گلی روی سرش باشد هیچ کس از ملیت

آمریکابىیبىی او سر دربمنبممی آورد.‏ طنازطباطبابىیبىی در نقش یک دخبرتبررِعرافىقفىی به خو ‏بىببىی ظاهر می شود اما گاهی

عجول بودن درابجنبججام ا کت و رفتارها باعث می شود تا برخی مکث و سکوت ها به خو ‏بىببىی درنیامده و

حقشان ادا نشود.‏ اما پانته آ پناهی ها به خو ‏بىببىی از پسِ‏ ‏بجنبججابت و صداقت شخصیتِ‏ زیبا برآمده است و به

تنهابىیبىی روی صحنه می درخشد.‏

در این چند ‏جمججممله پایابىنبىی ذکر یک توصیه،‏ مهم و حیابىتبىی به نظر می رسد.‏ ‏بجتبججربه نشان می دهد که واقعا

خواندن آیة الکرسی و راز و نیاز با خالق یکتا پیش از اجرا می تواند در ‏بمتبمماشای یک اثر نسبتاً‏ خوب و

مناسب موثر واقع شود.‏ پس شدیداً‏ التماس دعا دار ‏بمیبمم دوستان!‏

!22


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

نامه های عاشقانه از خاورمیانه‏

نویسنده:‏ کیومرث مرادی،‏ پوریا آذربابجیبججابىنبىی

کارگردان:‏ کیومرث مرادی

بازیگران:‏ ‏(به ترتیب ورود)‏ طناز طباطبابىیبىی،‏ پانته آ پناهی

ها،‏ هانیه توسلی

طراح صحنه:‏ نرمبنیبنن نظمی

طراح موسیقی:‏ هانا کامکار

طراح و مهندس صدا:‏ آیدین الفت

طراح لباس:‏ ندا نصر

طراح گر ‏بمیبمم:‏ لعیا خرامان

طراح گرافیک:‏ سینا افشار

طراح ویدئو گرافیک:‏ معبنیبنن شافعی

مشاور پرواز:‏ ارشا اقدسی

گروه موسیقی:‏ پریشا کاشفى ‏(نوازنده سازهاى زهى)،‏ تارا

موسویان ‏(سازهای کوبه ای)،‏ سحر عباسی ‏(چنگ)،مهسا

اقبالىللىى ‏(همھهممخوان)‏

عکاس:‏ سیامک زمردی مطلق

مدیر تولید و ‏مجممججری طرح:‏ ‏مجممجحمد قدس

گروه کارگردابىنبىی:‏ رکسانا ‏بهببههرام،‏ فواد خرابابىنبىی

مدیر تبلیغات و روابط عمومی:‏ آوا فیاض

ساخت تبریبرزر:‏ امبریبرر افشاری

مدیر صحنه:‏ ‏مجممجحمد رضا نژاد،امبنیبنن شیبابىنبىی

کاری از کمپابىنبىی تئاتر امید ایران‏

‏بمتبمماشاخانه پالبریبرز،‏ سالن ١

‏جمججممعه ٢۶ آذر ١٣٩۵ تا ‏جمججممعه ٠١ ‏بهببههمن ١٣٩۵

زمان:‏ ١٩:٣٠ و ٢١:٣٠

مدت:‏ ١ ساعت و ١٠ دقیقه

‏بهببهها:‏ ۴٠,٠٠٠ تومان

!23


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

٣. شازده کوچولو به کارگردابىنبىی مهرداد خامنه ای

منتقدانت را اهلی کن مهرداد جان!‏

‏مجممججید اصغری‏

٢٣ دی ماه ١٣٩۵

در ‏همھهممبنیبنن ابتدای کار می خواهم یک سنت شکبىنبىی کرده و مبرتبرر و معیار نقدم را تغیبریبرر دهم.‏ من هیچ وقت

و در هیچ یک ازنقدهابمیبمم در حوزه های ادبیات،‏ تئاتر و سینما،‏ مؤلف را مورد عنایتِ‏ پیکانِ‏ تبریبرزِ‏ نقد قرار

نداده ام چون اساساً‏ طرف حساب منتقد،‏ سازنده اثر نیست بلکه خودِ‏ اثر است که برای وی اهمھهممیت

دارد و ‏همھهممچون کالبدشکافىففىی زبردست،‏ دل و روده ی آن را ببریبررون کشیده و مورد وا کاوی قرار می دهد.‏

اما در مورد مهرداد خامنه ای و امثالهللهھم که متأسفانه عده شان در این وادی هبرنبرر بسیار اندک است،‏ قضیه

کمی تا قسمبىتبىی فرق می کند.‏ بنده به عنوان منتقد و مسئول دِپاربمتبممان نقدِ‏ گروه تئاترا گزیت،‏ نا گزیرم که

یک بار و برای ‏همھهممیشه و به ‏بهببههانه ‏بمنبممایش " شازده کوچولو " به طرح دغدغه های این گروه ببرپبرردازم.‏ اشتباه

نشود.‏ این نوشته قرار نیست ویبرتبرریبىنبىی شود برای تبلیغات گروه.‏ اتفاقاً‏ برعکس.‏ این نوشتار نوعی به

چالش کشیدن خود است از زبانِ‏ خود.‏ قرار است با زبانِ‏ نقد،‏ دست به کشتارِ‏ خودِ‏ خودپسندمان

زنیم تا سرآخر ببینیم کلامی ازدهان جنازه مان شنیده می شود یا نه.‏ ا گر کلامی از دهان این میّت

شنیده شد که مایه ی مباهات است و ا گر نه پس وای به حالمللممان.‏ می خواهیم با فشارِ‏ روزه نقد،‏ چنان

‏بجنبجحیف و لاغراندام شو ‏بمیبمم که لباس های گَل و گشاد تئاترهای ‏بجتبججاری و منفعت طلبانه به تنمان زار زند و

‏همھهممان به که این لباس ها ما را پس زده و رهابمیبممان کنند.‏ این ها ‏همھهممه از برکات نقد است و ‏بىببىی شک ما نسبت

به خود ‏بىببىی رحم تر هستیم تا به دیگران.‏ با توجه به ارتباط اینجانب با ‏مجممجخاطبان ‏بمنبممایش " شازده کوچولو

"، بارها از من سوالابىتبىی پرسیده می شد نظبریبرر این که " آیا این یک ‏بمنبممایش است؟!‏ "، " آیا فیلم است؟ " و یا

" ترکیبىببىی از این هبرنبرر فیلم و تئاتر است؟ ". حبىتبىی منتقدابىنبىی که به ‏بمتبمماشای " شازده کوچولو " نشسته اند،‏ علیه

این ‏بمنبممایش موضع گرفته و معتقد بودند که خامنه ای از قواعد کارگردابىنبىی تئاتری در این ‏بمنبممایش پبریبرروی

نکرده و اساساً‏ مسبریبرر را اشتباه طی کرده است.‏ این که این گزاره تا چه حد صحت دارد را در ادامه

مورد بررسی قرار خواهیم داد اما پیش از آن،‏ باید به مسأله ای اشاره کنم که خیالِ‏ ‏همھهممه ‏مجممجخاطبان و

منتقدان را راحت کرده باشم و آن هم درباره رویکرد مهرداد خان به حوزه هبرنبرر ‏بمنبممایش است.‏ اساساً‏

!24


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

‏بمنبممی توان مهرداد را در یک حوزه هبرنبرری خاص ‏مجممجحصور کرد.‏ نوعی شرارتِ‏ کودکانه از چهره اش می بارد و

شیطنت هایش در موقعِ‏ ‏بمتبممرین،‏ ما را یادِ‏ بازیگوشی های آ گوستو بوال می اندازد.‏ مهرداد با وجود سه دهه

‏بجتبججربه،‏ پژوهش و کارگردابىنبىی در عرصه های تئاتر و سینما در کارنامه کاری خود،‏ برای من در وهله اول نه

یک تئاتری است و نه یک سینما گر.‏ وی برای من بیشبرتبرر به یک فعال اجتماعی می ماند تا یک هبرنبررمندِ‏

تئاتری یا سینمابىیبىی.‏ او بیشبرتبررفضای تئاتر را به چشمِ‏ یک پایگاهِ‏ مهمِ‏ اجتماعی می بیند تا ‏مجممجحیطی برای بیان

دیدگاه های هبرنبرری.‏ بدون شک برای چنبنیبنن فردی،‏ ‏مجممجحتوای اثر مهم تراز فرم آن است و چه گفبنتبنن مُقدم

است بر چگونه گفبنتبنن.‏ این جا،‏ درست ‏همھهممان جابىیبىی است که منتقدان ‏مجممجحبرتبررم اعم از اینجانب علیه

کارگردانِ‏ ‏مجممجحتواپرستمان شوریده و از این که گاه به شکلی افراطی به فرم ‏بىببىی توجهی نشان می دهد گله

مند می شو ‏بمیبمم.‏ چون منتقد ‏مجممجحبرتبررم سر و کارش با فرم است و ا گر فرم اثر لنگ بزند،‏ چاره ای جز

غرولند گو ‏بىیبىی برایش ‏بمنبممی ماند.‏ ‏(حق هم دارد طفلکی ). اما برای مهرداد خانِ‏ خامنه ای یک تبصره بافىقفىی

می ماند که در ادامه به آن خواهیم پرداخت.‏ حال برای این که این مباحث فرم و ‏مجممجحتوا شفاف تر

برایتان مطرح شود،‏ پیشنهاد می کنم ‏همھهممبنیبنن جا کات دهیم،‏ کمی چشم هابمیبممان را ببندبمیبمم و قدری باهم

‏بجتبجخیل بافىففىی کنیم.‏

تصور کنید که من و ‏سمشسمما در یکی از خیابان های پاریس در اواخر دهه شصت میلادی هستیم.‏ ما دقیقا

‏همھهممان معبرتبررضابىنبىی هستیم که بعدها عملکردِ‏ عصیان گرایانه مان به عنوان " جنبش های دانشجو ‏بىیبىی فرانسه

" شناخته می شود.‏ اما پلیس ضدشورش مقابل راهپیمابىیبىی های ما می ایستد.‏ جلوی سخبرنبررابىنبىی هابمیبممان را

می گبریبررد و بنا می کند به پرا کنده کردن ‏جمججممعیت.‏ اما ما دست روی دست نگذاشته و به ‏همھهممراه گروه های

رادیکال آنارشیستِ‏ چپ گرا به رهبرببرری دانیل کوهن بندیت وارد آمفی تئاترها می شو ‏بمیبمم و ادامه مباحث،‏

میتینگ ها و سخبرنبررابىنبىی ها را در این سالن ها برگزار می کنیم.‏ حبىتبىی نام یکی از این سالن ها را به نام " چه

گوارا " تغیبریبرر می دهیم و فیلمی ازسرگذشت انقلابىببىی وی را برای عموم مردم به ‏بمنبممایش می گذار ‏بمیبمم.‏ حال

سوالىللىی که این جا و در این شرایط از ‏سمشسمما دارم این است که " آیا برای ما که در این سالن حضور

دار ‏بمیبمم،‏ اهمھهممیبىتبىی دارد که فردِ‏ سخبرنبرران که پشت تریبون قرار گرفته چه لباسی و با چه رنگی پوشیده

است؟ "، " درچه زاویه ای از صحنه قرارگرفته و یا آیا کاملا زیر نور ایستاده یا خبریبرر؟ " ، " چند بار در

طی سخبرنبررابىنبىی خود ت پُق می زند؟ " و یا " آیا به مباحث زیبابىیبىی شناسانه صحنه توجهی نشان می دهد یا

خبریبرر؟ " بدبهیبههی است که ما در آن شرایط پشبریبرزی اهمھهممیت برای این مباحث قائل نیستیم چون در آن ‏لحللححظه

به دنبال دغدغه هابمیبممان هستیم که در ‏مجممجحتوای سخبرنبررابىنبىی جریان دارد نه در فرم اجرای سخبرنبررابىنبىی.(‏ این

‏همھهممان مسئله ای ست که مهرداد خامنه ای ‏بمتبممام قد از آن دفاع کرده و پشتش می ایستد.‏ او مانند ‏همھهممان

!25


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

معبرتبررضابىنبىی است که به ناچار به تئاتر پناه آورده و برای بیان دغدغه هایش به ‏سمسسممت این هبرنبرر گرایش پیدا

کرده است.‏ ( ولىللىی این جا یک سوال مهم مطرح می شود که پاسخش را به عهده ‏مجممجخاطب این نوشته

می گذارم.‏ " آیا ما در شرایطی ‏همھهممچون شرایط دانشجویان فرانسه در اواخر دهه شصت میلادی

هستیم؟ " ا گر پاسخ این سوال منفی است که هیچ،‏ اما ا گر پاسخ مثبت است لطفا به ادامه این مطلب

توجه فرمایید.‏ در ‏همھهممان برهه از زمان در فرانسه و به واسطه سخبرنبررابىنبىی های سیاسی و اجتماعی در آمفی

تئاترها،‏ کم کم نوعی از ‏بمنبممایش شکل می گبریبررد که به آن " تئاتر تریبوبىنبىی " اطلاق می شود.‏ البته که این

نوع از اجرا به ژانر بدل ‏بمنبممی شود و اساساً‏ پیشوند " تئاتر"‏ و الصاق کردنش به این نوع سخبرنبررابىنبىی ها جفابىیبىی

است در حق این هبرنبرر والا.‏ خودِ‏ این دوستان آنارشیستِ‏ چپ گرا در فرانسه کم کم دریافتند که برای

حضورِ‏ مستمر در آمفی تئاترها،‏ چاره ای ندارند که مباحثشان را با خرده روایت های تئاتری پیوند داده و

حرفشان را در این حوزه به کرسی بنشانند و ‏مجممجخاطب را از بیان آن ها آ گاه سازند.‏ چرا که دریافته بودند

که تئاتر به آن ها باج ‏بمنبممی دهد و باید برای قد و قواره ‏مجممجحتوایشان،‏ فرم بسازند تا کنجکاوی لازم برای

جذب ‏مجممجخاطب نبریبرز فراهم شود.‏ نقطه اشبرتبررا ک مهرداد خامنه ای با این دوستان دقیقاً‏ در ‏همھهممبنیبنن نقطه است

که ‏همھهممچنان " چگونه گفبنتبنن " برای ایشان امری فرمالیته به نظر می رسد و در اغلب مواقع فرم از ‏مجممجحتوای

اثر عقب می ماند.‏ طبیعتاً‏ این که ایشان بسبرتبرر تئاتر را بیشبرتبرر به منظر جبهه ای برای طرح مسائل مدبىنبىی و

اجتماعی می بینند تا بیابىنبىی با ابزارهای هبرنبرری،‏ به این تصنع و فرمالیته شدن آثار نبریبرز دامن زده است.‏ حال

آن که ما در تئاتر ژانری به نام تئاتر اجتماعی دار ‏بمیبمم که با فرم و بیابىنبىی هبرنبرری قصد ابجیبججاد ارتباط با ‏مجممجخاطب

را دارند.‏ به تعببریبرری دیگر یعبىنبىی می خواهند از دربجیبجچه هبرنبرر به مسائل اجتماعی برسند نه این که این مسبریبرر

را بالعکس طی کنند و از زیبابىیبىی آثارشان بکاهند.‏ ‏بمنبممایشنامه نویسابىنبىی چون مرحوم ا کبرببرررادی در ‏بمتبممام

طول عمرِ‏ حرفه ای خود،‏ در ‏بىپبىی این بودند که " چگونه " ‏(فرم)‏ دغدغه های سیاسی و اجتماعی روزِ‏

خود را به ‏بمنبممایشنامه درآورده و با مدیوم و قواعد تئاتر به ‏مجممجخاطبان خود عرضه کنند.‏ نتیجه این تفکر

می شود ‏بمنبممایشنامه های ماندگاری چون " پلکان " و " خابمنبممچه و مهتابىببىی ". اساساً‏ نگاهِ‏ عمیق است که

ماندگار می ماند و ارزش زیسبنتبنن در دوران های ‏مجممجختلف را پیدا می کند.‏ هرچند خامنه ای به ‏همھهممراه یار،‏

‏همھهممراه و ‏همھهممسرش شبریبررین مبریبررزانژاد که وظیفه ترجمججممه مقالات و ‏بمنبممایشنامه ها در گروه ا گزیت را برعهده

دارد،‏ دست روی ‏بمنبممایشنامه های فوق العاده ای می گذارند که برای اولبنیبنن بار در ‏بهتبههران توسط ‏همھهممبنیبنن گروه

اجرا شده اند.‏ " مارکس در سوهو " و " ‏همھهمملت در روستای مردوش سفلی " از ‏بمنبممونه های این

‏بمنبممایشنامه هاست که روایتشان به شدت منطبق با فضای روزِ‏ جامعه ما بوده و انتخاب های خو ‏بىببىی برای اجرا

در ‏بهتبههران است.‏ اما آن چه تاثبریبرراین ‏بمنبممایشنامه ها بر ‏مجممجخاطبان را دوچندان می کند،‏ عمیق تر شدن نگاه

!26


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

کارگردابىنبىی به فرم و بالا بردن کیفیت اجرابىیبىی است.‏ آیا غبریبرر از این است که دلیل ماندگاری ‏بهببههبرتبررین ‏بمنبممایش

هابىیبىی که تا کنون دیده ابمیبمم و در اذهابمنبممان به ثبت رسانده ابمیبمم،‏ این بوده که آن اثراز کیفیت اجرابىیبىی

فوق العاده و عمیق برخوردار بوده و فرم آن با ‏مجممجحتوای خود به یک اندازه به ما ‏مجممجخاطبان عرضه شده

است.‏ بدون شک این چنبنیبنن بوده است.‏ حال وقت آن نرسیده که کمی از کژی های ذهبىنبىی فاصله بگبریبرر ‏بمیبمم

و برای روایتِ‏ ‏بمنبممایشنامه های خود،‏ فرمی خلاقانه و با کیفیبىتبىی مطلوب بساز ‏بمیبمم و این گونه حقوق ‏مجممجخاطبان

را تکر ‏بمیبمم کرده و حضور آنان در سالن ‏بمنبممایشی را پاس بدار ‏بمیبمم.‏ خوشبختانه این رویکرد در گروه تئاتر

ا گزیت در حال احیا و مرمت است و از این گروه ‏بمنبممایشی انتظار می رود که در سایر آثار خود به این

موارد توجه کرده و فکری اساسی به حالش بکنند.‏ دوستان ا گزیبىتبىی،‏ وظیفه ما به عنوان منتقد،‏ عارض

شدن این خرده چرندیات بود که به ‏سمسسممع و نظرتان رساندبمیبمم.‏ امید است با توکل به خدای منّان،‏

عداوتتان با فرم اجرابىیبىی منطبق با ‏بمنبممایش نامه را به پایان رسانده و هر آیینه با رستگاران عرصه ‏بمنبممایشی

‏مجممجحشور شوید.‏ ان شاءالله.‏

اما تبصره ای که ابتدای عرایضم به آن اشاره کردم و گفتم که به آن خواهم پرداخت این است که کجا

و به چه صورت جایز است که فرم از ‏مجممجحتوای ‏بمنبممایشی اثر کوتوله تر باشد.‏ اجرا کردن تئاتر برای مردمابىنبىی

که هیچ ذهنیت درسبىتبىی از ‏بمنبممایش حرفه ای نداشته و به هر طریقی از این هبرنبرر والا بازمانده اند.‏ برای

مردمابىنبىی که به علت سیاست های مضحک،‏ غلط و نابجببججا دچار فقراقتصادی و فرهنگی شده اند.‏ مردمابىنبىی

که در طول شبانه روز هیچ ارتباطی با عالمللمم هبرنبرر نداشته و متاسفانه از لذت های آن ‏بىببىی ‏بهببههره اند.‏ ‏جمججمماعبىتبىی که

به هیچ یک ازشبکه های اجتماعی متصل نبوده و از حقوق شهروندی شان ‏بىببىی اطلاعند.‏ بله،‏ ا گر ‏بمنبممایشی

برای این مردمان اجرا کردید و فرمتان آن چبریبرزی نبود که باید باشد موردی ندارد.‏ آن موقع بنده به

عنوان منتقد گردبمنبمم از مو باریک تر و صدابمیبمم از نوبهنبههالان نبریبرز نازک تر خواهد بود.‏ این خوب است که برای

احبرتبررام به ‏مجممجخاطب و دانشجویان،‏ قیمت بلیت ها را از حد انتظار نبریبرز پایبنیبنن تر آورره اید.‏ واقعا دست

مریزاد.‏ اما پایبنیبنن بودن این ‏بهببههاء بلیت در جغرافیابىیبىی معنا پیدا می کند که سا کنانش قدرش را بیشبرتبرر

بدانند نه در جابىیبىی مثل قیطریه که پول هر ماشبنیبننِ‏ گذری از مقابل ‏بمتبمماشاخانه اش،‏ بالای چندصد میلیون

تومان است.‏ مهرداد عزیز،‏ ‏سمشسممابىیبىی که قدر ‏مجممجخاطب را نیک می دابىنبىی و برایش احبرتبررام قائلی.‏ ‏سمشسممابىیبىی که آرزو

داری روزی کارمندان و کارگران این شهر از ‏مجممجخاطبان ‏بمنبممایش هایت باشند.‏ ‏بهببههبرتبرر نیست بعد از چندین اجرا

در قیطریه،‏ زیرزمبنیبنن خانه ی عمو عزّت در ‏سمشسممال ‏بهتبههران را وا ‏بهنبههی و با ‏بمنبممایشت به ‏مجممجحله هابىیبىی بروی که

ا کبرثبررتئاتری های مثلاً‏ تئاتری،‏ روشنفکران قلّابىببىی،‏ نیمچه دکبرتبررها،‏ علما و اندیشمندان به درد ‏بجنبجخور تئاتری،‏

منفعت طلبان،‏ مشتاقان و سینه چا کان تندیس های جشنواره های تئاتری حبىتبىی عارشان می آید که نام

!27


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

آن ها را بر زبان بیاورند؟ این ها را می گو ‏بمیبمم چون اتفاقاً‏ از تو برمی آید مهرداد عزیز.‏ این که در ابتدای

حرف هابمیبمم اشاره کردم که متاسفانه چون تو در این فضای عجیب و غریب تئاتر کم دار ‏بمیبمم،‏ برای این

است که این فضا،‏ این فرهنگِ‏ بیمار ما،‏ نیاز به مردان و زنان اهل عمل دارد نه حرف و چه خوب که تو

از عاملابىنبىی.‏

بگذر ‏بمیبمم...با این تفاسبریبرر که عارض شدم برو ‏بمیبمم سراغ ا گزوپری جان و ‏بمنبممایش " شازده کوچولو " و

ببینیم مهرداد خانِ‏ ما در این ‏بمنبممایش چه دستِ‏ گلی به آب داده است.‏

مثل ‏همھهممیشه آغازگر ‏بجببجحثمان با پوسبرتبرر ‏بمنبممایش خواهد بود.‏ به نظرم " افتضاح " واژه مناسبىببىی است برای این

پوسبرتبرر.‏ چنان دمِ‏ دسبىتبىی،‏ سطحی و خام است که ما را یاد پوسبرتبررهای هول هولکی دانشجو ‏بىیبىی می اندازد

که طفلکی ها ‏مجممججبورند درزمابىنبىی ‏مجممجحدود یک چبریبرزکی با فتوشاپ به عنوان پوسبرتبرر طراحی کنند که در ا کبرثبرر

موارد نبریبرز هیچ ربطی به ‏مجممجحتوای اثر ندارد.‏ به واقع ا گر دوستابمنبمم این اجرا را به روی صحنه نبرببررده بودند،‏

امکان نداشت که این پوسبرتبرر در من رغببىتبىی ابجیبججاد کند که به ‏بمتبمماشای ‏بمنبممایشش در آن سرِ‏ ‏بهتبههران بنشینم.‏

کارگردابىنبىی که معتقد است باید نوعی کنجکاوی میان اقشار ‏مجممجختلف جامعه نسبت به ‏بمنبممایش هایش

بربیانگبریبرزد،‏ پوسبرتبرر ‏بمنبممایشش در هر کجای شهر که نصب شده باشد باید هر جنبنده ای را در جای خود

میخکوب کرده و به تأمل وا دارد.‏ برابمیبمم جای سوال است کارگردابىنبىی که دغدغه های هبرنبرری اش کم از

دغدغه های اجتماعی در آثارش ‏بمنبممود دارد و دین و ابمیبممانش را در مسبریبررِ‏ سینما حقیقت و دگما‎٩۵‎

فروخته،‏ چگونه دست روی متبىنبىی با بسبرتبررِ‏ فانبرتبرزی گذاشته است؟!‏ چرا که هبرنبررِ‏ اجتماعی و شبه مستند،‏

پرداخبنتبنن به مسائل بروبىنبىی است و ‏همھهممانطور که آثار خامنه ای را بررسی می کنم ) حداقل تا آبجنبججا که حقبریبرر در

جریان هستم ( رویکردِ‏ بروبىنبىی بیش از رویکردِ‏ دروبىنبىی در ‏بمنبممایش هایش وجود دارد.‏ با این حساب،‏ "

شازده کوچولو " باید از کارهای متفاوت در کارنامه هبرنبرری خامنه ای شده باشد.‏ ) اللهُ‏ اَعلَم (

اما دیدن روپوش سفیدِ‏ بیمارستان بر تنِ‏ مسئول گیشه ‏بمنبممایش کمی نگرابمنبمم می کند.‏ می ترسم نگاهِ‏

اجتماعی در این اثر سوارِ‏ بر فرم باشد.‏ چرا که نوعِ‏ نگاه در آثار اجتماعی،‏ نگاهِ‏ خ ‏ُرد است که به هیچ

وجه با نگاهِ‏ جهان ‏سمشسممولِ‏ ا گزوپری در " شازده کوچولو " سازگار نیست و مطابقت ندارد.‏ دو نوع

رویکرد فرمی از روپوش سفید مسئول گیشه بر ذهن می نشیند.‏ اول ‏همھهممان نوع نگاهِ‏ اجتماعی است که

عارض شدم.‏ به این صورت که مسئله ‏بمنبممایش صرفا در بلک با کس صحنه جای نگرفته و به ببریبررون از

‏بمتبمماشاخانه و بعد از آن به کوچه و خیابان و در ‏بهنبههایت به کل جامعه تَسّری یافته است.‏ دوم ‏همھهممان نوع

نگاهی است که خوشبختانه در اجرا جریان داشته و با توجه به بروشور ‏بمنبممایش،‏ این حدس بیشبرتبرر

برابمیبممان به تثبیت می رسد.‏ این که با توجه به رویکرد روانکاوانه کارگردان به مبنتبنن ا گزوپری،‏ در واقع ما

!28


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

وارد یک فضای تیمارستابىنبىی می شو ‏بمیبمم.‏ در این ‏بمنبممایش،‏ دو بازه زمابىنبىی به شکلی زیبا و درست به فرم

می رسد.‏ اولبنیبنن بار در ده دقیقه ابتدابىیبىی ‏بمنبممایش روی داده و دومبنیبنن بار در صحنه شازده کوچولو با روباه

شکل می گبریبررد.‏ صحبت از ده دقیقه ی ابتدابىیبىی ‏بمنبممایش شد.‏ ‏بهببههبرتبرر است کمی در ‏همھهممبنیبنن جا مکث کنیم تا

دریابیم از چه جهت،‏ کارگردان توانسته ‏همھهممه عناصر بصری را در خدمت مبنتبنن به کار گرفته و در جهت

فرم مطلوب خود هدایت کند.‏

توجهتان را به این ده دقیقه جلب می ‏بمنبممابمیبمم :

وارد سالن می شو ‏بمیبمم و بر جایگاه خود می نشینیم.‏ شخصی ) ا گر نگاهی به اسامی کنش گران نینداخته

باشیم،‏ متوجه ‏بمنبممی شو ‏بمیبمم این فرد مرد است یا زن که در ادامه به این رویکرد مناسب کارگردان نبریبرز

خواهم پرداخت ( با پوشش بیماران روابىنبىی و کلاه خلبابىنبىی به سر در وسط صحنه روی صندلىللىی نشسته

است.‏ مشخص است که وی ‏همھهممان خلبان مورد نظر قصه ی ماست.‏ اما نوعِ‏ ارتباطش با ‏مجممجخاطبان کمی ما را

دچارِ‏ تردید می کند.‏ او با ‏لحللححبىنبىی کودکانه،‏ معصومانه و لطیف که بیشبرتبرر ما را یادِ‏ شازده کوچولو می اندازد

به شکلی کنجکاوانه با ‏مجممجخاطبان ارتباط برقرار کرده و از آن ها سوال می پرسد.‏ ‏همھهممبنیبنن جا را نگه دارید تا

دوباره به ‏همھهممبنیبنن نقطه بازگردبمیبمم و کمی در جریانِ‏ مبریبرزانسن ها قرار گبریبرر ‏بمیبمم.‏ در کنج انتهابىیبىی ‏سمسسممت راست

صحنه،‏ مردی ) اردوان عزیزی ( با روپوش سفید و یک گیتار روی صندلىللىی نشسته و ملودی لطیفی را

می نوازد.‏ وی هر از گاهی از صندلىللىی خود در کنج صحنه جدا شده و با مبریبرزانسبىنبىی شکسته در صحنه

حرکت می کرد.‏ این مبریبرزانسن ساده اما درست برابمیبممان این گونه تداعی می کند که این فضا متعلق به هر

دو فردی است که در صحنه حضور دارند و در واقع صحنه معرفىففىی ما،‏ صحنه رئالیسبىتبىی یک تیمارستان

است.‏ نکته ای که عارض شدم دوباره به آن باز خواهیم گشت ‏همھهممبنیبنن جاست که بیمار روابىنبىی ‏بمنبممایش ما

که تا این جای کار کمی در مورد کارا کبرتبررش با تردید مواجه شده ابمیبمم که آیا وی خلبان است یا شازده

کوچولو،‏ با این ترفندِ‏ کارگردان به فرم دقیق خود می رسد.‏ این ترفند چیست و چگونه اجرا می شود؟

صحنه ای که شرحش را عارض شدم،‏ ‏لحللححظابىتبىی ادامه می یابد تا این که نور به طور کلی گرفته شده و

صحنه خالىللىی می شود.‏ خالىللىی شدن صحنه از نور و رفبنتبنن ما در تاریکی مطلق،‏ مرزِ‏ ببنیبنن دنیای بروبىنبىی و

دروبىنبىی بیمار روابىنبىی ماست.‏ بیمار روابىنبىی در تاریکی مطلق،‏ با ‏لحللححبىنبىی افسارگسیخته ) ‏همھهممچون کلافگی و

بیچارگی خلبان در وسط بیابان ( شروع به فریاد این ‏جمججمملات می کند : " ا گه گذارتون توی کویر به اون

نقطه افتاد،‏ خواهش می کنم عجله نکنید.‏ صبرببرر کنید تا زمابىنبىی برسه که اون ستاره درست بالای سرتون

باشه...‏ ". با این دیالوگ و این ‏لحللححن و گویش درست کنش گر ) لیلی شجاعی ( بر ما مسجّل می شود که

وی خلبان ‏بمنبممایش است.‏ اما آن ‏لحللححن کودکانه پیش از تاریکی مطلق صحنه که بود که این گونه لطیف

!29


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

حرف می زد؟ این کنجکاوی کودکانه ریشه در کجای این شخصیت داشت و از کدام سرمنشأ وجودی

وی بیان می شد؟ این ‏همھهممان ترفند رویکرد صحیح کارگردان به شاهکارِ‏ ا گزوپری است.‏ این که

کارا کبرتبرری به نام شازده کوچولو اصلا وجود عیبىنبىی و حقیقی ندارد بلکه این شخصیت،‏ ‏بجببجخشی ‏بهنبههفته در

‏بهنبههاد خلبان است و اساساً‏ حضور عیبىنبىی شازده کوچولو ) فرشته حسیبىنبىی ( در صحنه به صورت ‏مجممججزا از

کارا کبرتبرر ‏مجممجحوری،‏ خود ‏بمنبممود تقابل برون و درون خلبان قصه ی ا گزوپری است که مهرداد خامنه ای به

خو ‏بىببىی از پسِ‏ ‏بمنبممایشی کردن این مهم برمی آید.‏ با آمدن دوباره نور،‏ پرستار یا مردِ‏ گیتاربه دست ما به

هیچ عنوان از جایش تکان ‏بمنبممی خورد.‏ چرا؟ چون ما الان دیگر در فضای تیمارستان نیستیم که او از

خود اختیار حرکت داشته باشد.‏ بلکه ما الان در دنیای ذهبىنبىی خلبان بوده و این فضا ‏بجتبجحت ‏بمتبمملک اوست.‏

اما چرا کارگردان وی را تا پایان ‏بمنبممایش ‏مجممجحکوم به نشسبنتبنن روی صندلىللىی کرده است.‏ البته مهرداد

توضیحابىتبىی در این باره می دهد که قانع کننده نبوده و متاسفانه به فرم اجرابىیبىی وی نزدیک ‏بمنبممی شود.‏ اما

تغیبریبرر در ‏لحللححن موسیقی در فضای دروبىنبىی و بروبىنبىی کارا کبرتبرر الزامی به نظر می رسد.‏ در شروع ‏بمنبممایش،‏ لطیف

بودن موسیقی حالبىتبىی درمابىنبىی و مدیتیشِن برای بیمار روابىنبىی دارد.‏ خیلی هم عالىللىی.‏ اما این روند تا پایان

‏بمنبممایش تغیبریبرر ‏بمنبممی کند.‏ تصور کنید ا گر این گونه می شد که این نوازنده در شروع ‏بمنبممایش و پیش از تاریکی

به کلی فالش می زد و پس از تاریکی و ورود به دنیای ذهبىنبىی بیمار روابىنبىی،‏ ملودی اش روان و اصطلاحاً‏

ژوست می شد.‏ حال آن که این شکل،‏ گواهی بود بر زیبابىیبىی اندیشیدن یک بیمار روابىنبىی که این دو،‏

پارادوکسی است که ا گزوپری در وجود خلبان خود ‏بهنبههاده است.‏ البته پرستار ما در ادامه از این

قرارداد ‏بمنبممایشی خود کنده شد و عملاً‏ به آن چبریبرزی که حقیقتاً‏ هست ) آهنگساز ‏بمنبممایش ( بدل می شود.‏

این رویکرد کمی کج سلیقگی کارگردان است چرا که می شد با فرمی شکیل تر،‏ هویت ساخته شده

برای وی را تا پایان ‏بمنبممایش حفظ کرد.‏ البته اردوان عزیزی به ‏بمتبممهیدات موسیقابىیبىی خود،‏ تاثبریبرر در ریتم و

فضای ‏بمنبممایش می گذارد،‏ گاه ‏لحللححن ملودی اش ترسنا ک و خشمگبنیبنن ‏همھهممچون خلبان و گاهی به لطافت سوال

و جواب های شبریبررینِ‏ شازده کوچولو می شود.‏ با ورود شازده کوچولو به صحنه سوالىللىی که پیشبرتبرر در

ذهنمان می چرخید،‏ دوباره احیا می شود.‏ این که باز جنسیت شازده کوچولو برابمیبممان سوال ابجیبججاد می کند.‏

به هر حال ا کبرثبرر ‏مجممجخاطبان این ‏بمنبممایش با داستان شازده کوچولو آشنا هستند.‏ می دانند که خلبان این ‏بمنبممایش

یک مردِ‏ میانسال و شازده کوچولویش نبریبرز یک پسربجببجچه است با موهای طلابىیبىی.‏ انتخاب دو کنش گر این

‏بمنبممایش به درسبىتبىی از سوی کارگردان ابجنبججام شده است.‏ ا گر مهرداد به عنوان کارگردان ‏بمنبممایش،‏

رویکردی روانکاوانه ) دروبىنبىی ( نسبت به این مبنتبنن دارد،‏ می داند که دنیای دروبىنبىی خلبان با وجود

کنکاش هابىیبىی که روانشناسان در طول بازخوابىنبىی این داستان صورت داده اند،‏ ‏همھهممچنان پرابهببههام است.‏ این

!30


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

ابهببههام به خو ‏بىببىی در مورد جنسیت کنش گران ‏بمنبممود پیدا کرده است.‏ کمی به ‏سمشسممایلِ‏ صورتِ‏ این دو کنش گر

تأمل کنیم.‏ فرشته حسیبىنبىی آن طراوت،‏ شادابىببىی،‏ کودکانگی و فانبرتبرزی موجود در شخصیت شازده کوچولو

را داراست و از آن طرف،‏ لیلی شجاعی با صوربىتبىی استخوابىنبىی و نگاهی نافذ،‏ سردی،‏ کلافگی و خشمِ‏

کارا کبرتبرر خلبان را اشاعه می دهد.‏ این انتخاب های صحیح در مورد شخصیت های روباه،‏ ملکه و

خودپسند نبریبرز اتفاق می افتد.‏ اما آیا فانبرتبرزی موجود در کارا کبرتبررها در فضاسازی ‏بمنبممایش نبریبرز هویدا می شود؟

آیا این فضاسازی با ساده زیسبىتبىی ‏بهنبههفته در مبریبرزانسن های خامنه ای منطبق می شود؟ تا اینجای کار،‏ مهرداد

خانِ‏ ما کاملا به ا گزوپری و متنش وفادار است و در ادامه هم در تلاش است که به وی و نگاه جهان

‏سمشسممولش به دنیا و مسائل پبریبررامونش خیانت نکند اما این جا پای یک اما به میان می آید.‏ اما مهرداد نکته

ببنیبننِ‏ ما تا چه حد به فضاسازی شازده کوچولو و پیوندش با سیارات ‏مجممجختلف حساب شده عمل می کند؟

بیایید کمی به تشرتحیتحح این فضاسازی ببرپبررداز ‏بمیبمم.‏ ‏بمتبممامی کارا کبرتبررها در سیارات ‏مجممجختلف که شازده کوچولو به

آن ها برمی خورد،‏ تصویرشان در ‏بمنبممای کلوزآپ از پیش ضبط شده و در پرده انتهابىیبىی صحنه به ‏بمنبممایش

درمی آید.‏ ) حال تصور کنید که گر ‏بمیبمم و لب های قرمز رنگ برخی دوستان در این ‏بمنبممای درشت،‏ تا چه

حد می تواند زننده باشد.‏ ( این رویکرد به شدت به فضاسازی فانبرتبرزی در اجرا ضربه زده است.‏ ‏سمشسمما به

عنوان ‏مجممجخاطب ‏بمنبممی توانید به عنوان مثال ببنیبنن کارا کبرتبرر ملکه و جغرافىففىی دان تفاوبىتبىی از نظر تیپیکال قائل

شوید.‏ در دنیای آن ها که ‏مجممججازی ) ‏مجممججاز نسبت به حقیقتِ‏ زنده در تئاتر ( نبریبرز هستند،‏ فقط یک کلوزآپ

است و بس.‏ نه فضاسازی ای دارد که به تیپ آن ها کمک کند و نه با فرم اجرابىیبىی انطباق دارد.‏ چرا که ما

تا کنون از ‏مجممججاز بودن شخصیت شازده کوچولو در درام ا گزوپری و ‏بمنبممایش خامنه ای حرف زدبمیبمم.‏ حال

ارتباط شازده کوچولو به عنوان یک قرارداد از پیش تعبنیبنن شده " تئاتری " مببىنبىی بر ‏مجممججاز بودنش با

تصاویری ‏مجممججازی،‏ ‏بمنبمماینده ی کدام گوشه از مبنتبنن ا گزوپری است؟ چگونه می توان این نقض قرارداد را

توجیه کرد؟ ساده انگاری کارگردان در هر ‏لحللححظه از ارتباط شازده کوچولو با کارا کبرتبررهای ‏مجممججازی حس

می شود.‏ حال توجه ‏سمشسمما را به یکی از درخشان ترین این صحنه ها در شاهکار ا گزوپری جلب می کنم.‏

صحنه مواجه ی شازده کوچولو با روباه.‏ بگذارید کمی از علل درخشش این صحنه برایتان بازگو کنم.‏

‏همھهممه ی ما می دانیم که روباه ‏بمنبمماد مکر و حیله گری است.‏ این موجود حبىتبىی در دنیای واقعی هم از چنبنیبنن

صفبىتبىی برخوردار است.‏ ا گر توجه کرده باشید،‏ متوجه خواهید شد که صحنه ی رویارو ‏بىیبىی شازده کوچولو

و روباه کمی برابمیبممان آشنا می آید.‏ انگار در اثری دیگر،‏ ‏بمنبممونه چنان رویارو ‏بىیبىی را دیده ابمیبمم.‏ توجه تان را به

صحنه مواجه شدن پینوکیو و روباهِ‏ مکار را یادآوری می کنم.‏ ‏بىببىی تردید در نگاهِ‏ اول این دو رویارو ‏بىیبىی

بسیار به هم شباهت دارد.‏ این وجه شباهت در ساختار شخصیبىتبىی پینوکیو و شازده کوچولو ‏بمنبممود دارد

!31


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

چرا که هر دوی آن ها اطلاعات کمی از جهان پبریبررامون خود دارند.‏ اما روباه در " شازده کوچولو " هیچ

وجه اشبرتبررا کی با روباه داستان پینوکیو ندارد و این جا ‏همھهممان نقطه طلابىیبىی روایتِ‏ ا گزوپری است.‏

ا گزوپری عامدانه از روباه در این صحنه استفاده می کند،‏ وی با این ‏بمتبممهید می خواهد به بزرگبرتبرر ها طعنه

زند که احساسابىتبىی چون عاطفه،‏ مهر و ‏مجممجحبت در موجودی که ذاتش حیله گری است یافت می شود اما در

آن ها نه.‏ روباه عامدانه از واژه " اهلی کردن " به جای واژه " عشق " استفاده می کند چرا که قرارداد

روابىیبىی داستان نبریبرز چنان اجازه ای ‏بمنبممی دهد.‏ ا گر دقت کنید،‏ درمیابید که عنصر " زمبنیبنن " در این روایت،‏

عنصری کاربردی و دراماتیک پیدا کرده و واژه هابىیبىی چون " عشق " روی این سیاره به فرم ‏بمنبممبریبرر سد.‏

چرا که وجهی از " عشق " آسمسسممابىنبىی و " فرا زمیبىنبىی " است.‏ با این حساب واژه " اهلی کردن " به مراتب

زمیبىنبىی تر از واژه " عشق " است.‏ حال ارتباط احساسی " اهلی کردن " برای شروع یک رابطه ببنیبنن

انسان و حیوان بسیار کاربردی تر است.‏ انسان از دیرباز با حیوانات ‏مجممجختلف در ارتباط بوده و خوب این

واژه را حس می کند.‏ حال این صحنه درخشان چگونه در ‏بمنبممایش مهرداد خامنه ای اجرا می شود؟

تصویر روباه ) با کنش گری فوق العاده " ایرج تدین " که تنها با میمیک صورت به انتقال احساس

کارا کبرتبررش نسبت به شازده کوچولو پرداخته و به خو ‏بىببىی از پسِ‏ این مهم برمی آید ( روی پرده به ‏بمنبممایش

درمی آید.‏ شازده کوچولو زیر نورِ‏ اسپات در آوانسن،‏ رو به ما ایستاده است.‏ در ادامه این دو با هم

دیالوگ برقرار می کنند.‏ روباه از لازمه اهلی شدن رابطه اش با شازده کوچولو می گوید.‏

روباه دیالوگی می گوید با این مضمون : " ا گه بتوبىنبىی منو اهلی کبىنبىی،‏ می توبمنبمم به صدای باد در گندم زار

گوش بدم.‏ ) منظور از گندم زار ‏همھهممان موهای طلابىیبىی شازده کوچولو ست ( حال این امر چگونه رخ

می دهد؟ به سادگی.‏ کارگردان دمِ‏ دسبىتبىی ترین راه را به ‏مجممجخاطبان پیشنهاد می دهد و آن نشان دادن

تصویر تکان خوردن گندم زار توسط باد است.‏ به ‏همھهممبنیبنن راحبىتبىی شازده کوچولو و روباه اهلی می شوند!‏

حال سادگی سطحی در این صحنه را تعمیم دهید به سایر صحنه ها.‏ این موضوع به شدت به

صحبت های ابتدابىیبىی بنده در مورد کارگردان عزیزمان صدق می کند و ‏همھهممچنبنیبنن رویکرد و نگاهِ‏ این

بزرگوار به هبرنبرر ‏بمنبممایش.‏

اساساً‏ ‏همھهممه این روضه ها را خواندم که کمی اشکت را پای این منبرببرر درآورده و تو را متوجه کاسبىببىی ما

منتقدان نبریبرز بکنم.‏ کمی درکمان کن.‏ چرا که ‏همھهممه ی نان ما منتقدان از فرم اجرابىیبىی است.‏ ا گر دلمللممان

هوس یک نقاشی گوسفند کرد،‏ کمی هوابمیبممان را داشته باش و قوچ وحشی ‏بجتبجحویلمان نده.‏ کمی به ارتقاء

کیفیت فرم ‏بمنبممایشی ات بیاندیش و ما منتقدانت را در زیر زمبنیبنن خانه ی عمو عز ت اهلی کن،‏ درست ‏همھهممان

!32


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

دم که درِ‏ ‏بمتبمماشاخانه باز شده و باد به درون سالن آمده و صدایش در سکوت ‏مجممجخاطبان که میخکوب

شده اند،‏ شنیده می شود.‏

‏شازده کوچولو

نویسنده:‏ آنتوان دوسنت ا گزوپری

مبرتبررجم:‏ شبریبررین مبریبررزانژاد

طراح و کارگردان:‏ مهرداد خامنه ای

بازیگران:‏ ‏(به ترتیب الفبا)‏ فرشته حسیبىنبىی ‏(شازده کوچولو)،‏

لیلی شجاعی ‏(خلبان)،‏ اردوان عزیزی ‏(نوازنده)‏

بازیگران فیلم:‏ منصور مبریبررزابابابىیبىی ‏(تاجر)،‏ مر ‏بمیبمم صیادمقدم

‏(فانوس بان)،‏ آویشن بیکابىیبىی ‏(جغرافیدان)،‏ ایرج تدین

‏(روباه)،‏ غزاله کنعان پناه ‏(ملکه)،‏ کیارش لبابىنبىی ‏(خودپسند)،‏

‏مجممجحمدمصطفی ملک ‏(معتاد)،‏ شیوا خا کپور ‏(گل باغ)،‏ نازنیک

گالوستانیان ‏(گل رز)،‏ فهیمه کوشا ‏(تفنگ/مار)‏

دستیار کارگردان و طراح لباس:‏ شبریبررین مبریبررزانژاد،‏

آهنگساز و نوازنده:‏ اردوان عزیزی،‏ بازیگردان:‏ منصور مبریبررزابابابىیبىی،‏

طراح گرافیک:‏ یوریک کر ‏بمیبمم مسیحی

مدیر تبلیغات ‏مجممججازی:‏ فهیمه کوشا،‏ عکاس:‏ سارا عبداللهی،‏ دستیار صحنه:‏ داریوش حسیبىنبىی،‏ نورپرداز:‏ علی

وثوفىقفىی،‏ مدیر فیلمبرببررداری:‏ ‏مجممجحمدمصطفی ملک،‏ فیلمبرببرردار:‏ امبریبرربابک رضازاده،‏ صدابردار:‏ افسانه ‏مجممجحتشمی،‏ تدوین:‏

مهرداد خامنه ای،‏ مشاور روانشناسی:‏ آزیتا کارخانه

‏بهتبههیه کننده:‏ گروه تئاتر ا گزیت‐نروژ

مکان:‏ خانه موزه استاد عزت الله انتظامی ‏(قیطریه)‏

از يكشنبه ١٢ دى ١٣٩۵ تا پنجشنبه ٣٠ دى ١٣٩۵

ساعت:‏ ١٩:٠٠

مدت:‏ ١ ساعت و ٣٠ دقیقه

‏بهببهها:‏ ١٠,٠٠٠ ،٢٠,٠٠٠ ،٢۵,٠٠٠ و ۵,٠٠٠ تومان

!33


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

۴. دستگاه به نویسندگی و کارگردابىنبىی آرمبنیبنن جوان

اجرای ‏سمسسممفوبىنبىی سکوت توسطِ‏ انقلابیون فرانسه

‏مجممججید اصغری‏

١ ‏بهببههمن ماه ١٣٩۵

آرمبنیبنن جوان را با کارگردابىنبىی ‏بمنبممایش های " قصر"‏ نوشته کافکا و " ‏همھهمملت " نوشته شکسپبریبرر به یاد می آور ‏بمیبمم

و کم و بیش با نوع نگاه و سبک اجرابىیبىی مهجورِ‏ او در تئاتر امروزمان آشنا هستیم.‏ آثار وی ‏همھهممواره توأم

با نوآوری،‏ جسارت و ریسک پذیری است و ‏همھهممبنیبنن امر موجب شد تا پای ‏بمنبممایش جدیدش که " دستگاه "

نام دارد و این شب ها در سالن کنشِ‏ معاصر اجرا می شود،‏ بنشینیم و این اثر را مورد نقد و بررسی

قرار دهیم.‏ طبق روالِ‏ معمول،‏ کارمان را با وا کاوی پوسبرتبررِ‏ ‏بمنبممایش شروع می کنیم.‏ پوسبرتبررِ‏ ‏بمنبممایش که گاه

به عنوان ویبرتبررین اجرا از آن یاد می شود،‏ باید تا حدودی ‏مجممجخاطب را از فضای حا کم بر آن چه روی

صحنه رخ می دهد آ گاه کند وخوشبختانه این امر کم و بیش در پوسبرتبرر ‏بمنبممایش " دستگاه " دیده

می شود.‏ پوسبرتبرر ‏بمنبممایش تلفیقی از یک ‏سمشسممشبریبررِ‏ خون آلود و یک ساز را نشان می دهد که اینک به یک

پدیده جدید ) یا ‏بهببههبرتبرر است بگوییم به یک دستگاه ( بدل گشته و قرار است کارابىیبىی تازه ای از خود را

بروز دهد.‏ باطن ‏همھهممان است و ماهیت نبریبرز ‏همھهممان.‏ این سیمای دستگاه است که تغیبریبرر کرده و رنگ دیگری

به خود گرفته است.‏ با توجه به این که مبنتبنن ‏بمنبممایشنامه برداشبىتبىی آزاد است از " مرگ دانتون " نوشته

گئورک بوشبرنبرر و انقلاب کببریبرر فرانسه،‏ می توان مُتصور شد که دیکتاتوری ) چه پیش از انقلاب و چه پس

از انقلاب کببریبررفرانسه ( و تروریسم ‏همھهممچنان زنده است و فقط با الفاظی چون " عدالت "، " برابری " و "

برادری " تن پوش تازه ای برای خود دست و پا کرده است.‏ اما نکته مهم این جاست که این ‏بمنبممایش

درباره " دستگاه " نیست و دغدغه پرداخبنتبنن به یک ماشبنیبنن را ندارد.‏ به نظرِ‏ اینجانب،‏ عنوان " سیستم

" به مراتب با ماهیت اثر متناسب است چون دقیقا ‏بمنبممایش درباره سیستمی است که بعد از انقلابِ‏ فرانسه

به قدرت رسیده و سپس در جهت خلاف آرمان های انقلابىببىی خود اقدام می کند.‏ نکته جذاب ‏بمنبممایش این

است که آرمبنیبنن جوان در تلاش است که دست و پا شکسته و با لُکنتِ‏ زبان،‏ میان رویدادهای رخ داده

در انقلاب کببریبرر فرانسه و ماجرای مرگِ‏ دانتون با رویدادهای سیاسی معاصرِ‏ ایران ابجیبججاد پیوند ‏بمنبمماید.‏ این

که آیا توانسته این مهم را به اجرا برساند خود مسئله ای است که در ادامه به آن می پرداز ‏بمیبمم.‏ با توجه

!34


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

به خطِ‏ قرمزهابىیبىی که برای تئاترِ‏ ما تعریف شده،‏ ‏بمنبممایش ناچار است که از زبان مستقیم گو ‏بىیبىی حذر کند و

روی بیاورد به زبان ‏بمنبمماد و ‏سمسسممبولیسم.‏ ‏مجممججبور است کمی منقبض باشد و ‏سمشسممرده ‏سمشسممرده صحبت کند.‏ اساساً‏

برای ‏همھهممبنیبنن است که نوعی تصنع در نوعِ‏ حرف زدن کنش گران این ‏بمنبممایش حس می شود که خوشبختانه

این امر در ذوق ‏مجممجخاطب نزده و به کار می نشیند.‏ اما نکته ای که در باب ‏بمنبممایش های ‏بمنبممادگرایانه وجود

دارد این است که اغلبِ‏ این ‏بمنبممایش ها به ویژه در ‏بمنبممایشنامه و فرم اجرابىیبىی در و پیکر خاصی ندارند و

چنبنیبنن حس می شود که ‏بمنبممایش تبدیل شده به مسبریبرری برای رژه ی کارناوال های فرمالیسبىتبىی.‏ گو ‏بىیبىی طراح و

کارگردان ‏بمنبممایش هر آن چه به عنوان ایده اجرابىیبىی به ذهنش خطور کرده را وارد صحنه کرده است.‏

زیرا چنبنیبنن استنباط می شود که این دست از ‏بمنبممایش ها دارای پبریبررنگ یا پِلات روابىیبىی و فرمی واحدی

نیستند.‏ اما این گزاره ‏همھهممیشه در مورد ‏بمنبممایش های ‏بمنبممادگرایانه صِدق ‏بمنبممی کند و کارگردابىنبىی که تبریبرزهوش

باشد،‏ می تواند ‏همھهممه ایده ها و عناصرِ‏ بصری را در یک مسبریبرر هدایت کرده و از چندزبابىنبىی شدن اجرای

خود جلوگبریبرری کند.‏ باز هم جای بسی امید است که آرمبنیبنن جوان توانسته تا حدودی این مهم را به

عینیت برساند.‏ این که مشاهده می شود که طراح و کارگردان اثر برای هر یک از عناصر فرمی کار،‏

اندیشیده و آن را در جای مناسب خود قرار داده است،‏ ‏مجممجخاطب را دلگرم می کند.‏ وارد سالن که

می شو ‏بمیبمم،‏ صحنه در تاریکی مطلق است و هیچ چبریبرزی دیده ‏بمنبممی شود ) با توجه به مکث طولابىنبىی ای که

بعد از روشن شدن صحنه وجود دارد،‏ نشان می دهد که تاریکی مطلقِ‏ پیش از شروع ‏بمنبممایش برای

کارگردان از اهمھهممیت بالابىیبىی برخوردار بوده تا توجه ‏مجممجخاطب را بیشبرتبرر به ابمتبممسفر حا کم بر صحنه جلب ‏بمنبمماید.‏

( و تنها صدای خوش سازِ‏ سنتور را می شنو ‏بمیبمم.‏ با توجه به این که می دانیم روایتِ‏ ‏بمنبممایش در فرانسه

می گذرد،‏ سازِ‏ ایرابىنبىی سنتور در جایگاهِ‏ یک نشانه و ‏بمنبمماد عمل می کند.‏ گو ‏بىیبىی نوعی قرارداد است با

‏مجممجخاطب تا برایش مشخص کند که بیش از حد وارد درونیات مسائل نشود و می تواند چنبنیبنن رویدادی را

در فضای سیاسی داخل کشورمان نبریبرز مُتصور شود.‏ رفته رفته صدای موزون سنتور به صدابىیبىی خشک و

ماشیبىنبىی تبدیل می شود.‏ این رویکرد کاملا با توضیحی که درباره پوسبرتبرر ‏بمنبممایش عارض شدم نبریبرز هم

راستا است.‏ از ظاهر ) ساز)‏ به باطن ) ‏سمشسممشبریبرر)‏ رسیدن.‏ صدا کم کم جان می بازد و نور پا به صحنه

می گذارد.‏ یک دیوار چو ‏بىببىی در انتهای صحنه قرار دارد که یک در،‏ در ‏سمسسممتِ‏ راست و یک مغازه با

کرکره بسته در ‏سمسسممتِ‏ چپ پیکرِ‏ خود جای داده است.‏ این دکور تا کید دارد که صحنه ی ما یک فضای

ببریبرروبىنبىی است مانند خیابان.‏ دقیقا جابىیبىی که ‏بمتبممامِ‏ اعبرتبرراضات و انقلاب ها در آن رخ می دهد و آن جابىیبىی نیست

جز خیابان.‏ این بسبرتبرر در تلاش است که نگاهی کلی به جامعه داشته باشد اما در ادامه که ‏بمنبممایش وارد

‏بهنبههادِ‏ خانواده می شود،‏ این فضا کارابىیبىی خود را از دست می دهد.‏ در انتهای ‏سمسسممتِ‏ چپ صحنه،‏ سنِ‏

!35


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

متحرک سخبرنبررابىنبىی قرار دارد.‏ متحرک است چون فردی که روی آن است باید بر ‏همھهممه ی گوشه و کنار

انقلاب اشراف داشته باشد.‏ در آوانسن نشیمنگاهی چو ‏بىببىی قرار دارد و در ‏سمسسممت راست صحنه نبریبرز

شیء ای مبهم زیر ملحفه ای سفید دیده می شود که پس از برداشته شدن ملحفه،‏ با یک گیوتبنیبنن مواجه

می شو ‏بمیبمم.‏ دانتون ) ‏مجممجحمدرضا علی ا کبرببرری ( چشم و دست و پا بسته،‏ زیر نشیمنگاه چو ‏بىببىی خفته است و

بیدار شدنش توسطِ‏ سایر کنش گران،‏ نشان دهنده بازگو کردن روایتِ‏ انقلاب و ‏بجنبجحوه اجرا شدن مرگ

اوست.‏ این فِلش فورواردی که در ابتدای ‏بمنبممایش شاهدش هستیم به طور عامدانه تعلیق روابىیبىی را از

‏بمنبممایش سلب می کند تا نظر ‏مجممجخاطب بیشبرتبرر به مسائل مهم تری که در اجرا رخ می دهد،‏ جلب شود.‏ رنگ

غالب صحنه و پوشش کنش گران خا کسبرتبرری است تا نوعی فضای خنبىثبىی بر اجرا حا کم شود تا ‏مجممجخاطب به

سرعت به قضاوت در مورد کارا کبرتبررها نبرپبرردازد.‏ در کنار این صحنه پردازی هوسمشسممندانه،‏ تعامل و ارتباط

کنش گران با هم،‏ مهم ترین نکته ای است که مورد توجه قرار می گبریبررد.‏ روابطی که غبریبررِ‏ واقعی نیست اما

به شدت عجیب است.‏ این نوعِ‏ تعامل منقبض،‏ وهم آلود و مستأصل ریشه در ذاتِ‏ اتفاق است که در

روند انقلاب فرانسه رخ داده است.‏ این ا کت ها و رفتارها منجر به پدید آمدن نوعی سکوت شده اند که

ازخشم،‏ کینه و نفرت سرشار است.‏ برای بیان ‏بهببههبرتبرر این گزاره نظرتان را به این صحنه درخشان از

‏بمنبممایش جلب می ‏بمنبممابمیبمم :

جعفر کرمابىنبىی در این صحنه نقشِ‏ کارگری را ایفا می کند که از انقلابیون بوده و اینک وظیفه تعمبریبرر،‏

بازسازی و نگهداری دستگاه گیوتبنیبنن را به عهده دارد.‏ حال بگذر ‏بمیبمم که رابطه او با این دستگاه چقدر

می تواند در شکل گبریبرری کارا کبرتبرر و خشم دروبىنبىی وی نقش داشته باشد،‏ چون ‏بىببىی تردید با ‏همھهممبنیبنن دستگاه

سر از تنِ‏ بسیاری از ‏مجممجخالفان انقلاب فرانسه جدا کرده است.‏ در ‏بىپبىی تعمبریبررابىتبىی که روی دستگاه ابجنبججام

می دهد،‏ دستش دچار جراحت می شود و جالب این جاست که هیچ نشانه دردی در سیمای او پدیدار

‏بمنبممی شود ) چون دیگر درد را احساس ‏بمنبممی کند و ‏همھهممانطور که در دیالوگ هایش به آن اشاره می کند با

زخم کنار آمده است ( وی با دسبىتبىی خوبىنبىی أش را به سایر کنش گران نشان می دهد و با ‏بىببىی تفاوبىتبىی آن ها

مواجه می شود.‏ این ‏بىببىی تفاوبىتبىی از ‏جمججممله عللی است برای پدید آمدن خشم ‏بهنبههابىنبىی در وچود وی.‏ اما الهللهھه

‏بجببجخشی که در این صحنه در نقش معشوقه ی او ظاهر می شود،‏ دست خوبىنبىی وی را تیمار می کند.‏ کرمابىنبىی

دیالوگ های به ظاهر ساده ای در مورد زخم،‏ خون،‏ جراحت و دست بر زبان جاری می کند.‏ اندازه

صدای او بسیار ضعیف بوده اما سرشار از خشم و نفرت است.‏ هر مکبىثبىی که ببنیبنن ‏جمججمملاتش می گذارد،‏

وحشت را به اوج می رساند.‏ با این حال ‏سمسسممپابىتبىی ما را نسبت به خود برمی انگبریبرزد.‏ این سکوت در جای

جای ‏بمنبممایش وجود دارد و تاثبریبرر سهمگیبىنبىی رویِ‏ ‏مجممجخاطبان می گذارد.‏ ناغافل ‏بمنبمماند که آرمبنیبنن جوان نبریبرز در به

!36


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

وجود آمدن مکث و سکوت هابىیبىی این چنبنیبنن تاثبریبررگذار نقش داشته و پر واضح است که روی تک تکِ‏ این

‏لحللححظات کار شده است.‏ تاثبریبرر سکوت هابىیبىی که در این ‏بمنبممایش وجود داشت،‏ چنان رِخوبىتبىی در ‏مجممجخاطبان ابجیبججاد

کرده بود که اغلب نایِ‏ تشویق کردن کنش گران در خابمتبممه ‏بمنبممایش را نداشتند.‏ باید بگو ‏بمیبمم که با ‏بمتبمماشای

این ‏بمنبممایش کمی به وضعیت تئاترمان امیدوار شدم و خوشحالمللمم که کارگردانابىنبىی ‏همھهممچون آرمبنیبنن جوان

هستند که بدون هیچ ادعا و دغل کاری های راتحیتحج،‏ نگاه درسبىتبىی به مسئله فرم دارند و از خودبمنبممابىیبىی های

کذابىیبىی به دور هستند و بدون حاشیه خاصی در تلاشند تا ‏بمنبممایشی مبتبىنبىی بر فضای روزِحا کم بر جامعه را

روی صحنه بیاورند.‏

دستگاه

نویسنده،‏ طراح و کارگردان:‏ آرمبنیبنن جوان

بازیگران:‏ مرتضى اسمسسمماعیل کاشى،‏ ‏مجممجحمدرضا على ا کبرببررى،‏ الاهه ‏بجببجخشى،‏ جعفر کرمابىنبىى

‏بهتبههیه کننده:‏ مهرداد ‏بهببههاءالدیبىنبىى

صدا:‏ فرهاد مهندس پور

دستیار کارگردان:‏ فروغ آبسالان

طراح صدا و موسیقى:‏ نیما کاظمى

نوازنده:‏ سید مهدى کرمابىنبىى

طراح پوسبرتبرر و بروشور:‏ ‏مجممجحمد صادق زرجویان

تبریبرزر:‏ ‏مجممجحمد صادق زرجویان

عکاس:‏ ‏مجممجحمد صادق زرجویان

مشاور دکور:‏ مصطفى مرادیان

مشاور لباس:‏ سهیلا صالحللححى

مدیر روابط عمومى:‏ روح الله زندى

تبلیغات ‏مجممججازى:‏ امبریبرر قالیچى

منشى صحنه:‏ نگبنیبنن کشفى

مدیر تولید:‏ نورالدین حیدرى ماهر

‏مجممججموعه کنش معاصر،‏ ‏بمتبمماشاخانه پایتخت

يكشنبه ١٢ دى ‎١٣٩۵‎تا ‏جمججممعه ٠٨ ‏بهببههمن ١٣٩۵

زمان:‏‎٢٠:٣٠‎

مدت:‏ ١ ساعت

‏بهببهها:‏ ٣٠,٠٠٠ تومان

!37


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

۵. اسکورسبریبرزی به نویسندگی و کارگردابىنبىی رسول کاهابىنبىی

ابهببههام در ‏“چه ‏"؛ بلاتکلیفی در ‏"چگونه “

‏مجممججید اصغری‏

١٢ ‏بهببههمن ماه ١٣٩۵

‏بمنبممایش " اسکورسبریبرزی " ) که ا گر بشود اسمسسممش را ‏بمنبممایش گذاشت که اینجانب بعید می دابمنبمم ( اثری به

شدت سطحی،‏ زرد و سخیف است.‏ از آبجنبججا که نه قصه ای دارد و نه کارا کبرتبرری برابمیبممان می سازد،‏ ناچار

دست می زند به چرندگو ‏بىیبىی و پرندپردازی.‏ اثری به شدت رو به عقب ‏(نسبت به آثار قبلی کارگردان

عزیز)‏ که ‏بىببىی شک در شأن و حرمت جشنواره فجر است.‏ جشنواره ای که مدت هاست خود را ‏بىببىی آبرو

کرده و فقط هست که صابون به دلمللممان زنیم که ما هم یک جشنواره ای دار ‏بمیبمم و صدهزارمرتبه شکر!‏

اما ا گر از حق نگذر ‏بمیبمم،‏ پوسبرتبرر ‏بمنبممایش به شدت با اثر متناسب است.‏ پوسبرتبرری به شدت شلخته و کلیشه ای

که تاحدودی برابمیبممان مشخص می کند که با چه اثر سطح پاییبىنبىی مواجه هستیم.‏ ای بابا چقدر سخت

می گبریبرری آقای اصغری.‏ ‏بمنبممایش است دیگر.‏ مگر توقع داشبىتبىی " راننده تا کسی"‏ اسکورسبریبرزی!‏ را ببیبىنبىی.‏ با

آن فیلمنامه مضحک پُل شریدر و کنش گری مسخره رابرت دنبریبررو!‏

این ‏بمنبممایش یا هرآن چه خواستید اسمسسممش را بگذارید با وجود این که عنوان " اسکورسبریبرزی " را یدک

می کشد نه درباره مارتبنیبنن اسکورسبریبرزی است و نه درباره سینما.‏ اساساً‏ در حد و اندازه این حرف ها

نیست که چنبنیبنن دغدغه ای داشته باشد.‏ اثر با هزار زور و تقلّا میخواهد روایت یک جوان آس و پاسِ‏

کردستابىنبىی را بگوید که به سودای بازیگر شدن به ‏بهتبههران آمده و اینک توانسته نقش کوچکی در یک

گروه سینمابىیبىی برای خود دست و پا کند.‏ اما او دیالوگش را اشتباه می گوید.‏ فیلم خراب می شود.‏ عوامل

به جان هم می افتند و ‏بمنبممایش به پایان می رسد.‏ ‏(جالب بود،‏ نه؟!)‏ لطفا با تعجب نگویید " ‏همھهممبنیبنن؟!‏ ". ‏سمشسمما

که دیگر منتقد نیستید.‏ لطفاً‏ سخت نگبریبررید و از این ‏بمنبممایش فاخر و جشنواره مبریبرزبانش که به قول

خودشان وظیفه دارند که نشاط و امید را به جامعه تزریق کنند،‏ لذت ببرببررید.‏ البته ا گر لذبىتبىی یافتید.‏

جدای از ‏همھهممه این خزعبلات،‏ این که کارگردان عزیزمان سوای از نویسندگی و کارگردابىنبىی عنوان "

طراح " را نبریبرز پیشوند نام مبارکشان گذاشته اند را کجای دلمللممان بگذار ‏بمیبمم.‏ به یاد یکی دیگر از

!38


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

‏بمنبممایش های حاضر در ‏همھهممبنیبنن جشنواره ببنیبنن المللممللی افتادم.‏ ‏بمنبممایشی که هیچ چبریبرز ‏(دقت کنید هیچ چبریبرز)‏ روی

صحنه ندارد جز چهار کنش گر که به صحنه می آیند و وراجی می کنند و یاعلی.‏ با این وجود نامِ‏ شریفِ‏

‏"طراح صحنه"‏ در بروشور،‏ تراژیک است یا کمیک؟!‏ واقعا برداشت دوستان از " طراحی " یا " طراح

بودن " چیست؟ به واقع به چه می اندیشند که با غرور و صلابت چنبنیبنن عناویبىنبىی را به ریش خود

می بندند و صدالبته جایزه های جشنواره ی فاخرمان را نبریبرز درو می کنند.‏ اما عمق فاجعه صرفاً‏ در این

خودبمنبممابىیبىی های کذابىیبىی نیست.‏ فاجعه از آن جابىیبىی شروع می شود که ما به عنوان صاحب اثر تکلیفمان با

خودمان مشخص نیست.‏ بیشبرتبرر دنبالِ‏ مبرتبرر و معیار و سلیقه داوران جشنواره ابمیبمم تا ‏مجممجخاطبان.‏ سازِ‏ حدیث

نفسمان چبریبرز دیگری است و رقصِ‏ ‏بمنبممایشمان چبریبرز دیگری.‏ هنوز به عنوان ‏بمنبممایش نامه نویس ‏بمنبممی دانیم کجا

ایستاده ابمیبمم.‏ چه در جامعه و کوچه و بازار دیده ابمیبمم و چه روی کاغذ آورده ابمیبمم.‏ مشکل این ‏بمنبممایش این

است که " چه ‏"أش هم در نیامده چه برسد به " چگونه ‏"أش.‏ اساساً‏ گیج است و ‏بمنبممی داند چه

می خواهد و ‏مجممجخاطب را به کجا می برد.‏ و چون سر و شکلی ناتورالیسبىتبىی به خود گرفته،‏ خود را از قید و

بند مبریبرزانسن و طراحی آن رها کرده است.‏ ایده ها در جهت این رویکرد هستند که باورپذیری را مثلاً‏ به

اوج خود برسانند.‏ در واقع در تلاشند که ‏بمنبممایش را از ذاتِ‏ ‏بمنبممایش جدا سازند اما زهی خیال باطل.‏ در

صدد اینند که خودِ‏ تئاتر با ‏همھهممه تعاریف و قراردادهایش را ‏بجتبجخریب کنند اما در واقع این تئاتر است که

آن ها را رسوا می کند.‏ به عنوان مثال کنش گران نامِ‏ واقعی خود را روی صحنه صدا می زنند و در

هنگامِ‏ درگبریبرری به صورت واقعی یکدیگر را لت وپار می کنند و تو به عنوان ‏مجممجخاطب با خود می گو ‏بىیبىی

آخر چرا.‏ دوستان ‏بمنبممی دانند که تئاتر به هیچ وجه به کسی باج ‏بمنبممی دهد.‏ آن هم تئاتر ‏بىببىی ‏بجببجخاری که بیش

از صددرصد!‏ ‏بمتبمماشاچیانش نبریبرز تئاتری هستند.‏ این درگبریبرری های روی صحنه قرار است ‏بجببجحران بیافریند؟

مرا ‏بجتبجحت تاثبریبرر قرار دهد؟ دلسوزی مرا بربیانگبریبرزد؟ قرار است چه کار کند؟ ا گر این کنش گران سی یا

چهل شب به اجرای این اثر ببرپبرردازند،‏ در پایان این دوره ‏بمنبممایشی چبریبرزی از آن ها بافىقفىی خواهد ماند؟!‏ ا گر

قرار بر خودزبىنبىی باشد که چه حاجت به نویسندگی،‏ کارگردابىنبىی و " طراحی ". اصل این است که از ذاتِ‏

خودِ‏ ‏بمنبممایش،‏ باور بیافرینیم،‏ نه این که با مشت و لگد زدن به یکدیگر ‏مجممجخاطبان را نگران کنیم و

حالشان را بگبریبرر ‏بمیبمم.‏ اما ا گر به دوخطی ‏بمنبممایش دقت کرده باشید،‏ متوجه می شوید که چنبنیبنن خلاصه

داستابىنبىی نباید بیشبرتبرر از پانزده دقیقه وقت ‏مجممجخاطبان را تلف کند و بدبهیبههی است که چنبنیبنن زمابىنبىی برای یک

‏بمنبممایش،‏ به اجرای عموم و جشنواره ‏بمنبممی رسد.‏ چاره کار چیست؟ چاره ای نیست جز این که ‏بمنبممایش را پر

کنیم از شوخی های دم دسبىتبىی و مبتذلىللىی که هیچ ارتباطی به اثر ندارند و دلیل وجودشان این است که

زمان را پر کنند و بس.‏ ادامه ‏بمنبممایش نبریبرز چرندیابىتبىی است که به صورت چند سکانس یک فیلم،‏ بارها و

!39


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

بارها تکرار می شود و ‏بمنبممی دانیم قرار است از این ‏همھهممه تکرار مکرّرات چه حاصل شود.‏ فرم ‏بمنبممایش به

صورت دست و پا شکسته در تلاش است تا تلفیقی از هبرنبرر تئاتر و سینما را به " ‏بمنبممایش"‏ ‏(چبریبرزی که

درعوامل اجرابىیبىی جهت ‏بجتبجخریب آن برمی آیند)‏ بگذارد که در این مهم نبریبرز موفق نیست.‏ ساده تصور کردن

تئاتر ‏همھهممان قدر بد است که جدی گرفبنتبنن بیش از اندازه أش نبریبرز.‏ وقبىتبىی ‏"چه"مان مشکل داشته باشد،‏

پرداخبنتبنن به ‏"چگونه"‏ مضحک می شود.‏ چنبنیبنن ‏بمنبممایشی نه می تواند شگفبىتبىی خلق کند و نه در ‏بىپبىی

‏بجتبججربه گرابىیبىی است.‏ صرفاً‏ هست که جدول جشنواره را پر کند.‏ این که ‏بمنبممایش ‏بىببىی خطر است نبریبرز به کام

مدیران جشنواره شبریبررین است و به کام ‏مجممجخاطبان تئاتر زهرمار.‏ امید است که بگذرد این تئاترهای تلخ تر

از زهر،‏ بار دگر تئاترهابىیبىی چون شکر آید.‏ نه به کام مدیران،‏ بل به کام ‏مجممجخاطبان انشاءالله.‏

اسکورسبریبرزی

نویسنده،‏ طراح و کارگردان:‏ رسول کاهابىنبىی

بازیگران:‏ خاطره حابمتبممی،‏ عطا عمرابىنبىی،‏ کوروش شاهونه،‏ داود

ونداده،‏ علی نوربىنبىی،‏ ‏بهببههزاد اسحافىقفىی،‏

‏بهتبههیه کننده:‏ لیلا رضوابىنبىی

برنامه ریز و دستیار کارگردان:‏ ‏بهببههزاد اسحافىقفىی

عکاس:‏ فاطمه رضوابىنبىی

طراح گرافیک:‏ مهدی دوابىیبىی

طراح لباس:‏ رسول کاهابىنبىی

طراح نور:‏ رسول کاهابىنبىی

نشابىنبىی:‏ تقاطع خیابان انقلاب و ولىللىی عصر،‏ ‏مجممججموعه فرهنگی و

هبرنبرری تئاترشهر

تئاترشهر ‐ سالن قشقابىیبىی

سه شنبه ٠۵ ‏بهببههمن ١٣٩۵

زمان:‏ ١٧:٣٠ و ١٩:٣٠

مدت:‏ ١ ساعت

‏بهببهها:‏ ٢٠,٠٠٠ تومان

!40


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

۶. مارکس و کوکا کولا به کارگردابىنبىی کیانوش اخباری

تکان دادن نوشابه گازدار در می ۶٨

‏مجممججید اصغری‏

١۵ ‏بهببههمن ماه ١٣٩۵

‏بمنبممایش " مارکس و کوکا کولا " اثری شریف است و ‏بىببىی ادعا.‏ به شدت نسبت به اوضاع جهان پبریبررامونش

دغدغه مند است.‏ ‏بمنبممایشنامه ای آبرومند از " نیل اسکو " در ژانر کمدی سیاسی که وجه سیاسی بودنش

به کل کار می چربد و حبىتبىی پا را فراتر ‏بهنبههاده و به مسائل زناشو ‏بىیبىی یک زوج دانشجو می پردازد.‏ اساساً‏

‏بمنبممایشنامه از عنوان خو ‏بىببىی ‏بهببههره مند است.‏ چرا که کلید واژه ما در این ‏بمنبممایش " تناقض " است.‏ به کار بردن

نام " مارکس " به عنوان یک متفکرِ‏ انقلابىببىی و جامعه شناس آلمللممابىنبىی که یکی از نویسندگان مانیفست

کمونیست نبریبرز هست و تقریباً‏ بیشبرتبررین سالهللهھای عمرش را علیه تفکر نظام سرمایه داری صرف کرده در

کنار یک برند ‏مجممجحبوب و معروف آمریکابىیبىی به نام " کوکا کولا " که ‏همھهممواره در حوزه ادبیات به عنوان ‏بمنبمماد

نظام سرمایه داری از آن یاد می شود،‏ خود بیانگر روایبىتبىی متقابلانه،‏ جنگجویانه و تناقض گویانه ای ست

که انتظارمان را تا سر حد ‏بمتبمماشای یک کشمکش صحنه ای و مناظره ‏بجیبجحتمل سیاسی اقتصادی جذاب بالا

می برد.‏ اما پوسبرتبرر ‏بمنبممایش مطلب دیگری را برابمیبممان روشن می کند.‏ پوسبرتبرری که نه تنها از تقابل،‏ بلکه از

ادغام تقکر مارکس و تفکر کوکا کولابىیبىی صحبت به میان می آورد.‏ پوسبرتبرر ‏بمنبممایانگر مشبىتبىی گره کرده،‏ راسخ

و انقلابىببىی ست که از دل تفکر شیشه نوشابه ی سیاه رنگ کوکا کولا سربرآورده است.‏ این تصویر عجیب با

فوران رنگ های قرمز و سیاه در بسبرتبرر خود،‏ نه در جهت تبلیغ و اشاعه پبریبرروزی مارکس بر

سرمایه داری ست و نه بالعکس.‏ بلکه در جهت روبمنبممابىیبىی از نگاه جدیدی است که از ادغام این دو تفکر

پدید آمده است.‏ این که اتفاقات و اعبرتبرراضات خیابابىنبىی در می ۶٨ چگونه و به چه شکل به وجود آمدند

و به منصه ظهور رسیدند ‏بجببجحث دیگری است اما این که این اقدامات چه نتیجه و ‏بمثبممره ای از خود برجای

گذاشت از ‏جمججممله دغدغه های نیل اسکو در این ‏بمنبممایشنامه است.‏ حال نگاه عمیق اسکو به خیابان های

پاریس ‏بمنبممانده و پای خود را به روابط دو جوان به نام های آیدا و مورتن در یک خانه می کشاند و در

تلاش است که ماحصل اعبرتبرراضات را در روابط زناشو ‏بىیبىی این دو جوان بررسی و پیگبریبرری ‏بمنبمماید.‏ آیدا و

!41


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

مورتن به عنوان دو جوابىنبىی که سراپا انرژی هستند،‏ به شدت به یکدیگر علاقه دارند و از جهبىتبىی سرشار

از غرور و تکبرببررند در شش صحنه و در حد فاصله سال ۶٨ تا ٧۴ به مواجهه با هم می پردازند و

یکدیگر را از هر ‏لحللححاظ به چالش می کشند.‏ با این تفاسبریبرر کمی از مبنتبنن فاصله گرفته و به اجرای جناب

اخباری می پرداز ‏بمیبمم.‏ شروع ‏بمنبممایشنامه به شدت کم رمق است و این موضوع تا حدی باعث خستگی

‏مجممجخاطبان می شود.‏ دلیلش واضح است چرا که " نیل اسکو " در تلاش است که روایت آیدا و مورتن را

از ‏همھهممان آشنابىیبىی شان در سال ‎۶٨‎شروع کند و در سال ‎٧۴‎به پایان برساند و به نوعی رو به زوال رفبنتبنن

زنان و مردان برآمده از اعبرتبرراضات خیابابىنبىی را به نگارش درآورد.‏ اما کیانوش اخباری این روایت را از

پایان ‏بمنبممایشنامه آغاز کرده و در می ۶٨ به پایان می رساند.‏ با وجود این که کارگردان عزیز ما دلایل

خودشان را برای ابجنبججام این ایده به تفسبریبرر در بروشور ‏بمنبممایش توضیح داده اند اما توجیهشان برای عملیابىتبىی

کردن این ایده به بار ننشسته و تا حدی به ‏بمنبممایش لطمه وارد کرده است.‏ این نکته مهم ترین نقدی

است که بر این ‏بمنبممایش آبرومند وارد است.‏ ای کاش کیانوش اخباری ‏مجممجخاطبان را در سراشیبىببىی که نویسنده

طراحی کرده بود قرار می داد تا این رو به زوال بودن انسان ها در سال های آغازین دهه ی هفتاد بیشبرتبرر

برای ‏بمتبمماشا گران ملموس می شد.‏ با این حال ایفای عالىللىی نسرین درخشان در نقش " آیدا " و ‏بهببههرام تشکر

در نقش " مورتن " با طراحی لباس مناسب و فکر شده در بسبرتبرر یک طراحی صحنه و نورپردازی

متناسب با اثر،‏ چنان دلپذیر است که تا حد زیادی چشم ما را بر سایر ایرادات این اجرا می پوشاند.‏

‏همھهممان طور که عارض شدم ما شاهد شش صحنه هستیم که شروع ‏بمنبممایش از ششمبنیبنن صحنه شروع

می شود.‏ درست جابىیبىی که مورتن دوباره و بنا بر یک قرارداد عاطفی به دیدار آیدا می آید،‏ حال آن که

آیدا از مردی دیگر صاحب دخبرتبرری شده به نام رزا.‏ نورپردازی این صحنه به شدت سرد و حبىتبىی ‏بىببىی رمق

است.‏ درست مثل رابطه آیدا و مورتن.‏ اما وجود اندک نور گرم که تداعی کننده ‏همھهممان تناقض و حبىتبىی

‏همھهممان قرارداد عاطفی قدبمیبممی است در میان نورهای سرد خودبمنبممابىیبىی می کنند.‏ در این صحنه مورتن به طور

کامل قرمز پوش است و آیدا پوششی از رنگ های آبىببىی و سفید بر تن دارد.‏ این ترکیب رنگ ها که بیانگر

تناقضات بروز یافته از کارا کبرتبررها در پرده آخر ‏بمنبممایشنامه است،‏ از طرفىففىی ما را به یاد پرچم فرانسه

می اندازد که گو ‏بىیبىی پاره پاره شده و هر تکه اش در اختیار افراد جامعه است.‏ دیدار آیدا و مورتن در

سال ٧۴ صحبت از ابجتبجحاد دوباره جوانان فرانسوی است یا فروپاشی آن ها؟!‏ جوانابىنبىی که بعد از نوشیدن

نوشابه کوکا کولا و لذت بردن از آن به خیابان ها می رفتند و علیه نظام سرمایه داری شعار می دادند.‏

جوانابىنبىی که می پنداشتند تنها با کنار گذاشبنتبنن اداهای انتلکبىتبىی و هم شانه شدن با طبقه کارگری جامعه

می توانند کمر ‏بجتبججارت جهابىنبىی را بشکنند و عدالت اجتماعی را به عنوان مهم ترین خواسته خود به اجرا

!42


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

دربیاورند.‏ حال هر صحنه که به جلو می رو ‏بمیبمم در واقع به ‏سمسسممت شروع آشنابىیبىی پیش رفته و با شور و

هیجان بیشبرتبرری از رابطه آیدا و مورتن مواجه می شو ‏بمیبمم.‏ صحنه پنجم،‏ صحنه بارداری آیداست.‏ در این

صحنه او لباس یک دست زرد به تن دارد که با وجود حاملگی از سوی مردی دیگر،‏ نوعی تنفر در

وجود مورتن به وجود می آورد.‏ آیدا پزشک است و مورتن یک معمار.‏ مورتن خواهان احقاق

خواسته های انقلابىببىی خود و سایر دانشجویان است و آیدا خواهان به رسمسسممیت شناخبنتبنن حقوق دخبرتبرران و

زنان جامعه.‏ اما در صحنه پنجم این اهداف کاملا رنگ باخته اند.‏ آیدا که در شروع ‏بمنبممایشنامه ) پایان

اجرا ( به یک فعال نسبتا افراطی حقوق زنان تبدیل می شود و نگاه مساعدی به مردان ندارد،‏ اینک از

یک مرد ‏بجببجچه دار شده است.‏ مورتن نبریبرز که ‏همھهممواره در تلاش بوده تا حقوق کارگران را به رسمسسممیت

بشمارد،‏ اینک از آفریقا بازگشته.‏ او به آفریقا نرفته بود تا به وضع اسف بار سیاه پوستان رسیدگی کند.‏ او

آبجنبججا رفته بود تا یک بنای ‏بجتبججاری در وسط یکی از جنگل های طبیعی بسازد.‏ هر دو در این مدت که

یکدیگر را ندیده اند با فردی دیگر رابطه ای داشته اند که اینک به پایان رسیده است.‏ آن ها دوباره

یکدیگر را ملاقات می کنند و این امر به خاطر علاقه ای که به هم دارند روی می دهد.‏ حبىتبىی این علاقه

را در اوج غرور و تکبرببرر به هم بروز می دهند اما واقعیت این است که مناسبات اجتماعی و اعتقادی که

از آن ها فرد دیگری ساخته،‏ مانع این می شود که کنار یکدیگر در صلح و آرامش و احبرتبررام متقابل

زندگی کنند و از روابط عاشقانه شان کمال لذت را ببرببررند.‏ صحنه به صحنه که پیش می رو ‏بمیبمم نورها گرم تر

می شوند و در ‏لحللححظات عاشقانه،‏ حضور نور بنفش رنگ،‏ فضابىیبىی متناسب با وفاداری دو کارا کبرتبرر که از آن

سخن به میان می آورند را تداعی کرده و به شدت در خدمت ‏لحللححظه دراماتیک ‏بمنبممایش ابجنبججام وظیفه

می کند.‏ در آوانسن شش شیشه خالىللىی کوکا کولا وجود دارد که هر چه به ابتدای ‏بمنبممایش پیش می رو ‏بمیبمم،‏

دانه دانه از نوشابه سیاه پر می شوند و حضور خود را در هر صحنه،‏ بر تاثبریبرر قدم به قدم تفکر

سرمایه داری بر جوانان اروپابىیبىی نشان می دهد.‏ انگار که ‏همھهممه آن اتفاقات می ۶٨ در سیلی از نوشابه های

گازدار کوکا کولا غرق شده اند و روی کارا کبرتبررهای ‏بمنبممایش به عنوان یه زن و یک مرد از میان آن ‏همھهممه

دانشجو تاثبریبرر گذاشته است.‏ انگار با تکان دادن این نوشابه ها،‏ گازهایشان از شیشه های نوشابه سرریز

کرد و به خیابان های فرانسه ربجیبجخت و ‏همھهممانطور که به سرعت پدید آمد،‏ به سرعت نبریبرز خاموش و به

فراموشی منجر شد.‏ در انتهای صحنه،‏ صفحه ای دایره شکل وجود دارد که به نوعی تداعی کننده کره

زمبنیبنن است و در واقع پرده ای برای ویدیو پروژکشن است تا اسلایدها و تصاویر مورد نظر در آن ‏بجپبجخش

شود.‏ ببنیبنن هر صحنه کلیپ های متفاوبىتبىی از حضور تفکر سرمایه داری در قالب های متفاوت،‏ اعبرتبرراضات

دانشجو ‏بىیبىی و انیمیشن های مرتبط با موضوع ‏بجپبجخش می شود که به فضاسازی پیش از هر صحنه کمک

!43


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

شایابىنبىی می کند و زمینه سازی برای معرفىففىی هر صحنه را شکل می دهد.‏ در میان صحنه ها ) از شروع هر

صحنه تا پایان آن ( اسلایدهای متفاوبىتبىی روی این صفحه دایره ای به ‏بمنبممایش در می آید که رفته رفته به

چبریبرز دیگری تبدیل شده و ماهیت هر صحنه را ‏بمنبممایانگر می کند.‏ به عنوان مثال،‏ در صحنه پنجم

چرخ دنده هابىیبىی به ‏بمنبممایش درمی آیند که کم کم به هم می پیوندند و یک جنبنیبنن را شکل می دهند که این

جنبنیبنن کم کم بزرگ شده و کل صفحه ) کره زمبنیبنن ( را در برمی گبریبررد.‏ روایت این صحنه در ‏بىپبىی ‏بجببجچه دار

شدن آیدا از مردی دیگر است.‏ ‏بجببجچه ای که نه از یک رابطه عاشقانه،‏ بلکه در ‏بىپبىی یک رابطه کاری شکل

می گبریبررد.‏ گو ‏بىیبىی ‏همھهممان اعتقادات نویافته است که هویبىتبىی جعلی برای این افراد به وجود می آورد و حال

‏همھهممبنیبنن آدم ها تاوان جعلی بودن این هویت را با دور ماندن از یک رابطه انسابىنبىی و عاشقانه پس می دهند.‏

در ‏مجممججموع باعث شعف ‏مجممجخاطب است که با اثری مواجه شود که ‏همھهممه عناصر بصری آن به شکلی کاملاً‏

‏بجتبجخصصی در خدمت بازبمنبممابىیبىی مضامبنیبنن موجود در ‏بمنبممایشنامه است.‏ درود بر کیانوش اخباری و ‏همھهممه عوامل

پروژه ‏"مارکس و کوکا کولا"‏ که در این وانفسای دهشتنا ک تئاتر ما،‏ اثری به واقع در شأن و شخصیت

‏مجممجحبرتبررم ‏مجممجخاطبان هبرنبرر ‏بمنبممایش به روی صحنه آورده اند.‏

مارکس و کوکا کولا

نویسنده:‏ نیل اسکو

کارگردان:‏ کیانوش اخباری

بازیگران:‏ ‏بهببههرام تشکر،‏ نسرین درخشان

گروه کارگردابىنبىی:‏ بنیامبنیبنن ‏بهببههادران،‏ ‏بمثبممبنیبنن بیجاد

طراح نور:‏ مصطفی اسفندیاری

طراح لباس:‏ مهرنوش بیابىنبىی

دستیار لباس:‏ آیدا فرخ منش

مدیر صحنه:‏ میثم مرادی

طراح گرافیک:‏ حامد حکیمی،‏ مسعود جزبىنبىی

ویدیو گرافیک دکور صحنه ها:‏ حامد عاشق،‏ نیما باقری،‏

امبریبررحسام مبریبررصادفىقفىی

طراح تبریبرزر تبلیغابىتبىی:‏ حامد عاشق

تصویرسازی دکور صحنه ها:‏ مسعود جزبىنبىی

عکاس:‏ مهدی جواهری

!44


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

اجرای دکور:‏ مرتضی روستا

‏مجممججری طرح:‏ سیامک ‏بهببههادران

مدیر تبلیغات:‏ مر ‏بمیبمم شریعبىتبىی

روابط عمومی و تبلیغات:‏ گروه هبرنبرری پژوا ک

‏بمتبمماشاخانه پالبریبرز،‏ سالن ٢

يكشنبه ٢۶ دى ١٣٩۵ تا دوشنبه ٢۵ ‏بهببههمن ١٣٩۵

زمان:‏ ١٧:٣٠

مدت:‏ ١ ساعت و ٣٠ دقیقه

‏بهببهها:‏ ٠٠٠,٢۵ تومان

!45


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

٧. من...‏ به طراحی و کارگردابىنبىی فرهاد ‏بجتبججویدی

کشتارِ‏ مصلحبىتبىی من در " من...‏ "

‏مجممججید اصغری‏

٢٢ ‏بهببههمن ماه ١٣٩۵

‏بمنبممایش " من...‏ " اثری به ظاهر اجتماعی است که در لایه های سطحی مسائل روز جوانان مانور می دهد

و اساساً‏ دغدغه ی ریشه یابىببىی و علت جو ‏بىیبىی را ندارد.‏ کارگردان علتش را می گذارد پایِ‏ ‏مجممجخاطبان و مانند

هبرنبررمندان شبه مدربمنبممان کمی عقب نشیبىنبىی کرده و از این که ‏بجببجخواهد نظرش را بدهد خودداری می کند.‏

چرا؟ واقعا چرا به عنوان کارگردان ‏بمنبممی توابمنبمم صرتحیتحح ترین نظرات و دیدگاه هابمیبمم را در قبال خود،‏

اطرافیان و جامعه ابراز کنم؟ آیا می ترسم؟ هنوز وقتِ‏ گفتنش نشده است؟ جامعه هنوز پذیرای نظراتِ‏

من یا " من...‏ " نیست؟ آیا من به عنوان کارگردان ‏همھهممچنان از نبود جسارت در خودم رتحنتحج می برم؟ یا

که شاید واقعا دردِ‏ ‏بىببىی درمان من چیست و باعث و بابىنبىی أش چه کسابىنبىی هستند؟ اما خو ‏بىببىی مسئله این

است که کارگردان عزیزمان ‏همھهممچنان به این سوالات فکر می کنند و جزو دغدغه های روزانه شان نبریبرز

هست.‏ شاید روزی چندبار این سوالات را در ذهنشان مرور می کنند و جوابىببىی بابتشان ‏بمنبممی یابند.‏ این

سوالات ‏همھهممه جا با او هستند.‏ در صفِ‏ نانوابىیبىی،‏ در ورزشگاهِ‏ آزادی،‏ در مبرتبررو،‏ درقهوه خانه و حبىتبىی در

‏بمتبمماشاخانه هابىیبىی که استارهای سینمابىیبىی در آن جا به نشان دادن بر وبازو و مابجتبجحتِ‏ قلمبه و خوشگل شان

می بالند و تنفّرِ‏ جنابِ‏ ‏بجتبججویدی را برمی انگبریبرزند.‏ اما این خودسانسوری های مصلحبىتبىی کار دستِ‏ کارگردان

عزیزمان می دهد و از ناخودآ گاهِ‏ جنابشان به رویِ‏ صحنه پردیس تئاترِ‏ ‏بهتبههران راه یافته و به رقاصی و

شاموربىتبىی بازی می پردازد.‏ کارگردان آ گاهانه دست به خودزبىنبىی روی صحنه می زند و به واسطه

دیالوگ های کنش گران،‏ اثر خود را سطحی،‏ فاقد ساختار و بینشی عمیق معرفىففىی می کند.‏ این خشوع

مصلحبىتبىی را چگونه می توان معنا کرد؟ آیا کارگردان ابزار لازم برای ‏بهتبههیه و تولید یک اثر مثلاً‏ ‏مجممجحکم،‏

دراماتیک و با ساختار قوی را نداشته است؟ سالبىنبىی که مورد نیازش بوده را به دست نیاورده و یا می

خواهد با این شیوه تئاتر شبه ِ روشنفکری را بکوبد و مورد انتقاد قرار دهد؟ راستش را ‏بجببجخواهید

هیچ کدام از این گزاره ها ‏بمنبممی تواند پاسخی مستدل و منطقی برای این نوعِ‏ خود کوچک بیبىنبىی باشد.‏ اما

!46


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

حقیقتِ‏ امر این است که این خودزبىنبىی ها به جریابىنبىی تازه شکل گرفته در تئاتر ما مرتبط است که متاسفانه

به شیوه ای بد ارائه می شود.‏ ‏بمنبممایش آ گاه به اشتباهات خود است و خود می خواهد خودش را روی

صحنه زیر سوال ببرببررد.‏ انگار اثر دارد جار می زند که ‏مجممجخاطب عزیز ما را نقد نکنید.‏ از ما ایراد نگبریبررید.‏

ما را بپذیرید و به ما حق بدهید که جویای نام باشیم.‏ چه کنیم که ما را در سالن های معتبرببرر مرکز شهر

که ‏بجتبجحت اختیار سوپراستارهای سینمابىیبىی است راه ‏بمنبممی دهند و چاره ای ندار ‏بمیبمم که دراینجا،‏ در جنو ‏بىببىی ترین

نقطه ‏بهتبههران به اجرای ‏بمنبممایش می پرداز ‏بمیبمم.‏ این سرافکندگی بدترین ضربه را از ‏لحللححاظ ساختاری به اثر

وارد کرده است.‏ اتفاقاً‏ اثر باید جسور بوده و طالب نقدهای ترجیحاً‏ ‏بىببىی رجمحجممانه باشد.‏ اتفاقاً‏ باید مدعی هبرنبرر

و ساختار باشد و بر خودش ببالد که این هبرنبرر را توانسته از سر حد مرکز شهر به میان مردم جنوب

‏بهتبههران بکشاند.‏ باید طوری عمل کند که افتخار تئاتر را نه در سالن ها،‏ تالارها و ‏بمتبمماشاخانه های مرکز شهر،‏

بلکه در سالن های جنوب ‏بهتبههران جویا باشد.‏ با این تفاسبریبرر ‏بمنبممایش " من...‏ " درباره چیست؟ نقد مَن مَن

کردن های مبتذل و پیش پا افتاده ای که هر کدام از ما در هر پست،‏ قشر و جایگاهی که هستیم نبریبرز

دار ‏بمیبمم.‏ سرراست بگو ‏بمیبمم که ‏بمنبممایش در ‏بىپبىی " ما " است تا ‏"من".‏ " ما ‏"بىیبىی که به دیدگاه کارگردان،‏

مدت هاست گم شده و از آن خبرببرری نیست.‏ کارگردان از این " من ‏"ها خسته است و ربجنبججیده خاطر.‏

جوری که خودش به وسط صحنه می آید و با فریاد خود،‏ هجمه ای از من من های هشتاد کنش گر روی

صحنه را سا کت می کند و می گوید : " چقدر من من من من ؟...‏ ما ". وی با این دیالوگ به تقدیس " ما "

یا به نوعی ابجتبجحاد و تفکر ‏جمججممع گرابىیبىی می پردازد.‏ اوج این خواستگاه " ما " طلبانه را در پایان ‏بمنبممایش به

وضوح شاهد هستیم.‏ با این حساب این سوال برای تان پیش ‏بمنبممی آید که بزرگواران ) ‏جمحجممید ورد و فرهاد

‏بجتبججویدی ( چرا عنوان ‏بمنبممایششان را " من ... " با سه نقطه ‏بىببىی کارکرد گذاشته أند؟!‏ به پوسبرتبرر ‏بمنبممایش توجه

کنید.‏ پوسبرتبرر نشان دهنده یک ستون فقرات است که یک ‏بجببجخش آن قرمز رنگ شده است.‏ آیا قرمز شدن

یک ‏بجببجخش و جدا دیدن آن از ‏بجببجخش های دیگر یک ستون فقرات،‏ بیشبرتبرر تا کید بر فردیت نیست تا

‏جمججممع گرابىیبىی؟!‏ این تضاد ببنیبنن عنوان ‏بمنبممایش و طراحی پوسبرتبرر با ‏مجممجحتوای اثر را چگونه می توان معنا کرد؟ آیا

ارتباطی با عرایض بنده در ابتدای این نوشتار ندارد؟ ) یا دارد؟!‏ ). اشتباه دوم دقیقاً‏ در ‏همھهممبنیبنن جاست.‏

جامعه ای که افرادش به اصطلاح من من می کنند به این دلیل است که منِ‏ خود را نیافته اند.‏ اساساً‏ با

مسئله منیت خود بیگانه اند و به شدت در جستجوی آنند.‏ وقبىتبىی " من ‏"ی وجود نداشته باشد،‏ " ما " از

کجا سردربرآورد؟!‏ حال این که چرا انقدر " منِ‏ " افراد در جامعه ما لگدکوب شده است را ‏بمنبممی توابمنبمم

بگو ‏بمیبمم.‏ شاید دلیلش این باشد که من هم مانند کارگردان عزیزمان از جسارت لازم برخوردار نیستم

و ترجیح می دهم که در ‏همھهممبنیبنن سطح بافىقفىی ‏بمببممابمنبمم،‏ خودم را روی صندلىللىی پردیس تئاتربهتبههران شُل کنم و به

!47


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

خورده رفتارهای کمیک کنش گران،‏ های های ‏بجببجخندم و راضی از سالن خارج شوم.‏ به هر حال هبرنبررتئاتر

نبریبرز تعاریف خاص خود را دارد و باید با مدیوم تلویزیون ) آن هم صدا و سیمای ما ( تفاوت داشته

باشد.‏ بسط مسائل اجتماعی به شکل برنامه " خنده بازاری " در تئاتر فایده ای که ندارد هیچ،‏ یک نوع

عقب گرد برای کارگردان نبریبرز به حساب می آید.‏ ‏مجممجخاطب به تئاتر ‏بمنبممی آید که دقیقاً‏ ‏همھهممان چبریبرزی را ببیند که

عیناً‏ در تلویزیون ‏بمتبمماشا می کند.‏ حبىتبىی تکراری شدن ایده های اجرابىیبىی و برخی کمدی ها برای کسابىنبىی که

آثار ‏بجتبججویدی را دنبال می کنند نبریبرز خسته کننده است.‏ اما نکته ای در این ‏بمنبممایش وجود دارد که به شدت

مهم است و این اهمھهممیت به قدری است که باید به آن اشاره کنم.‏ این مهم " صداقت " است که به شکل

عجیبىببىی در هشتاد کنش گر این ‏بمنبممایش رخنه کرده است.‏ صداقبىتبىی که پیداست از خود فرهاد ‏بجتبججویدی

نشأت گرفته و به شدت به کام ‏مجممجخاطب شبریبررین است.‏ بدون تردید پتانسیل بسیار خوب ‏همھهممراه با انرژی

بالای کنش گران با هدایت جناب ‏بجتبججویدی،‏ می تواند ایشان را به یک گروه منسجم و خلاق تئاتری

تبدیل کند.‏ به امید اجراهای شایان از این گروه صادق و جوان.‏

من...‏

نویسنده:‏ ‏جمحجممید ورد،‏ فرهاد ‏بجتبججویدی

کارگردان:‏ فرهاد ‏بجتبججویدی

بازیگران:‏ ‏(به ترتیب حروف الفبا)‏ شیوا آریابىیبىی،‏ فاطمه

اعزازی،‏ امبریبرر اجافىقفىی،‏ عارف احسن،‏ ‏جمحجممیدرضا باباخابىنبىی،‏ امبریبرر

ببىنبىی ‏جمججممالىللىی،‏ مهرداد ‏بهببههرامی،‏ سیدامبریبررعلی ببىنبىی هاشم،‏ حسبنیبنن

پورکر ‏بمیبممی،‏ فاطمه پورشاهرودی،‏ مژگان ‏بهتبههرابىنبىی،‏ شهرزاد

تا ک،‏ نوژن ترابىببىی،‏ فرشاد ثابت،‏ ‏مجممجحمدسعید جان نثار،‏

روژینا ‏جمججممشیدی،‏ غزاله چیذری،‏ مرتضی حسیبىنبىی،‏ علی

عطا حسیبىنبىی،‏ مونا حیدری،‏ ‏مجممجحمدرضا خلج،‏ هدیه

درویشی،‏ عسل دهقابىنبىی،‏ رضا روحی،‏ معصومه ریاحبنیبنن،‏

آرزو رضابىیبىی،‏ ابمیبممان رجمحجممبىتبىی،‏ مهراد رجبىببىی،‏ ‏مجممجحمدمهدی رجمحجممابىنبىی،‏ علی رستمی،‏ ‏بهببههادر رضابىیبىی،‏ نیلوفر زارع،‏ امبریبرر زاهدی

مهر،‏ فاطمه سوهابىنبىی،‏ رومینا سوفىففىی،‏ ‏مجممجحمدسلمابىنبىی،‏ ربجیبجحانه شریف خطیبىببىی،‏ علی شاهرخی،‏ حسبنیبنن صفدریان،‏ وهاب

عببریبرری،‏ سارا عسگری،‏ عطیه عبدالله بیگی،‏ ‏مجممجحمد عبدالمللممالکی،‏ فریده فکری،‏ سولمللمماز قهرمابىنبىی،‏ فرزانه قیومی،‏

مهسا کیاسمشسممشکی،‏ نسیم کیابىنبىی،‏ مهتاب کیوان جو،‏ پوریا کامرابىنبىی،‏ صائب کر ‏بمیبممی،‏ رضا کربلابىیبىی،‏ عباس کربلابىیبىی،‏

‏جمحجممید گودرزی،‏ سپهر گندمی،‏ اشرف لطفی،‏ شهریار لطفی،‏ فاطمه موسابىیبىی،‏ سیاوش منفرد،‏ احسان موسی پور،‏

!48


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

کاظم موسوی،‏ امبریبررحسبنیبنن موسوی،‏ سینا ‏مجممجختاریان،‏ سهیلا ‏مجممجحقق،‏ لیلا مطلبىببىی،‏ نغمه مدحت،‏ ملیکا مردانه،‏ فائقه

نبوی،‏ علی ناصری،‏ حسبنیبنن نصبریبرری،‏ عابد نتاج،‏ ربجیبجحانه ورودی،‏ پرنیا والىللىی،‏ حسبنیبنن ولبریبرزاده،‏ اشکان واعظ،‏ آساره

هداوند،‏ شیوا هوشیار،‏ مرتضی هفتابىنبىی،‏ الهللهھام یگابىنبىی

دستیار کارگردان:‏ قدرت الله صالحللححی

‏همھهمماهنگی و آمادگی بدبىنبىی:‏ ‏بهببههمن ناصری

مدیر تولید:‏ مرتضی حسیبىنبىی

منشی صحنه:‏ سهیلا ‏مجممجحققی

مدیران صحنه:‏ امبریبرر اجافىقفىی،‏ رضا روحی

دوخت لباس:‏ هدایت عسگری

مسئول ‏همھهمماهنگی و دستیار تولید:‏ وحید مرشدی

عکس و تبریبرزر:‏ ‏مجممجحمد اسدی راد

طراح پوسبرتبرر و بروشور:‏ کیامرز مراد

موسیقی:‏ عارف احسن

صدا پیشه:‏ سروش ‏سمشسممسابىیبىی

برنامه ریزان:‏ لیلا مطلبىببىی،‏ ‏جمحجممید یعقوبیان

تدارکات:‏ مر ‏بمیبمم خواجه کلابىیبىی‎٬‎اجمحجممد دولتمند

روابط عمومی و تبلیغات:‏ حسبنیبنن سینجلی

کارگاه دکور:‏ فرامرز راد

گروه عکاسان:‏ ‏مجممججید ‏مجممجحبو ‏بىببىی مراد،‏ کورش برزی،‏ رضا ‏همھهممبىتبىی،‏ علی باباجهدی،‏ ‏مجممجحمد بقال زاده

پردیس تئاتر ‏بهتبههران ‏(خاوران)‏

يكشنبه ١٧ ‏بهببههمن ١٣٩۵ تا سه شنبه ١٧ اسفند ١٣٩۵

زمان:‏ ١٩:٣٠

مدت:‏ ١ ساعت و ١٠ دقیقه

‏بهببهها:‏ ٠٠٠,١۵ تومان

!49


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

٨. حرفه ای به طراحی و کارگردابىنبىی رضا کیانیان

روضه خوابىنبىی یک کمدین بالای قبرببرر ژنرال تیتو

‏مجممججید اصغری‏

٢٩ ‏بهببههمن ماه ١٣٩۵

پیش از پرداخبنتبنن به نقد و بررسی ‏بمنبممایش " حرفه ای " جایز است که به نکته ی مهمی که این روزها به

شکل عجیبىببىی در تئاتر ما مرسوم شده است اشاره کنم.‏ این نکته مهم و سنت سخیف،‏ ‏همھهممان تاخبریبرر در

شروع اجراهاست که به شدت آزاردهنده،‏ نامجممجحبرتبررم و اهانت آمبریبرز است.‏ برخی کارگردانان عزیزمان این

نقصان در اجراها را از جانب مدیریت تالارها و سالن ها می دانند و با این توجیه مضحک و به شدت

منفعلانه،‏ درصدد آنند که خود و گروه اجرابىیبىی شان را ‏بىببىی تقصبریبرر جلوه داده و ‏همھهممه ی این ‏بىببىی نظمی ها را

گردن کارمندان و مدیریت ‏بمتبمماشاخانه ها بیاندازند.‏ بارها پیش آمده است که در ‏همھهممبنیبنن سالن پالبریبرز به ‏بمتبمماشای

اثری نشسته ابمیبمم که ‏بىببىی دلیل ) گویا تاخبریبرر در شروع اجراها به یک ژستِ‏ حرفه ای تبدیل شده است.‏ به

قول آن مدیرروابط عمومی نامی تئاترمان که می گفت " هر که تاخبریبررش بیش،‏ اجر و قربش بیشبرتبرر".‏ ( با

تاخبریبرر طولابىنبىی شروع شده است و جالب تر این که کارگردان نسبتاً‏ ‏مجممجحبرتبررم ما ککش هم از این بابت

‏بمنبممی گزد.‏ اصلاً‏ ‏مجممجخاطب و عزت و احبرتبررامش کیلو چند است.‏ اوست که باید منّت ما را بکشد.‏ ‏همھهممبنیبنن که به

خاطرش از پاربىتبىی ها و فرش قرمزها و آتلیه ها و آرایشگاه های شبانه روزی دل می کَنیم و به این سالن و

آن سالن می رو ‏بمیبمم باید کلاهش را بیاندازد هوا!‏ اما به واقع مقصّراصلی ظهور چنبنیبنن خرده فرهنگ های

مبتذل و پیش پاافتاده در تئاتر ما کیست؟ کارگردان یا مدیریت ‏بمتبمماشاخانه ها؟ با ‏بمتبمماشای ‏بمنبممایش " حرفه ای

" به کارگردابىنبىی رضا کیانیان ‏بىپبىی به این نکته بردم که نقشِ‏ کارگردان تا چه حد می تواند در اجرای

منظمِ‏ یک اثر ‏بمنبممایشی در ‏همھهممبنیبنن تالارهای خودمان موثر باشد.‏ رضا کیانیان که به گفته ‏همھهممکارانش به واقع

یک حرفه ای به ‏بمتبممام معنا چه از نظر نظم و انضباط کاری و چه از نظر دقت در پیاده سازی نقش است،‏

توانست در اولبنیبنن ‏بجتبججربه کارگردابىنبىی أش نظم و منش واقعی حرفه ای گری و احبرتبررام به ‏مجممجخاطب را به

مدیریت ‏بمتبمماشاخانه دیکته کند.‏ ما چنبنیبنن جساربىتبىی را از ‏همھهممه کارگردانان طلب می کنیم که مدت هاست به

فراموشی سبرپبررده شده است.‏ این رفتار صحیح از سوی گروه اجرابىیبىی ‏بمنبممایش " حرفه ای " باعث شد تا

‏مجممجخاطبان دقایقی پیش از موعد مقرر(‏ که در ‏بمتبمماشاخانه پالبریبرز به ندرت اتفاق می افتد ( وارد سالن شوند و

!50


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

این احساس خوب به ‏مجممجخاطب اشاعه شود که وقت و زمان وی برای گروه اجرابىیبىی از اهمھهممیت بالابىیبىی

برخوردار است.‏ خدا این رفتار حسنه کارگردانابىنبىی چون رضا کیانیان را بر ما حفظ کند انشاءالله.‏

خب برو ‏بمیبمم سراغ نقدمان و ببینیم که کیانیان عزیز در اولبنیبنن ‏بجتبججربه کارگردابىنبىی أش چه ها کرده است.‏

‏بمنبممایش " حرفه ای " اثری روان،‏ سرپا،‏ قوام یافته و دارای نبضی یکپارچه با چند اشتباه کوچک است که

با برطرف شدنش،‏ لایق آن می شد که به عنوان یکی از ‏بهببههبرتبررین کمدی های چند سال اخبریبرر خطاب شود.‏

اما با این حال ‏بمنبممایش با در اختیار داشبنتبنن کنش گرابىنبىی حاذق و ‏مجممججرب،‏ از ادا و اطوار و خودبمنبممابىیبىی مبرببررا بوده

و به اثری دوست داشتبىنبىی و جذاب تبدیل شده است.‏ اما افتخارات این اثر پیش از این که مدیون

کیانیان،‏ هاسمشسممی و رهنما باشد،‏ مدیون دوشان کواچوتحیتحچ است.‏ نویسنده و سناریسبىتبىی که به خو ‏بىببىی درد

زمانه خود در یوگسلاوی را درک و بارها به زبان طبرنبرز آن ها را نوشته و بازگو کرده است.‏ کسی که جسماً‏

در ‏بمتبمماشاخانه پالبریبرز حضور ندارد اما روح تفکرش به واسطه گروه اجرابىیبىی،‏ این چنبنیبنن فضای صحنه را

درنوردیده است.‏ این نویسنده شهبریبرر با این ‏بمنبممایشنامه ‏بىببىی بدیل خود،‏ به مرثیه خوابىنبىی تبدیل شده که بر سر

مزار ژنرال تیتو رهبرببرر کمونیست های یوگسلاوی،‏ به طنازی می پردازد.‏ درست است که ‏بمنبممایش در بازه ای

از تارتحیتحخ یوگسلاوی روایت می شود که کمونیست ها در حال تضعیف هستند اما بر خلاف آن چه تصور

می شود که ‏بمنبممایش " حرفه ای " درباره فروپاشی حزب کمونیسم در یوگسلاوی است ) که این تصور،‏

یکی از اشتباهات کارگردان این اثر نبریبرز هست ( ‏بمنبممایش بیشبرتبرر درباره رسیدن به " قدرت " است و تاثبریبرر آن

بر هویت افراد یک جامعه.‏ حال به تاثبریبررات انتقال قدرت در شخصیت های ‏بمنبممایش خواهیم پرداخت اما

پیش از آن لازم است که شرح خلاصه ای از موقعیت ‏بمنبممایشنامه را بیان کنم.‏

تئودور با کنش گری هدایت هاسمشسممی،‏ فردی است که خود را نویسنده ای شکست خورده می پندارد که

در سن چهل و پنج سالگی تنها یک ‏مجممججموعه داستان کوتاه و یک ‏مجممججموعه شعر در کارنامه نویسندگی خود

دارد و از این کم کاری شرمگبنیبنن و خجل است.‏ او که در رژ ‏بمیبمم سابق ) دوران ژنرال تیتو ( یک

نویسنده ساده بود که گه گاه در کانون نویسندگان به سخبرنبررابىنبىی های ضدکمونیسبىتبىی می پرداخت،‏ اینک در

رژ ‏بمیبمم جدید به مقام مدیر کل اداره سانسور کتاب منصوب شده است.‏ حال فردی به نام رفیق لوک با

ایفای کنش گری رضا کیانیان که در رژ ‏بمیبمم گذشته به عنوان پلیس ‏مجممجخفی به مدت هجده سال تئودور را

‏بجتبجحت تعقیب خود داشته است به سراغ وی می آید.‏ اما رفیق لوک یک کمونیست متعصب است و با

وجود این که اسلحه به کمر دارد اما اینک هیچ هویت حقوفىقفىی نداشته و به عنوان راننده تا کسی امرار

معاش می کند.‏ به دیالوگ وی در اواسط ‏بمنبممایش توجه کنید :

!51


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

رفیق لوک : " من سی سال به این ‏مممممملکت خدمت کردم و حالا شدم یه شوفر تا کسی.‏ اما تو ) خطاب

به تئودور ( بیست سال به این ‏مممممملکت و آدماش فحش دادی حالا شدی مدیر کل.‏ "

این دیالوگ مستقیماً‏ به ایده ناظر به ‏بمنبممایشنامه متصل است و مانند ‏تحنتحخ تسبیح،‏ ‏بمتبممام عناصر روابىیبىی آن را به

هم مرتبط می کند.‏ حال آن که آشکار است که اساساً‏ کواچوتحیتحچ عزیز ما دغدغه ای نسبت به روایت

دقیق تاربجیبجخی از فروپاشی حزب کمونیسم در یوگسلاوی را ندارد بلکه می خواهد در بسبرتبرری کمیک

صرفاً‏ ماهیت قدرت را به سخره بگبریبررد و حبىتبىی ناتوابىنبىی أش در شکل دهی به تغیبریبررات بنیادین در مردم و

‏بهنبههادهای اجتماعی را دست بیاندازد.‏ رفیق لوک که خود را یک حرفه ای به ‏بمتبممام معنا می داند ارمغابىنبىی

شگفت برای تئودور به ‏همھهممراه دارد.‏ وی در ‏بمتبممام این هجده سال،‏ ‏همھهممه سخبرنبررابىنبىی های تئو را ضبط کرده و

‏همھهممه آن ها را روی کاغذ پیاده کرده است.‏ حال حاصل نگارش این سال ها را برای تئو که کارنامه هبرنبرری

خود را خالىللىی تصور می کرد،‏ آورده است.‏ بررسی این دو مرد به خاطرات این هجده سال چنان فضابىیبىی

شبریبررین و کمیک در صحنه به وجود می آورد که برای یک ‏لحللححظه هم خنده از دهان ‏مجممجخاطبان جدا

‏بمنبممی شود.‏ این بدان معبىنبىی نیست که فضای حا کم در اختیار لودگی قرار گرفته بلکه موقعیت مناسب و

حساب شده ی کمدی است که کار خودش را می کند و ‏مجممجخاطب را با اثر ‏همھهممراه می سازد.‏ تئو در عرض یک

ساعت از مشکل نداشبنتبنن کارنامه طویل هبرنبرری فارغ می شود اما مرور خاطراتش توسط رفیق لوک،‏

زخم های کهنه ی عاطفی و خانوادگی وی را آشکار می کند که این درد به مراتب از نداشبنتبنن کارنامه

هبرنبرری برایش سوزنا ک تر است.‏ با این حال پوسبرتبرر ‏بمنبممایش تا حدی در اختیار ‏همھهممان تصور نادرست از

‏بمنبممایشنامه است.‏ مردی با دو ‏جمچجممدان در دست به سوی ما در حال حرکت است و پشت آن،‏ ستاره سرخ

کمونیسم است که تَرَک برداشته و در حال فروربجیبجخبنتبنن است.‏ ا گر کارگردان چنبنیبنن دیدگاهی به ‏بمنبممایشنامه

دارد پس چرا ‏بمنبممایش را با سرودهای کمونیسبىتبىی آغاز می کند؟!‏ در صوربىتبىی که در شروع ‏بمنبممایش نه ژنرال

تیتو ای سرکار است و نه کمونیست ها قدرت اجرابىیبىی کشور را در اختیار دارند.‏ در انتهای صحنه ببرنبرری

بزرگ از افسران کمونیست به چشم می آید که در کنار ستاره سرخ در حال فروپاشی است.‏ آیا تا این

حد اصرار به دادن اطلاعات به این شکل رو و مستقیم،‏ توی ذوق ‏مجممجخاطب ‏بمنبممی زند؟ به نظر می رسد که

این ببرنبرر بیشبرتبرر ذهن ‏مجممجخاطب را ‏مجممجخدوش می کند تا این که به وی در راستای درک موقعیت ‏بمنبممایشی کمکی

کرده باشد.‏ طراحی نور نبریبرز منطق خود را گاه زیر سوال می برد و هیچ استفاده ابزاری ای از آن در ‏بمنبممایش

برای تفکیک درون اداره و ببریبررون آن صورت ‏بمنبممی گبریبررد.‏ اما استفاده از رنگ خا کسبرتبرری در لباس ها و

طراحی صحنه تا حدی به فرم مطلوب ‏بمنبممایش نزدیک می شود.‏ این رنگ به شدت قدرت حا کم و حبىتبىی

گذشته را منفعل نشان داده و فضابىیبىی انتقادی نسبت به افراد صاحب منصب را در صحنه به وجود

!52


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

می آورد.‏ اما به واقع این صاحبان قدرت هستند که به شدت آسیب پذیرند یا مبریبرزها،‏ صندلىللىی ها،‏ ساختمان و

کاخِ‏ حکومتشان؟ کدامیک؟

ساختمان اداره در ‏بمنبممایش " حرفه ای " به وسیله داربست های پیچ و مهره ای طراحی شده است.‏ به

وضوح آشکار است که این داربست ها نه ‏مجممجحکم هستند و نه مستحکم و در برابر هر تشری فرو می

ریزند.‏ حال مهم نیست که یک کمونیست دوآتیشه در این ساختمان در رأس قدرت باشد و یا یک

لیبرببررال سینه چا کِ‏ غرب و نظام سرمایه داری.‏ اما آیا به واقع این چنبنیبنن است؟ در نگاه اول این گزاره در

ذهن شکل می گبریبررد که این افراد هستند که روزی علیه رژ ‏بمیبمم وقت شان مبارزه می کنند،‏ سپس

خودشان صاحب منصب و قدرت می شوند و ‏بمتبممام اختیارات را در دست می گبریبررند و حالا دیگران هستند

که علیه شان مبارزه کرده و آن ها را از رأس قدرت به زیر می کِشند و این چرخه ‏همھهممبنیبنن طورادامه می یابد

و این کاخ ها هستند که تا ابد ماندگارند و ثابت.‏ اما نگاهِ‏ ثابىنبىی که رویکرد درسبىتبىی نسبت به ‏بمتِبمم ‏بمنبممایشنامه

نبریبرز هست،‏ نقد قدرت است و ما قدرت را با افراد ‏بمنبممی شناسیم چرا که افراد در موقیعت های گونا گون

هویت تازه ای پیدا می کنند.‏ این منصب و این ساختمان ها تکیه گاهی مناسب نیستند و این مهم به خو ‏بىببىی

در طراحی صحنه وجود دارد.‏ اما نشان دادن فضای ببریبررون از اداره و رد شدن کمونیست های

قرمزپوشی که خود را کوتوله جلوه می دهند ) باز هم ‏همھهممان اشاره مستقیم،‏ اغراق آمبریبرز و آزاردهنده به

تضعیف حزب کمونیسم در آن برهه تاربجیبجخی در یوگسلاوی)‏ از صلابت صحنه می کاهد و گاه حواس

‏مجممجخاطب را ‏بىببىی جا پرت می کند.‏ با این حال ‏بمنبممی توان از ایفای نقش رضا کیانیان در نقش رفیق لوک به

سادگی گذشت.‏ وی با ‏بجپبجختگی ‏بمتبممام،‏ سادگی ‏همھهممراه با طبرنبرز ‏بهنبههفته در کارا کبرتبرر را به خو ‏بىببىی ایفا می کند و به

‏همھهممراه هدایت هاسمشسممی،‏ ریتم و انرژی لازم در صحنه را شکل می دهد.‏ کیانیان در اولبنیبنن ‏بجتبججربه

کارگردابىنبىی خود ‏بمنبممره قابل قبولىللىی را دریافت می کند و امید است که این روند مثبت در آثار او امتداد

داشته باشد.‏

!53


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

حرفه ای‏

نویسنده:‏ دوشان کواچوتحیتحچ

مبرتبررجم:‏ ایرج امامی

طراح و کارگردان:‏ رضا کیانیان

بازیگران:رضا کیانیان،‏ هدایت هاسمشسممی،‏ ‏بهببههاره رهنما،‏ سعید

ملک،‏ آرش علیبرنبرژاد،‏ رعنا خطامی،‏ ساغر تاجیک،‏ حسبنیبنن

شریعتمداری،‏ ‏بهببههزاد حاجی حسبىنبىی

‏بهتبههیه کننده:نورالدین حیدری ماهر

طراح صحنه و لباس:‏ رضا کیانیان

طراح نور:‏ داوود امبریبرری

موسیقی و صد:‏ علی کیانیان

عکاس:‏ مسعود پا کدل ، فرناز عزیزی

نقاشی و گرافیک:‏ ‏لهللهھراسب بیات

نقشه سه بعدی دکور:‏ نعیم هاسمشسممی

دستیار نور:‏ ا کبرببرر مشکیبىنبىی

مشاور امور ببنیبنن المللمملل:‏ مسعود پا کدل

مدیر فرهنگی:‏ مر ‏بمیبمم نرافىقفىی

مشاور رسانه ای:‏ ندا ال طیب

تبلیغات ‏مجممججازی:‏ امبریبرر قالیچی

مدیر تولید:‏ ‏مجممجحمد گودرزیابىنبىی

دستیار کارگردان:‏ امبریبرر اخوان

مدیر صحنه:‏ قاسم غضنفری

دستیار لباس:‏ ‏بهببههار نرگسی

ساخت دکور:‏ کیوان ضیا پور،‏ نوراله میلاد،‏ نوا یوسف زاده،‏ ابراهیم صالحللححی

راه های ارتباطی با ‏بمتبمماشاخانه پالبریبرز:‏ اینستا گرام / کانال تلگرام

‏بمتبمماشاخانه پالبریبرز،‏ سالن ١

١٧ ‏بهببههمن تا ٢٧ اسفند ١٣٩۵

زمان:‏ ١٧:٠٠ و ٢١:٠٠

مدت:‏ ١ ساعت

‏بهببهها:‏ ۴٠,٠٠٠ و ٣٠,٠٠٠ تومان

!54


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

٩. شعله دو به نویسندگی و کارگردابىنبىی ابمیبممان افشاریان

بدو بدو آب دوغ خیارِ‏ تازه!‏

‏مجممججید اصغری‏

۶ اسفند ماه ١٣٩۵

خدا رجمحجممت کند جناب هوشنگ کاووسی را.‏ روحشان شاد.‏ او بود که اولبنیبنن بار از اصطلاحی به نام "

فیلمفارسی " برای آثار سینمابىیبىی نازل،‏ مبتذل و پیش پاافتاده استفاده کرد.‏ این رویکرد کاووسی که خود

از پیشگامان نقد ‏بجتبجحلیلی در ایران به ‏سمشسممار می رفت برای آن بود تا مرز میان آثار هبرنبرری شریف با سخیف

‏بمتبممبریبرز داده شود و تذکر دهد که هر ننه قمری که پشت دورببنیبنن نشست و ژستِ‏ هبرنبرری گرفت کارگردان

نیست و هر آشغالىللىی که روی پرده سینما ‏بمنبممایش داده شد الزاماً‏ نباید فیلم خطاب شود.‏ حال در چنبنیبنن

شرایطی خلأ وجود کاووسی نامی در فضای تئاتری ما تا چه مبریبرزان می تواند حسرت آمبریبرز و دردآور باشد.‏

مقصودم این نیست که تئاتر ما نیاز به یک ناجی دارد.‏ به هیچ وجه.‏ تئاتر ما مدت هاست که بوی گند

گرفته و به هوای تازه نیاز دارد.‏ نسیم خوشِ‏ آ گاهی و تفکر.‏ صداقت و ا گر خدا خواست کمی شرافت

در پدید آوردن یک اثر هبرنبرری.‏ بگذر ‏بمیبمم...‏

این مقدمه ای بود که من هم مانند کارگردان عزیزمان که به گفته وی ساختارِ‏ کارش ) شعله دو ( بر

اساس رویا و خیال پردازی است،‏ کمی از حیطه واقعیت فراتر روم و پا در عرصه خیال و توهم

بگذارم.‏ چگونه؟ آهان.‏ داشتم به این مسئله فکر می کردم ا گر جناب کاووسی بزرگوار ‏مجممجخاطب این

‏بمنبممایش بود با خود چه فکر می کرد.‏ چه رفتاری از خود بروز داده و چگونه اثر را مورد ارزیابىببىی قرار

می داد.‏ آیا به این فکر ‏بمنبممی افتاد که ‏همھهممچون " فیلمفارسی "، اصطلاحی مشابه برای آثار سخیفِ‏ تئاتری به

واژگان نقد و ‏بجتبجحلیل اضافه کند؟ در رویای من که وی حتماً‏ دست به چنبنیبنن اقدامی می زند.‏ اما جدا از

این رویا پردازی ها،‏ اتفاق عجیبىببىی در ‏بمنبممایش " شعله دو " افتاده است که باعث می شود ذات اثر،‏ ‏همھهممان

اصطلاح " فیلمفارسی " را به خود الصاق کند.‏ این گزاره را کسابىنبىی احساس کرده اند که ‏بىپبىی به این

موضوع برده اند که " شعله دو " فارغ از سوژه ) فیلم شعله ( تا چه مبریبرزان به تصویر(‏ منظور از تصویر

!55


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

مدیوم سینماست ( نزدیک است تا به یک اثر ‏بمنبممایشی.‏ جدا از این نکته،‏ ‏بمنبممایش " شعله دو " ‏همھهممه ی

نشانه هابىیبىی که منجر می شود یک اثر را " فیلمفارسی " خطاب کنند نبریبرز داراست.‏ کاووسی در تشرتحیتحح این

گونه نازل از هبرنبرر به مؤلفه هابىیبىی چون " درام غبریبرراصولىللىی "، " رقص و آواز ‏بجتبجحمیل شده به داستان "، " نبود

روابط منطقی و علت و معلولىللىی " و " حادثه پردازی غبریبررضروری " اشاره می کند که ‏همھهممه ی این گزاره ها به

وفور در ‏بمنبممایش " شعله دو " یافت می شود.‏ حتما تا کنون با ‏مجممجخاطبابىنبىی مواجه شده اید که وقبىتبىی نظرشان را

درباره یک اثر ‏بمنبممایشی می پرسیم پاسخشان از دوحالت خارج ‏بجنبجخواهد بود.‏ حالت اول : خوب بود.‏

حالت دوم : بد بود.‏ ا گر با این رویکرد هم به ‏بمنبممایش " شعله دو " نگاه بیاندازم به نظرم این اثر یک

اثر بد ) حالت دوم ( نیست.‏ چون حبىتبىی ‏بمنبممایش بد هم برای خودش تعاریفی دارد.‏ اما چه می شود یک

اثر هبرنبرری حبىتبىی از سطح تعریف بد هم نزول پیدا کرده و تا این حد ذلیل می شود؟ بدون شک پاسخ

این سوال در خودِ‏ ‏بمنبممایش است.‏ برو ‏بمیبمم در درون اثر تا ببینیم چه پاسخی برای سوالمللممان یافت می کنیم.‏

ماجرای ‏بمنبممایش " شعله دو " از چه قرار است؟

ماجرای جوابىنبىی است به نام جهان که مبتلا به اختلالِ‏ اوتیسم است و ٢۶۵ بار فیلم " شعله " را ‏بمتبمماشا

کرده و حالا به ‏همھهممراه پسرعمویش به هند سفر کرده تا آمیتاب باچان،‏ هبرنبررپیشه معروف فیلم را ببیند و از

وی امضا بگبریبررد!‏ در ‏بمتبممام مدت ‏بمنبممایش،‏ جهان و پسرعمویش به ‏همھهممراه تعدادی هندی در فرودگاه معطل

هستند و مامور گیت اجازه خروج به آن ها را ‏بمنبممی دهد.‏ کمی رقص و بازسازی صحنه های فیلم شعله را

هم به این تفاسبریبرر اضافه کنید.‏ ‏همھهممبنیبنن!‏ نه نه نه نه اشتباه نکنید.‏ این که تئاترآزاد نیست!‏ این ‏بمنبممایش

هم ا کنون در سالن فاخرِ‏ حافظ ) مقابل تالار وحدت ( در حال اجراست.‏ چرا شخصیت اصلی ‏بمنبممایش ما

دارای اختلال اوتیسم است؟ ) ‏بمنبممی دانیم ( آیا به این خاطر نیست که ‏سمسسممپابىتبىی ‏مجممجخاطب را به وی جلب

کند؟ ) از این کلیشه ای تر سراغ دارید؟!‏ ( اساساً‏ چرا این پسر عاشق سینمای هند به ویژه فیلم شعله

است ؟ ) ‏بمنبممی دانیم ). چرا در فرودگاه معطل می شوند؟ ) ‏بمنبممی دانیم ). ماجرای خرده روایت جهان و

شبریبررین چیست و چرا در ‏بمنبممایش گنجانده شده است؟ ) ‏بمنبممی دانیم ( میان کشیدن داعش و آن پایان بندی

مزخرف چه ارتباط دراماتیکی با جهان و دنیایش دارد؟ ) ‏بمنبممی دانیم ( چرا در این رویا پردازی هیچ زبىنبىی

وجود ندارد؟ احیاناً‏ در هندوستان قحطی زن آمده یا خالق اثر به خاطر بازببنیبنن های گرامی دست به

سانسور رویای خویش زده اند؟ ) ‏بمنبممی دانیم ). طفلکی اثر زور می زند که قصه تعریف کند اما از پس

درآمدن کارا کبرتبررها بربمنبممی آید.‏ وقبىتبىی ‏سمشسمما مدعی قصه گو ‏بىیبىی هستید،‏ چاره ای ندارید که شخصیت های ‏مجممجحکم

و قرصی داشته باشید تا اسکلت بندی درام تان ‏همھهممان ده دقیقه اول وا نداده و شل نشود.‏ پنهان شدن

پشت نقاب رویاپردازی نبریبرز از آن ترفندهابىیبىی است تا وجهه انتلکبىتبىی حضرات خدشه دار نشده و

‏بىببىی سوادی شان بیش از این رسوا نشود.‏ گرچه ا گر من این ‏بمنبممایش را در یکی از سالن های اختصاص

!56


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

یافته به تئاترهای آزاد می دیدم شاید راضی هم از سالن خارج می شدم و پیش خود می گفتم

مضحکه ای دیدبمیبمم و خندیدبمیبمم ) هرچند که این ‏بمنبممایش ذره ای لبخند به لبان مان مهمان نکرد ( اما این که

این ‏بمنبممایش را در یک سالن خصوصیِ‏ پول پرستِ‏ مدعی تئاتر مدرن می بینم دیگر برابمیبمم خوشایند نیست

و آن را پس می زبمنبمم.‏ چرا که این رویاپردازی نه در پوسبرتبررتان مشهود است و نه در هیچ یک از تبریبرزرهای

تبلیغابىتبىی تان.‏ دیگر بگذر ‏بمیبمم از این مبحث که پرداخبنتبنن به رویا آدمی می خواهد که دنیای سفت و سختِ‏

واقعیت را بشناسد.‏ دقیقاً‏ مانند کمدیبىنبىی است که پیش از شناخبنتبنن مقوله خنده باید اشراف کامل به غم،‏

اندوه و گریه را داشته باشد.‏ غبریبرر از این باشد می شود اثری سطحی و آب دوغ خیاری به نام " شعله دو

". فقط و فقط امیدوارم این ‏بمنبممایش به ذهنیت برخی از عاشقان هبرنبررِ‏ دوبله که بعید می دابمنبمم هیچ گاه دوبله

به یادماندبىنبىی چنگبریبرز جلیل وند در نقش " ویرو " و ا کبرببرر زبجنبججانپور در نقش " جبارسینگ " را فراموش کنند،‏

لطمه خاصی وارد نکرده باشد.‏ در پایان عرایضم پیشنهادی برای مدیریت سالن حافظ دارم که با

اجرابىیبىی کردن این طرح پول خو ‏بىببىی نصیبشان می شود.‏ پیشنهاد می کنم که در خروجی دربِ‏ سالن،‏ یک

داروخانه نقلی دایر کنند.‏ چرا که ‏مجممجخاطبان بعد از ‏بمتبمماشای آثار فاخر این سالن حتماً‏ به قرص هابىیبىی نظبریبررِ‏

آسپبریبررین و استامینوفن کدئبنیبنن برای کاهش سردرد نیاز پیدا می کنند.‏

شعله ٢

نویسنده و کارگردان:‏ ابمیبممان افشاریان

بازیگران:‏ مسعود مبریبررطاهری،‏ ‏جمحجممید رحیمی،‏ سپهر گودرزی،‏

‏مجممجحمد پویا،‏ سیاوش مبریبرری،‏ مهران شجاع،‏ ‏مجممجحمدرضاآل طاها،‏ حامد

ابریشمی

‏بهتبههیه کننده:‏ نورالدین حیدری ماهر

مشاور کارگردان:‏ مهدی پا کدل

‏مجممججری طرح:‏ نورالدین حیدری ماهر

طراح صحنه:‏ ابمیبممان افشاریان

طراح لباس:‏ سوده شرحی

موسیقی:‏ آرش عزیزی،‏ امبریبرر صدیقیان

طراح پوسبرتبرر و بروشور:‏ ‏بجیبجحبىیبىی پا کدل

طراح نور:‏ علی کوزه گر

عکاس:‏ ‏مجممجحمدصادق زرجویان

!57


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

شاعر:‏ رسول ادهمھهممی

دستیار کارگردان و برنامه ریز:‏ دیانا فتحی

منشی صحنه:‏ پرنده علابىیبىی

مدیر صحنه:‏ حامد ابریشمی،‏ ‏مجممجحمد حقیقی پور

‏بمتبممرین بدن و حرکت:‏ یاسمسسممن ادیبىببىی

مدیر اجرا:‏ علی پالبریبرزدار

افکت:‏ احسان افشاریان

تبلیغات ‏مجممججازی:‏ امبریبرر قالیچی

مشاور رسانه ای:‏ الهللهھه حاجی زاده

دستیار لباس:‏ معصومه یادگاری

دستیاران طراح نور:‏ امبریبررحسبنیبنن سبریبرر،‏ رضا رضابىئبىی

دوخت لباس:‏ زهرا ‏بهببههرامی

ساخت دکور:‏ ‏مجممجحمد پناهی،‏ علبریبررضا پناهی

سالن حافظ

يكشنبه ٢۴ ‏بهببههمن ١٣٩۵ تا شنبه ٢٨ اسفند ١٣٩۵

زمان:‏ ٢٠:١۵

مدت:‏ ١ ساعت و ١۵ دقیقه

‏بهببهها:‏ ٠٠٠,٣۵ تومان

!58


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

١٠. لبریبررشاه به کارگردابىنبىی ‏مجممجحمد عاقببىتبىی

به اسمِ‏ نوجوانان؛

به کامِ‏ شبه روشنفکران

‏مجممججید اصغری‏

١٣ اسفند ماه ١٣٩۵

بعد از پایان ‏بمنبممایش " لبریبررشاه " سوالىللىی در ذهنم شکل گرفت و تا چند روز رهابمیبمم ‏بمنبممی کرد.‏ هرچند این

سوال پیشبرتبرر نبریبرز یقه أم را گرفته بود اما این بار به صورت جدی مقابلم ایستاده بود و شعورم قد ‏بمنبممی داد

تا پاسخ قابلی برایش پیدا کنم.‏ " چرا؟ چرا؟ چرا ما ) ببخشید به کسی بَربجنَبجخورد،‏ شاید ‏بهببههبرتبرر است با

شیطنت بگو ‏بمیبمم بعضی از ما ( فکر می کنیم که کار در ژانر کودک و نوجوان بسیار ساده و آسان است؟!‏

چرا فکر می کنیم با چهارتا شلنگ ‏بجتبجخته انداخبنتبنن و موسیقی و کیک تولد ) جیغ و دست و هورا ( و

کنش گری های ماسبىتبىی و کارگردابىنبىی آب دوغ خیاری،‏ مثلاً‏ برای نوجوانان تئاتر ساخته ابمیبمم و آن ها هم

می آیند ) که ‏بمنبممی آیند ( و حالش را می برند و فابجتبجحة مع الصلوات!‏

سوالات دیگری نبریبرز پاپبچِ‏ این حقبریبرر شده بود.‏ سوالابىتبىی مانند " آیا ‏بمنبممایشنامه لبریبررشاهِ‏ شکسپبریبرر ) ببخشید،‏

معذرت می خواهم.‏ منظورم لبریبررشاهِ‏ جنابِ‏ کیوان سررشته بود ( قابلیت تبدیل شدن به اجرابىیبىی برای

نوجوانان را دارد؟ " ، " آیا کارگردابىنبىی که به هیچ وجه دغدغه ای نسبت به نوجوانان نداشته و صِرف

سفارشی بودن پروژه می تواند اثری شایسته و قابل قبول برای نوجوانان خلق کند؟!‏ "، " اساساً‏ ما تا چه

مبریبرزان با دنیای نوجوانان آشنابىیبىی دار ‏بمیبمم؟ " دوره ای حساس و مهم که به دوران بلوغ نبریبرز معروف است.‏ "

اصلاً‏ یک اثر باید از چه ویژگی هابىیبىی برخوردار باشد تا در ژانر کودک و نوجوان قرار گبریبررد؟ "

‏بمنبممایشنامه یک اثر برای سنبنیبنن کودکان و نوجوانان باید از سادگی،‏ طراوت،‏ امید و نشاط توأم با آ گاهی

برخوردار باشد.‏ دوستان فکر می کنند هرچه اجرا شل و وِل تر باشد یعبىنبىی مقصود ما از سادگی نبریبرز ‏همھهممان

است!‏ به هیچ وجه این طور نیست.‏ سادگی در ژانر کودک و نوجوان باید در فرم روابىیبىی اثر ساخته و

پرداخته شود.‏ قصه پردازی با فرم موزیکال ) امیدوارم دوستان منظور من از موزیکال را صرفاً‏ ‏بجپبجخش

!59


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

آهنگ و بالا پایبنیبنن پریدن کنش گران مپندارند ( تا حد زیادی می تواند کشش لازم برای این طیف سبىنبىی

را به وجود آورد.‏ در این آثار حتماً‏ باید از شخصیت هابىیبىی ‏بهببههره برد که ‏سمسسممپابىتبىی و آنبىتبىی پابىتبىی نوجوانان را

بربیانگبریبرزد.‏ آیا حسن معجوبىنبىی در نقش شاه لبریبرر با آن استایل و بیان شل و ول می تواند ‏سمسسممپابىتبىی بیافریند؟!‏

دخبرتبرران ارشد شاه لبریبرر می توانند در قامت دو ضد قهرمان جذاب برای نوجوانان ظاهر شوند؟!‏ آن دلقکِ‏

کذابىیبىی که مزه پرابىنبىی هایش هیچ کارکردی در ‏بمنبممایش نداشته و گویا ‏همھهممبنیبنن طور هست تا صحنه بیش از اندازه

خالىللىی نباشد،‏ تاثبریبرر بسزابىیبىی در این اقتباس از خود به جای می گذارد؟ آیا با آوردن یک موتورسیکلت روی

صحنه،‏ می توانیم خلأ ‏بجتبجخیل پردازی و فانبرتبرزی لازم در اجراهای کودک و نوجوان را پر کنیم؟!‏

ا گر به اسم نوجوانان ‏بمنبممایشی با ژستِ‏ قبیح شبه روشنفکرانه روی صحنه می بر ‏بمیبمم،‏ نباید انتظار داشته

باشیم که نوجوانان پایِ‏ ثابتِ‏ این اثر باشند.‏ اما فارغ از مبنتبنن و اقتباس صورت گرفته از آن که به نظر من

به هیچ وجه متناسب نوجوانان نیست،‏ اثر حبىتبىی ‏بمنبممی تواند در جذب ‏مجممجخاطب بزرگسال موفق ظاهر شود.‏

‏بمنبممایش " لبریبررشاه " به شدت گیج،‏ از هم گسیخته،‏ بلاتکلیف و وامانده است با پر از اشتباهات اجرابىیبىی و

مبریبرزانسبىنبىی که ظاهر از چشمِ‏ بینای کارگردان عزیزمان مهجور مانده است.‏ از ‏همھهممان انتخاب اشتباه

دوسویه گی سالن بگبریبررید تا کنش ها و رفتارها روی صحنه.‏ ‏بمنبممایش با یک جشن تولد شروع می شود که به

هیج وجه شاهانه نیست و ‏همھهممبنیبنن سادگی و ولنگاری در پرداخت صحنه ها لطمه زیادی به شخصیتِ‏ " لبریبرر "

وارد کرده است.‏ این شخصیت صاحب منصب هیچ شوکبىتبىی ندارد و بیشبرتبرر به معتادان الکلی شبیه تر

است تا یک پادشاه.‏

در حبنیبنن مراسم دروغبنیبنن و توخالىللىی تولد،‏ ویدیوهابىیبىی از نزدیکان به اصطلاح " لبریبرر"‏ ‏بجپبجخش می شود.‏

تصاویری امروزی،‏ عریان از رویکرد فانبرتبرزی با پوششی شبه انتلکبىتبىی از نوید ‏مجممجحمدزاده و هوتن شکیبا و

دیگر حضرات که بیشبرتبرر پیام شان به حسن معجوبىنبىی است تا ‏"لبریبررشاه".‏ سوال این جاست که اینان در

دنیای ‏بمنبممایش کیستند؟ در دنیای " لبریبرر"‏ که نوید و هوتبىنبىی وجود ندارند.‏ پس ا گر نوید و هوتن نیستند پس

به واقع که هستند و به چه مقصودی این پیام را ارسال کرده اند؟!‏ احیاناً‏ به این دلیل نیست که

دوستان خواسته اند دورهمھهممی یک ‏بمنبممایشی روی صحنه برده باشند و کیفش را ببرببررند و ادامه أش هرچه بادا

باد؟!‏ خوب است که یکی از مأمورین حراست ‏مجممججموعه ایرانشهر را نبریبرز داخل این دورهمھهممی جای

داده اند!‏

اما از شوخی که بگذر ‏بمیبمم هیچ کجای این ‏بمنبممایش به ما نشان ‏بمنبممی دهد که این اثر برای نوجوانان ساخته و

پرداخته شده است.‏ به این صحنه توجه کنید :

!60


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

لبریبرر پس از این که از کاخ دخبرتبرر بزرگ خود رانده می شود،‏ با دلقک و چند نفر از گروه موسیقی و

سرگرمی دور هم ‏جمججممع شده أند.‏ یکی از این افراد آن شاه دیالوگ را بر زبان می آورد.‏

" آدم سگ باشد اما پدر نباشد.‏ "

بعد خنده کنش گران و چند تن از ‏بمتبمماشا گران که واقعاً‏ مایلم علت خندیدن شان را جویا شوم.‏

به تعببریبرری دیگر ما بلد نیستیم برای نوجوانان دیالوگ مناسب بنویسیم و فقط یاد گرفته ابمیبمم که دست در

متون کلاسیک برده و آن ها را نابود کنیم،‏ فارغ از آن که ‏بىببىی خبرببرر ‏بمیبمم که دست به نابودی خویش زده ابمیبمم.‏

با این تفاسبریبرر من معتقدم که مدیریت نا کارآمد و ابتدابىیبىی ‏مجممججموعه ایرانشهر که سفارش چنبنیبنن کاری را به

کارگردان عزیزمان داده اند نبریبرز بیش از ‏همھهممه مقصر در تولید این آثار سخیف هستند.‏ چون فهم و

درک شان از آثار کودک و نوجوان به شدت نازل و مبتذل است.‏ چون عجولانه دست به کاری زده اند

که نه ماهیتش را خوب می شناسند و نه ‏مجممجخاطبش را.‏ پر کردن جدول ‏بمنبممایش ها در طول یک سال صرفاً‏ به

معنای مدیریت صحیح یک ‏مجممججموعه فرهنگی و هبرنبرری نیست.‏ حبىتبىی مبریبرزان فروش بالا هم ‏بمنبممی تواند مهر

تاییدی بر سلامت اجرابىیبىی این ‏مجممججموعه داشته باشد.‏ چرا که ارزش گذاری روی یک ‏مجممججموعه فرهنگی و

هبرنبرری فا کتورهای ‏مجممجخصوص به خودش را دارد که ‏فىففىی الحللححال ‏مجممججموعه ایرانشهر از آن ها به دور است.‏ ‏بهببههبرتبرر

است مدیریت این ‏مجممججموعه نیمچه فاخر در سالِ‏ جدید اقدامات جدی تری از خودشان به منصه ظهور

برسانند در غبریبرر این صورت ا گر رپرتوار ‏بمنبممایش های مبتذل با فرم های کذابىیبىی و ضدمجممجخاطب ادامه داشته

باشد،‏ بیش از این جایز نیست که نام استاد بزرگی چون ‏جمحجممید ‏سمسسممندریان بر سردر این تالار قرار داشته

باشد.‏

لبریبررشاه

نویسنده:‏ کیوان سررشته

کارگردان:‏ ‏مجممجحمد عاقببىتبىی

بازیگران:‏ حسن معجوبىنبىی،‏ لیلی رشیدی،‏ کتایون طلابىیبىی،‏ پانبریبرز

برزعلی،‏ حسبنیبنن حسینیان،‏ برتیبا عاقببىتبىی

‏بهتبههیه کننده:‏ ‏مجممجحمد عاقببىتبىی،‏ شهزاد دالوند

موسیقی:‏ پویا پورامبنیبنن،‏ سردار سرمست

طراح صحنه:‏ امید ا کبرببرری

!61


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

طراح لباس:‏ مهرنوش شاه حسیبىنبىی

جانشبنیبنن طراح لباس:‏ صبا معراجی

طراح ویدیو:‏ امبریبرر نقوی

طراح نور:‏ صبا کسمابىیبىی

طراح و سازنده عروسک:‏ ‏همھهمما ساداتیان

طراح گر ‏بمیبمم:‏ مهرنوش طبیبىببىی

عکاس:‏ مهدی آشنا

طراح گرافیک:‏ ‏مجممججتبىببىی ادیبىببىی

مدیر تولید:‏ جواد ابراهیمی نژاد

دستیار کارگردان:‏ پریسا گودرزی

مدیر صحنه:‏ شادی فرزانه

روابط عمومی و تبلیغات:‏ امبریبرر قالیچی،‏ فرید حسیبىنبىی

مشاور رسانه ای:‏ سام ‏بهببههشبىتبىی

اجرابىیبىی برای نوجوانان ١٣+

ایرانشهر ‐ سالن استاد ‏سمسسممندریان

يكشنبه ٢۴ ‏بهببههمن ‎١٣٩۵‎تا دوشنبه ٢٣ اسفند ١٣٩۵

زمان:‏ ١٨:٠٠

مدت:‏ ١ ساعت و ١٠ دقیقه

‏بهببهها:‏ ٠٠٠,٣۵ تومان

!62


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

١١. منِ‏ توی آینه به نویسندگی و کارگردابىنبىی غزل شجاعی

ایده ای خلاق که صحنه مدفنش می شود

‏مجممججید اصغری‏

١٨ فروردین ماه ١٣٩۶

با ‏بمتبمماشای این ‏بمنبممایش می توان حدس زد آن زمابىنبىی را که برای اولبنیبنن بار ایده ی اجرابىیبىی چنبنیبنن اثری در سر

کارگردان عزیز شکل گرفته و با چه ذوق و شوفىقفىی آن را به رشته ‏بجتبجحریر درآورده و ایفای یکی از نقش ها

را به دوستش ) آذین نظری ( پیشنهاد داده است.‏ می توان دید که این دو جوان پرانرژی و کنش گر

بااستعداد این روزهای تئاتر ما چه ‏لحللححظات به یادماندبىنبىی ای را در پلاتو ‏بمتبممرین برای خود به ثبت

رسانده أند و در تلاش و کوشش بوده أند که آن ‏لحللححظات ناب را مقابل دیدگان ‏مجممجخاطبان نبریبرز به منصه ظهور

برسانند.‏ این دو کنش گر در صحنه به زوج مناسبىببىی بدل می شوند و انرژی پایدار و منظمی در ‏بمتبممام طول

‏بمنبممایش میان شان رد و بدل می شود.‏ اما آیا ‏همھهممه ی این مواردی که ذکر شد برای به وجود آوردن

صحنه هابىیبىی با ایده های نو،‏ خلاق و دراماتیک کافىففىی است؟ ‏بىببىی تردید پاسخ این سوال منفی است.‏ با این

حساب چرا این ‏بمنبممایش با ‏بمتبممام پتانسیل های خو ‏بىببىی که دارد،‏ به یک ‏بمنبممایش ارزنده و مثال زدبىنبىی تبدیل

‏بمنبممی شود؟ برای رسیدن به پاسخ این سوال و ریشه یابىببىی این مسئله،‏ باید به منبع اصلی ‏بمنبممایش که ‏همھهممان

‏بمنبممایشنامه است رجوع کرده و نقاط قوت و ضعف آن را شناسابىیبىی کنیم.‏ زیرا چنبنیبنن برداشت می شود که

این ‏بمنبممایشنامه است که تا یک جابىیبىی با کنش گران ‏همھهممراهی می کند اما از جابىیبىی به بعد آن ها را به حال

خودشان رها کرده و از ادامه سوخت رسابىنبىی به پروژه امتناع می ورزد.‏ برای شفاف تر شدن این گزاره به

این مثال توجه کنید.‏ به عنوان مثال " قانون حریق " را به یاد بیاورید.‏ برای به وجود آمدن حریق به

ماده سوختبىنبىی،‏ گرما و ا کسبریبرژن نیاز است.‏ ا گر یکی از این سه مورد نباشد حریقی به وجود ‏بجنبجخواهد آمد.‏

یک ‏بمنبممایشنامه پویا،‏ ‏مجممجحرک و خلاق نبریبرز ‏همھهممچون قانون حریق عمل می کند.‏ ا گر به اندازه لازم از

پتانسیل های دراماتیک برخوردار نباشد،‏ تا یک جابىیبىی از ‏بمنبممایش پشتیبابىنبىی کرده و از جابىیبىی به بعد ‏همھهممچون

حریق بدون ماده سوختبىنبىی خاموش خواهد شد.‏ حال ‏بمنبممایش هابىیبىی که با دو کنش گر به صحنه می آیند،‏ در

وهله ی اول ‏بمتبممام ایده های دراماتیک خود را در جهت خلق هرچه ‏بهببههبرتبرر یک " رابطه ‏"ی رو به جلو خرج

!63


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

می کنند.‏ استاد نوشبنتبنن چنبنیبنن ‏بمنبممایش نامه هابىیبىی هارولد پینبرتبرر است که می داند چطور تا پایان مبنتبنن،‏ رابطه

مشخص و شفاف،‏ تعلیق،‏ کشمکش ‏(که در این ‏بمنبممایشنامه ها از آن به عنوان یک اصل یاد می کنند)‏ و

نقاط عطف و ‏بجببجحران بیافریند و حفظ ‏بمنبمماید.‏ عدم تعلیق و رابطه میان دو کنش گر یکی از عللی است که

این ‏بمنبممایش را برای ‏مجممجخاطبان تکراری و خسته کننده جلوه می دهد.‏ حال ‏بمنبممایش ما در ‏بىپبىیِ‏ چه و درباره ی

چیست؟ ‏بمنبممایش " منِ‏ توی آینه " ) که عنوان مناسبىببىی نسبت به موضوع آن نبریبرز دارد ( درباره دخبرتبرری است

که از تنهابىیبىی در میان خانواده،‏ دوستان و اطرافیانش رتحنتحج برده و به منِ‏ در آینه که تصویری دیگری است

از خودِ‏ خودش پناه می برد و با او آشنا می شود.‏ دخبرتبرر با او درددل کرده،‏ گاه با او یکی شده و گاه از او

فاصله می گبریبررد تا جابىیبىی که مشخص ‏بمنبممی شود کدام منِ‏ حقیقی و کدام منِ‏ در آینه است.‏ فارغ از این که

آیا این ایده تکراری و حبىتبىی کلیشه ای است یا به روز است،‏ باید اذعان کنم که اثر با ده دقیقه ابتدابىیبىی

بسیار نو و خلاق آغاز می شود.‏ ‏همھهممان طور که از عنوان ‏بمنبممایش و تبلیغات گروه اجرابىیبىی برمی آید،‏ این فرم

اجرابىیبىی در ذهن بنا می شود که یکی مقابل یک آینه قرار می گبریبررد و دیگری به تقلید از او به ایفای نقش

می پردازد.‏ خوشبختانه ‏بمنبممایش دیدی فراتر از این کلیشه ها را دنبال می کند و در جستجوی مفهوم و

رابطه ای تازه از منِ‏ درون آینه است.‏ غزل شجاعی با نگارش این اثر نشان می دهد که جدا از

کنش گری می تواند استعدادهای ‏بهنبههفته ی خود را در ‏بمنبممایشنامه نویسی نبریبرز ‏مجممجحک بزند.‏ او به خو ‏بىببىی

کلیشه های دم دسبىتبىی و راتحیتحج این گونه آثار را شناسابىیبىی کرده و تا حدی در شروع اثر توانسته از آن ها نبریبرز

دور شود.‏ این روند تا ‏لحللححظه آشنابىیبىی دخبرتبرر با منِ‏ درونِ‏ آینه به خو ‏بىببىی قوام میابد و پیش می رود.‏ این

‏لحللححظه دقیقاً‏ ‏همھهممان نقطه عطف ابتدابىیبىی ‏بمنبممایشنامه ماست که حبىتبىی در این اثر به خو ‏بىببىی پردازش می شود.‏ اما

از ‏همھهممبنیبنن نقطه به بعد روند ‏بمنبممایش به جای اینکه حالبىتبىی صعودی به خود بگبریبررد،‏ به حالبىتبىی نزولىللىی افتاده و

پیشرفبىتبىی در آن حاصل ‏بمنبممی شود.‏ ‏بمنبممایشنامه نویس بنا بر استعدادی که دارد باز چنبنیبنن ضعفی را در اثرش

پیدا می کند و گاه در تلاش است که تا حدی آن ها را برطرف کند.‏ ‏بمتبممهیدات وی نه تنها کمکی به این

روند نزولىللىی ‏بمنبممایشنامه ‏بمنبممی کند بلکه بیشبرتبرر آن را در باتلاق بلاتکلیفی می برد.‏ به عنوان مثال ‏بجببجحران قصه

را با خیانت مادر و خودکشی او از بالای ساختمان و گریه ی پدر در مراسم تشییع مادر و … به اوج

می رساند.‏ دوستابمنبممان در این ‏بمنبممایش باید بدانند که این سوز و گدازهای اضافىففىی به ‏بمنبممایش ما بار دراماتیک

‏بمنبممی دهد.‏ این ترفندها بیشبرتبرر برای دوستابىنبىی است که به هر دلیلی مایلند ده بیست دقیقه ای به زمان ‏بمنبممایش

خود اضافه کنند تا تابمیبمم اثرشان به اندازه یک اجرای بلند رسیده و پولىللىی که از ‏مجممجخاطب می ستانند حلال و

طیب شود.‏ شجاعی برای دادن اطلاعات به ‏مجممجخاطبان راحت ترین راه را برمی گزیند.‏ او دیوار چهارم را

برمی دارد و با مونولوگ هابىیبىی بلند با ‏مجممجخاطبان ارتباط برقرار می کند.‏ ا گر وی ‏بجتبججربه بیشبرتبرری داشت و از

!64


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

ریسک پذیری استقبال می کرد،‏ به احتمال زیاد این روش ‏(که این روزها به یک مد در ‏بمنبممایش های ما

تبدیل شده است)‏ را به کناری می ‏بهنبههاد و تلاش می کرد که دو کنش گر به روش هابىیبىی نو و متفاوت با هم

ارتباط گبریبررند.‏ ‏همھهممبنیبنن عدم ریسک پذیری باعث شده تا طراحی و کارگردابىنبىی اثر ‏بىببىی جان،‏ ناقص و ‏بىببىی منطق

بدل شود.‏ عدم فضاسازی مناسب نبریبرز به این ‏بىببىی بندوباری در کارگردابىنبىی دامن می زند و آن را اببرتبرر جلوه

می دهد.‏ با وجود این که ذاتاً‏ ‏بمنبممایش از ایده خو ‏بىببىی برای کنش گری و ابجیبججاد فضاسازی های مبرتبررفىقفىی ‏بهببههره مند

است،‏ در سطحی ترین جایگاه خود قرار می گبریبررد و از پتانسیل های آن ‏بىببىی نصیب می ماند.‏ به عنوان مثال

کارگردان می توانست روند این اثر را به یک سفر ‏بمنبممایشی بدل کند و کارا کبرتبرر اصلی را از دنیای

یک نواخت و روزمره رئالیسبىتبىی یک دخبرتبرر دانشجو به فضابىیبىی سورئال و حبىتبىی فلسفی درون آینه و کشف

تازه ای از منِ‏ خود ببرببررد و دوباره به جایگاه پیشبنیبنن خود بازگرداند.‏ با آمدن یکی از ‏بمتبمماشا گران به پشت

آینه نبریبرز چنبنیبنن ایرادابىتبىی از اثر برطرف ‏بمنبممی شود بلکه چاله ای به چاله هایش می افزاید.‏ تنها می شود گفت

حیف از این ‏همھهممه انرژی و استعداد که پشت کمی ‏بىببىی ‏بجتبججربگی و فقدان ریسک پذیری تلف می شود.‏

خابمنبمم ها شجاعی و نظری عزیز،‏ ایده ی خنده در بغض و بغض در خنده ‏ممممممکن است تا حدی در ایفای

نقش تان جواب دهد و به یاری تان بشتابد.‏ از جابىیبىی به بعد این ترفند لو می رود و ... بگذر ‏بمیبمم.‏

امید به این که این زوج با استعداد ‏همھهممچنان به کارشان ادامه داده و ‏بمنبممایش هابىیبىی با توان ریسک پذیری

بالا به صحنه تئاتر بیاورند.‏ به امید رسیدن آن روز…‏

منِ‏ توی آینه

نویسنده،‏ طراح و کارگردان:‏ غزل شجاعى

بازیگران:‏ آذین نظرى،‏ غزل شجاعى

‏بهتبههیه کننده:‏ على اجمحجممدى

مدیر تولید:‏ سجاد باقرى

دستیار کارگردان و برنامه ریز:‏ على قندالىللىى

طراحان لباس و آ کساسوار:‏ سارا ‏بجیبجحیابىیبىى و نسیم تقى پور

طراح پوسبرتبرر:‏ پوریا تکاور

طراح گرافیک و تایپو گرافىففىى:‏ فرهاد افسرى

مدیر صحنه:‏ خشایار ‏مجممجحمد زاده،‏ امبریبرر حسن بیک

!65


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

عکاس:‏ گلدیس ‏بمنبممازیان

ساخت تبریبرزر:‏ آرتبنیبنن سلطابىنبىى

موسیقى:‏ مهران ‏بهببههرامى فارسى

مدیر روابط عمومى و تبلیغات:‏ تینا واعظى

مشاور طراحى صحنه:‏ امبریبرر سرافرازیان

حامى تبلیغات ‏مجممججازى:‏ صفحه ى @tehrantamash باربد طولابىببىى

خانه هبرنبررمندان ‐ سالن استاد انتظامی

سه شنبه ١۵ فروردين ١٣٩۶ تا چهارشنبه ٠۶ ارديبهشت ١٣٩۶

زمان:‏ ١٨:٠٠

‏بهببهها:‏ ٢٠,٠٠٠ تومان

!66


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

١٢. بوف کور به طراحی و کارگردابىنبىی ناصرحسیبىنبىی مهر

تنها مرگ است که دروغ ‏بمنبممی گوید؛

و ‏همھهممچنبنیبنن ‏بمنبممایشِ‏ حسیبىنبىی مهر…‏

‏مجممججید اصغری‏

٢٣ فروردین ماه ١٣٩۶

برخی آثار در ادبیات داستابىنبىی ما هستند که اصلِ‏ لذت خوانش آن ها در تکرار مرور کردن شان حاصل

می شود.‏ بدون تردید یکی از این آثار " بوف کور " صادق هدایت است.‏ هرچند این اثر بیشبرتبرر برای من

شبیه به یک داغ نامه بوده تا یک داستان.‏ ) تا کنون صحبت از " بوف کور " بسیار به میان آمده اما

شاخص ترین آن ها این است که این اثر شخصی ترین نوشته هدایت است تا حدی که بسیاری از

خوانندگان تصور می کنند که شخصیت راوی خودِ‏ هدایت است که پر ببریبرراه هم نیست.‏ منظور من از این

گزاره این است که نویسنده در ‏بىپبىی خلق یک اثر تکنیکی با قواعد و ساختار ادبیات مدرنبریبرزم در

داستان گو ‏بىیبىی نبوده است،‏ هرچند ا گر چنبنیبنن نتیجه ای حاصل شده باشد.)‏ اما ‏همھهممواره وجوه فراواقعی،‏

توصیفات و فضاسازی،‏ ناهم سنخی با زمانه ی خود و عمقِ‏ درد و دیدگاه های شخصی راوی برابمیبمم قابل

تأمل بوده است.‏ اینک ‏بمنبممایش " بوف کور " که در سالن چهارسو تئاتر شهر به روی صحنه است،‏ بیش از

آن که از آنِ‏ هدایت باشد،‏ از آنِ‏ حسیبىنبىی مهری ست که دراماتورژی،‏ طراحی و کارگردابىنبىی أش ‏همھهممچون اثر

هدایت چنان پیچیده و پرصلابت است که باید چندباره دیده شده و درباره أش صحبت شود.‏ دلیل این

گزاره نگاهِ‏ و رویکرد دقیق،‏ علمی و به روز حسیبىنبىی مهر به " بوف کور " و درآمیختگی آن با داستان "

سه قطره خون " است.‏ کاری بس ارزنده که ‏بمنبممایشنامه أش به تنهابىیبىی می تواند جزو یکی از ‏بهببههبرتبررین

دراماتروژی های یک دهه اخبریبرر تئاتر ایران قرار گبریبررد و مانند ستاره ای در کارنامه هبرنبرری حسیبىنبىی مهر و

گروه تئاتر ۶ بدرخشد.‏ با توجه به اهمھهممیت صادق هدایت و آثارش در ادبیات داستابىنبىی نوین ایران،‏

تا کنون تلاش هابىیبىی چه در عرصه سینما و چه حوزه تئاتر شده تا آثار این نویسنده شهبریبرر به مدیوم تصویر

و ‏بمنبممایش دربیاید،‏ اما به جرأت می توان گفت که ‏بهببههبرتبررین این تلاش ها و اقدامات در ‏بمنبممایش " بوف کور "

حسیبىنبىی مهر صورت گرفته و به فرم اجرابىیبىی درآمده است.‏ حال این سوال پدید می آید که چرا این اثر تا

!67


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

راوی می آید،‏ تصاویری است که ما از دیدنش عاجز هستیم.‏ وهم می بافد یا راست می گوید؟ آن چه

می گوید ) درباره نقاشی روی کوزه )، پبریبررمرد از زیر خا ک ها و سنگلاخ ها پیدا می کند.‏ کوزه واقعی است

یا وهم است؟ کوزه ای که از قبرببرر توسط پبریبررمرد درمی آید،‏ نقطه تلافىقفىی دنیای واقعیت و وهم است.‏ نقطه

اشبرتبررا کی است ببنیبنن دنیای بیابىنبىی و دنیای بصری.‏ راوی می ربجنبججد و به نوعی جان می کند هنگام حرف

زدن.‏ این نوع ایفای نقشِ‏ راوی ) بابک قهرمابىنبىی ( به خو ‏بىببىی توسط کارگردان هدایت شده است.‏ چرا که

هر کلمه که او بیان می کند،‏ گو ‏بىیبىی از دنیابىیبىی به دنیای دیگر می آید و حال این که ‏همھهممه ی این ها برای

کارا کبرتبرر راوی رتحنتحج آور بوده و این رتحنتحج و عذاب در گفتار او نبریبرز نشأت پیدا کرده است.‏ اپبریبرزود اول یا به

تعببریبرری دیگر روایت فردی راوی به پایان رسیده و ما با وی به روایت ‏جمججممعی او در اپبریبرزود دوم ‏همھهممراه

می شو ‏بمیبمم.‏ در این سفر،‏ توجه ما بیشبرتبرر بر روی ‏جمججممع است که فردیت راوی پیوند ماست با این اجتماع.‏

اجتماعی که در آن دکبرتبرر،‏ نظامی،‏ هبرنبررمند،‏ ‏بجتبجحلیلگر اجتماعی،‏ کارگر،‏ لکاته و ... حضور دارند.‏ وجود

‏لهللهھجه ها و گویش های متفاوت نبریبرز گواه بر تفاوت اقشاری این جامعه است.‏ پر واضح است که راوی هیچ

سنخیبىتبىی با چنبنیبنن اجتماعی ندارد اما به ناچار در کنار آن ها پشت یک حصار طنابىببىی قرار گرفته است.‏ در

ابتدای این ‏بمنبممایش،‏ پبریبررمرد خبرنبرزرپبرنبرزری که ‏بمنبممایندگان ‏جمججمماعت سنت طلب را برعهده دارد به دار آوبجیبجخته

می شود.‏ با توجه با دار آوبجیبجخبنتبنن راوی در پایان این اپبریبرزود و ‏همھهممچنبنیبنن در جای پبریبررمرد قرار گرفبنتبنن وی در

انتهای ‏بمنبممایش،‏ صحبت از این دارد که ما سنت را از میان برمی دار ‏بمیبمم و دوباره سوی آن رجعت

می کنیم.‏ به تعببریبرری دیگر سنت ‏همھهممان باتلافىقفىی است که دست و پا زدن در آن ما را بیشبرتبرر در آن فرو

می برد.‏ این پارادوکس در اجتماع نبریبرز وجود دارد که از طرفىففىی سنت را پس می زنیم و از سو ‏بىیبىی دیگر به

‏سمسسممتش پیش می رو ‏بمیبمم.‏ ‏همھهممان اجتماعی که پبریبررمرد را به دار می کشد چنبنیبنن دیالوگ عقب مانده ای بر زبان

می آورد : " برای اصلاح جامعه زن ها رو باید کشت.‏ "

اما حسیبىنبىی مهر تا ‏همھهممبنیبنن جا بسنده نکرده و کار را فراتر از اجتماع می برد.‏ در اپبریبرزود آخر پای گزمه های

حکومبىتبىی را به میان می آورد تا ‏بمنبممایندگان سیاست های روز را به تصویر بکشد.‏ برای کسی که فضای

اوهام چنبنیبنن ‏بمنبممایشی را درک کرده باشد،‏ قرمز بودن لباس های گزمه ها سوالىللىی در ذهنش به وجود

‏بمنبممی آورد چرا که ‏همھهممه چبریبرز نباید منطبق با دنیای واقعیت باشد.‏ پس از این که فشارهای رجاله ها و

زمزمه هایشان در گوش راوی باعث می شود تا وی لکاته را به قتل برساند،‏ شاهکار بصری حسیبىنبىی مهر

در تابلو آخر ‏بمنبممایش او پدیدار می شود.‏ پبریبررمرد از صحنه با صدابىیبىی خندان می گریزد،‏ راوی در جای او

نشسته و نقش وی را بر عهده می گبریبررد و گزمه ها با لباس هابىیبىی قرمز در کنار و هم تراز راسته و دنده های

گوشتِ‏ مرد قصاب قرار می گبریبررند.‏ تشبیه گوشت بودن لکاته توسط مرد قصاب و هم شکل و ‏سمشسممایلی

!70


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

گزمه ها با راسته گوشت،‏ مثلبىثبىی ببنیبنن گزمه ها ) حکومت،‏ دیکتاتوری )، گوشت و مرد قصاب و لکاته به

وجود آورده و راوی را در میان خود گرفتار می کنند.‏ این تصویر چنان هبرنبررمندانه و حبریبررت انگبریبرز است که

تراژدی راوی را به اوج خود در رابطه و نسبت فرد با حکومت می رساند.‏ استفاده از گر ‏بمیبمم مناسب،‏

نورپردازی حساب شده بر اساس مبریبرزانسن ها،‏ طراحی صحنه و لباسِ‏ کاربردی و کنش گران پویا با

فبریبرزیک های ناهمھهممگون و نامتجانس به فضاسازی اثر کمک شایابىنبىی کرده است.‏ تکر ‏بمیبمم ‏مجممجخاطبان نبریبرز از ‏جمججممله

مرام های متواضعانه ی گروه تئاتر ۶ است.‏ سر ساعت شروع شدن ‏بمنبممایش و ‏همھهممراهی عوامل گروه با

رفتاری احبرتبررام آمبریبرز نسبت به ‏مجممجخاطبان در لابىببىی سالن،‏ نشان از فهم و درک درست از تئاتر به مفهوم هبرنبرر

اجتماعی است.‏ گفته می شود که ‏بمنبممایش " بوف کور " ششمبنیبنن و آخرین اثر حسیبىنبىی مهر در مقام کارگردان

است.‏ آرزومندم این خبرببرر،‏ شایعه ای بیش نباشد و ما باز شاهد به روی صحنه آوردن آثاری فاخر از

سوی وی باشیم.‏

چه خوش اقبال هستیم که ‏بمنبممایش " بوف کور " را در آغاز سال ٩۶ می بینیم و از آن لذت می بر ‏بمیبمم.‏ با

این ‏بهببههانه به دلمللممان صابون می زنیم،‏ به خود امید داده و زیرلب زمزمه می کنیم " سالىللىی که نکوست از

‏بهببههارش پیداست ".

بوف کور

کارگردان:‏ ناصر حسیبىنبىی مهر

بازیگران:‏ بابک قهرمابىنبىی،‏ مژگان خالقی،‏ نبریبرره سادات مبریبررزابىیبىی،‏

شاهو رستمی،‏ عزالدین توفیق،‏ میثم دامن زه،‏ مهشید

کاظمی،‏ وحید فریدی،‏ رضا شهرآ،‏ اسمسسمماعیل خزابىیبىی،‏ مرتضی

مظلومی

دستیار کارگردان:‏ مهدی فتاحی

طراح صحنه:‏ ناصر حسیبىنبىی مهر

منشی صحنه:‏ زینب ایو ‏بىببىی

طراح لباس:‏ ‏سمسسممانه داوودی پارسا

دستیار طراح لباس:‏ زینب مقابىنبىی

عکاس:‏ هادی پناهی

تئاترشهر ‐ سالن چهارسو

سه شنبه ١۵ فروردين ١٣٩۶ تا ‏جمججممعه ٢٢ ارديبهشت ١٣٩۶

ساعت :٢٠:٠٠

١ ساعت و ٢۵ دقیقه

‏بهببهها:‏ ٠٠٠,٢۵ تومان

!71


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

١٣. بوف کور روایت آزاد و کارگردابىنبىی ناصر حسیبىنبىی مهر

لغو سایه ها از کنار لاشه ای اثبریبرری؟

اردشبریبرر شبریبررخدابىیبىی‏

٢۴ فروردین ماه ١٣٩۶

‏بمنبممایش بوف کور حسیبىنبىی مهر،‏ با دنیای وهمھهممی،‏ ‏بمنبممادین و سرشار از ابمیبمماژهای آبسبرتبرره و دوگانه های آینه وار و

تفسبریبرر پذیر داستان بوف کور هدایت ، نسبت چندابىنبىی ندارد.‏

‏بمنبممایش رویکرد واقع گرایانه،‏ مسطح و تقریبا ساده شده و البته ناقصی در ارایه تصاویر مبنتبنن پر رمز و راز

هدایت دارد(‏ البته ‏بجببجخشی از حذف ها مثلا عدم حضور کامل و پرداخته شده زن اثبریبرری و لکاته به

دلیل ‏مجممجحدودیت های اجرابىیبىی آن روی صحنه قابل درک است)‏

‏"سایه"،‏ یکی از ارکان اصلی معنا‐تصویر ساز در رمان بوف کور است و شاید حذف آن در ‏بمنبممایش چه

بسا یک فقدان یا لکنت اجرابىیبىی و زیبابىیبىی شناسانه در خوانش بوف کور تلقی شود..‏ مثلا درک زیبابىیبىی و

معنابىیبىی دیدن سایه های ‏بىببىی سر به مثابه فرارسیدن مرگ یا علاقه راوی به ادامه ی زندگی در سایه ی

ستون های معبد لینگم و ... که ‏بمنبممایش از امکانات زیبابىیبىی شناسی و معناساز آن پرهبریبرز ‏بمنبمموده.‏

سایه ای که به زبان هدایت در بوف کور خیلی پررنگ تر و دقیق تر از جسم حقیقی راوی اش به دیوار

افتاده...‏ سایه ای که گاه حقیقی تر از وجودش شده...و این حذف دراماتیک مکالمللممه ی میان راوی و

سایه اش،‏ به نوعی هسبىتبىی بوف کور را عقیم می کند و شاید راه را بر اجرابىیبىی شدن و درک تفسبریبررهای

شاخص روانکاوانه،‏ جامعه شناخبىتبىی و حبىتبىی سیاسی این اثر سنگلاخی کند . در شرایط استبدادی و

فضای ‏بىببىی اعتمادی ، آدم ها از گفتگو با اطرافیانشان هراس و واهمھهممه دارند و ناچار به سایه هایشان رو

می کنند.‏ در این شرایط است که آدم ها با خود و دیگران وارد مونولوگ شده و مسبریبرر دیالوگ و گفتگو

با دیگری ناهمھهمموار می شود.‏ در اینجا است که سایه تفسبریبرر سیاسی می یابد!‏ و لزوما نشان دادن گزمه

های ‏سمشسممرپوش ‏جمچجمماق به دست،‏ قلدری و زور را دلالت ‏بمنبممی کند.‏

صحنه خا ک آلوده است اما آیا این خا ک و گور کنده شده و فضاسازی قدربمتبممند شروع ‏بمنبممایش،بر گور

شدگی استعاری کل فضا(جدای از فضای دیوانه خانه)‏ دلالت دارد؟آیا نشان می دهد اتاق(فضای)‏ راوی

به مقبرببرره ی زندگی و افکارش بدل شده است؟ به نظر می رسد طراحی های عیبىنبىی و تن آسا،‏ از بروز

موقعیت ها و حس های آبسبرتبرره و یا سورالیسبىتبىی پرکار مبنتبنن هدایت در این ‏بمنبممایش جلوگبریبرری می کند و

‏مجممجخاطب را از لذت درک انبرتبرزاع و واقعیت ناب ابمیبمماژی به طور ‏همھهممزمان روی صحنه ‏مجممجحروم می سازد.‏

!72


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

**

کور و احوالات راوی اش ‏همھهممواره یکی از ارکان اصلی نگاه و نظر به این اثر بزرگ و مدرن ادبیات

فارسی بوده است که ارتباطی با دیوانگی شخصیت در فهم عامه ندارد.‏

باشد که شاهد تداوم اجراها و خوانش های زیادتری از آثار ماندگار بزرگ ادبیات فارسی از ‏جمججممله بوف

کور باشیم که ‏بجببجحث و گفتگو و ‏بجتبجحلیل پبریبررامون مباحث و مفاهیم طرح شده در آن ‏همھهممچنان موضوعیت

تاربجیبجخی و اجتماعی دارد و در تعمیق فهم ما در عرصه فکری و زیسبىتبىی و در نتیجه رهابىیبىی و آزادگی

کمک کننده و رهگشا است.‏

بوف کور

کارگردان:‏ ناصر حسیبىنبىی مهر

بازیگران:‏ بابک قهرمابىنبىی،‏ مژگان خالقی،‏ نبریبرره سادات

مبریبررزابىیبىی،‏ شاهو رستمی،‏ عزالدین توفیق،‏ میثم دامن زه،‏

مهشید کاظمی،‏ وحید فریدی،‏ رضا شهرآ،‏ اسمسسمماعیل

خزابىیبىی،‏ مرتضی مظلومی

دستیار کارگردان:‏ مهدی فتاحی

طراح صحنه:‏ ناصر حسیبىنبىی مهر

منشی صحنه:‏ زینب ایو ‏بىببىی

طراح لباس:‏ ‏سمسسممانه داوودی پارسا

دستیار طراح لباس:‏ زینب مقابىنبىی

عکاس:‏ هادی پناهی

تئاترشهر ‐ سالن چهارسو

سه شنبه ١۵ فروردين ١٣٩۶ تا ‏جمججممعه ٢٢ ارديبهشت ١٣٩۶

ساعت :٢٠:٠٠

١ ساعت و ٢۵ دقیقه

‏بهببهها:‏ ٠٠٠,٢۵ تومان

!74


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

١۴. ‏بىببىی پدر به نویسندگی و کارگردابىنبىی سید ‏مجممجحمد مساوات

اندرحکایت بز‐بودگی یا گرگ‐شدگی و کلان روایت گرگ‐پدر

اردشبریبرر شبریبررخدابىیبىی‏

٣٠ فروردین ماه ١٣٩۶

‏بىببىی پدر،‏ ‏مجممجحمد مساوات،‏ ‏بمنبممایش افشا گر و ویران کننده ای است.‏

ضربه می زند،‏ از جای می جهاند و برمی آشوبد.‏ به قول آنتونن آرتو ، این آشفته کردن هسبىتبىی آدمی از

ویژگی های اصلی تئاتر است.‏ این ‏بمنبممایش ‏بجببجخش هابىیبىی از وجود را ‏بىببىی نقاب کرده و ابعاد دیگری از آن را

معرفىففىی می سازد و به دنبال آن وارد ساحت های حبریبررت زا و ‏بىببىی پرده تری از هسبىتبىی این وجود،‏ در عرصه

می شود.‏

‏بىببىی پدر،‏ گروتسکی کانیبال(همھهممجنس خوار)،‏ معما گونه ای خون آلود با روایت آشنازدابىیبىی شده از داستان

کودکانه ی شنگول و منگول و..‏ بر صندلىللىی سالن قشقابىیبىی میخکوب تان می کند.‏

‏بمنبممایش با فشار و ‏بمتبممهیدات هوسمشسممندانه و کش آوردن تعمدی مدت زمان مکث ها و طول مدت ‏بمنبممایش،‏

‏مجممجخاطب را در معرض آزار شدید خودآ گاهی فکورانه قرار می دهد تا از ‏بجتبجحبریبرر ‏بمتبمماشای خشونت عریان

لذت کافىففىی و سرگرم کننده نبرببررد و به سطح دیگری از مواجهه با خشونت(ها)‏ والایش یابد و در مورد

سازوکار به ظاهر ساده ای که می بیند به شدت فکر کند.‏ از این جهت با خشونت مک دونابىیبىی راتحیتحج شده

فاصله می گبریبررد و نسبت به آن استعلا می یابد.‏ مانند کاری که میشل هانکه در سینما به تاثبریبرر از پبریبررپائلو

پازولیبىنبىی فیلمساز رادیکال ایتالیابىیبىی درباره خشونت ابجنبججام می دهد و وجه سرگرم کننده و تفربجیبجحی آن را

می گبریبررد و مستقیم و آزاردهنده حضور ‏بىببىی رجمحجممش را برملا می کند تا برعلیه اش خبریبرزش و مبارزه ای

دربگبریبررد.‏

‏بىببىی پدر ‏بىببىی آنکه حرف ها و دیالوگ های فلسفی و پیچیده و متکلف بگوید یا از ‏بمنبممادپردازی کارکردی و

پرکاری استفاده ببرببررد،‏ ذهن ‏مجممجخاطبانش را از ‏همھهممان دقایق ابتدابىیبىی اجرا با ‏بمتبممهیدات و طراحی های زیرکانه،‏

درگبریبرر مسایل فلسفی،‏ روانشناخبىتبىی،‏ اجتماعی و...‏ می سازد.‏

بازی با واقعیت یا معرفىففىی شکل های متغبریبرر واقعیت در دسبرتبررس از یک رویداد و فقدان حقیقت واحد

‏(کشته شدن شنگول و پیدا کردن قاتل او و دلایل ابهتبههام)،‏ غریزه و مساله ی چالشی ذابىتبىی و عرضی

!75


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

بودن در رویارو ‏بىیبىی با امر اخلافىقفىی ‏(گوشت خوردن گرگ ها و ‏(فکر)‏ ‏جمحجممله گرگک و پدرش به بزها...)،‏

‏بجتبججاوز به کودکان در ‏مجممجحیط خانه،‏ تغیبریبرر ماهیت بر خلاف جریان ذات،‏ به پرسش گرفبنتبنن امر ذابىتبىی و امکان

بروز سبعیت دهشتبار حبىتبىی ذات مادری ‏(صحنه فاجعه بار پایابىنبىی و خوردن گوشت شنگول حبىتبىی توسط

مامان بزی)،‏ بازگشت به خویشبنتبنن و نتیجه ی تراژیک و مهلک این تصمیم در شرایط کنوبىنبىی ‏(تصمیم

شنگول برای بز‐ماندگی!)،‏ به سخره گرفبنتبنن پورنوگرافىففىی خشونت در قالب سرگرمی،‏ آسیب های خانواده

‏(ناهنجار)‏ و پرسش مناقشه برانگبریبرز ‏(و البته ناشی از نگرابىنبىی بسیار)‏ از این ‏بهنبههاد به عنوان بسبرتبرری مساله ساز

برای ریشه دوابىنبىی و شیوع انواع ناهنجاری های ویران کننده و آخرالزمابىنبىی....‏

شاید به دلیل ‏مجممجحدودیت های اجرابىیبىی و آزادی عمل بیشبرتبرر بازیگران،‏ ‏همھهممه نقش ها از ‏جمججممله مامان بزی و

دخبرتبررش حبه انگور را مردان بازی می کنند.‏ ‏همھهممسری مامان بزی و آقا گرگه با بازیگران ‏همھهممجنس،(چه بسا

خارج از خواست واقعی طراح وکارگردان)‏ منجر به قرائت های کنایه آمبریبرز در مورد مباحث امروز جهان

درباره ی شکل های ‏مجممجختلف خانواده و کارکرد آبهنبهها در جهت تثبیت احتمالىللىی نظام سرمایه داری و البته

مناقشات اخلافىقفىی پبریبررامون آن نبریبرز می شود..‏

در پایان فاجعه بار و جهنمی ‏بمنبممایش ‏،ظاهرا ما با رستاخبریبرز گرگ‐پدر به عنوان یک آرزو مواجهیم….‏ او

از ‏جمججممع ‏همھهممخواران حبىتبىی مادری که از لاشه فرزندش می خورد،‏ جدا می شود و دوباره شروع به زوزه

کشیدن می کند گو ‏بىیبىی این نشانه ای برای بازگرداندن نظم هسبىتبىی به سیاق قبل از این آشوب خونبار

ابجنبججام می شود یعبىنبىی گرگ بودگی گرگ.‏ این نگاه موکد بر اعطای ارزش ‏بىببىی بدیل و سرنوشت ساز در

حیات و هسبىتبىی به دال پدر ‏(هسبىتبىی مذکر)‏ بدون اعتباربجببجخشی به هسبىتبىی زنانه مادر،‏ ناشی از نوعی

مردسالاری دروبىنبىی شده در نگاه این استعداد بزرگ تاتر امروز ایران است و البته نیازمند بازنگری و

ترمیم...‏

طراحی های صحنه ، نور و...‏ در این ‏بمنبممایش کارکردی و فضاساز و معنارسان است.‏ خونریزی دیوارها در

انتهای ‏بمنبممایش یک ایده زیبابىیبىی شناسی خبریبرره کننده بود.‏

‏بمنبممایش ‏بىببىی پدر به شدت با تعاریف تئاتر به مثابه یک ضرورت ‏همھهممخوابىنبىی دارد...‏ ضرورت بیان تضادها و

کشمکش های درون...‏ ضرورت داشبنتبنن وسیله ای برای تاثبریبررگذاری بر جهان و زایاندن انسان نو ‏(یا

دست کم ابجیبججاد ‏بجتبجحریک به تامل و خواست ابجیبججاد آن)‏ به واسطه ‏بىببىی رجمحجممی ها و شقاوت های موجود.‏

!76


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

‏بىببىی پدر

نویسنده و کارگردان:‏ سید ‏مجممجحمد مساوات

بازیگران:‏ حسبنیبنن منفرد،‏ ابراهیم نائیج،‏ علی حسبنیبنن

زاده،‏ میلاد آریافر،‏ علبریبررضا گلدهی،‏ کوروش شاهونه

‏مجممججری طرح:‏ جابر رمضابىنبىی

مشاور ‏بهتبههیه و تولید:‏ ‏مجممجحمد قدس

طراح صحنه و گرافیک:‏ سید ‏مجممجحمد مساوات

طراح لباس:‏ ‏سمسسممانه اجمحجممدی مطلق

طراح گر ‏بمیبمم:‏ تینا ‏بجببجخشی

طراح نور:‏ ‏مجممجحمد رسولىللىی

آهنگساز:‏ حامد حبیب زاده

طراح صدا:‏ صفا کامدیده

برنامه ریز و مشاور کارگردان:‏ رومینا مومبىنبىی

دستیار کارگردان:‏ مسعود الله دادی

مشاور گرافیک:‏ مهدی دوابىیبىی

مدیران صحنه:‏ عمران هاسمشسممی،‏ مصطفا فراهابىنبىی

ساخت عروسک:‏ نسیم یاقوبىتبىی

عکاس:‏ مر ‏بمیبمم دبهیبههول

مدیریت تبلیغات:‏ گروه وی یو

مشاور رسانه و مدیر روابط عمومی:‏ عسل عباسیان

تبلیغات ‏مجممججازی:‏ امبریبرر قالیچی ‏(تاتر بازها)‏

تئاترشهر ‐ سالن قشقابىیبىی

سه شنبه ٢٢ فروردين ١٣٩۶ تا يكشنبه ١٠ ارديبهشت ١٣٩۶

ساعت:‏‎٢٠:٠٠‎

مدت:‏ یک ساعت چهل دقیقه

‏بهببهها:‏ ٠٠٠,٢۵ تومان

!77


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

١۵. ماراساد به طراحی و کارگردابىنبىی مر ‏بمیبمم برزگر

من انقلاب،هستم؟ ؛ برداشت آزاد یا اعتبارگبریبرری ناسالمللمم از نامی بزرگ؟

اردشبریبرر شبریبررخدابىیبىی‏

١ اردیبهشت ماه ١٣٩۶

مارا‐ساد؛ به کارگردابىنبىی مر ‏بمیبمم برزگر البته ‏بمنبممایش تن آسابىیبىی نیست اما نارسا،‏ اخته شده،‏ سردرگم و

کم ارتباط با مضامبنیبنن و شا کله های ‏مجممجحتوی و اجرابىیبىی مبنتبنن جنجالىللىی پیبرتبرر وایس به نظر می رسد.‏

عمده ی شخصیت های اصلی ‏بمنبممایشنامه وایس ‏(‏‎٢٧‎شخصیت اصلی و فرعی دارد)‏ از چهره های واقعی در

دوران انقلاب کببریبرر فرانسه هستند.‏ اما این ‏بمنبممایشنامه یک ‏بمنبممایشنامه تاربجیبجخی نیست.‏

‏"شکنجه و قتل ژان پل مارا به اجرای سا کنان تیمارستان شارنتون به کارگردابىنبىی مارکی دوساد"؛ ‏بمنبممایش

در ‏بمنبممایشی است که پیبرتبرر وایس در سال ١٩۶٣ نگاشته است و واجد ویژگی های برجسته ی برشبىتبىی و

آرتو ‏بىیبىی است که بسبرتبرری حاصلخبریبرزی برای تناور شدن ایده های اجرابىیبىی خلاقانه و برانداز ‏(در معنای

آرتو ‏بىیبىی آن ‏)را فراهم می کند.‏

مارکی دوساد؛ ‏(فیلسوف و نویسنده اریستوکرات که به دلیل سکسوالیته افسارگسیخته و نوشته هایش

که عمدتا گفتمان فلسفی و پورنوگرافىففىی را درهم می آمیخت،‏ به طور دابمیبمم ‏مجممجحکوم به زندابهنبهها و اقامت در

آسایشگاه های روابىنبىی می شد . ضمنا در طول انقلاب فرانسه به عنوان ‏بمنبمماینده انتخابىببىی کنوانسیون ملی

فرانسه هم بوده (

ساد در تیمارستان شارنتون در حال کارگردابىنبىی ‏بمنبممایشی به قلم خود به ‏همھهممراه بازیگرابىنبىی است که ‏همھهممگی

از سا کنبنیبنن تیمارستان هستند.‏ موضوع ‏بمنبممایش ‏لحللححظات پایابىنبىی زندگی ژان‐پل مارا ) یکی از سه چهره

اصلی انقلاب فرانسه از حزب ژا کوبن ها)‏ است که توسط ضربات دشنه ی دخبرتبرر ٢۴ ساله ای به نام

شارلوت کوردی از جناح ژیروندن ها،‏ در ‏جمحجممام خانه اش کشته می شود.‏

!78


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

***

کولمللممیه مسئول تیمارستان ‏(از پشتیبانان ناپلئون)‏ اجازه ی اجرای ‏بمنبممایش برای مردم را به ساد می دهد اما

‏همھهممچنبنیبنن ‏همھهممراه ‏همھهممسر و دخبرتبررش در حال کنبرتبررل و جلوگبریبرری از ادای دیالوگ های نامربوط بر علیه حا کمیت

ناپلئوبىنبىی و ایده های بورژوابىیبىی و نبریبرز حفظ نظم تیمارستان به سیاق خود می باشد.‏ او این کار را به نفع منافع

سیاسی خود می داند در حالیکه هدف ساد و دیگران با این انگبریبرزه تفاوت دارد و ‏بهنبههایتا ساد طوری

‏بمنبممایش را مکارانه هدایت می کند که فضای واقعی انتهای ‏بمنبممایش به اغتشاش و ‏بهنبههلیسم ‏بىببىی اعتقاد مورد

نظرش سوق یابد.‏

به قول سوزان سانتا گ:"‏ قلب ‏بمنبممایش،‏ جدل میان ساد بر صندلىللىی اش و مارا در لاوک ‏جمحجممام درباره ی

انقلاب فرانسه است.‏ " .. مارا به علت نوعی بیماری پوسبىتبىی دابمیبمما ‏مجممججبور بود در لاوک دراز بکشد و خیلی

از کارهای روزانه از ‏جمججممله نامه ها و بیانه هایش را در ‏همھهممابجنبججا می نوشت.‏ "

پیبرتبرر وایس درباره ی ‏بمنبممایش خود نوشته:"مارا/ساد مواجهه ای ببنیبنن فردگرابىیبىی افراطی و انقلاب اجتماعی

سیاسی است."‏

در ‏بمنبممایش به موضوعات جنجالىللىی پرداخته می شود:‏ مساله انقلاب وسرنوشت افراد درگبریبرر آن،‏ سوء

استفاده از قدرت،‏ نگاه اخلافىقفىی به مساله خشونت و ارتباطش با طبیعت،‏ آزادی در مقابل حد و کنبرتبررل،‏

سکسوالیته و...‏

پیبرتبرر بروک،‏ کارگردان مولف که یکی از مهمبرتبررین و جنجالىللىی ترین اجراهای مارا/ساد را در دهه ۶٠

میلادی اجرا کرده،‏ معتقد است:‏ " ‏بمنبممایشنامه وایس،‏ ستایش بزرگی به فاصله گذاری است " و متذکر

می شود،‏ فاصله گذاری هبرنبرر قرار دادن کنش در فاصله ای است تا بتوان آن را عیبىنبىی به داوری نشست و

رابطه اش را با جهان(های)‏ پبریبررامونش دید.‏ وی می گوید:"این ‏بمنبممایشنامه از عنوان بندی تا پایان طرح

ریزی شده تا فک ‏بمتبمماشا گر را خرد کند،‏ آب سرد بر او بپاشد،‏ او را وادار کند هوسمشسممندانه ارزیابىببىی کند چه

سرش آمده ...."

در سال ٢٠١٣ پنجاه سال بعد از اجرای جنجالىللىی بروک و به احبرتبررام آن،‏ اجرای دیگر در انگلستان بر

صحنه رفت با خوانش جدید و البته دوباره مناقشه برانگبریبرز.‏ به طوریکه برخی آن را ‏بىببىی شرم و کثیف

می خواندند و سالن را ترک کردند...‏ در این اجرا به واقعیت های کثیف و خشونت بار دوران جدید

اشاره می شد از ‏جمججممله بازسازی خفگی مصنوعی با آب بر روی صحنه که توسط آمریکابىیبىی ها در ابوغریب

!79


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

**

صورت می گرفت...‏ منتقدی درباره ی این رویکرد نوشته تئاتر بایسبىتبىی مردم را گرد هم بیاورد و این

خطر را بپذیرد که حساسیت ها را به طور عمومی به اشبرتبررا ک بگذارد.‏

در اجرای مر ‏بمیبمم برزگر ظاهرا قرار است اقتباس آزاد از این اثر،‏ تغیبریبرر معنابىیبىی اتکای اجرابىیبىی،‏ از مبحث

تارتحیتحخ انقلاب فرانسه به انقلاب دروبىنبىی متمرکز باشد.‏ اما ویژگی های طراحی و تغیبریبررات مهیب این ‏بمنبممایش

که یکسره عدول از منش و روش های پیشنهادی درون مبنتبنن و ‏مجممجحتوی ‏(از ‏جمججممله برشبىتبىی)‏ ادرا ک می شود،‏

در این تغیبریبرر معنابىیبىی نبریبرز ناموفق به نظر می رسد.‏ ‏بمنبممایش به طور بنیادین به ‏بهببههانه ی اهمھهممیت(؟)‏ دادن به فرم

از مضامبنیبنن اصلی اش ‏بهتبههی شده و با طراحی سردرگم و ناقص،‏ ایده های مورد نظرش را هم خیلی زود به

صورت کال،‏ سقط می کند.‏ این اجرا،‏ طراحی شلوغ و مکلف و نارسابىیبىی دارد . با حجم بالا و ناموثری از

موسیقی و اشیا ی نا کارآمد روی صحنه ی تنگ وکوچک،‏ قصد دارد فضای درونگرا و سوبژکتیو و در

عبنیبنن حال سایکوتیک را القا کند که موفق نیست . فضاسازی تصنعی است و مولفه های طراحی صحنه و

نور و...‏ در بافتار اجرا برجای ننشسته.‏

بدبهیبههی است با وجود ‏بمتبممامی ‏مجممجحدودیت ها و مشکلات موجود،‏ توقع اجرای رادیکال و کامل با پرودا کشن

عظیم از یک گروه جوان با دو بازیگر در سالن کوچک مولوی،‏ توهمھهممی بیشرمانه است اما در عبنیبنن حال

با دوری از توهمھهممات موهوم ، انتظار منطقی یک ‏مجممجخاطب حرفه ای تئاتر در کشور از هر نوع خوانشی از

این اثر بزرگ ‏(هرچند مینیمال و انبرتبرزاعی)،‏ مواجهه با اجرابىیبىی ‏بجتبججربه گرا و موثر است حبىتبىی ا گر تا کید بر

پروراندن ‏بجببجخش کوچکی از ایده های مبنتبنن اصلی باشد.‏

کارگردان ‏مجممجحبرتبررم در یادداشبىتبىی بر ‏بمنبممایشش اشاره کرده است کارا کبرتبرر مارکی دوساد با دو کارا کبرتبرر دیگر

شارلوت و مارا،‏ تلفیق شده است آن هم به دلیل فردیت نشات گرفته از چندین قالب شخصیبىتبىی در یک

فرد واحد….‏ و قرار است ‏بمنبممایش صرفا خط داستابىنبىی زندگی و ذهنیات دوساد را به تصویر بکشد...‏

حذف و ترکیب شخصیت جذاب شارلوت به ‏بهببههانه دلالت تاریک و مردانه آن ‏(بدون توجه به

شاخصه های زنانه او و بدون در نظر گرفبنتبنن قرائت های زنانه از انقلاب)‏ ، ضربه زننده به نظر می رسد.‏

شارلوت و صحنه کشبنتبنن مارا توسط او،‏ دستمایه آثار هبرنبرری و نقاشانه معروفىففىی شده از ‏جمججممله آثار ژا ک

لوییس داوید و حبىتبىی ادوارد مونش ‏(نقاش برجسته نروژی سبک ا کسبرپبررسیونیسم)...‏ که حا کی از

اهمھهممیت ‏مجممججزای زیبابىیبىی شناسی و شخصیت شناسی این کارا کبرتبرر تلقی می شود.‏

!80


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

**

**

با بازخوابىنبىی و مداقه بر دیالوگ های ساد،‏ در مبنتبنن پیبرتبرر وایس ، متوجه می شو ‏بمیبمم اساسا تصویر ذهبىنبىی و

اجرابىیبىی که قرار است از این شخصیت بر روی صحنه حک شود با تصورات و تئوری های مدعی خارج از

صحنه اجرا فاصله ای بسیار دارد.‏ این تغیبریبرر زاویه ی ادعا شده از انقلاب ببریبرروبىنبىی به دگرگوبىنبىی دروبىنبىی،‏

تضاد فلسفی مساله ساز ‏(پروبلماتیک)‏ مواجهه ی انقلاب با خشونت و امر طبیعی را دروبىنبىی ‏بمنبممی کند و

مصداق های اجرابىیبىی‐انضمامی صحنه ای برایش ‏بمنبممی یابد.‏ علی رغم استعداد بالای شکیب شجره،‏

نبریبررومندی بدن و ‏بمتبممرکز حسی و صوبىتبىی اش،‏ تفکیک نقش ها و دلیل ماهیبىتبىی آن مشخص ‏بمنبممی کند.‏ انرژی اش

بر صحنه کامیاب نیست.‏ ‏بجببجخش بزرگی از این نارسابىیبىی به دلیل خوانش و هدایت ‏مجممجحصور کننده و سردرگم

کارگردان ناشی می شود.‏ نقش(ها)‏ تباه می شود و اثر انرژی زیاد شجره به ‏بمتبمماشا گر ‏بمنبممی رسد.‏ حبىتبىی ‏بمنبممایش

از ابراز دلالت اجرابىیبىی و ‏بمتبمماتیکی در رابطه ی ساد(مارا)‏ با پیشخدمت(معشوقه اش)،‏ سیمون مببىنبىی بر

رابطه ی سادومازوخیسبىتبىی ناتوان می ماند و مابه ازاء اجرابىیبىی معرفىففىی ‏بمنبممی کند یا اساسا در لایه های زیرین

‏بجتبجحلیل مبنتبنن فلسفه اش دریافتبىنبىی و ملموس نیست.‏ در واقع کاوش های بیهوده در تن و جان آدمی در مبنتبنن

به سرابجنبججام ‏بمنبممی رسد.‏ طراحی صحنه و ا کسسوار یاری چندابىنبىی به درک تفکیک نقش ها ‏بمنبممی کند.‏ آیا واقعا

پارچه پاره های معلق و ولو بر زمبنیبنن بر بدن زجمخجممی و خون آلوده ‏همھهممراه با سوزش و آماس مارا دلالت

می کند یا کاغذ پاره ها با کدام دلالبىتبىی اشاره به پیام هایش به مردم فرانسه دارد؟ لاوک مارا بدل به

قابله های روحی شده تا قرائت از روایت پست مدرن باشد؟

ترکیب و تلفیق ناموفق و گیج شخصیت ها در این ‏بمنبممایش نه کمکی به دریافت دیدگاه های روانکاوانه

انسان معاصر و چند ساحبىتبىی بودنش می کند و نه بر ضمبریبرر ناخودآ گاه من ‏مجممجخاطب ابجیبججاد شک و تردید و

تزلزل نسبت به واقعیت از قبل موجود می ‏بمنبمماید و نه شناخبىتبىی جدید پدید می آورد.‏

‏بجببجحث درباره ‏"برداشت آزاد"‏ یک ضرورت است.‏ برداشت آزاد از یک اثر چه نسببىتبىی با اصل اثر دارد؟ آیا

استفاده از اسم مشابه برای شخصیت ها یا موقعیت مکابىنبىی یکسان،‏ ا کتفا می کند؟ آیا مثله کردن اثر به

معنای برداشت آزاد است؟...‏ یک ‏بمنبممایش اصلا برای چه خود را وام دار یک اثر دیگر می داند؟برای

ارتقا ‏بجببجخشیدن مبنتبنن اصلی؟ برای خوانش های مبرتبررفىقفىی تر یا به روزتر از آن؟ یا...‏

آیا هدف اعتبارگبریبرری صرف از نام یک اثر بزرگ،‏ وسوسه ی شریفی است برای استفاده آزاد از اثر اصلی

بدون اینکه تصویر درسبىتبىی حبىتبىی از واژگونگی یا لغو مضموبىنبىی و ‏مجممجحتوی نسبت به اثر اصلی به دست دهد؟

!81


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

منابع:‏

‏‐پیبرتبرر وایس،‏ ‏بمنبممایشنامه شکنجه و قتل ژان پل مارا به اجرای سا کنان تیمارستان شارنتون به کارگردابىنبىی

مارکی دوساد،‏ ترجمججممه ‏مجممجحمد ‏بجنبججفی،‏ انتشارات نیلا ‎١٣٧٨‎‏،بهتبههران

‏‐پیبرتبرر وایس،‏ یاداشبىتبىی بر پیشینه تاربجیبجخی ‏«مارا/ساد"،‏ ترجمججممه ‏مجممجحمد ‏بجنبججفی

‏‐سوزان سانتا گ،‏ مارا/ساد/آرتو ، ترجمججممه ‏مجممجحمد ‏بجنبججفی

‐ گاردین

ماراساد

نویسنده:‏ پیبرتبرر وایس

طراح و کارگردان:‏ مر ‏بمیبمم برزگر

بازیگران:‏ شکیب شجره،‏ ‏همھهممایون حیدر زاده

طراح لباس:‏ الهللهھام قاسمسسممیان

آهنگساز و طراح صدا:‏ سعید هژبری

آهنگساز کلاسیک:‏ پندار عظیمی

نوازنده کنبرتبررباس:‏ بنجامبنیبنن مرادی

عکاسى و ساخت تبریبرزر:‏ مهدی پارسی ‏(گروه هبرنبررى پژوا ک)‏

طراح گرافیک و پوسبرتبرر:‏ امبریبرر رجبىببىی

مدیر تبلیغات:‏ مر ‏بمیبمم شریعبىتبىی

روابط عمومی و تبلیغات:‏ گروه هبرنبرری پژوا ک

تالار مولوی ‐ سالن کوچک

‏جمججممعه ١٨ فروردين ١٣٩۶ تا چهارشنبه ١٣ ارديبهشت ١٣٩۶

زمان:‏ ١٩:٣٠

مدت:‏ ١ ساعت

‏بهببهها:‏ ٠٠٠,٢۵ تومان

!82


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

١۶. ‏بىببىی پدر به نویسندگی و کارگردابىنبىی سید ‏مجممجحمد مساوات

گرگم به هوا بازی بزها با قواعد پست مدرنبریبرزم

‏مجممججید اصغری‏

٢ اردیبهشت ماه ١٣٩۶

سیدمجممجحمد مساوات جوانِ‏ باهوشی است.‏ بلد است که چگونه در این وانفسای بازار تئاتر ‏بهتبههران،‏ اثری

متفاوت روانه ی صحنه کرده و نظرها را به سوی خود جلب کند.‏ ‏همھهممبنیبنن که به هر قیمبىتبىی دست به هرکاری

‏بمنبممی زند شایسته ی ‏بمتبممجید است.‏ او با ‏بمنبممایش " ‏بىببىی پدر " وارد ژانری متفاوت در فضای تکراری تئاتر ما شده

که بیش از آن که به مدیوم ‏بمنبممایشی بودنش مدیون باشد،‏ وام دار سینماست و این به خودی خود نه

ابتذال است و نه شاهکار.‏ باید دید اثر چگونه به فرم رسیده و زبجنبججبریبررهای ارتباطش را با ‏مجممجخاطب

‏مجممجحکم تر می کند.‏ فضای ‏بمنبممایش " ‏بىببىی پدر " برای علاقمندان سینما بسیار آشنا می ‏بمنبمماید.‏ شاید آن چه از

‏مجممجحتوای " ‏بىببىی پدر " برمی آید به فیلم " پرتقال کوکی " اثر ماندگار کوبریک و مبریبرزانسن های کم ‏بجتبجحرک و

فضای ایستایش به آثار هانکه ‏همھهممچون فیلم های " بازی مسخره " و " روبان سفید " نزدیک باشد.‏ اما "

‏بىببىی پدر " ‏بىببىی چون و چرا متعلق به مساوات است و فرم انتخابىببىی أش زاییده ی خلاقیت اوست.‏ " ‏بىببىی پدر "

برای کسابىنبىی که علاقمند به هبرنبررهای پست مدرن هستند یک ‏بمنبممونه عالىللىی و ‏بىببىی نظبریبرر در عرصه هبرنبرر ‏بمنبممایش

است.‏ در این روزها که ‏همھهممه مدعی اجرای ‏بمنبممایش هابىیبىی با سبک و سیاق پست مدرن هستند و فکر

می کنند هر چه را با هرچه دیگر درآمبریبرزند و آش شله قلمکاری ‏بجتبجحویل ‏مجممجخاطب دهند،‏ خلاقیت را به ثریا

رسانده أند،‏ جوابىنبىی خلاق و ‏بىببىی ادعا در گوشه ای از این جزیره ی تئاتر،‏ به واقع و با آ گاهی اثری به روز،‏

مبتبىنبىی بر نوآوری های فرمی و هبرنبرری با اتکا به وضعیت فردی و اجتماعی کشور به سالن قشقابىیبىی ‏مجممججموعه ی

تئاتر شهر آورده است.‏ حال ببرپبررداز ‏بمیبمم به این موضوع که " ‏بىببىی پدر " چگونه توانسته خود را در قواعد

کلیشه زدای هبرنبرر پست مدرن جای داده و به ‏بمنبممایشی آ گاهی دهنده،‏ رُک و صرتحیتحح بدل شود.‏

نکته ی اول : شاید برای ا کبرثبرر ‏مجممجخاطبابىنبىی که بیننده ی ‏بمنبممایش " ‏بىببىی پدر " بوده أند این سوال پیش بیاید که

اساساً‏ چرا مساوات چنبنیبنن عنوابىنبىی را برای اثرش انتخاب کرده است.‏ حال بیاییم و این عنوان را فارغ از

!83


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

اثر بررسی کنیم.‏ آیا برای ما ایرابىنبىی ها عنوان " ‏بىببىی پدر " بیشبرتبرر شبیه به یک فحش ‏بمنبممی ماند؟ یک ناسزابىیبىی

که پیشبرتبرر از آن استفاده می شد و حالا دیگر کمبرتبرر به زبان مردم می چرخد.‏ ) برخی دوستان که هنوز

این ‏بمنبممایش را ندیده أند به شوخی از این اثر با عنوان هابىیبىی مانند " ‏بىببىی ناموس " و غبریبرره استفاده می کنند.‏ این

بدین معناست که مساوات از ‏مجممجحتوا و کارکرد عنوان ‏بمنبممایش خود به خو ‏بىببىی آ گاه بوده است.)‏

نکته دوم : ا گر ‏سمشسمما به عنوان ‏مجممجخاطب هیچ اطلاعی از دوخطی ‏بمنبممایش نداشته باشید،‏ با شنیدن عنوان "

‏بىببىی پدر " ‏ممممممکن است فضابىیبىی ‏همھهممچون ‏بمنبممایش های سنگلج و آثار کلاسیک ایرابىنبىی مانند " قیصر " و " داش

آ کل " در ذهنتان تداعی شود.‏ ) چرا که پیشبرتبرر مساوات وارد چنبنیبنن فضاهای کلاسیک ایرابىنبىی نبریبرز شده

است.)‏

اما ‏مجممجخاطب با ورود خود به سالن با فضابىیبىی ورای آن چه تصور می کرد روبرو می شود.‏ حال با هم دو

خطی ‏بمنبممایش را مرور می کنیم :

ایده اصلی " ‏بىببىی پدر " از داستان کلیشه ای و کودکانه ی ) این که روی واژه ی کودکانه تا کید دارم بر این

اساس است که مساوات در این بسبرتبرر معصومانه دست به طراحی و ‏بمنبممایش خشونت در صحنه می زند.‏

این پارادوکس از ملزومات ‏بمنبممایش های پست مدرن ‏مجممجحسوب می شود.‏ ( شنگول،‏ منگول و حبه ی انگور

گرفته شده است.‏ کمی مکث در این جا لازم است تا اشاره ای به مسئله فقدان در روایت داشته باشیم

که در قواعد پست مدرن از آن استفاده می شود.‏ در ‏همھهممبنیبنن داستان کودکانه و کلیشه ای بزها و مادرشان،‏

کارا کبرتبرری به نام پدر وجود ندارد.‏ فقدان چنبنیبنن جایگاهی را در ‏بمنبممایش مساوات،‏ آقا گرگه پر می کند و

این سرآغاز تنش ها و چالش های پیش روی کارا کبرتبررها می شود.‏ ‏بهببههره مندی از داستان های کلیشه ای،‏

عامیانه و کلاسیک و پر کردن حفره های خارج از روایت به واقع یک ‏بجتبجخصص است که از هر جنبنده ای

در عرصه ی هبرنبرر بربمنبممی آید.‏ اما مساوات دست به چنبنیبنن اقدامی زده و با وجود ریسک بالای ‏بمنبممایش،‏

خوشبختانه نتیجه موثر واقع شده است و به جر أت می توان گفت که این اثر یک نقطه ی عطف در

کارنامه کاری وی نبریبرز به حساب می آید.‏ اینک ا گر به روند داستان توجه کنید،‏ ‏بىپبىی می برید که خط کلی

داستان با قواعد کلاسیک هم خوابىنبىی دارد اما فرم اجرای قطعه قطعه شده،‏ زبجنبججبریبرروار و اپبریبرزودیک ‏بمنبممایش

در چهارچوب کلاسیک ‏بمنبممی گنجد و آن را از این حیطه دور می کند.‏ یک تدوین گر حرفه ای که با

نشانه های کات در سینمای پست مدرن آشنابىیبىی داشته باشد،‏ به خو ‏بىببىی متوجه شروع ها و پایان های هر

اپبریبرزود و اتصال هر قطعه به قطعه ای دیگر از روایت خواهد شد.‏ ‏بجتبجخت بودن مبریبرزانسن ها در راه پله و

!84


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

عدم استفاده از فضاهابىیبىی میان دکور و ‏بمتبمماشا گران ) که این خود عملی ضدبمنبممایشی است ( نبریبرز بیشبرتبرر در

جهت خلق و تداعی ‏بمنبممایش روی یک پرده است ‏همھهممچون پرده سینما.‏

حال مساوات با نشانه ها چه کار می کند.‏ در روایات کلاسیک پر واضح است که گرگ ها ‏بمنبمماد شر و بزها

‏بمنبمماد پا کی و خبریبرر هستند.‏ به عباربىتبىی دیگر بزها پرتا گونیست بوده و گرگ ها آنتا گونیست هستند.‏ حال در

فضای پست مدرن چنبنیبنن قاعده ای حا کم نیست و این امکان وجود دارد که بزها نبریبرز خطرنا ک تر از

گرگ ها باشند.‏ " بزها از گرگ ها خطرنا ک ترند چون بیشبرتبرر از اونا می ترسند.‏ " این یکی از مهم ترین

دیالوگ های کار است که گواه بر گزاره ای ست که گفته شد.‏ در شروع ‏بمنبممایش که با یک مکث غبریبررمتعارف

آغاز می شود،‏ روایت با ‏همھهممان ‏بمنبممونه ی کلاسیک خود پیش می رود اما رفته رفته از آن فاصله گرفته و به

سوی ‏بجببجحرابىنبىی که مد نظر مساوات است پیش می رود.‏ سوالابىتبىی که آثار پست مدرن به جا می گذارند و خود

را ملزم به پاسخ گو ‏بىیبىی آن ها ‏بمنبممی کنند.‏ آیا رفتارهای خشونت آمبریبرز مسری است؟ ‏بجببجحران های هویبىتبىی افراد در

جامعه می تواند با غرایز،‏ خشونت و ترس ارتباطی داشته باشد؟ دو قطبىببىی گرگ_‏ بز بودن تا چه اندازه

در جامعه ی ما در افراد ‏مجممجختلف مشاهده می شود؟ حال با این پدیده باید چگونه عمل کرد و تاثبریبرراتش

را خنبىثبىی ‏بمنبممود؟ ‏بمنبممایش " ‏بىببىی پدر " آ گاهی دهنده و تشدید کننده ی این سوالات در اذهان ماست.‏ تا جابىیبىی که

از خود می پرسیم " آیا من نبریبرز گرگی هستم در لباس بز یا بزی هستم در لباس گرگ؟ ”

‏بىببىی پدر

نویسنده و کارگردان:‏ سید ‏مجممجحمد مساوات

بازیگران:‏ حسبنیبنن منفرد،‏ ابراهیم نائیج،‏ علی حسبنیبنن زاده،‏

میلاد آریافر،‏ علبریبررضا گلدهی،‏ کوروش شاهونه

‏مجممججری طرح:‏ جابر رمضابىنبىی

مشاور ‏بهتبههیه و تولید:‏ ‏مجممجحمد قدس

طراح صحنه و گرافیک:‏ سید ‏مجممجحمد مساوات

طراح لباس:‏ ‏سمسسممانه اجمحجممدی مطلق

طراح گر ‏بمیبمم:‏ تینا ‏بجببجخشی

طراح نور:‏ ‏مجممجحمد رسولىللىی

آهنگساز:‏ حامد حبیب زاده

طراح صدا:‏ صفا کامدیده

برنامه ریز و مشاور کارگردان:‏ رومینا مومبىنبىی

!85


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

دستیار کارگردان:‏ مسعود الله دادی

مشاور گرافیک:‏ مهدی دوابىیبىی

مدیران صحنه:‏ عمران هاسمشسممی،‏ مصطفا فراهابىنبىی

ساخت عروسک:‏ نسیم یاقوبىتبىی

عکاس:‏ مر ‏بمیبمم دبهیبههول

مدیریت تبلیغات:‏ گروه وی یو

مشاور رسانه و مدیر روابط عمومی:‏ عسل عباسیان

تئاترشهر ‐ سالن قشقابىیبىی

سه شنبه ٢٢ فروردين ١٣٩۶ تا يكشنبه ١٠ ارديبهشت ١٣٩۶

ساعت:‏‎٢٠:٠٠‎

مدت:‏ یک ساعت چهل دقیقه

‏بهببهها:‏ ٠٠٠,٢۵ تومان

!86


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

١٧. ‏مجممجحفل ‏بىببىی عاری به نویسندگی و کارگردابىنبىی سیاوش ‏بهببههادرى راد

شاهزاده درد،‏ عار دارد

اردشبریبرر شبریبررخدابىیبىی‏

٧ اردیبهشت ماه ١٣٩۶

‏مجممجحفل ‏بىببىی عاری،‏ ‏بمنبممایش شکل گرابىیبىی است که از زبان یکی از سرکوب شده ترین قربانیان طبقات انسابىنبىی در

تارتحیتحخ،‏ یعبىنبىی خواجگان ‏(اخته شدگان)،‏ روایت می شود.‏

داستان دردنا ک شاهزاده ای که از مقام ولیعهدی به خواجه ی خدمتگزار حرمسرای دربار دسمشسممن و

قاتل دودمانش بدل می شود.‏ هر چند در تارتحیتحخ از سرنوشت ‏همھهممسر لطفعلی خان زند و فرزندانش فتح الله

و خسرومبریبررزا،‏ اطلاعات دقیق و موثقی در دسبرتبررس نیست اما روایت شده بعد از شکست لطفعلی خان

و کشته شدن دلحللحخراش وی توسط آقا ‏مجممجحمدخان قاجار،‏ خسروی خردسال زنده ماند،‏ اخته شد و تا

پنجاه و اندی سال بعد از آن به خدمت دربار و حرمسرای قاجارها اجبریبرر شد.‏ با جسم علیل بازبجیبجچه ی

زنان حرمسرا شد و طاعت امرشان برد و خدمت ‏بىببىی وقفه کاخ کرد و از ‏همھهممه دردنا ک تر حجله آرای

فتحعلی شاه ‏(رجاله ی هزار عروس و بابىنبىی قراردادهای ننگبنیبنن ترکمچای و…)‏ شد و درگاه عیش اش را

عطرافشان و گل فشان می ‏بمنبممود.‏

‏بمنبممایش توسط هفت اجرا گر،‏ ظاهراً،‏ ‏بجببجخش هابىیبىی از حکایت های دردنا ک و ‏بجتبججربه های دهشتبار خواجه

خسرو زند را در مقاطع ‏مجممجختلف روایت می کند.‏ زبان بدن بازیگران،‏ طراحی گر ‏بمیبمم و صحنه با دستگاه

گردان ‏مجممجخوف شکنجه با انبرببررهابىیبىی که ظاهراً‏ برای اخته سازی،‏ کاربرد دارد روایتگر تکثبریبرر رتحنتحج و حرمان و

درد شخصیت است و گاهی رساتر از مبنتبنن ‏بمنبممایشنامه عمل می کنند که زبان پالوده اما کمی نارسابىیبىی در

انتقال مطالب و مفاهیم دارد.‏ گر ‏بمیبمم بازیگران کارآمد است . صورتشان گو ‏بىیبىی از روح زندگی ‏بهتبههی شده و

چشم هایشان از حجم درد و ادبار و ظلمی که دیده اند،‏ در چشم خانه ‏تحیتحخ زده و گو ‏بىیبىی تا ابد خبریبرره

مانده به تاریکی و ناامیدی اند و هاله ای از مصیبت گردشان را فرا گرفته است.‏ آبهنبهها در کالبدهای ‏مجممجختلف با

درد و تلخی هم سرنوشت اند.موسیقی با کارکرد مدرن لزوماً‏ تا کیدی بر دوره ی تاربجیبجخی مشخصی ندارد

اما استفاده ی نوای دگرگون شده ی موسیقی ایرابىنبىی در انتهای ‏بمنبممایش بسیار تاثبریبررگذار بود.‏

!87


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

***

قربانیان مغفول تار ‏تحیتحخ

اخته کردن،‏ تاربجیبجخی به قدمت اعصار و قرون دارد.‏ این عمل غبریبررانسابىنبىی و وحشیانه به ‏بهببههانه ها و دلایل

‏مجممجختلف و ا کبرثبرراً‏ برخلاف میل قربانیان آن ابجنبججام شده است.‏ هرچند رد پای این عمل را حبىتبىی در اساطبریبرر

یونان نبریبرز می یابیم.‏ مثلاً‏ گایا ‏(الهللهھه مادر زمبنیبنن)‏ به دلیل زندابىنبىی شدن فرزندان شان توسط شوهرش،‏

اورانوس ‏(خدای آسمسسممان)،‏ عصبابىنبىی شده بود.‏ از پسرش کرونوس ‏(پدر زئوس)‏ درخواست کرد با پدرش

مقابله کند.‏ هنگامی که اورانوس برای ‏همھهممخوابگی نزد گایا آمد پسرش با ضربه ای بیضه های او را قطع کرد

و به دریا انداخت.‏

اخته سازی،‏ عملی جهت تنبیه و تعذیب و ‏بجتبجحقبریبرر بوده است...‏ گاهی برای ‏بهتبههذیب و پا کدامبىنبىی در مذاهب

و آیبنیبنن هابىیبىی به کار رفته،‏ اما عموماً‏ این روشی است برای ‏بهببههره کشی و استثمار بیشبرتبرر و اعمال زور و استیلا

بر قربانیانش...‏ و نبریبرز برای مقطوع النسل کردن ‏مجممجخالفان سیاسی و رقبای حکمرابىنبىی….‏ اسبریبرران جنگی و

حبىتبىی سربازان را اخته می کردند تا به افراد دابمئبممی لشکر جنگی دربیایند و میل بازگشت به خانواده

نداشته باشند.‏ گاهی خادمان را برای معتمدتر شدن در دیوان های درباری اخته می کردند.‏ در ایران و

عثمابىنبىی خواجگان در خدمت دربار و حرمسرا گمارده می شدند.‏ اختگان بعضاً‏ برده جنسی بوده اند.‏ در

اروپای سده های قبل بعضی از پسربجببجچه های خوش صدا را اخته می کردند تا بعد از بلوغ کیفیت

صدایشان حفظ شود و ‏همھهممانند قبل بر صحنه ‏بجببجخوانند .(castrati) از قرن هجدهم این عمل ‏ممممممنوع شد.‏

خواجگان عمدتاً‏ به دلیل شرایط شان در مرتبه ی اجتماعی فرودسبىتبىی قرار گرفته اند.‏ به راحبىتبىی حذف،‏

جایگزین و یا کشته می شدند بدون اینکه کسابىنبىی که حذف می کنند یا آبهنبهها را به قتل می رسانند مورد

پیگبریبرری کیفری و عقوببىتبىی قرار بگبریبررند.‏

ا گرچه راوی ‏مجممجحفل ‏بىببىی عاری،‏ خواجه خسروی تکثبریبرر شده بر صحنه است اما نیت و اسبرتبرراتژی مبنتبنن نسبت

به او چندان ‏همھهممدلانه نیست چرا که کلیشه های خصوصیات و صفات ‏بجتبجحقبریبررآمبریبرز منتسب به این قربانیان

فراموش شده که حبىتبىی گاهی ماهیت انسابىنبىی شان نبریبرز حذف شده است،‏ تکرار و بر آبهنبهها تا کید می شود...‏

در جابىیبىی از ‏بمنبممایشنامه دلیل ‏بجتبجحمل شرایط زبون توسط خواجه خسرو اینطور طرح می شود :

" اختگی به دادش می رسه،‏ ‏بىببىی عاری..."‏

در اینجا با روایت جریان غالب از خواجگان روبروییم که ‏همھهممیشه در تارتحیتحخ نقل شده اند.‏ آبهنبهها ‏همھهممچنان

موضوع ‏سمشسمماتت هستند.‏ آبهنبهها ‏جمججممع ‏بىببىی عاران هستند!‏ گو ‏بىیبىی فاعلان قربابىنبىی شدن خویش اند و رجالِگان و

جباران تارتحیتحخ در این میان هیچ نقشی ندارند...‏

!88


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

شاید یکی از تفاسبریبرر ‏بمنبممایش ‏مجممجحفل ‏بىببىی عاری در دوران کنوبىنبىی نقد یا ‏بهنبههیبىببىی باشد بر مبریبرزان بالابىیبىی از ‏بىببىی تفاوبىتبىی،‏

‏بىببىی غبریبرربىتبىی و ‏بىببىی عاری ‏(بىببىی شرمی)‏ در برابر ظلم مکرر...‏ در واقع ابراز نگرابىنبىی باشد به شیوه ی زیست

‏(شایدخواجه واری!)‏ مردمابىنبىی که در شرایط ظلم به جای مبارزه و خبریبرزش،‏ رو به سازش و ‏مجممججبریبرزگو ‏بىیبىی

ستم و ستمگر می آورند.‏ اما ‏بمنبمماد قرار دادن و ‏بجتبجحقبریبرر قربابىنبىی ‏بجتبجحت ظلم که خود بایسبىتبىی موضوع

تظلم خواهی ذهن روشن باشد،‏ جای سوال دارد.‏

باید به یاد داشته باشیم فقدان عضو فبریبرزیولوژیک نسببىتبىی با منش های اخلافىقفىی فردی انسابىنبىی ندارد،‏ هرچند

نگاه مردسالارانه در تقدیس نریت،‏ صفات خو ‏بىببىی مانند شجاعت،‏ رشادت ، آزادگی و…‏ را صرفاً‏ به یک

انسان مذکر کامل ‏(و نه نقص عضو شده)‏ و منطبق با آموزه هایش منتسب می کند و اساساً‏ وجود چنبنیبنن

ویژگی هابىیبىی را مثلًا در زنان،‏ امری مردانه می داند.‏ به کلمه های سکسیسبىتبىی مانند ‏"رادمردی"،‏

‏"جوابمنبممردی"،‏ ‏"مردانگی"‏ و…‏ توجه کنید.‏ ‏جمججمملگی خصوصیات ارزسمشسممندی مانند رشادت و مروت و

بزرگواری را در کلمه،‏ منتسب به وجود مردانه متجسد می کند.‏

هرچند ‏بمنبممونه ی آقا ‏مجممجحمد خان قاجار که به عنوان ‏بمنبممادی از سبُعیت و وحشیگری و خشونت ‏(کشبنتبنن

لطفعلی خان و ماجرای کرمان و درآوردن چشم ها و...)‏ که ‏بجتبجحت الگوی شجاعت و رشادت جنگاورانه

مردانه هم قابل طبقه بندی است،‏ یک ‏"اخته شده"‏ است.‏ ا گرچه در تفاسبریبرر این منش مردمجممجحورانه

خواجه تاج دار،‏ صرفاً‏ بر عقده حقارت وی و کبنیبنن جو ‏بىیبىی و انتقام گبریبرری بیمارگونه ی وی تا کید می شود.‏ در

‏بمنبممایش هم به دلیل فاجعه کرمان چنبنیبنن اشاره می شود:"بیست هزار چشم از ‏بمتبمماشا گران اختگی من کم

شد."‏

آقامجممجحمدخان در خردسالىللىی اخته شد اما جنگاور شجاع و قهاری بوده.‏ فقدان عضو فبریبرزیولوژیک

مردانه اش بر خصوصیات ثانویه جنسی و میل و قدرت جنسی اش تاثبریبرر داشته اما بر خشونت و شجاعت

و وحشیگری اش نه.‏ به دلیل عدم توانابىیبىی زناشو ‏بىیبىی اش برای حفظ سلسله به ‏(خان بابا)‏ فتحعلی

برادرزاده اش بابت ‏همھهممسرگبریبرری و فرزندآوری پاداش می داده و خسروی بیچاره ی ‏بمنبممایش ‏مجممجحفل ‏بىببىی عاری

مدام در این ‏مجممججالس عیش و طرب قاجاریه خدمت می کرده...‏

در پایان ‏بمنبممایش اشاره می شود:‏ قهرمان فروافتاده ی دودمان زندیه ا گر مردی اش را هم بگبریبررند

مردانگی اش ‏بمنبممی توانند.‏ اما سوال اینجا است که چگونه ؟

آیا به دلیل اسلافش و اینکه از خاندان زندیه بوده چنبنیبنن حکمی صادر می شود؟ آیا این رویکرد

جبرببررگرابىیبىی قبیله ای را تایید می کند؟ در ‏بمنبممایش به این اشاره،‏ ارجاع اجرابىیبىی و متبىنبىی ‏بمنبممی شود و یا برای من

‏مجممجخاطب درک پذیر نشده است چرا که کلیت ‏بمنبممایش بر ظلم پذیری یا ‏بىببىی عاری این قهرمان تا کید دارد نه

آزادگی اش.‏

!89


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

در هر حال ‏مجممجحفل ‏بىببىی عاری،‏ ‏بمنبممایش قابل احبرتبررامی است و قطعاً‏ پتانسیل فعال سازی ذهن ‏مجممجخاطبینش را

برای توجه بیشبرتبرر به ستم دیدگان فراموش شده و ‏مجممجحذوف تارتحیتحخ دارد.‏

‏مجممجحفل ‏بىببىى عارى

نویسنده،‏ طراح و کارگردان:‏ سیاوش ‏بهببههادرى راد

بازیگران:‏ ‏(به ترتیب الفبا)‏ عرفان ابراهیمى،‏ الهللهھه افشارى،‏

الاهه ‏بجببجخشى،‏ ‏مجممججتبىببىى رجبىببىى،‏ علبریبررضا ساوه درودى،‏ مهرداد

مصطفوى،‏ پرهام یداللهى

مدیر تولید،‏ دستیار کارگردان و برنامه ریز:‏ على نصر

مشاور ‏بهتبههیه و تولید:‏ ‏مجممجحمد قدس

مشاور صحنه و ساخت دکور:‏ ‏مجممججتبىببىى رجبىببىى

ساخت آ کسسوآر:‏ على خلیل پور

طراح لباس:‏ نسرین خرمى

طراح نور:‏ عابس خلقى

آهنگساز و طراح صدا:‏ امبریبرر صدیقیان

تبلیغات ‏مجممججازى:‏ امبریبرر قالیچى

مشاور رسانه:‏ الهللهھه حاجى زاده

طراح گرافیک:‏ مهدى دوابىیبىى

دستیار دوم کارگردان:‏ فرشید شایسته

منشى صحنه:‏ غزاله رفیعى

عکاس:‏ گلشن قربانیان

تئاترشهر ‐ سالن سایه

دوشنبه ٠۴ ارديبهشت ١٣٩۶ تا چهارشنبه ٢٠ ارديبهشت ١٣٩۶

ساعت:‏ ٢٠:٠٠

مدت:‏ ١ ساعت

‏بهببهها:‏ ٢٠,٠٠٠ تومان

!90


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

١٨. سا کورا:‏ شکوفه های گیلاس به کارگردابىنبىی کئبنیبنن یوشیمورا

وقار،‏ زنانگی،‏ استواری و رستگاری

اردشبریبرر شبریبررخدابىیبىی‏

١۴ اردیبهشت ماه ١٣٩۶

اجرای ‏بمنبممایش ژاپبىنبىی ‏"سا کورا:‏ شکوفه های گیلاس"،‏ به دلیل ابجیبججاد امکان مواجهه ‏بىببىی واسطه با هبرنبرر اصیل

و اوربجیبججینال برای ‏مجممجخاطبان ایرابىنبىی،‏ اتفاق فرخنده ای بود.‏ ‏بجتبججربه ‏بمتبمماشای ‏بجببجخشی از سنت اجرابىیبىی ژاپن،‏ چه

بسا منجر به ابجیبججاد اشتیاق و پیگبریبرری،‏ جستجو و آغاز کشف احتمالىللىی جهان گسبرتبررده و پررمز و راز تئاتر

مشرق زمبنیبنن شود.‏

ویل دورانت تفاوت تئاتر شرق و غرب را در کتاب تارتحیتحخ تئاتر،‏ تفاوت بینش شرفىقفىی و غر ‏بىببىی نسبت به هسبىتبىی

دانسته و این تفاوت را بنیادین ارزیابىببىی می کند از ‏جمججممله اینکه انسان شرفىقفىی به گونه های ‏مجممجختلف گرایش

درونگرایانه دارد و انسان غر ‏بىببىی ویژگیهای برونگرایانه…‏ تفاوت شکلی و ‏مجممجحتوی این دو گونه تئاتر از

‏همھهممبنیبنن تفاوت های هسبىتبىی شناسانه نشأت گرفته است.‏ ‏(با تا کید بر نگاه نوین تر نسبت هسبىتبىی انسابىنبىی در جهان

که او را فارغ از مرزهای ‏مجممجحدودکننده جغرافیابىیبىی شرفىقفىی یا غر ‏بىببىی اش تعریف می کند)؛ تئاتر ژاپبىنبىی پر از رمز

و راز است و واجد نشانه هابىیبىی فرامتبىنبىی می باشد که ریشه در اساطبریبرر و تفکرات آییبىنبىی و مذهبىببىی

‏(شینتویسم،‏ بودیسم،‏ ذن،‏ …) دارد.‏ قطعا دانسبنتبنن و شناخت متون دیبىنبىی و تاربجیبجخی مرتبط با این

فرهنگ در تعمیق مبریبرزان لذت از این شکل ‏بمنبممایش موثر است.‏

سا کورا،‏ شکوفه های گیلاس؛ اجرای رقص و مرثیه ای بر هبریبرروشیما و نا گازا کی،‏ به کارگردابىنبىی،‏ اجرا گری

و شعرخوابىنبىی کئبنیبنن یوشیمورا است.‏

خابمنبمم یوشیمورا اجرا گر،‏ رقصنده و کارگردان پیشکسوت ژاپبىنبىی رقصی به نام kamigata-mai است.‏

او علاوه بر این هبرنبرر در انواع ‏مجممجختلف هبرنبررهای ‏بمنبممایشی و فرهنگ سنبىتبىی ژاپبىنبىی از ‏جمججممله گل آرابىیبىی،‏ سرودن

هایکو،‏ مهار انرژی،‏ آواز،‏ هبرنبررهای رزمی مهارت کسب کرده و ‏همھهممچنبنیبنن از سن پنج سالگی به آموخبنتبنن و

نواخبنتبنن پیانوی کلاسیک غر ‏بىببىی پرداخته و کنسرت هابىیبىی در این رشته برگزار کرده است.‏ با آواز

کلاسیک،‏ باله و نبریبرز رقص اسپانیابىیبىی و یوگا آشنا است.‏ وی معتقد است هبرنبرر غر ‏بىببىی توانابىیبىی و ظرفیت ابراز

!91


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

هبرنبرر شرفىقفىی خصوصا ژاپبىنبىی را ندارد بنابراین بیشبرتبرر زمانش را صرف پرداخبنتبنن به هبرنبرر ژاپبىنبىی می کند.‏

در سال ٢٠١۵ میلادی مصادف با هفتادوپنجمبنیبنن سالگرد فاجعه ابمتبممی هبریبرروشیما و نا گازا کی،‏ او با

اعتقاد به اینکه وظیفه هر هبرنبررمند ژاپبىنبىی است که درباره ی این موضوع کار کند و از ‏بىببىی معنابىیبىی جنگ و

زشبىتبىی نابودی بگوید،‏ اثرش را روی صحنه برد.‏ سا کورا در سال ٢٠١۵ در هندوستان هم اجراهابىیبىی

داشت .

*

کامیگاتا‐مای شکل هبرنبرری است که رقص و موسیقی مقدس و ژرف را در ژاپن دوران Edo ادو

(١٨۶٨-١۶٠٣) عمومی تر کرد.‏ در دوران پیشامدرن ادو،‏ ژاپن به دلیل ارتباط کمبرتبرر با کشورهای

دیگر در صلح و آرامش به سر می برد.‏ در ‏همھهممبنیبنن دوران بود که بسیاری از هبرنبررها و به طور کل فرهنگ

ژاپن شکوفا شد:‏ گل آرابىیبىی،‏ خطاطی،‏ جشن چای،‏ شعر کوتاه ‏(هایکو)‏ و تئاتر ژاپن و به تبع آن ‏همھهممبنیبنن

کامیگاتا‐مای که از تئاتر سنبىتبىی و بزمی ژاپن بسیار تاثبریبررگرفته است.‏

‏بهببههرام بیضابىیبىی بزرگ،‏ که سهم مهمی در معرفىففىی و شناخت تئاتر ژاپن در ایران دارند،‏ معتقد است تئاتر

ژاپن نفی ‏بمنبممایشنامه نویسی و بیشبرتبرر در ستایش بازیگری است.‏ آن ‏بجببجخش دیگری از تئاتر که به کلام

دربمنبممی آید یعبىنبىی نبوغ بازیگری و نبوغ مبریبرزانسن و حرکت را تا کید می کند.‏ با رقص و پانتومیم چبریبرزهابىیبىی

را نشان می دهد که معمولاً‏ به رستگاری شخصیت می ابجنبججامد.‏ تئاتر نو ژاپن،‏ تئاتر ‏بمتبممرکز است.‏ تئاتر

ظرافت است.‏ تئاتر حرکت است و زمان می خواهد که این حرکت را برجسته کند تا دیده شود.‏ سیستم

فاصله گذاری برشبىتبىی از تئاتر نو ژاپن الگوبرداری شده است.‏

هبرنبرر کامیگاتا‐مای بر اساس سنت ‏"رقصی"،‏ تئاتر نو ،Noh کیوگن و کابوکی شکل گرفته است و

شیوه های حرکبىتبىی عروسکی بونرا کو Bunraku نبریبرز در آن به کار مبریبررود.‏ کامیگاتا‐مای عموماً‏ توسط

زنان اجرا میشود و ویژگی های زنانه ی حساسیت،‏ ظرافت و استواری را به آن وارد می کند.‏ این شکل

از ‏بمنبممایش ‏همھهممراه با نواخبنتبنن ساز سنبىتبىی ‏(سه سیمی)‏ Shamisen شامیسن می باشد.‏

تاتر نو Noh یا سنبىتبىی یکی از شکل های کلاسیک ‏بمنبممایش موسیقیابىیبىی ژاپبىنبىی از قرن ١۴ میلادی است.‏

نوازندگان و اجرا گرانش مردان بودند.‏ اغلب بازیگران اصلی آن نقاب بر چهره می زنند.‏

کیوگن Kyogen ‏بمنبممایش کلاسیک کمدی ژاپبىنبىی است و بونرا کو،‏ ‏بمنبممایش عروسکی است که از قرن

هفدهم اجرا می شده و سه گروه عروسک گردانان،‏ آوازه خوانان و شامیسن نوازان!‏ در آن فعالیت

می کنند.‏

!92


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

خابمنبمم یوشیمورا معتقد است در عبنیبنن حال کامیگاتا‐مای به طورقابل توجهی با کابوکی فرق دارد و تضاد

قدربمتبممندی ببنیبنن شان می باشد.‏ کامیگاتا‐مای به شیوه ای باوقار،‏ آرام و در حال سکون و مهار شده اجرا

می شود اما کابوکی پرجنب و جوش تر و سرسخت و گاه خشن و توفابىنبىی است.‏

ابراز ببریبرروبىنبىی درونیبرتبررین احساسات فرد

سا کورا،‏ مرثیه هبریبرروشیما نا گازا کی؛ در دو ‏بجببجخش شکل می گبریبررد.‏ در قسمت اول در صحنه ی ‏مممممملو از

کاغذهای زرورفىقفىی که لابد بازتاب دهنده تشعشعات مرگ آسا و ویرانگر ابمتبممی است،‏ هبرنبررمند رقص مرگ

می کند.‏ در ابتدا زیر زرورق دفن است به آهستگی از میان این زباله ی مرگبار ظاهر می شود آن را بر

تن می کشد.‏ نقابىببىی بر چهره دارد که با صوربىتبىی سوخته و از قواره افتاده به ‏بمتبمماشا گر نگاه می کند.‏ او با دل

سوخته ، دردهایش را شعری کرده و ‏همھهممراه موسیقی سنبىتبىی ژاپبىنبىی و البته غر ‏بىببىی می خواند.‏ چه صبورانه و

انسابىنبىی به جنایابىتبىی که آمریکابىیبىی ها بر سرشان آورده اند،‏ می تازد و نکوهش شان میکند.‏ این هبرنبررمند با

هسبىتبىی ‏بجببجخشنده و پذیرنده ی زنانه اش به جهان نگاه می کند.‏

ویدئو پروجکشن تصاویری زیبا و وهمھهممنا کی را هم زمان پشت صحنه ‏بجپبجخش می کند که البته به نظر

می رسد آرامش و سکون ‏مجممجختص به اینگونه اجرابىیبىی را در کلیتش خدشه دار کرده است . در این اجرا

موسیقی زنده بر صحنه به کار نرفته بود.‏ با پایان ‏بجببجخش اول،‏ یوشیمورا بر روی صحنه می آید و با آرامش

یک سالک شروع به تعویض لباس هایش می کند.‏ پارچه های زیادی را با صبوری به دور خودش

می پیچد گو ‏بىیبىی آییبىنبىی مقدس را به جای می آورد.‏ بعد کلاه گیس ژاپبىنبىی را بر سرش می گذارد و مرتب

می کند و آماده ی حرکات رقص گونه خبریبرره کننده و پر از تکنیکش می شود.‏ گو ‏بىیبىی به مراقبه ای مشغول

است.‏ نبریبرروهای وجودی اش در درون متمرکز شده و ‏بجتبجحت اختیار او است.‏

از اشیابىیبىی مانند چوب و خصوصاً‏ چبرتبرر نبریبرز ‏بهببههره می برد،‏ حرکابىتبىی ‏مممممملو از وقار،‏ ظرافت...‏ شکل گام

برداشتنش،‏ حرکات عروسک کوکی وار دستانش،‏ انگشتانش و استفاده و بازی با لباسش ، سرآستبنیبنن ها

و دنباله ی کیمونویش پر از جزییابىتبىی است که استخراج معنایش مستلزم ‏بمتبممرکز و دقت بسیار بالا و البته

پیش آ گاهی است…‏ تصویر ویدیو حرکت ریزش گلبرببررگ های شکوفه ی گیلاس را در پس زمینه ای بنفش

تکرار می کند.‏ در اینجا موسیقی کارکرد زیبابىیبىی و معنابىیبىی بسیار زیادی دارد و صرفاً‏ موسیقی متعارف

ژاپبىنبىی اجرای اصلی نیست.‏ روی صدای مرد آوازه خوان سنبىتبىی ژاپبىنبىی ‏همھهممراه نوای شامیسن در ترکیبىببىی

غریب اما ‏همھهمماهنگ و دلنشبنیبنن،‏ قطعات موسیقی کلاسیکی از روبرت شومان قرار می گبریبررد،‏ مشخصاً‏ قطعه

!93


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

***

زیبای Du bist wie eine blume ‏(تو مثل گلی می مابىنبىی)‏ با صدای تابنا ک Jessye Norman

خواننده آمریکابىیبىی سیاه پوست دراماتیک سوپرانو،‏ گو ‏بىیبىی در آسمسسممان صحنه به هم آغوشی و عشق ورزی

مشغول می شوند و از مرتبه ای دیگر،‏ حرکات پرسکون و پرجذبه ی زن کیمونوپوش و البته ‏بمتبمماشا گران

خبریبرره به او را ‏بمتبمماشا می کنند....‏

در عبنیبنن حال در قسمبىتبىی،‏ قطعه ‏"ستارگان و نوارها برای ‏همھهممیشه"‏ مارش نظامی وطن پرستانه ایالات

متحده آمریکا نبریبرز ‏بجپبجخش می شود.‏ شکل حرکات رزمی و دفاعی می شود.‏ اما گو ‏بىیبىی این زن بزرگوارانه

کبنیبنن و بدی را ‏بجببجخشیده و در روح و جسمش برای ‏همھهممگان طلب صلح و آرامش دارد.‏

یوشیمورا امیدوار است با پرفورمنس هایش به تزکیه و معنویت روح هر انسابىنبىی بر کره زمبنیبنن کمک کند..‏

هزاران درنا بر صحنه پرواز می کنند‏

آواز می خوانند

و او دردهایش را در سکوت با بدنش فریاد می کشد‏

‏بجببجخشش را با دستانش اعطا می کند

شکوفه های گیلاس پرپر می شوند

و رهابىیبىی

هبرنبررمند رستگار است.‏

****

منابع:‏

www.kamigatamaitomonokai.org

فیسبوک هبرنبررمند خابمنبمم یوشیمورا

از مبنتبنن سخبرنبررابىنبىی ‏بهببههرام بیضابىیبىی درباره تئاتر ژاپن ‏،خانه تئاتر‎١٣٨۵‎

ویل دورانت،‏ تارتحیتحخ تئاتر،‏ گردآوری و تدوین عباس شادروان

!94


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

سا کورا:‏ شکوفه ی گیلاس

کارگردان:‏ کئبنیبنن یوشیمورا

اجرا گر و شعرخوان:‏ کئبنیبنن یوشیمورا

‏مجممججری طرح:‏ کمپابىنبىی تاتر باران

مدیر پروژه:‏ کیومرث مرادی

خواننده و نوازنده ی ‏سمسسممیسن:‏ سو سوگبریبررا یوکی

شاعر:‏ سانکیچی توگه جنبا کو‐شیسو

طراح حرکات:‏ کئبنیبنن یوشیمورا

موشن گرافىففىی:‏ جون کورومیساوا

سازنده ی نقاب و طراح نور:‏ شیگکی تاچی

ساخت کلاه گیس:‏ کابهنِبههیسا اوساوا

چوکن:‏ اوئشیما‐ایشوتن

مشاور رسانه و روابط عمومی:‏ مر ‏بمیبمم رودبارابىنبىی

خوانش شعر:‏ کئبنیبنن یوشیمورا

هورا‐گای و مانتلا:‏ شونبىئبىی هوریباتا شوگن‐ساهو

مانتلا:‏ کئبنیبنن یوشیمورا هانیاشینگیو

نو‐هایاش:‏ فیو یوکیماسا ایسو ‏(کوتسوزومی)‏ اوساما کیتامورا ‏(اوکاوا)‏ تاتسو یاسوفوکو رانبیوشی اون نو دوجیوجی

شا کوهاچی:‏ تتسوشبنیبنن سا کا گوچی آجیکان

ویولنسل:‏ کائورو هانازا کی

پیانو:‏ ریکویا تراشیما اومیوکابا

آواز:‏ کو ایشا کاوا اومیوکابا‐هویکوسیوگا

کوتو و آواز:‏ هاتسوکو کیکوهارا کوتو‐کومیوتا اوکیفون

شامسبنیبنن و آواز:‏ سیکبنیبنن تومیاما جیوتا یوکی

سیومیو:‏ کوشبنیبنن ابیهارا شیچی‐بونگو‐سان

آهنگ فولک:‏ پیبرتبرر،‏ پال و مری Rainbow» «Gone the

پیانو:‏ ولادبمیبممبریبرر هاروویبرتبرز Forever» «Stars and Stripes

‏همھهممسرابىیبىی:‏ سلتیک میوزیک

ترانه سنبىتبىی آلمللممابىنبىی:‏ جسی نورمن شومان blume» «Du bisy wie eine

ترانه سنبىتبىی آلمللممابىنبىی:‏ دیبرتبرریش فیشر دایسکو

شومان Mai» «Im wundershönen Monat

با تشکر از:‏ تویوسومی کانزه،‏ یوشیو ماتسوزا کی،‏ دانشگاه بازرگابىنبىی چیبا،‏ اعضای کامیگاتامی‐توموکای

انیستیتوی طراحی ،ITOH تولید:‏ کامیگاتامی‐توموکای

تئاتر باران

يكشنبه ٠٣ ارديبهشت ١٣٩۶ تا دوشنبه ١١ ارديبهشت ١٣٩۶

زمان:‏ ١٩:٠٠

مدت:‏ ١ ساعت و ١٠ دقیقه

‏بهببهها:‏ ٠٠٠,٣۵ تومان

!95


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

١٩. ‏سمسسمماعی زاده به نویسندگی و کارگردابىنبىی رضا ‏بهببههاروند

نفرین ابدی ‏سمسسمماعی زاده

اردشبریبرر شبریبررخدابىیبىی‏

٢٢ اردیبهشت ماه ١٣٩۶

‏سمشسمماعی زاده،‏ داستان خواب زده و منحوس جنایت و خیانت است.‏ طراحی ‏بمنبممایش فرم گرا و فراواقعی

است اما منطق روابىیبىی ‏بجببجخش عمده ای از ‏بمنبممایشنامه به منوال ‏بمنبممایش های اجتماعی رئالیسبىتبىی است که البته

نوع نگاه و شخصیت پردازی زرد و کم عمقی دارد.‏ در اواخر اجرا منطق ‏بمنبممایشنامه دگرگون شده و

تغیبریبرر رویه می دهد بدین ترتیب که ‏مجممجخاطب متوجه می شود ماجراهای روی صحنه نه در زمان خطی

اتفاق افتاده،‏ که ‏همھهممگی در خواب دخبرتبرربجببجچه ی به قتل رسیده ای رخ داده است.‏ دخبرتبررک در این کابوس

از سبىنبىی که در آن کشته شده بزرگ تر شده است.‏ او می گوید در خوابش بزرگ شده چون خودش

اینطور می خواسته.‏ این وهم،‏ در صدد برملا کردن اتفاقات واقعی جنایتکارانه و هولنا کی است که در

گذشته ی این خانه و آدمهایش اتفاق افتاده است.‏

ماجرای ‏سمشسمماعی زاده در آپاربمتبممان مصادره شده ی یک خواننده ی قبل از انقلاب در جریان است.‏ رامبنیبنن

دانشجو ‏بىیبىی شهرستابىنبىی است که واحد کوچکی از کر ‏بمیبممی،‏ ‏همھهممسایه ی کلاش طبقه پاییبىنبىی اجاره می کند.‏

واحدی که قبل از آن خانواده ای با دخبرتبرر خردسال شان در آبجنبججا زندگی می کردند.‏ لوله توالت خانه گرفته

و بوی تعفن در فضا پرا کنده است.‏ توالت به عنوان نقطه کانوبىنبىی کشف جنایت در انتهای ‏بمنبممایش با چیدن

و گسبرتبررش کاشی های خون آلود در طراحی صحنه برجسته می شود.‏ گو ‏بىیبىی آه و نارضایبىتبىی صاحب اصلی

این خانه آن را نفرین شده،‏ منحوس و متعفن کرده است.‏

رامبنیبنن در نریشن ابتدابىیبىی ‏بمنبممایش از پدرش می گوید که کمابجنبجچه می نواخته و قبل از انقلاب در گروه

نوازندگان خوانندهای معروف،‏ در کاباره های ‏بهتبههران ساز می نواخته است.‏ بعد از انقلاب،‏ خواننده به

خارج از کشور مهاجرت می کند اموالش مصادره می شود و پدر به روستایش برمی گردد،‏ ازدواج می کند

و روزی توسط غریبه هابىیبىی،‏ دوره می شود که سازش را می شکنند،‏ خودش را با چاقو تکه تکه و سپس

روی تپه ای دفن می کنند.‏

!96


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

جدای از ‏بمتبممهید چرخش از فضای واقعی به ذهبىنبىی در ‏بمنبممایش که با طراحی صحنه تطبیق عیبىنبىی و

زیبابىیبىی شناسانه پیدا می کند،‏ ‏سمشسمماعی زاده اما واجد چه نکات دیگری است؟ آیا در اعبرتبرراض به مصادره ها و

سلب مالکیت اشخاص حقیقی در برهه های ‏مجممجختلف تاربجیبجخی سخن می گوید؟ آیا به طور ‏بمنبممادین ‏بجنبجحسی و

کراهت را در ناراضی بودن صاحبان و مالکان اصلی ملکی تسخبریبررشده می داند که دامنه آن از گسبرتبرره ی

یک خانه فراتر می رود؟ آیا قاتل شدن مادری را به دلیل خیانتکار بودنش می انگارد؟ در مورد پدران

و مردان خیانتکار پنهانکار چه موضعی دارد؟ آیا شکسبنتبنن ساز را به مثابه قتل و جنایت می پندارد؟

نسبتش با موسیقی خالتوری که نام ‏بمنبممایش احتمالا با الهللهھام از ‏بجببجخشی از آثار پدیدآورنده اش در خاطره

‏جمججممعی ‏بجببجخشی از ایرانیان شکل داده،‏ چیست؟

به نظر می رسد این ‏بمنبممایش دغدغه چندابىنبىی برای تامل و تعمق در مسایل طرح شده ندارد و بیشبرتبرر به

مقصود غافلگبریبرری و البته جلب رضایت ‏بجببجخشی از ‏مجممجخاطبان و خنداندن آنان،‏ خرده موقعیت ها و

تیپ سازی هابىیبىی از آدم ها و شرایط ارایه می دهد،‏ تیپ هابىیبىی مثل سرباز معتاد،‏ لوله کش،‏ شوهر باغبریبررت یا

طرح مباحبىثبىی مثل انتخابات در قالب انتخاب مدیرساختمان و ‏بجببجحث مشارکت زنان که به شکل لوده و

سطحی آن را طرح می کند.‏ اساسا ‏مجممجحمل دور هم ‏جمججممع شدن این آدم ها که ‏بهنبههایتا برای افشای راز

‏(ضربه)‏ ‏بهنبههابىیبىی و رو شدن دست مردان ‏همھهممدست این ساختمان در پنهان کردن و سوء استفاده از مادر

قاتل،‏ ابجنبججام می شود،‏ از ذهن دور است و باورپذیر نیست.‏ ‏جمججممع شدن در آپاربمتبممان به هم ربجیبجخته رامبنیبنن که

درست ‏همھهممان روز،‏ اسباب کشی کرده،‏ به منظور انتخاب مدیر برای ساختمان فکسبىنبىی و کم خانواری که

جنایت و رازی در آن پنهان است!!‏ بیشبرتبرر از رازآلودگی،‏ ماجراها به مضحکه ای می ‏بمنبمماید.‏

گره افکبىنبىی کور و گنگ در ‏بمنبممایشنامه آن را تفسبریبررپذیر و مرموز ‏بمنبممی کند.‏ مانند القاء شباهت موقعیت

شهرنوش،‏ دخبرتبرر کوچک اعظم و ایرج با سارا،‏ دخبرتبرر کبرببرری و ناصر که سال های قبل در واحد رامبنیبنن

زندگی می کردند.‏ یا اینکه چرا دخبرتبرربجببجچه ای که با ضربات چاقوی مادرش کشته شده باید ‏همھهممان پدر

هرگز نادیده رامبنیبنن باشد؟ چون پدر رامبنیبنن هم توسط گروهی با ضربات چاقو به قتل رسیده؟ و اساسا

چرا پدر رامبنیبنن باید به قتل می رسیده؟ به نظر می رسد طرح این مسایل در ‏بمنبممایش صرفا با قصد

پیچیده ‏بمنبممابىیبىی صورت گرفته تا اینکه واقعا از ذهنیت لایه لایه مبنتبنن برآمده باشد یا مضموبىنبىی را مثل تسلسل

کور مرگ و شقاوت یا هر چبریبرز دیگری بازبمنبممابىیبىی کند.‏

به نظر ‏بمنبممی رسد ایده و اجرای خلاقانه در طراحی پیش رونده و ‏همھهمماهنگ با منش مبنتبنن و غافلگبریبرر کردن

احتمالىللىی ‏مجممجخاطب در این روند به تنهابىیبىی،‏ در ماندگاری و تامل پذیری ‏بمنبممایش ‏سمشسمماعی زاده کافىففىی باشد.‏

!97


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

‏سمسسمماعی زاده

نویسنده و کارگردان:‏ رضا ‏بهببههاروند

بازیگران:‏ علی شادمان،‏ باران وقار کاشابىنبىی،‏ شیدا خلیق،‏

اجمحجممد کاوری،‏ تینو صالحللححی،‏ فرانک کلانبرتبرر،‏ سالار کر ‏بمیبمم خابىنبىی،‏

مهدی زندیه و توران کیابىیبىی

مشاور هبرنبرری:‏ اجمحجممد سلگی

طراح صحنه:‏ سعید حسنلو

طراح فبىنبىی:‏ علی کجباف

طراح لباس:‏ آزاده قوام

طراح گر ‏بمیبمم:‏ مونا جعفری

آهنگساز:‏ مببنیبنن ‏بهببههاروند

طراح گرافیک:‏ وحید میثافىقفىی

مدیر تولید:‏ حسبنیبنن ایرجی

دستیار کارگردان و برنامه ریز:‏ حسبنیبنن شاهیوند

منشی صحنه:‏ غزاله الکابىئبىی

مدیر صحنه:‏ ناصر ارباب

مدیر تبلیغات:‏ علی ژیان ‏(جارچی)‏

مشاور رسانه ای:‏ مر ‏بمیبمم رودبارابىنبىی

تبلیغات ‏مجممججازی:‏ آریان امبریبررخان ‏(فیلم نیوز)‏

ساخت تبریبرزر هبرنبرری:‏ شهاب ‏بجنبججفی

عکاس:‏ اشکان مسبىتبىی

ساخت تبریبرزر تبلیغابىتبىی:‏ سجاد ایرابمنبممش،‏ اشکان مسبىتبىی

تئاتر باران

يكشنبه ١٧ ارديبهشت ١٣٩۶ تا ‏جمججممعه ١٩ خرداد ١٣٩۶

ساعت:‏ ١٩:٠٠

مدت:‏ ١ ساعت و ٢٠ دقیقه

‏بهببهها:‏ ٣٠,٠٠٠ تومان

!98


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

٢٠. پاره های ساده به کارگردابىنبىی سید علی هاسمشسممی

ناقص سازی واقعیت های پاره

اردشبریبرر شبریبررخدابىیبىی‏

۵ خردادماه ١٣٩۶

در ‏"پاره های ساده"،‏ قرار است از بازخوابىنبىی دست نوشته های زبىنبىی،‏ با فرازهای زندگی و شخصیتش آشنا

شو ‏بمیبمم.‏ ‏بمنبممایش ظاهراً‏ در قالب واقع گرابىیبىی قصد طرح دغدغه های ‏بجببجخشی از طبقه ی متوسط شهری را دارد.‏

در ابتدا صدای مرد راوی توضیح می دهد،‏ نویسنده ی ‏بمنبممایش،‏ یابنده تقو ‏بمیبمم حاوی نوشته های زن

ناشناسی است به نام مهرناز که فقط سبریبرزده روز نوروز را در تقو ‏بمیبممش یادداشت کرده و نویسنده تصمیم

گرفته آبهنبهها را به شکل این ‏بمنبممایشنامه بنویسد.‏ صدای راوی در ابتدای هر روز/بجببجخش ‏بمنبممایش از اولبنیبنن روز

فرودین به بعد،‏ درباره موقعیت ها و افرادی که با زن در ارتباط هستند و وضعیت ذهبىنبىی و روحی اش به

‏بمتبمماشا گران اطلاعات و توضیحابىتبىی می دهد.‏

انتخاب راوی دانای کل توضیح دهنده،‏ ‏(با اجرا و صدای نامتناسب)،‏ البته شیوه نو و بدعت گذاری برای

‏بمنبممایش تلقی ‏بمنبممی شود.‏ اما فارغ از این شیوه سهل گبریبررانه ی اجرابىیبىی که ظاهراً‏ با هدف ‏بمتبممرکز بیشبرتبرر بر مضامبنیبنن

و داستان ها ابجنبججام گرفته،‏ به نظر می رسد انتخاب موضوع(های)‏ طرح شده در پاره های ساده،‏ در نوع

خود قابل تامل است،‏ ا گرچه خوانش و پرداخت پدیدآورندگان ‏بمنبممایش،‏ نسبت به شخصیت زن مستقل

و مدرن جامعه امروزی،‏ ذیل نگاه کلیشه ای و مردساخته بوده است بدین معنا که تصویر این گونه

شخصیت به طور کامل نسبت به واقعیت های موجود در جامعه،‏ ‏مجممجخدوش و ناقص سازی شده است.‏

مهرناز دخبرتبرری که در آپاربمتبممان مستقل خود زندگی می کند،‏ شوهر و فرزندی ندارد.‏ از استقلال اقتصادی

برخوردار است و ظاهراً‏ سنبىتبىی نیست.‏ در هر روز از تعطیلات نوروزی از حس و حال و روابطش با افراد

دیگر نوشته است که به وسیله آبهنبهها قرار است با ‏بجببجخش هابىیبىی از گذشته اش،‏ ویژگی های شخصیبىتبىی،‏ اعمال و

رفتار و خواسته هایش آشنا شو ‏بمیبمم.‏ در مواجهه با خدمتکارش،‏ برادرش،‏ زن ‏همھهممسایه،‏ فالگبریبرر،‏ دوستانش،‏

عشق قدبمیبممی اش که حالا دیگر متاهل است،‏ خواهر کوچکبرتبررش مر ‏بمیبمم و نادر،‏ مردی که ‏بىببىی دریغ مهرناز را

دوست دارد و حبىتبىی لباس هایش را برایش اتو می کند.‏

در قرائت لایه ی ببریبرروبىنبىی ‏بمنبممایش و به دور از قضاوت های سلبىببىی و نرماتیو ‏(هنجارمجممجحورانه)،‏ تصور می شود با

تصویر متفاوت و قابل اعتنابىیبىی از شخصیت زن مواجه ابمیبمم چرا که در ابتدا به نظر می رسد با الگوهای

!99


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

هنجار و راتحیتحج،‏ نسببىتبىی ندارد اما در ادامه،‏ اسبرتبرراتژی و درون مایه اصلی ‏بمنبممایش در تضاد کامل با چنبنیبنن

رویکردی قرار می گبریبررد.‏

در ‏"پاره های ساده"‏ با روایت ‏مجممجحافظه کارانه و مردمجممجحورانه ای مواجه ابمیبمم که کلیت زیست و زندگی

شخصیت زن ‏مجممجحوری اش را صرفا در گرو بازخوابىنبىی مردان دیگر و مسایل عاطفی قابل تعریف می داند.‏

به عبارت دیگر ‏بمتبممام مواردی که به عاملیت،‏ استقلال شخصیبىتبىی،‏ عاطفی و فردی ‏(و نه لزوما جنسیبىتبىی)‏

مهرناز در فضای اجتماعی و عمومی دلالت می کند،‏ حذف شده است.‏ مرد راوی در ابتدا می گوید در

سررسید پیدا شده بر نیمکت پارک،‏ فقط نام صاحب آن و گروه خوبىنبىی اش نوشته شده بود و جلوی

عنوان شغل و حرفه خالىللىی بود.‏ بدین ترتیب ‏بجببجخش اجتماعی و قسمت مهمی از هویت فردی شخصیت

حذف شده است.‏

در طول ‏بمنبممایش به واسطه ارتباط با آدم های ‏مجممجختلف،‏ مسایلی مطرح می شود.‏ مساله بزرگبرتبرر بودن ‏همھهممسر

برادر در آستانه ی طلاق مهرناز،‏ پروبلماتیک می شود یا از طریق دوستش،‏ نگاه شیءواره به مردان

طرح می شود.‏ در این ببنیبنن متوجه می شو ‏بمیبمم مهرناز در دوران دانشگاه،‏ پسرمورد علاقه ی دوست

دیگرش را قر زده یا اخبریبرراً‏ با دادن ‏سمشسمماره ‏بمتبمماسش به فروشنده عطر،‏ در خرید ‏بجتبجخفیف بالابىیبىی گرفته است!‏

درکنار ‏همھهممه این اتفاقات ‏بمتبممامی فعالیت و سرگرمی های فکری مهرناز،‏ به حل جدول کلمات متقاطع خلاصه

شده ‏(آن هم با کمک فکری نادر).‏ به طور کلی اینطور به نظر می رسد او که ‏بجتبجحصیلات دانشگاهی هم

دارد و در دهه سوم یا چهارم زندگی اش قرار دارد اساساً‏ حاضر به فکر کردن و جستجو نیست.‏

درهیچ کجای ‏بمنبممایش اشاره ای به توانابىیبىی های مرتبط با فعالیت های فکری و اجتماعی مهرناز ‏بمنبممی شود.‏ با

وجود نکابىتبىی کم رنگ در رابطه با مساله انتخاب و خواست زنانه در ‏بمنبممایش،‏ اما کلیت آن به طرز

‏مجممجحافظه کارانه ای از پرداخبنتبنن و ورود به حوزه فکری و وجه آ گاه و فکور و کنشگر این زن طفره رفته

است.‏ ‏مجممجخاطب به جز درگبریبرری های عاطفی و ‏بمتبممرکز بر روابط شخصی و هبرپبرروبىتبىی شدن و استفاده او از

جاذبه اش برای اغوا و نبریبرز حل جدول با کمک فکری یک مرد و البته انفعالش،‏ وجه دیگری از این زن

متصور نیست.‏

آیا این حذف عقلانیت و تفکر در شخصیت خودآ گاه یا ناخودآ گاه،‏ ریشه در نگاه مردساخته و

زن ستبریبرزانه ‏بمنبممایشنامه نویس ‏(مهدی مبریبررمجممجحمدی)‏ ندارد؟ آیا ‏بمنبممایش به شکل خطرنا کی با ‏بجتبجخریب شخصیت

مستقل در قالب خصوصیات بعضاً‏ منفی این زن،‏ قصد یکسان سازی و نفی دیگر شخصیت های زن

مستقل اجتماع را دارد؟ آیا اساساً‏ استقلال و مدرن بودن را با چنبنیبنن ویژگی های ‏همھهممانند می داند و در

صدد نفی آن برآمده؟

بسیاری از متفکران و نویسندگان برابری طلب معتقدند،‏ ‏"جامعه مردمجممجحور سعی می کند زن را به فضای

خصوصی عقب براند و فعالیت های او را ‏مجممجحدود به روابط شخصی،‏ احساسی و جسمی ‏بمنبمماید."‏ رویکردی

که دقیقاً‏ در این ‏بمنبممایش به کارگرفته می شود.‏ اندیشمندان حوزه مطالعات زنان معتقدند،‏ ‏"زن پیشرو و

مستقل امروز تعاریف مردساخته از زنانگی را که زنان را زندان فرهنگ خود کرده است و به زنان یاد

!100


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

می دهد که با توسل به ناز و عشوه و اداهای غبریبررعادی و تظاهرات جنسی در زندگی اجتماعی از بدن

خود به عنوان اسلحه برای فریب و از راه به در بردن دیگری استفاده کنند،‏ در هم می شکند."‏ این

رویکرد ناقد کلیشه های حیله گر،‏ افسونگر،‏ فتنه انگبریبرز که ساخته فرهنگ مردسالار است بوده و با آن

مبارزه می کند.‏

در رابطه با مر ‏بمیبمم خواهر کوچک تر هم که قرار است ‏بمنبممونه جسورتر مهرناز در نسل بعدی اش باشد،‏ نوع

پرداخت کاملا گذرا و سطحی است.‏ مادر آبهنبهها در خانه سالمللممندان به سر می برده و در ‏همھهممان تعطیلات در

تنهابىیبىی می مبریبررد.‏ سهم ارثش را فقط برای مر ‏بمیبمم بافىقفىی گذاشته است.‏ تا مدبهتبهها از مر ‏بمیبمم خبرببرری نبوده،‏ حالا با

کوله اش به خانه مهرناز برگشته است.‏ مر ‏بمیبمم از خانه فرار کرده بود.‏ خودش می گوید به ‏سمشسممال رفته،‏ کار

پیدا کرده،‏ عاشق شده،‏ از یارش جدا شده به ‏بهتبههران برگشته و ‏مجممججبور به تن فروشی شده.‏ ماجراهایش

دروغ یا راست خودش می گوید بزرگبرتبرر شده و ‏بجتبججربه های تلخ ‏بجپبجخته اش کرده است.‏ حالا برگشته و به

دنبال ‏بجنبجخود برای ‏بجپبجخبنتبنن آش روز سبریبرزدهم نوروز است!‏ رئالیسم در تئاتر روایت سطحی از رویدادهای

واقعی نیست بلکه شناخت عمیق از آن رویداد و ‏بمنبممایش درست و واقعی روابط و مناسبات آن قلمداد

می شود.‏

این نوشتار به هیچ وجه نافىففىی وجود شخصیت های احتمالىللىی مشابه در سطح اجتماع نیست بلکه به

یکسره انگاری و بازتولید نگاه نابرابر به طور ‏بمتبممام و کمال در قامت یک ‏بمنبممایش در عرصه اندیشمند و

پیشروی تئاتر نقد و اعبرتبرراض دارد.‏ قطعاً‏ یکی از وظایف مهم تئاتر ا کتشاف معناهای جدیدی از انسان

بودن است نه ‏مجممجحدود کردن آن.‏

پاره های ساده

نویسنده:‏ مهدی مبریبررمجممجحمدی

کارگردان:‏ سیدعلی هاسمشسممی

بازیگران:‏ ) به ترتیب ورود به صحنه)‏ سیما تبریبررانداز،‏ الهللهھام

شکیب،‏ کاوه خداشناس،‏ الناز شاهوردی،‏ علی دستانپور،‏ هاله

گرجی،‏ فرزانه سکوبىتبىی،‏ رضا سخابىیبىی و شکوفه هاسمشسممیان

‏بهتبههیه کننده:‏ سید علی هاسمشسممی

‏بهتبههیه کننده:‏ سید علی هاسمشسممی

دستیار کارگردان:‏ سروش حسبنیبنن زاده ، آمنه شیخ الاسلام

موسیقی:‏ انتخابىببىی

طراح لباس:‏ کتایون ربجنبججبرببرران

طراح دکور:‏ کتایون ربجنبججبرببرران

طراح پوسبرتبرر:‏ طرلان لطفی زاده

!101


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

روابط عمومی:‏ ‏مجممجحدثه واعظی پور

عکاس:‏ هادی نوید

ساخت تبریبرزر و فیلمبرببرردار پشت صحنه:‏ مابىنبىی قدرت ‏بمنبمما

منشی صحنه:‏ علی قاسمسسممی

تئاتر باران

چهارشنبه ٢٠ ارديبهشت ١٣٩۶ تا ‏جمججممعه ٠٢ تبريبرر ١٣٩۶

ساعت:‏ ٢١:٠٠

مدت:‏ ١ ساعت و ٢٠ دقیقه

‏بهببهها:‏ ٣٠,٠٠٠ تومان

!102


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

٢١. جنون در ۴:۴٨ به کارگردابىنبىی علبریبررضا گرگابىنبىی

جنون مزمن عقل

اردشبریبرر شبریبررخدابىیبىی‏

١٢ خردادماه ١٣٩۶

‏«جنون در ۴:۴٨»، آخرین نوشته سارا کبنیبنن،‏ ‏بمنبممایشنامه نویس تاثبریبررگذار بریتانیابىیبىی است.‏ ‏بمنبممایشنامه ی

نامتعارفىففىی که در افسردگی حاد نویسنده نگاشته شد و بازتاب دهنده روح زخم خورده خالقش بود.‏

کبنیبنن ٢٨ ساله،‏ چندماه پس از ابمتبممام این مبنتبنن در بیمارستان کالجللجج پادشاه لندن با بندکفش،‏ خود را حلق

آویز کرد.‏

کبنیبنن بر تئاتر بریتانیا و البته کارگردانان بزرگ تئاتر جهان از ‏جمججممله توماس اوسبرتبررمایر آلمللممابىنبىی تاثبریبرر معناداری

گذاشته است.‏ او یکی از ارکان شیوه ای از تئاتر قلمداد می شود که بعدها توسط منتقد تئاتر بریتانیابىیبىی

الکز سی یرز in-yer-face نامگذاری شد.‏ شکلی از تئاتر که:‏ ‏"پس گردن ‏بمتبمماشا گر را می گبریبررد،‏

تکانش می دهد و پیامش را می رساند.‏ پرخاشگر،‏ ‏بجتبجحریک کننده و جسور است،‏ مرزهای نرمال را

می شکند و ساحت خصوصی ‏بمتبمماشا گر را خدشه دار می کند و آرامش کاذبش را برهم می زند!‏ این نوع

تئاتر فرمی از درام است که از اصول و قواعد ناتورالیسبىتبىی دوری می جوید و در عبنیبنن حال متاثر از تئاتر

ا کسبرپبررسیونیسبىتبىی است و بسیار مبتبىنبىی بر ‏بجتبججربه گرابىیبىی…‏ در این شکل تئاتر از ‏مجممجحتوا و مبرتبرریال شوک آور،‏

رکیک،‏ مواجهه برانگبریبرز بر روی صحنه استفاده می شود.‏ سارا کبنیبنن،‏ مارک راون هیل و آنتوبىنبىی نیلسون سه

چهره شاخص تئاتر in-yer-face هستند.‏

کبنیبنن می خواست شاعر شود اما متوجه شد شعر توانابىیبىی انتقال افکار و احساساتش را ندارد.‏ او از

افسردگی شدید و طولابىنبىی مدت رتحنتحج می برد.‏ جذب صحنه تئاتر شد چرا که معتقد بود تئاتر هیچ

حافظه ای ندارد و ‏همھهممبنیبنن مساله آن را به ا گزیستانسیالیسبىتبىی ترین هبرنبرر بدل می کند.‏ سارا کبنیبنن از دنیابىیبىی

می نوشت که اطرافش می دید.‏ از جهابىنبىی که عشق و خشونت عمیقاً‏ در هم تنیده شده و امید و یأس

تصاویر آینه واری از یکدیگر هستند.‏ زبان کبنیبنن ‏بىببىی حشو و اضافات،‏ نبریبرروی شاعرانگی قدربمتبممندی دارد و

در جستجوی فرم های تئاتری نوآورانه است.‏

جنون ۴:۴٨، فاقدمبنتبنن ساخت مند،‏ قطعه قطعه و با تعداد کارکبرتبررهای نامشخص بدون نام است.‏ برخی

خوانش ها،‏ ‏بمنبممایش را جستجو و ا کتشاف ‏بهنبههلیسبىتبىی ذهن زبىنبىی در آستانه خودکشی ارزیابىببىی می کنند و آنرا

متعلق به ادبیات یأس برمی ‏سمشسممرند.‏ عده ای هم این اثر را مدیون افسردگی کلینیکی کبنیبنن می دانند و نه

!103


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

بینش هبرنبرری واقعی اش...‏ اما در هر صورت بسیاری از منتقدین هبرنبررهای ‏بمنبممایشی معتقدند میل

توقف ناپذیر کبنیبنن در ابجیبججاد فرم های بدیع،‏ این اثر را به یک رقص ‏همھهمماهنگ شاعرانه بدل کرده است.‏

نغمه سرابىیبىی مبنتبنن به تصاویر قدربمتبممندی صحنه بندی شده است.‏ اجراهای بسیاری از آثار کبنیبنن و نبریبرز جنون

در‎۴:۴٨‎‏،‏ در سراسر جهان بر صحنه آمده است و اجرای نقش اصلی آن به دلیل دشواری و

پیچیدگی اش چالش بزرگی برای بازیگرانش قلمداد می شود.‏ ایزابل هوپر،‏ بازیگر بزرگ فرانسوی در

سال ٢٠١۵ این نقش را بازی کرد.‏

به دلیل ساختار این ‏بمنبممایشنامه به تفاوت فهم،‏ نگرش و هسبىتبىی شناسی هر طراح و کارگردان،‏ شکل های

اجرابىیبىی متفاوبىتبىی با تعداد ‏مجممجختلف بازیگران و حبىتبىی به صورت مونولوگ روی صحنه رفته است.‏ در سال

٢٠١۵ از این مبنتبنن تنظیمی برای اپرابىیبىی شد که مورد توجه بسیاری قرار گرفت.‏

در ایران هم اجراهابىیبىی از این مبنتبنن ابجنبججام شده است.‏ در اسفند ماه سال ١٣٩۴ اجرابىیبىی به کارگردابىنبىی

علی ا کبرببرری در ‏بمتبمماشاخانه موج نو با سه بازیگر و با تا کید بر ابجیبججاد رابطه ببنیبنن پزشک و بیمار در آستانه

فروپاشی روابىنبىی طی پروسه درمان و طراحی کلینیکال روی صحنه رفت.همھهممچنبنیبنن در سی وپنجمبنیبنن

جشنواره ببنیبنن المللممللی تئاتر فجر،‏ اجرابىیبىی از کشور گرجستان با دو بازیگر روی صحنه رفت با تا کید بر

اینکه با چالش دروبىنبىی میان دو وجه از شخصیت اصلی روبرو هستیم و این دو وجه از یک شخصیت

در مقابل هم قرار می گبریبررند.‏

در جنون در ۴:۴٨، علبریبررضا گرگابىنبىی،‏ ظاهراً‏ قصد دارد با انتقال و جابجببججابىیبىی حالت های ناهنجاری

روانبرپبرریشی بیمار به سرپرستان و پزشکان آسایشگاه بر موضوع ابهببههام در ‏بمتبممایز تقابل نرمالیته و عقل

سلیم و جنون زدگی و تفرد در جنون تا کید ‏بمنبمماید.‏

این ‏بمنبممایش با نه بازیگر و با طراحی حرکات اغراق آمبریبرز و پرصدا و با ا کسسوار موجود در صحنه ی بسیار

کوچک سالن اداره تئاتر،‏ اساساً‏ منجر به نوعی اغتشاش بصری و صوبىتبىی شده است که ‏بمنبممی تواند مفهوم

جنون و پریشابىنبىی را در کلیتش به طور زیبابىیبىی شناخبىتبىی به ‏بمتبمماشا گران منتقل ‏بمنبمماید.‏ کارگردان اظهار کرده

روانشناسی را به عنوان زیبابىیبىی شناسی در این ‏بمنبممایش درنظر گرفته است.‏

انتخاب ۶ بازیگر در نقش کارکنان آسایشگاه ‏همھهممراه دخبرتبرر،‏ هیچ کمکی به ردیابىببىی و ادرا ک مضامبنیبنن مطرح

شده در مبنتبنن و دلالت های فکری،‏ روحی و اعبرتبرراضی نقش اصلی در تقابل با این گروه ‏بمنبممی کند.‏ طراحی

حرکات بازیگران ‏(با در نظر گرفبنتبنن زجمحجممابىتبىی که کشیده ا ند)‏ هنوز نابجپبجخته به نظر می رسد و ‏بجببجخش اصلی این

هدر روی انرژی از هدایت کارگردان است.‏

اجرا گری با چاقو ‏بىیبىی در دستش به ‏بجتبجخته آشبرپبرزی آوبجیبجخته از گردنش می کوبد،‏ دیگری هر چند دقیقه یکبار

به خودش سیلی می زند،‏ آن یکی قیچی در دستش را مرتب باز و بسته می کند،‏ یکی گوجه فرنگی له

می کند،‏ اجرا گری ماده رنگی از دهانش ببریبررون می ریزد و...!!‏ آیا قرار است زیبابىیبىی شناسی جنون به این

شیوه منتقل شود؟ حرکات بدن و رعشه ها در اجرا گران تصنعی است دروبىنبىی نشده و چندان تاثبریبررگذار

نیستند.‏ تفاوت زبان مبنتبنن که دامنه ای از اعبرتبرراض،‏ غم و درد،‏ شاعرانگی و اعبرتبرراف و ... را در خود

!104


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

‏جمحجممل می کند با ‏لحللححن و اجرای تقریبا مونوتون بازیگر نقش اصلی ‏(علی رغم تلاش هابىیبىی که صورت گرفته)‏

از ببنیبنن رفته است.‏ به نظر می رسد کارگردان با تا کید وسواسی و سطحی نگرانه بر مساله ‏بجببجحران جنون و

ناهنجاری،‏ لایه های عمیق تر و هسبىتبىی شناخبىتبىی مبنتبنن را نادیده گرفته است.‏ ناامیدی وجودی،‏ مساله قلب

گرسنه،‏ رابطه و عشق و ‏بىببىی میلی،‏ مسئله ی هویت شخصیت و اینکه چرا می گوید در بدن اشتباهی به

دنیا آمده،‏ تقابل با اصول و اخلاقیات نرماتیو و اثرات ویرانگرش بر فرد متفاوت،‏ سرخوردگی از انسان

در سبعیت جهان امروز در قالب مساله ‏بمببممباران شیمیابىیبىی کردها و عرب ها و ‏بجتبججاوز به کودکان یا مساله

رستگاری و ابمیبممان و ‏بجنبججات دهنده .... درک و حسی از مسایل اشاره شده در این ‏بمنبممایش دریافت

‏بمنبممی شود.‏

طراحی صحنه علی رغم نامرتبىببىی و بدسلیقگی ‏(کاغذ دیواری ها از هم جدا شده یا باد کرده،‏ مهتابىببىی ها

کج و معوج آویزان و پرده جدا کننده ی نایلوبىنبىی انتهای صحنه چروک و نامنظم)‏ به نوعی تداعی کننده ی

فضای کلیسا‐کلینیک است که می توانست در طول اجرا ارتباط ‏بمتبمماتیکی با موضوع اعبرتبرراف شخصی و

مسئله ابمیبممان شخصیت و نبریبرز تاثبریبرر اخلاقیات ا کبرثبرریبىتبىی و کلیسابىیبىی بر ویرابىنبىی روحی شخصیت اصلی برقرار کند

که چنبنیبنن رابطه ای هم به دلیل نوع خوانش کارگردان در طول ‏بمنبممایش دریافت ‏بمنبممی شود.‏

تئاتر از نظر آنتونن آرتو بر جنبه فبریبرزیکی،‏ ‏بجتبججسمی و عاطفی تا کید دارد،‏ تئاتر باید بر احساس اثر

بگذارد.‏ باید شعری در فضا باشد.‏ تئاتر باید ‏بجتبججسم افکاری باشد که به یاری زبان هم قابل بیان نیست.‏

آرتو معتقد بود کارگردابىنبىی خوب می تواند هر متبىنبىی را از مرگ برهاند و زنده کند.‏ امیدوارم گروه های

جوان با تامل و تعمق بیشبرتبرری نسبت به انتخاب و اجرای آثار تاثبریبررگذار و رادیکال اقدام ‏بمنبممایند چرا که

با تعجیل و سهل نگری ‏ممممممکن است باعث مرگ مغزی یک اثر ‏بمنبممایشی مهم و ‏بىببىی اثر ساخبنتبنن دامنه های

فکری اش شوند.‏

منابع:‏

‏‐آنتونن آرتو،شاعر دیده ور صحنه تئاتر،جلال ستاری،‏

روزنامه گاردین،‏ دیلی تلگراف،‏ inyerfacetheatre، newsroom.ucla.edu

!105


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

جنون در ۴:۴٨

نویسنده:‏ سارا کبنیبنن

مبرتبررجم:‏ علی منصوری

کارگردان:‏ علبریبررضا گرگابىنبىی

بازیگران:‏ نگار برلیان،‏ شیدا دوپیکر،‏ سهیل مبریبررزاآقابىیبىی،‏

پیمان رضابىیبىی،‏ مینا ‏همھهممدابىنبىی،‏ نازنبنیبنن نادرپور،‏ علی مسلمی،‏

‏مجممجحمدرضا عباسی،‏ نارسیس پندشنو

دستیار کارگردان:‏ پریا باریکابىنبىی

مدیر تولید:‏ رویا رضابىیبىی

طراح رقص:‏ منبریبرژه روستابىیبىی

موسیقی:‏ حسبنیبنن علیمحمدی

طراح لباس:‏ نگار خابمتبممی

طراح پوسبرتبرر و بروشور:‏ الهللهھام مهرپرور

طراح نور:‏ مصطفی اسفندیاری

طراح گر ‏بمیبمم:‏ ‏جمحجممید یوسفی

طراح صحنه:‏ علبریبررضا گرگابىنبىی

ساخت و اجرای دکور:‏ گروه اجرابىیبىی ٧٠

عکاس:‏ زهرا عرب نژاد،‏ ‏مجممجحمد مهدی خان مبریبررزا

کاری از گروه پستو

اداره تئاتر ‐ خانه ‏بمنبممایش

دوشنبه ٠٨ خرداد ١٣٩۶ تا چهارشنبه ٠٧ تبريبرر ١٣٩۶

ساعت:‏ ١٩:٠٠

مدت:‏ ١ ساعت و ١۵ دقیقه

‏بهببهها:‏ ٠٠٠,١۵ تومان

!106


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

٢٢. در میان ابرها به نویسندگی و کارگردابىنبىی امبریبرر رضا کوهستابىنبىی

زندگی در خاطره ی مادر ابرهای خیال

اردشبریبرر شبریبررخدابىیبىی‏

١٩ خردادماه ١٣٩۶

یک دهه بعد از اجرای اول ‏«در میان ابرها « امبریبرررضا کوهستابىنبىی،‏ مساله مهاجرت به امری پیچیده تر و

‏بجببجحران زده تری در دنیای امروز تبدیل شده است.‏ ‏بمنبممایش به ‏بهببههانه ی مساله مهاجرت به مسائل دیگری از

‏جمججممله ترک کردن و ناسازگاری با یکجانشیبىنبىی،‏ مفهوم مادر و وطن می پردازد و البته شاید وا کنشی باشد

به یک دوره تاربجیبجخی و فهم انبرتبرزاعی از باورهای بغرتحنتحج در شکل اسطوره و افسانه پردازی و بازتولید آن.‏

‏«در میان ابرها»،‏ از میان دریای مواج خیال،‏ ما را به سواحل تلخ واقعیت می کشاند.‏ این ‏بمنبممایش با

خو ‏بىیبىی شاعرانه در قصه پردازی و طراحی انبرتبرزاعی زیبا،‏ مفاهیم و موقعیت های تلخ انضمامی را در ذهن

‏مجممجخاطبانش قاب بندی می کند هرچندکه موضع گبریبرری ‏بمنبممایش نسبت به برخی از رویکردهای تکرارشونده

قابل نقد این دوره در زیباسازی توهم،‏ منفعل به نظر می رسد.‏

این ‏بمنبممایش فضاسازی قدربمتبممندی دارد.‏ ‏بجببجخشی از تکنیک ‏بمنبممایشی مثل شبیه خوابىنبىی در قرارداد کردن

مکان ها و موقعیت های ناممممممکن روی صحنه و پذیرش آن از سوی ‏بمتبمماشا گران شکل می گبریبررد.‏ بازیگران

در ‏مجممجحفظه آب می ایستند یا فرومی روند و قصه شان را می گویند اینجا زیر آب رودخانه است،‏ دریا است،‏

هواپیما است و…‏ قسمبىتبىی از ماجراها توسط بازیگران فقط قصه گو ‏بىیبىی می شود.‏ بنابراین خلق ‏بجببجخشی از

‏بمنبممایش به ذهن خیال پرداز ‏مجممجخاطبانش وا گذار شده است.‏ البته این شیوه به معنای حذف وجوه

تئاتریکال نوین در ‏بمنبممایش نیست بلکه در کنار آن،‏ طراحی های خیال انگبریبرز نور،‏ صحنه و حضور

‏مجممجحفظه های آب به معادل های استعاری و شعرگونه ی بصری مضامبنیبنن اشاره شده بدل شده اند.‏ زهدان،‏

رودخانه،‏ دریا،‏ سرگشتگی،‏ مادری،کوچ،‏ عشق بازی،‏ فرار،‏ گور …

ابمیبممور مرد میانسال در راه مهاجرت قاچافىقفىی به انگلیس در رودخانه ساوا غرق می شود.‏ او از اعماق

رودخانه روایت می کند.‏ در حال مردن است.‏ گوش هایش پر از آب شده و می گوید ا گر زنده ‏بمببمماند تا

آخر عمر صدای دریا می شنود.‏ اینطور به نظر می رسد که ابمیبممور در خاطره مادرش زنده می ماند و قصه

ادامه می یابد.‏ حالا مادر در میانه رودخانه قره قاج ایستاده…‏ به اعبرتبرراض برنگشبنتبنن عشق قایق سازش

که غرق شده و مرده است.‏ مادر ده روز را در آب می ایستد بعد می گوید از رودخانه،‏ ابمیبممور را باردار

است.‏ ابمیبممور به دنیا می آید،‏ ایل مادر را طرد کرده است.‏ ابمیبممور در سیال ذهن مادرش،‏ خاطره اش را نگه

!107


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

می دارد.‏ مادر آرزو کرده فرزندش نتواند چبریبرزی را فراموش کند.‏ مادر با چکاندن گلوله ای به سرسینه

پر از شبریبررش خودکشی می کند.‏ تا سالهللهھا خا ک دشت و شقایق های آن منطقه بوی باروت می گبریبررد…‏ آیا

ابمیبممور ‏همھهممان مرد مرده ی مادر است که نطفه ای شده و از رودخانه به زهدان زن برگشته است؟

سپس شخصیت دخبرتبرر جوان باردار در هواپیما با بازی بازیگر نقش مادر ابمیبممور،‏ قصه اش را ساز می کند.‏ او

می خواهد ‏بجببجچه اش را که به گفته ی خودش معجزه امامزاده ای است و نه نتیجه ‏همھهممبسبرتبرری با هیچ مردی،‏

در دیار ‏بهببههبرتبرری به زمبنیبنن بگذارد.‏ با ابمیبممور برخورد می کند که تصمیم داشته در ‏همھهممان میانه راه سفر ‏بمببمماند و

در رستورابىنبىی کار کند و ‏همھهممراه با کارگرجنسی روزگار بگذراند،‏ اما دخبرتبرر از او می خواهد در قبال

پرداخت پولىللىی ‏همھهممراهی اش کند.‏ ابمیبممور شخصیت آزادی است.‏ هیچ وابستگی در این دنیا ندارد،‏ گو ‏بىیبىی

جابىیبىی بند ‏بمنبممی شود.‏ دخبرتبرر را ‏همھهممراهی می کند.‏ آبهنبهها به پناهگاه کاله فرانسه می رسند.‏ جنبنیبنن دخبرتبرر سقط

می شود.‏ شب قبل از فرار ابمیبممور از کمپ،‏ دخبرتبرر به او می گوید ‏بجببجچه ای از او می خواهد.‏ البته بعد از

خواندن دعای ‏مجممجحرمیت…‏ دخبرتبرر جوان به نوعی قرینه معاصر مادر ابمیبممور است.‏ به نظر می رسد

‏بمنبممایشنامه نویس با یک رویکرد واحد به بارداری این دو زن در وجه اسطوره ای آبهنبهها خدشه ابجیبججاد

می کند.‏ وقبىتبىی از ‏همھهممانندی رنگ چشم های جنبنیبنن مرده زن ‏(یک چشم سبرببرز و یک چشم آبىببىی)‏ با

چشم های پبریبررمرد متولىللىی امامزاده می گوید یا وقبىتبىی ابمیبممور صبح پس از عشق بازی و ترک کمپ و دخبرتبرر از

روی دریای مانش از پدر واقعی قایق سازش تعریف می کند.‏ او قایقی ساخته مانند قایقی هابىیبىی که پدرش

برای دلواری ها می ساخته تا با آبهنبهها به جنگ کشبىتبىی های انگلیسی بروند،‏ و ابمیبممور رهسپار انگلستان است.‏

اما از این نگاه تردیدآمبریبرز،‏ اعبرتبرراض فعالىللىی درک ‏بمنبممی شود.‏ این دور باطل در تارتحیتحخ باورها تکرار می شود و

‏بمنبممایش صرفاً‏ با زیبابىیبىی وهم گونه ‏بجتبجخدیری،‏ آن را روایت می کند.‏

از طرفىففىی دیگر،‏ جهان مبنتبنن ‏"در میان ابرها "، هم ترازی مردساخته ای ببنیبنن مادر بودن و زن بودن برقرار

می کند.‏ زن برای زن بودن فقط باید مادر باشد.‏ ‏بمتبممنیات در او سرکوب و منکوب می شود.‏ بابت خواسبىتبىی

که دارد مستوجب عذاب است تا به رستگاری برسد.‏ مبنتبنن برخلاف اسطوره زدابىیبىی ‏(به نظر)‏ ‏بىببىی هدفش که

در تسلسلی مبهم گرفتارآمده،‏ این نگاه نابرابر نسبت به زن،‏ جسم،‏ خواست و حضورش را نبریبرز در

عرصه تارتحیتحخ معاصر بازتولید می کند.‏ دخبرتبرر می گوید برای اینکه بتواند زندگی را ادامه بدهد باید فرزندی

داشته باشد.‏ از ابمیبممور می خواهد قبل از رفتنش از او باردار شود.‏ آیا با این کار ابمیبممور را از رفبنتبنن

بازمی دارد یا با فکر مصلحت آمبریبرز اقامتش در کشور مقصد این پیشنهاد را می دهد؟ آیا مادربودن به او

وطن می ‏بجببجخشد؟

در این ببنیبنن بر فرزند قایق ساز دلواری ها چه روی داده که قایق می سازد برای رسیدن به سرزمبنیبنن

انگلیسی ها؟…‏ تغیبریبررات در مردان ‏بمنبممایش از یورش پدر به پناه جسبنتبنن پسر رسیده و زنان در تکرار

توهم رویا گونه گرفتار آمده اند و از واقعیت رهابىیبىی ‏بجببجخش گریزانند.‏ آیا این ‏بمنبممایش،‏ ‏همھهممچون ذهن بسیاری

از مهاجرین با رویاهای شبریبررین،‏ واقعیت های بسیاری می پروراند که هرگز ‏مجممجحقق ‏بجنبجخواهد شد؟ آیا این

توهم،‏ به زیسبنتبنن در آینده ای بیمار ختم ‏بمنبممی شود؟

!108


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

در میان ابرها

نویسنده و کارگردان:‏ امبریبرررضا کوهستابىنبىی

بازیگران:‏ ‏مجممجحمد حسن معجوبىنبىی ‏(ابمیبممور)،‏ باران کوثری ‏(مادر،‏

دخبرتبرر)،‏ شیوا فلاحی ‏(مادر،‏ دخبرتبرر)‏

دستیار اول کارگردان،‏ برنامه ریز و مدیر تولید:‏ ‏مجممجحمدرضا

حسبنیبنن زاده

مشاور نویسنده در امور پناهندگان:‏ ساسان ریاستیان

طراح صحنه:‏ امبریبرررضا کوهستابىنبىی

طراح لباس:‏ جلیله هیبتان

طراح گرافیک:‏ تویک زادوریان

طراحی صدا:‏ آنکیدو دارش

موسیقی:‏ علی ‏بهببههرامی فرد

قیچک باس:‏ سیامک آقابىیبىی

کمابجنبجچه و کمابجنبجچه آلتو:‏ سامر حبیبىببىی

پیانو:‏ مهدی کازروبىنبىی

آواز:‏ پروین ‏بهببههمبىنبىی،‏ رضا مازندرابىنبىی

تدوین صدا و موسیقی:‏ سلیم قاضی سعیدی

گروه کارگردابىنبىی:‏ ‏مجممجحمد خا کساری،‏ ‏بهببههارک خاوری

مدیران صحنه:‏ ‏مجممجحمد نفری،‏ رضا مصطفی پور

دستیار طراح صحنه:‏ نگار ملکی یگانه

دستیار لباس:‏ بیتا نصر

اجرای دکور:‏ ‏مجممجحمد نفری

تئاتر مستقل ‏بهتبههران

سه شنبه ٠٢ خرداد ١٣٩۶ تا چهارشنبه ٣١ خرداد ١٣٩۶

ساعت:‏ ١٩:٠٠

زمان:‏ ١ ساعت و ۵ دقیقه

‏بهببهها:‏ ٠٠٠,٣۵ تومان

!109


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

٢٣. ماجرای مبرتبررانپاژ به طراحی و کارگردابىنبىی ‏مجممجحمد حسن معجوبىنبىی

اندر احوالات آقای مدیر پارانویید

اردشبریبرر شبریبررخدابىیبىی‏

٢۶ خردادماه ١٣٩۶

ماجرای مبرتبررانپاژ،‏ ‏بمنبممایش سرزنده و با نشاطی است.‏ باوجود اینکه بیش از چهل سال از نگارش آن گذشته

است اما ‏همھهممچنان موضوعیت اجرابىیبىی دارد،‏ چرا که شرایط و دلایل ابجیبججاد موقعیت ها و بروز کنش و

وا کنش ها در ‏بمنبممایش از سوی ‏مجممجخاطبان قابل درک و باورکردبىنبىی است.‏

الکساندر وامپیلوف،‏ ‏بمنبممایشنامه نویس روس که ‏بجببجخشی از شهرتش جهابىنبىی اش را بعد از مرگ نابه هنگامش

در سن ٣۵ سالگی به دست آورده،‏ تنها با نگارش چهار ‏بمنبممایشنامه بلند و سه ‏بمنبممایشنامه کوتاه،‏ انقلابىببىی در

‏بمنبممایشنامه نویسی قرن بیستم روسیه به وجود آورد.‏ با بیش از هفتاد داستان کوتاه،‏ مقاله طبرنبرزآمبریبرز و…‏ از

دهه هفتادمیلادی به چهره شاخصی در روسیه ‏(شوروی سابق)‏ بدل شده است.‏ وامپیلوف ‏همھهممانند

چخوف با نوشبنتبنن داستان کوتاه فعالیت ادبىببىی اش را شروع کرد.‏ درگبریبرری های اصلی در آثارش معمولا

معطوف به درونیات و احوالات شخصیت ها و روانشناسی فردی آنان بوده و پرداخت به مسایل صرفاً‏

ببریبرروبىنبىی در آثارش کمرنگ تر است.‏ او را چخوف قرن بیستم نامیده اند.‏

‏«ماجرای مبرتبررانپاژ»،‏ ‏بمنبممایشی تک پرده ای است که در سال ١٩٧١ نگاشته شده است.‏ داستان مدیر هتل

کم ستاره ای است به نام کالوشبنیبنن ‏(با بازی چشم گبریبرر و زیبای رضا ‏بهببههبودی)،‏ که با یکی از مسافرانش به

نام پاتاپف درگبریبرر می شود و طی اتفاقابىتبىی شک می کند که شاید پاتاپف آدم مهم و صاحب منصبىببىی باشد.‏

این سوءتفاهم باعث می شود تا خود را به دیوانگی بزند تا از تبعات مصیبت بار احتمالىللىی که تصور می کند

‏ممممممکن است به دلیل درگبریبرری با چنبنیبنن آدمی که از مرکز آمده و شاید در صدد تنبیه و حبىتبىی اخراج او

برآید،‏ فرار کند.‏

طراحی ‏مجممجحمدحسن معجوبىنبىی در این ‏بمنبممایش مناسب و کارکردی است.‏ مبریبرزانسن های پویابىیبىی دارد.‏ ریتم

مناسب و هدایت بازیگران موثر است.‏ تغیبریبررابىتبىی که در مبنتبنن ابجنبججام شده با انگبریبرزه ابجیبججاد فضای کمیک قابل

‏لمللممس برای ‏مجممجخاطبان ایرابىنبىی صورت گرفته است و با پرهبریبرز از لودگی و شوخی های سخیفانه معمول،‏ طبرنبرز

پا کبریبرزه و اثرگذاری از این مبنتبنن روسی روی صحنه اجرا می شود.‏

در ‏«ماجرای مبرتبررانپاژ»،‏ به وسیله ‏بمتبممرکز مطایبه آمبریبرز بر مناسبات مردم عادی در ارتباط با قدرت سلطه گر و

‏بهتبههدیدکننده ‏(هرچند پنهان)،‏ به طور غبریبرر مستقیم از هر دو سوی این رویه انتقاد می شود.‏ هراس

!110


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

پارانوییدی از ساختاری که قدرت در آن مبتلا به آفت فساد است و تاثبریبررابىتبىی که مردمان ‏بجتبجحت سلطه،‏ از

چنبنیبنن شرایطی کسب می کنند و شاید بدان دامن می زنند،‏ هسته اصلی اتفاقات طبرنبرزآمبریبرز این ‏بمنبممایش است.‏

خصلت هابىیبىی مثل دورو ‏بىیبىی،‏ فریبکاری،‏ جاه طلبىببىی،‏ جلوه فروشی،‏ سطحی نگری،‏ ‏بىببىی اعتمادی و تسلیم و

حبىتبىی پارانویا در برابر چنبنیبنن قدرت ناامن و ‏بهتبههدیدکننده ای در بسبرتبرر اجتماع گسبرتبررش می یابد.‏ در ماجرای

مبرتبررانپاژ،‏ با جامعه ای مواجهیم که این احتمال را می دهد که به فرض اینکه پاتاپف،‏ فردناشناس،‏ در

سازمابىنبىی صاحب منصب باشد می تواند از موقعیتش برای اعمال انگبریبرزه های شخصی ‏مجممجخربش به طور

فراقانوبىنبىی استفاده کند.‏ لابد در این وضعیت است که بسیاری در اجتماع به دنبال کسب جایگاهی در

قدرت هستند تا برای انتفاع شخصی و مالىللىی و ... از آن ‏بهببههره ببرببررند.‏ ارزش ها در این جامعه برمبنای

وزن دهی به چنبنیبنن شکلی از قدرت طبقه بندی می شوند.‏ نوع برخورد مدیر هتل در ابتدای ‏بمنبممایش با

ناشناس و دخبرتبرر،‏ براساس این رویکرد سلسله مراتبىببىی قابل توجه است.‏

کالوشبنیبنن،‏ مدیر هتل،‏ اعبرتبرراف می کند:«من می ترسم خودم،‏ خودم را لو بدهم!»‏ این ‏بىببىی اعتمادی حاد

حبىتبىی نسبت به خویشبنتبنن،‏ ناشی از زیسبنتبنن در شرایطی است که قدرت متجاوز به حر ‏بمیبمم خصوصی،‏ فردیت

افراد را سلب و مصادره می کند.‏ افرادی که در معرض مداوم چنبنیبنن رفتاری بوده اند و به این رویه

تن داده اند شاید به دنبال ‏بجتبجحقبریبررکردن افرادی باشند که مسبریبرر درسبىتبىی را برای توابمنبممندسازی خود

می پیمایند.‏ آبهنبهها دنبال جاسوسی و ‏بجتبجخریب علیه دیگری هستند.‏ کالوشبنیبنن می گوید:«یک عمرترسیدم و

یک عمر ترساندم.»‏ خصلت زیست دابمیبممی در چنبنیبنن بافتاری مواجهه با ارعاب است و شاید ‏مجممجحصول

‏بهنبههابىیبىی اش،‏ تولید انسان هابىیبىی حقبریبرر باشد.‏ آدم هابىیبىی که به شکل بیمارگونه ای اسبریبرر توهم چنبنیبنن قدربىتبىی نبریبرز

شده اند.‏ آبهنبهها منفعل و نادان هستند و ‏همھهممه ی دردها و دردسرهایشان از ‏همھهممبنیبنن ویژگی ها سرچشمه

می گبریبررد.‏ در طول ‏بمنبممایش و اتفاقابىتبىی که روی می دهد حقایقی بر مدیر هتل روشن می شود از ‏جمججممله افشای

راز ‏بىببىی وفابىیبىی ‏همھهممسر دوم و جوانش.‏ در پایان شخصیت اصلی ‏بمنبممایش،‏ دچار نوعی خودآ گاهی و ‏بجتبجحول

می شود.‏ او اعبرتبرراف می کند که ‏بىببىی سوادی و ‏جمحجمماقت از دلایل اصلی رقم خوردن چنبنیبنن زندگی و

سرنوشبىتبىی برایش بوده است.‏ اما آیا این آ گاهی او را از مرعوب شدگی دوباره در برابر قدرت یا توهم آن

ابمیبممن می دارد؟

Russia-ic.com -

منابع:‏

‏‐صمدی،مژگان،(‏‎١٣٨٩‎‏)،‏ قضیه مبرتبرران پاژ،‏ نشرمرکز

‏‐خبرببررآنلاین

!111


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

ماجرای مبرتبررانپاژ

نویسنده:‏ الکساندر وامپیلوف

مبرتبررجم:‏ کیوان سررشته

طراح و کارگردان:‏ ‏مجممجحمد حسن معجوبىنبىی

بازیگران:‏ ‏(به ترتیب الفبا)حسبنیبنن امیدی،‏ رضا ‏بهببههبودی،‏ مهتاب

ثروبىتبىی،‏ سعید چنگبریبرزیان،‏ حسبنیبنن حسینیان،‏ مژده دابىیبىی،‏ امبریبرر

قاسمسسممی

مبرتبررجم:‏ کیوان سررشته

مدیر پروژه:‏ مهرداد قیومی

طراح لباس:‏ شایلان عشایری

طراح نور:‏ صبا کسمابىیبىی

موسیقی:‏ پویا پور امبنیبنن

طراح گرافیک:‏ مهدی دوابىیبىی

عکس:‏ البرببررز تیمورزاره،‏ الهللهھام قشقابىیبىی

ساخت تبریبرزر:‏ استودیو دیگر

دستیار کارگردان و برنامه ریز:‏ سیاوش البخشی نائیبىنبىی

منشی صحنه:‏ عسل اصفهابىنبىی

دستیاران طراح صحنه:‏ شایلان عشایری،‏ مهشید دمی زاده

دستیار طراح نور:‏ نیلوفر نقیب سادابىتبىی

دستیار لباس:‏ مهشید دمی زاده

دستیاران صحنه:‏ امبریبرر قاسمسسممی،‏ رضا سامابىنبىی

سازنده دکور:‏ سید مصطفی طباطبابىیبىی ‏«صنایع چوب مبریبرران»‏

روابط عمومی لیو:‏ مر ‏بمیبمم سپهری

مشاور رسانه ای و تبلیغات:‏ الهللهھه حاجی زاده

‏بمتبمماشاخانه پالبریبرز،‏ سالن ١

پنجشنبه ١٨ خرداد ١٣٩۶ تا يكشنبه ١٨ تبريبرر ١٣٩۶

ساعت:‏ ١٩:٠٠

‏بهببهها:‏ ٣٠,٠٠٠ تومان

!112


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

٢۴. پالت به نویسندگی و کارگردابىنبىی ‏مجممجحمد حابمتبممی

سردرگمی انسان:‏ زهرخند یا ریشخند؟

اردشبریبرر شبریبررخدابىیبىی‏

٣ تبریبررماه ١٣٩۶

‏"پالت"‏ ‏بمنبممایش چند قطعه ای شوخ و گشوده ای است که ‏مجممجحمد حابمتبممی می گوید،‏ قرار است از دغدغه هایش

درباب انسان و دل مشغولىللىی ها،‏ تشویش ها و بیقراری های او و البته جوهربمنبممایش در آن سخن آورد.‏

موسیقی و آواز زنده به ‏همھهممراه تصاویر ویدئو پروجکشن این اجرا را ‏همھهممراهی می کند.‏

پالت با وجود برخی هسته های فکری و اجرابىیبىی قابل تأمل اش،‏ اما در کلیت فاقد انسجام کافىففىی در ابجیبججاد

زمینه مناسب برای معرفىففىی و شناساندن جهان خود به ‏مجممجخاطبانش و ابجیبججاد ‏همھهممدلىللىی یا تعمق کافىففىی نسبت به

شخصیت های روی صحنه می باشد.‏ روزبه حسیبىنبىی،‏ دراماتورژ پالت است.‏ او در زمستان ٩۵ ‏بمنبممایش

دیوان تئاترال را در تالار سنگلج کارگردابىنبىی کرد که ‏بمنبممونه ی مثال زدبىنبىی و قدربمتبممندی از یک ‏بمنبممایش

موزیکال ایرابىنبىی ‏سمشسممرده می شود.‏ حسیبىنبىی پیوند ارگانیک و ‏همھهمماهنگی ببنیبنن موسیقی ایرابىنبىی‐تلفیقی و اثر

استادمجممجحمد فقید طراحی کرده بود،‏ به طوری که جدابىیبىی موسیقی از آن اثر امکان ناپذیر به نظر می رسید.‏

موسیقی در پالت،‏ اما بیشبرتبرر برای نفس گبریبرری ببنیبنن فواصل یک اجرای طولابىنبىی ‏مجممجحسوب می شود و با

وجوداینکه زیبا و شنیدبىنبىی است،‏ راه چندابىنبىی را در تعمیق درک ما از روایت،همھهمموار ‏بمنبممی سازد.‏

در قسمت ابتدابىیبىی ‏بمنبممایش با جهابىنبىی استعاری و ابزورد مواجه هستیم.‏ آدم هابىیبىی منتظر ملاقات با کسی

‏(ناظری)‏ هستند که دیده ‏بمنبممی شود.‏ نوبت گرفته اند و ‏سمشسمماره ها نظم منطقی ندارد.‏ گو ‏بىیبىی آبهنبهها در یکی از

شعبات لامکابىنبىی برزخی قرار دارند.‏ تصادفىففىی نوبتشان می رسد،‏ پشت بلندگو قرار می گبریبررند اما

حرفهای شان با ناظر نابمتبممام یا ‏بىببىی نتیجه بافىقفىی می ماند.‏ آبهنبهها معبرتبررض اند که چرا زمان ‏بمنبممی گذرد یا تغیبریبرری در

آبجنبججا رخ ‏بمنبممی دهد.‏ یکدیگر را ‏بمنبممی شناسند یا وابمنبممود می کنند ‏همھهممدیگر را فراموش کرده اند.‏ در آبجنبججا ‏همھهممه

جواب ها صحیح است.‏ در ‏بمنبممایش اشاره می شود که با مهندسی تصور و خیال جهابىنبىی باید خلق کرد.‏

آیا در پالت با جهان طبرنبرزآلود و ‏همھهممزمان شهودی مواجه هستیم؟ با توجه به رویه و منش این ‏بمنبممایش،‏ گو ‏بىیبىی

با پارودی جهان شهودی یا نوعی تلقبنیبنن تصنعی وگاه استهزاآمبریبرز رویدادها رو به رو هستیم.‏ در هر حال

قطعه آغازین،‏ می تواند پیش بیبىنبىی یا آینده انگاری شکل انبرتبرزاعی وضعیت آدم ها و روایت هایشان در

ادامه ‏بمنبممایش باشد.‏ بقیه ‏بجببجخش های ‏بمنبممایش البته به جذابیت رمزآلوده ی ‏بجببجخش اول پیش ‏بمنبممی رود.‏

!113


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

ظاهرا ناظر ‏(دانای کل)‏ ناپیدا در ادامه به نقش دکبرتبرر روانکاو ‏(روان شناس)‏ پدیدار می شود تا به ‏بهببههانه ی

درمابىنبىی مثل وا کاوی،‏ مشاوره و گرفبنتبنن آزمون شخصیبىتبىی رورشاخ و…‏ آدم های مورد نظر ‏بمنبممایش را معرفىففىی

‏بمنبمماید.‏ از پسر دانشجو ‏بىیبىی که از جنس و جسمی که در آن خلق شده راضی نیست تا راننده کامیون

جنو ‏بىببىی،‏ مهاجر افغان و زبىنبىی که پریشان خاطر است و…‏ در این میان از اتفاقابىتبىی مانند حادثه آتش سوزی

در سینما رکس آبادان روایت شده تا ‏بهنبههایتا قطعه ای که خاطره ی عملیابىتبىی در جنگ ایران و عراق را به

شکل کلیشه ای نقل می کند.‏ به علاوه انبوهی از ‏جمججمملات دل نوشته مانندی،‏ از زبان آدم های ‏بمنبممایش بیان

می شود.‏ از خط و سبک زندگی تا اینکه موریانه ها به انتهای شاهنامه رسیده اند و…‏ شوخی های زردی

هم با دخبرتبررشاعر روشن دل یا زنده یاد حسبنیبنن پناهی می شود.‏ در این ببنیبنن یاد لات بازی ‏لمللممبنپبنن های ‏مجممجحبوب

فیلمفارسی هم گرامی داشته می شود.‏

رتحنتحج،خنده دار نیست

ابجتبجخاذ رویکرد هزل آمبریبرز و هجو روانشناسی در این ‏بمنبممایش آسیب زننده و در تناقض با هدف دروبىنبىی ‏بمنبممایش

قرار می گبریبررد.‏ هدف احتمالىللىی برکنار زدن نقاب های ساختگی اجتماعی ‏(پرسونا)‏ و ‏بمنبممایاندن ماهیت حقیقی

افراد به منظور ابجیبججاد بسبرتبرر زندگی ‏بىببىی دغدغه و کامیاب تر برای آبهنبهها،‏ به دلیل رویکرد اشاره شده،‏ در این

‏بمنبممایش نافرجام بافىقفىی می ماند.‏ در پالت بیشبرتبرر با تیپ سازی مواجه هستیم تا شخصیت پردازی.‏ رویکرد

‏بمنبممایش پالت،‏ به رویه مضحکه و استهزا کننده ی تئاتر آزاد/گلریزی ‏بهپبههلو می زند.‏ به ‏بهببههانه ی پرداخبنتبنن و

تایید مساله مهم ‏بجتبجحمل و پذیرش افرادی متفاوت با مشکلات هویبىتبىی و جنسیبىتبىی در اجتماع،‏ ماجرای پسر

دانشجو را در قالب کلیشه ای پسر اطواری ‏(با بازی ‏بهببههنام شرفىففىی)‏ در کل ‏بمنبممایش با هدف سرگرمی و

خنداندن ‏(برخی از)‏ ‏بمتبمماشا گران،‏ مورد ‏بمتبممسخر قرار می دهد.‏ ‏بجنبجحوه ی پرداخت شریف به مشکلات چنبنیبنن

افرادی در جامعه را به طور موجز در ‏بمنبممایش مستند شلبرتبرر ‏(به کارگردابىنبىی امبنیبنن مبریبرری‐‏ اجرای ‏بهببههمن ٩۵ تا

فرودین ٩۶، سالن قشقابىیبىی)،‏ شاهد بودبمیبمم که هیچ ‏بمتبمماشا گری با دیدن درد و رتحنتحج چنبنیبنن افرادی روی

صحنه خود را ‏مجممججاز به خندیدن ‏بمنبممی داند.‏

شخصیت زن ‏(زنان)‏ درپالت معوج،‏ مبهم و ناقص است.‏ ما در طول ‏بمنبممایش یا با منشی،‏ دستیار یا

اعلام کننده ای مواجه هستیم که مدام با ادا و عشوه موارد دیکته شده اش را به مراجعبنیبنن یا سایرین

متذکر می شود یا زبىنبىی را می بینیم که چبریبرزی را فراموش کرده و یا از عدم ترفیع پدرش در ارتش

می گوید یا اختلال حواس دارد و مشنگ است.‏ البته سوسن پرور حضور اجرابىیبىی قدربمتبممندی در پالت

دارد و امیدوار ‏بمیبمم در نقش های درخورتری او را روی صحنه تئاتر ببینیم.‏

استفاده ابزاری از هبرنبررور دچار Dwafism ‏(کوتولگی)،‏ صرفا برای ابجیبججاد شوخی خنک موقعیت تفاوت

فبریبرزیکی از ‏جمججممله قد،‏ روی صحنه قابل نقد است.‏ این رویکرد،‏ آپارتاید فبریبرزیولوژیکی قلمداد می شود و

نیاز به ترمیم نگاه نسبت به آن وجود دارد.‏ شایسته بود ما با صدای او و مشکلات و اساسا حرف دل

این ‏همھهمموطنان روی صحنه آشنا می شدبمیبمم.‏

!114


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

در پایان اجرای پالت متوجه نشدم آیا واقعا با ‏بمنبممایشی مواجه بودم که از نگاه ببریبرروبىنبىی به خویشبنتبنن

می نگرد؟ آیا ما را در مقام ‏مجممجخاطب به خودشناسی نسبت به خویش رهنمون می شود؟ آیا جهابىنبىی پیش

روی ما می گشاید که حس رهابىیبىی،‏ آزادی و زیست ‏بهببههبرتبرری از آن ادرا ک شود یا دست کم نقاط مشبرتبررکی

از حس ‏همھهممدلىللىی و اینهمابىنبىی از مواجهه با شخصیت های آن در ما برمی انگبریبرزاند؟ یا از ‏همھهممه مهمبرتبرر آیا پالت،‏

دغدغه ی حرفها و دردهایش را که در قالب شوخی روایت کرده،‏ در قلب و ذهن من ‏مجممجخاطب تا مدت ها

برجا می گذارد؟ متاسفانه پاسخ ‏همھهممه این پرسش ها از نظر من منفی است.‏

‏بمنبممایش پالت،‏ ‏بجتبجخته شاسی پر از رنگ های زنده ای است که بر بوم صحنه،‏ نقش های کم جان و ‏بىببىی رمقی

درافکنده است.‏

پالت

نویسنده و کارگردان:‏ ‏مجممجحمد حابمتبممی

دراماتورژ:‏ روزبه حسیبىنبىی

بازیگران:‏ ‏(به ترتیب حروف الفبا)‏ سوسن پرور،‏ یزدان جبریبرریابىیبىی،‏

مهران رتحنتحج بر،‏ ‏بهببههنام شرفىففىی،‏ ‏سمسسممبریبررا کر ‏بمیبممی،‏ ‏مجممجحمد نادری،‏ ‏مجممجحمد حابمتبممی

‏بهتبههیه کننده:‏ امبریبرر حسبنیبنن پور عظیمی

مدیر تولید:‏ ابمیبممان یزدی

طراح صحنه و نور:‏ ‏مجممجحمد حابمتبممی

طراح لباس:‏ هلیا شکری

دستیاران لباس:‏ فرزانه مبریبررزا بابابىیبىی،‏ سارا اجمحجممدی یاسمسسممن لطفی

ساخت دکور:‏ علی شایانفر

کارگردان ویدئو ‏بىیبىی و ساخت تبریبرزر:‏ نیما قپانوری

دستیار کارگردان و برنامه ریز:‏ دیا کو خا کی

منشی صحنه:‏ ‏سمشسممیس پور شاه رضابىیبىی

مدیر صحنه:‏ مهران انامی

تبلیغات ‏مجممججازی:‏ امبریبرر قالیچی

مشاور رسانه ابىیبىی:‏ علبریبررضا سعیدی

طراح پوسبرتبرر و بروشور و عکس:‏ فهیمه حسیبىنبىی

سرپرست گروه:‏ حسام هوشیابىنبىی

موسیقی:‏ گروه ایونت

نوازنده گیتار،‏ خواننده:‏ آریا قاسمسسممی

نوازنده هارمونیکا:‏ آروین سیدان

نوازنده گیتار سولو:‏ امبریبرر حسبنیبنن قابمئبمم مقامی

نوازنده کوبه ابىیبىی:‏ حسام هوشیابىنبىی

ایرانشهر ‐ سالن استاد ناظرزاده کرمابىنبىی

يكشنبه ٢٨ خرداد ١٣٩۶ تا سه شنبه ٢٧ تبريبرر ١٣٩۶

زمان:‏ ٢١:٣٠

‏بهببهها:‏ ٠٠٠,٣۵ تومان

!115


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

٢۵. صبحانه در غروب به نویسندگی و کارگردابىنبىی گلچهر دامغابىنبىی

بوی قهوه ای عشق برزخی

اردشبریبرر شبریبررخدابىیبىی‏

١۶ تبریبررماه ١٣٩۶

‏«صبحانه در غروب»،‏ ‏بمنبممایشی است که در فضا و شرایط فراواقعی و ذهبىنبىی،‏ موقعیت ها و اتفاقات واقعی را

روایت می کند.‏ در این ‏بمنبممایش با داستان آدم هابىیبىی از نسلی روبه رو هستیم که در جنگ و تبعات اش

گرفتار آمده اند.‏ آدم هابىیبىی که در رویاهایشان گم شده اند یا آبهنبهها را یکسره باخته اند.‏

‏«صبحانه در غروب»،‏ ‏بمنبممایش داستان گو ‏بىیبىی است که با نگاه زنانه و انسابىنبىی در شرایط جنگی و نظامی،‏

عاشقانه تراژیکی را حکایت می کند.‏ روایت در بسبرتبرر ‏بجتبجخیلی از واقعیت شکل می گبریبررد.‏ شرایطی در

واقعیت ماورابىیبىی یا برزخی…‏ در جابىیبىی از ‏بمنبممایش به این مساله اشاره می شود که مگر واقعیت در ذهن

آدمبریبرزاده ساخته ‏بمنبممی شود؟ پس شاید دست کم ‏بجببجخشی از این واقعیت ها ذهبىنبىی است.‏

طراحی صحنه و نور منوچهر شجاع،‏ بسیار درگبریبررکننده،‏ ‏همھهمماهنگ با مبنتبنن و فضاساز است.‏ کل صحنه

دایره ای شکل،‏ پوشیده از قهوه آسیاب شده است که باید خواب را از اذهان برباید و بیداری و

هوشیاری را برقرار کند.‏ لته دایره ای شکلی هم به دیوار پشت صحنه نصب شده که گو ‏بىیبىی با بانداژ

سفیدی پوشانده شده است و یا ‏بجببجخشی از دیواره سفید فنجابىنبىی را تداعی می کند.‏ لوح سفید زجمخجممی،‏

سرنوشت شکستبىنبىی…‏ قهوه فرانسوی…‏ عشقی فرانسوی…‏ بوی قهوه...‏ قرارداد انعکاس معنابىیبىی بوی

قهوه چه بسا در ناخودآ گاه ‏مجممجخاطبان منجر به ادرا ک متفاوت نا گفته هابىیبىی شود که البته لزوماً‏ مقصود

‏بمنبممایش نیستند.‏

شاید ‏بمتبمماشا گران به داخل فنجان بزرگی نگاه می کنند و از لابه لای قهوه ته نشبنیبنن و حبه های قند قهوه ای

حل نشده،‏ از تلخی سرنوشت شخصیت ها باخبرببرر می شوند.‏ گو ‏بىیبىی سرنوشت هابىیبىی را که از قبل به وقوع

پیوسته دوباره پیش گو ‏بىیبىی می کنند.‏

سال ١٣٧۵ است.‏ جنگ سالهللهھا است که پایان یافته.‏ سرباز کیوان کی منش ٣۵ ساله به ‏همھهممراه دوست

سربازش،‏ روبیک ٣٢ ساله و یک افسر ‏(سروان)‏ از نقطه ی نظامی مرزی در تایباد به خانه مادر کیوان

آمده اند تا به چبریبرزهابىیبىی اعبرتبرراف کنند.‏ کیوان می گوید فقط به یک مادر واقعی باید اعبرتبرراف کرد.‏ به ‏همھهممبنیبنن

دلیل به خانه روبیک نرفتند چون مادرخوانده دارد.‏ روبیک از پدر و مادری ارمبىنبىی به دنیا آمده اما یک

خانواده شیعه او را به فرزندی پذیرفته و بزرگ کرده اند.‏ سروان هم در شوکی،‏ زبانش بند آمده است.‏

!116


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

مادر در کمال صبوری و حبریبررت از آبهنبهها پذیرابىیبىی می کند و در خاطره های دورش،‏ روبیک را به جا می آورد

که به اتفاق خانواده اش،‏ در ‏همھهممسایگی شان زندگی می کردند.‏ روبیک هم از خاطره ی

ازخودگذشتگی های کیوان در ‏بجببجچگی تعریف می کند.‏ حالا هم کیوان کمک حالش در ارتش است.‏ آن

دو مثل ماهی از تنگ آب ببریبررون افتاده،‏ روی خا ک به هم کمک می کنند.‏ کیوان متوجه می شود با

روبیک از خیلی قبل تر آشنا بودند.‏ مردان لباس نظامی کاملی بر تن ندارند،‏ گو ‏بىیبىی بلافاصله بعد از

حادثه ای،‏ آبجنبججا حضور یافته اند.‏ از شقیقه کیوان خون تازه جاری می شود اما به زودی بند می آید.‏ مادر با

قهوه ترک از مهمانان پذیرابىیبىی می کند.‏ کیوان به یاد می آورد مادر فال می گرفته و ‏همھهممیشه از فنجان

خبرببررهای بدی پیش گو ‏بىیبىی می کرده است.‏ فنجان هایشان برای فال آماده است.‏ اما آبهنبهها خود راوی داستان

خویش می شوند.‏ سرنوشت از لابلای لردهای قهوه به بیابان های تافته تایباد و زابل و قبل تر از آن به

عراق و پاریس،‏ شهرعشق می رسد.‏ با شروع جنگ ‏بجتبجحمیلی کیوان به انتخاب خود به جبهه می رود.‏ بعد

از مدبىتبىی در جبهه اوضاع طوری به نظرش می آید که می گوید باید جنگ ‏بمتبممام شود.‏ تقاضای بورس

‏بجتبجحصیلی اش در فرانسه پذیرفته شده و او در خردادماه ۶١ به هر شکلی جبهه را ترک می کند،‏ به

پاریس می رود و عاشق دخبرتبرری فرانسوی می شود و سال های بعدی را در جستجوی یافبنتبنن عشق اش

کنستانس،‏ که راهبه شده و در کسوت مددکار اجتماعی در اردوگاه های اسرای ایرابىنبىی در عراق خدمت

کرده،‏ سبرپبرری می کند.‏ کیوان درسش را رها کرد.‏ با گردنبند و صلیب یادگاری کنستانس در این سالهللهھا به

ایران برگشت،‏ به عراق رفت و دوباره به فرانسه بازگشت اما خبرببرری از عشقش نیافت.‏ حالا بعد از ٩

سال ‏مجممججدداً‏ به ایران برگشته و در سن ٣۵ سالگی خود را به نظام وظیفه معرفىففىی می کند و به خاطر فرار

از خدمت و غیبت مکرر به نقطه ی دور مرزی تبعید می شود و روبیک را می بیند.‏ روبیک هم به

ارمنستان رفته بود اما به ایران برگشته و خود را به نظام وظیفه معرفىففىی کرده.‏ کیوان به دور از

انگاره های مردمدارانه ‏مجممجحیط های نظامی بر سر سوتفاهمھهممی پیش آمده از روبیک دفاع می کند،‏ حبنیبنن

زدوخورد و درگبریبرری در پادگان،‏ صلیب یادگاری اش توسط پاس ‏بجببجخش دزدیده می شود.‏ در بیابان

نزدیک برجک دیده بابىنبىی وقبىتبىی کیوان به طور تصادفىففىی صلیب را در جیب پاس ‏بجببجخش می بیند،‏ از عصبانیت

دیوانه می شود.‏ طوفابىنبىی از شن،‏ دید را ‏مجممجحو کرده است.‏ با اسلحه به پاس ‏بجببجخش نشانه می رود اما او

خراشی بربمنبممی دارد.‏ روبیک می بیند با صدای تبریبرری سروان به زمبنیبنن افتاد و پاس ‏بجببجخش در حال فرار است.‏

تبریبرر دوم را کیوان در شقیقه خودش می نشاند و شن های بیابابىنبىی از خون غلیظ عاشق قهوه ای رنگ

می شود.‏ روبیک،‏ کیوان و سروان را به خا ک می سپارد.‏ مادر تعریف می کند سربازی ترسیده خبرببرر

کیوان و زبجنبججبریبرر و صلیب طلابىیبىی را به او رسانده و در پایان،‏ سروان در آستانه ‏مجممجحراب مادرش می نشیند.‏

گلچهره دامغابىنبىی،‏ این ‏بمنبممایش را ابتدا به زبان فرانسه نگاشته و بعد به فارسی ترجمججممه و بازنویسی کرده

است.‏ دیالوگ ها روان و به زیبابىیبىی از زبان کارا کبرتبررها توسط بازیگران اجرا می شود اما در جاهابىیبىی هم به

نظر می رسد رویکرد بافىقفىی مانده خشک ترجمججممه،‏ طراوت یک اثر دست اول را ‏مجممجخدوش می کند.‏

!117


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

‏«صبحانه در غروب»،‏ نسبت به مسائلی از ‏جمججممله دین،‏ رابطه،‏ عشق و کنش های مرتبطش،‏ با رویکردی

کل گرا و گاه کلیشه ای برخورد می کند.‏ این رویه و رمانتیسیسم غلیظ و عبور از جزییات واقع گرایانه

هویت ‏بجببجخش که در تعمیق شخصیت و شناخت آبهنبهها و بافتار فضا بسیار موثر و کمک کننده است،‏ صحت

رخدادها و اتفاقات را کم اثرتر می ‏بمنبمماید.‏ به طور ‏بمنبممونه شخصیت کنستانس و راهبه شدنش فقط توضیح

داده می شود اما با شخصیت پردازی عمیق او مواجه نیستیم.‏ آیا به خاطر موقعیت پدرش که سفبریبرر

فرانسه در عراق شده،‏ با کیوان ازدواج ‏بمنبممی کند؟ آیا از عشق کیوان به اردوگاه های نگه داری اسرای

ایرابىنبىی می رود تا دردهایشان را التیام ‏بجببجخشد؟ یا ‏بجتبجحت تاثبریبرر نوعی سانتیمانتالیسم مسیحی و کوتاه مدت

چنبنیبنن تصمیمی گرفته؟ آیا اساساً‏ واقعاً‏ به عراق رفته و راهبه شده است؟ یا شخصیت روبیک که هر

یکشنبه برای اعبرتبرراف به کلیسا می رود یا ‏همھهممیشه ابجنبججیل می خواند و به عارف نامتعارف معروف است به

‏همھهممبنیبنن منوال شخصیت پردازی شده است.‏ در صوربىتبىی که به جای به کارگبریبرری نشانه های دم دسبىتبىی این

امکان وجود داشت که از شکل و رنگ زندگی و آداب ارامنه ایرابىنبىی ‏(هرچند او در یک خانواده

مسلمان بزرگ شده)‏ شخصیت رنگ آمبریبرزی می شد و بر اهمھهممیت این اقلیت دیبىنبىی ‏همھهمموطن در تنوع و

رنگارنگی جامعه ایرابىنبىی تا کید بیشبرتبرری می شد.‏

در عبنیبنن حال در این ‏بمنبممایش شاید با نوعی رویکرد نامتعارف و شهودی روبه رو باشیم.‏ اعبرتبرراف در برابر

مادران برای رستگاری و رستاخبریبرز...‏ فرزندان مرده در وضعیت برزخ گونه برای توضیح دادن و آرامش

یافبنتبنن به سوی مادران رهسپار می شوند.‏ شاید اساساً‏ ‏«صبحانه در غروب»،‏ تلاشی سورئال است برای

خلق واقعیت های متفاوت،‏ که بازگشت از دنیاهای دیگر و از سرگبریبرری جستجوی عشق و زندگابىنبىی را

میسر می انگارد.‏

به نظر می رسد این ‏بمنبممایش دارای ظرفیت های ‏مجممجحتوابىیبىی ‏(جامعه شناخبىتبىی،‏ روانشناسی وتاربجیبجخی…)‏ و اجرابىیبىی

خیلی بیشبرتبرری بود که مصروف پرداخت صرفاً‏ قشری به روایت داستان گو و ‏بمتبممرکز مصرانه بر اصل تعلیق

در کل ‏بمنبممایش شد.‏ اما در عبنیبنن حال ‏«صبحانه در غروب»،‏ اعبرتبرراض عمیق،‏ پراحساس و البته خاموشی

است نسبت به جنگ و اثرات مهیب دنباله دارش در هسبىتبىی انسان ها…‏ و تقدیس و ستایش مادری در

وجه دیگرش.‏ وجهی که با حیات دوباره و رستاخبریبرز پیوند دارد.‏

!118


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

صبحانه در غروب

نویسنده و کارگردان:‏ گلچهر دامغابىنبىی

بازیگران:‏ ‏(به ترتیب حروف الفبا)‏ ‏مجممججتبىببىی پبریبررزاده،‏ علی رضا

ثابىنبىی فر،‏ ‏سمشسممسی صادفىقفىی،‏ حسبنیبنن فرضی زاد،‏ سلما کر ‏بمیبمم عمری

‏بهتبههیه کننده:‏ بابک قهرمابىنبىی

طراح صحنه و نور:‏ منوچهر شجاع

طراح پوسبرتبرر و بروشور:‏ مصطفی مرادی

دستیار کارگردان و برنامه ریز:‏ هادی بادپا

منشی صحنه:‏ زهرا آقاپور

مدیر صحنه:‏ ‏جمحجممیدرضا صفوی برنا

دستیار طراح صحنه:‏ سعید زارع

ساخت و نصب دکور:‏ سید مصطفی طباطبابىیبىی نسب ‏(صنایع

چوب مبریبرران)‏

ساخت تبریبرزر:‏ سجاد ایرابمنبممنش

عکاسان:‏ تابمیبمماز رضوابىنبىی،‏ ‏بهببههادر باستان حق

مشاور رسانه و روابط عمومی:‏ غزل ‏بهنبههابىنبىی

تبلیغات ‏مجممججازی:‏ ‏جمحجممیدرضا جدیدی

خلاصه:‏ دو سرباز و یک افسر،‏ روزی از روزهای سال ٧۵، مبرنبرزل مادر...‏ اتفافىقفىی که هر سه مرد را به هم پیوند

داده و باید گفته شود...‏ و عشقی دور که ندا می دهد.‏

‐ از ‏همھهممراه داشبنتبنن کودکان زیر ١۵ سال خودداری ‏بمنبممایید.‏

تئاترشهر ‐ سالن قشقابىیبىی

دوشنبه ٠۵ تبريبرر ١٣٩۶ تا چهارشنبه ٢٨ تبريبرر ١٣٩۶

ساعت:‏ ٢١:١۵

مدت:‏ ١ ساعت و ١٠ دقیقه

‏بهببهها:‏ ٠٠٠,٢۵ تومان

!119


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

٢۶. ‏جمچجممدان و سگ ملوس به نویسندگی و کارگردابىنبىی آلبرببررت بیک جابىنبىی

آیا عروسک ها عاشق می شوند؟

اردشبریبرر شبریبررخدابىیبىی‏

٢٣ تبریبررماه ١٣٩۶

آلبرببررت بیک جابىنبىی،‏ طراح و کارگردان ‏«جمچجممدان و سگ ملوس»،‏ این ‏بمنبممایش را موزیکال عروسکی برای

بزرگسالان معرفىففىی می کند که با نیم نگاهی به ‏بمنبممایشنامه ‏«بازی یالتا»،‏ نوشته برایان فریل اجرا می شود.‏

جوهر اصلی این ‏بمنبممایش،‏ داستان کوتاه ‏«بانو و سگ ملوس»‏ آنتوان چخوف است که از داستان های بسیار

معروف این نویسنده شهبریبرر روس بوده و آثار متنوع دیگری مانند ‏بمنبممایشنامه،‏ داستان و فیلم های سینمابىیبىی

از آن الهللهھام گرفته اند.‏ از ‏جمججممله فیلم چشمان سیاه ‏مجممجحصول سال ‎١٩٨٧‎شوروی ‏(سابق)‏ و ایتالیا با بازی

مارچلو ماسبرتبررویابىنبىی و یلنا سافونووا که داستان عشقی ببنیبنن یک مرد ایتالیابىیبىی و زبىنبىی روسی در قرن نوزدهم

میلادی را روایت می کند که طی ملاقات کوتاه ‏همھهممدیگر،‏ اثرات عمیق و ماندگاری در زندگی شان برجای

می ماند.‏ در خلاصه ‏بمنبممایش ‏«جمچجممدان و سگ ملوس»‏ هم آمده،‏ زبىنبىی روس و مردی ایتالیابىیبىی در کافه

ایستگاه قطار پاریس آشنا می شوند و به رغم تفاوت زبان و حوادث ناخوشایندی که اتفاق می افتد به

‏همھهممدیگر دل می بندند.‏

در اجرای این ‏بمنبممایش،‏ عروسک های ماروت که ساخت خود گروه ‏بمنبممایشی است،‏ به کارگرفته شده است.‏

ماروت،‏ فقط از کمربه بالا عروسک است و پاها و دست های عروسک گردان در حرکت های ‏بمنبممایشی آن

استفاده می شود.‏ ‏مجممجحمدرضا مالکی و فهیمه عابدیبىنبىی مهارت کافىففىی را در عروسک گردابىنبىی و حضور موثر و

ارتباط لازم با ‏بمتبمماشا گران دارند.‏ اما به نظر می رسد ‏«جمچجممدان و سگ ملوس»‏ به ‏لحللححاظ ‏مجممجحتوابىیبىی و تنوع

طراحی ایده های خلاقانه اجرابىیبىی،‏ ‏مجممجحدود است و در ‏مجممججموع از ظرفیت های گسبرتبررده ی این شیوه ‏بمنبممایشی

کم ‏بهببههره جسته است.‏ ‏بمنبممایش بیشبرتبرر به یک میان پرده ی مفرح و مزین به موسیقی شبیه است و به نظر

‏بمنبممی رسد در قالب درام یا کمدی مینیمال ‏بىببىی کلام عروسکی،‏ در قید انتقال مضامبنیبنن و ایده های ویژه از

طریق طراحی قابل تاملی باشد.‏ ‏مجممجخاطب بعضاً‏ با رویکرد ساده شده ای از شکل گبریبرری یک رابطه در یک

موقعیت تکرار شونده مواجه است که با خلاقیت و تنوع جزییات طراحی شده ی پرسمشسمماری ‏همھهممراه نیست.‏

برایان فریل که به چخوف معاصر ایرلند،‏ معروف است عنصر دراماتیکی را به داستان بانو و سگ

ملوس او اضافه کرده و این ویژگی ‏همھهممان مبرتبرزلزل کردن مرز میان خیال و واقعیت است.‏ این تزلزل از

خیالىللىی بودن سگ آغاز می شود و در واقع بانو ‏بىیبىی با سگ خیالىللىی را شاهدبمیبمم و سپس رفته رفته حرکت

!120


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

روی مرز خیال و واقعیت سریع تر می شود.‏ در اجرای عروسکی ‏«جمچجممدان و سگ ملوس»،‏ که ‏بىببىی کلام

و کوتاه است نبریبرز از قلاده و ‏جمچجممدان خالىللىی استفاده می شود اما از بازی طنازانه خیال و واقعیت که اتفاقاً‏ به

دلیل امکانات ‏بىببىی بدیل ‏بمنبممایش عروسکی امکان ‏بجتبجحقق اجرابىیبىی بالابىیبىی را فراهم می کند،‏ در این ‏بمنبممایش اثر

کمرنگی وجود دارد و بیشبرتبرر با فانبرتبرزی شوخ و شنگ و وا کنش های فبریبرزیکال ساده ‏(مثل کش آمدن دست

و آستبنیبنن)‏ و فیگورهای یک لایه مواجه ابمیبمم که به کنش شخصیبىتبىی و یا حسی منتهی ‏بمنبممی شود به طوری که

حبىتبىی از نیم نگاهی به ‏بمنبممایش نامه هم اثری قابل ردیابىببىی نیست.‏ از طرفىففىی دیگر به نظر می رسد از

ویژگی های ماهیبىتبىی عروسک های ماروت نبریبرز در این اثر استفاده نشده است.‏

در شیوه ‏بمنبممایش عروسکی ماروت،‏ اوج ‏همھهممراهی و دوسبىتبىی انسان و عروسک به ‏بمنبممایش گذاشته می شود.‏

هر چند در ‏لحللححظابىتبىی ارتباط شبریبرریبىنبىی با نگاه،‏ ببنیبنن عروسک گردانان با صورت عروسک ها اتفاق می افتد اما

گذرا است.‏ این شیوه می توانست مثلاً‏ به شکل گفتگوی شخصیت و افکار متفاوت و وا کنش هابىیبىی حبىتبىی

متناقض در قالب ‏مجممججادله ای ببنیبنن عروسک و عروسک گردان به شیوه طبرنبرز ‏بمنبممایشی شود.‏

تئاتر عروسکی قابلیت های بسیار گسبرتبررده و نامجممجحدودی در طرح و ارائه مسایل فلسفی،‏ اجتماعی،‏

روانکاوانه و هسبىتبىی شناسی و...‏ در قالب های گونا گون برای ‏مجممجخاطبان امروز هبرنبررهای ‏بمنبممایشی دارد.‏ برای

اجرابىیبىی کردن ایده های سخت و دروبمنبممایه های به نظر دست نیافتبىنبىی بسیاری از آثار ادبیات ایران از ‏جمججممله

مثلًا بوف کور و…‏ این شیوه ‏بمنبممایشی چه بسا زمینه بسیار خیال انگبریبرزی را در اجرابىیبىی شدن آبهنبهها پیشنهاد

می دهد.‏

برگزاری جشنواره های ‏مجممجختلف و ببنیبنن المللممللی تئاتر عروسکی بزرگسالان،‏ امکان مواجهه هبرنبررمندان و به

ویژه ‏مجممجخاطبان در داخل کشور را با آثار خلاق،‏ فکور و ارزسمشسممند عروسکی فراهم می آورد و به ایشان

ذهنیت مقایسه ای داده و سلیقه و سیاق انتخاب را تعمیق می ‏بجببجخشد.‏ چنبنیبنن شرایطی،‏ پویابىیبىی هبرنبرری فعالبنیبنن

در عرصه ‏بمنبممایش های عروسکی را نبریبرز گسبرتبررش می دهد.‏ در هر حال اجرای عمومی ‏بمنبممایش های عروسکی

بزرگسال و تداوم اجرای هرچه پویاتر و فکورتر این آثار،‏ امری فرخنده خواهد بود.‏

منابع:‏

مهرنیوز؛

هبرنبررآنلاین ؛مصاحبه با لوون هفتوان.‏

!121


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

‏جمچجممدان و سگ ملوس

نویسنده،‏ طراح و کارگردان:‏ آلبرببررت بیگ جابىنبىی

بازیگران:‏ امبنیبنن مبریبررزاباقری ‏(آده بیگ جابىنبىی)‏

عروسک گردانان:‏ ‏مجممجحمدرضا مالکی،‏ فهیمه عابدیبىنبىی

طراح صوت وموسیقی:‏ مابىنبىی منادی زاده

عروسک سازان:‏ آبىنبىی عیسی قلیان،‏ مینا اصلابىنبىی

طراح لباس:‏ مقدی شامبریبرریان

مدیر تولید:‏ مهرنوش حسیبىنبىی

دستیار کارگردان:‏ امبنیبنن مبریبررزاباقری

مشاور رسانه ای:‏ مهرانگبریبرز قهرمابىنبىی

مشاورروابط عمومی:‏ ساراحدادی

تئاترشهر ‐ سالن سایه

یکشنبه ١١ تبریبرر ١٣٩۶ تا ‏جمججممعه ٣٠ تبریبرر ١٣٩۶

ساعت:‏ ١٩:٠٠

مدت:‏ ۴٠ دقیقه

‏بهببهها:‏ ٢٠,٠٠٠ تومان

!122


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

٢٧. داستان خرس های پاندا به طراحی و کارگردابىنبىی شیوا اردوبىئبىی

پرواز بر فراز خویش در آسمسسممان نامیسر عشق

اردشبریبرر شبریبررخدابىیبىی‏

٣١ تبریبررماه ١٣٩۶

‏بمنبممایشنامه ‏«داستان خرس های پاندا به روایت یک سا کسیفونیست که دوسبىتبىی در فرانکفورت دارد»‏

نوشته ماتبىئبىی ویسبىنبىی یک،‏ عاشقانه ای سورئالیسبىتبىی،‏ فلسفی و حبىتبىی عرفابىنبىی است که زبابىنبىی موجز،‏ شاعرانه و

متبىنبىی پرکشش دارد.‏

داستان خرس های پاندا حکایت نه شب رازآلود و شورانگبریبرز دو نفری است که ظاهراً‏ از قبل یکدیگر را

‏بمنبممی شناسند.‏ در این ‏بمنبممایشنامه مناسبات آدم ها از شکل گبریبرری رابطه و فانبرتبرزی هایش،‏ جسم و نیازهایش

فراتر می رود و به سطح دیگری از درک هسبىتبىی گسبرتبررش می یابد.‏ چه بسا ساحبىتبىی عارفانه که معنای عشق

را در قالب مفاهیمی چون ‏«با معشوق یکی شدن»‏ و ‏«با جهان و ذرات درهم آمیخبنتبنن»‏ فهم می کند.‏

حل شدن در هاضمه مکان و زمان…‏ از خود برون شدن و در ‏بهنبههایت یافبنتبنن جفت درون،‏ در

هم آمیختگی با نیمه گم شده ی وجود و پرواز بر فراز ‏بمتبممام نیازها و خواهش های جسم و درگذشبنتبنن از

آبهنبهها.‏ رسیدن به مرحله ای که عاشق و معشوق دیگر به تن هایشان احتیاجی ندارند و جسم هایشان نبریبرز

از ترک آبهنبهها دلگبریبرر نیستند.‏

اما در عبنیبنن حال این رویای اثبریبرری و متافبریبرزیکی با ‏بمتبممام شورمندی و سرشاری اش از میل به جادوی

زیبابىیبىی های هسبىتبىی،‏ ناظر دانا و بدبیبىنبىی است بر سیطره ی مرگ و نیسبىتبىی و ناممممممکن بودن بقای عشق حقیقی

در نیازمندی ها و خواهش های زمیبىنبىی و خا کی.‏ پارادوکس زیبابىیبىی شناخبىتبىی داستان خرس های پاندا در

‏همھهممبنیبنن رویکرد شکل می گبریبررد.‏ ابزورد شاعرانه ی این ‏بمنبممایشنامه،‏ جلوه ی دیگری از مرگ را از میان

زندگی شورمند روایت می کند.‏

ویسبىنبىی یک در دانشگاه ‏بجببجخارست فلسفه خوانده است.‏ در سی سالگی به دلیل فشارهای رژ ‏بمیبمم کمونیسبىتبىی

چائوشسکو از رومابىنبىی به فرانسه پناهنده شد.‏ او شاعر،‏ ‏بمنبممایش نامه نویس و روزنامه نگار است.‏ ‏بمنبممایشنامه

داستان خرس های پاندا به روایت یک سا کسیفونیست…‏ شاید به دلیل طرح جذاب و زبان شعرگونه و

رویاپردازش در ببنیبنن ‏بجببجخشی از خوانندگان فارسی زبان ‏مجممجحبوب است.‏ ویسبىنبىی یک در مصاحبه ای گفته

گونه های ادبىببىی مثل شعر،‏ رمان و روزنامه نگاری را در کارهایش با هم پیوند داده است.‏ شعرهایش از

تئاترش تاثبریبرر می گبریبررد،‏ رمان هایش از تکنیک های تئاتری او الهللهھام می پذیرد و روزنامه نگاری اش به

‏بمنبممایش هایش اطلاعات و وقایع را خورا ک می دهد.‏

!123


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

اجرای خابمنبمم شیوا اردوبىئبىی از این ‏بمنبممایشنامه،‏ با تا کید بیشبرتبرر بر ابجیبججاد فضابىیبىی فانبرتبرزی و رمانتیک شاید

خوانشی مسطح از این ‏بمنبممایشنامه اسرارآمبریبرز باشد؛ چرا که طراحی های ‏بمنبممایش در جهت کمرنگ کردن

درون مایه فلسفی و فراواقعیت شناور و متکبرثبرر و حذف بعضی ‏بمنبممادهای تفسبریبررپذیرش به نفع برجسته

کردن یک داستان ساده با رابطه عاشقانه معمولىللىی و تکرارشده می باشد.‏ حذف نشانه هابىیبىی مانند سیب ها،‏

تا کید کمرنگ بر قفس ‏(های)‏ حاوی موجودات ‏بىببىی شکل نامربىئبىی نورابىنبىی و ‏بجنبجحوه اجرای صحنه آخر ‏بجببجخشی از

این رویه است.‏

ویسبىنبىی یک،‏ شیفته کافکا است.‏ در این ‏بمنبممایش شاهد موقعیت های روزمره و روابط به ظاهر ساده ای

هستیم که به تدرتحیتحج نامعقول و فراواقع گرایانه و بغرتحنتحج می شوند.‏ این ‏بمنبممایش علاوه بر زیبابىیبىی و فانبرتبرزی،‏

بیشبرتبرر به اسرارآمبریبرز بودن نیازمند است.‏

تناقض های ماهیبىتبىی این ‏بمنبممایشنامه از ‏جمججممله شناوری ببنیبنن مرز برزخی ‏بجتبجخیل و واقعیت،‏ عبنیبنن و ذهن،‏ صمیمیت

و نزدیکی با غریبگی و گسست،‏ میسربودن عشق یا نامیسر بودن آن و...‏ در وهله اول با طراحی ها از

‏جمججممله طراحی صحنه ی فانبرتبرزی و یک سویه در این ‏بمنبممایش از ببنیبنن رفته است.‏ اجزابىیبىی از اشیاء آن مانند

هلال ماه گهواره ای،‏ زیبا است اما اجزا ء صحنه در ‏مجممججموع زمجممجخت و فاقد جزییات زیبابىیبىی شناخبىتبىی است و در

کلیت ثابت اش،‏ رازآمبریبرزی و شهودپذیری ‏بمنبممایشنامه را کم اثر می کند.‏ پنجره های عظیم الحللحجثه ی

بیلبوردمانند فاقد ظرافت های معناسازی است.‏ فانبرتبرزی پررنگ و انبرتبرزاع کم ظرافت متجسد در طراحی

دکور،‏ رازآمبریبرزی اصیل مستبرتبرر در مبنتبنن را کمبرتبرر منتقل و اجرابىیبىی می کند.‏ رضا مولابىیبىی بازیگر توابمنبممندی است

اما در ارائه باورپذیر پیچیدگی و سادگی نقش مرد سا کسیفونیست سردرگم است.‏ خابمنبمم گلستابىنبىی هم

شاید به دلیل هدایت کارگردان و ‏بجنبجحوه طراحی ها کمبرتبرر از آبجنبجچه باید،‏ رازآمبریبرز جلوه می کند.‏

شاید صحنه ی پایابىنبىی ‏بمنبممایشنامه به دنبال شب ‏بهنبههم،‏ کلیدی ترین ‏بجببجخش ‏بمنبممایش است.‏ وقبىتبىی صبح ‏همھهممهمه ی

پلیس ‏(کمیسر)‏ و ‏همھهممسایگان از پشت درب آپاربمتبممان مرد به گوش می رسد و صدابىیبىی می گوید از آبجنبججا بوی

عجیبىببىی می آید و بعد قفل ساز مشغول شکسبنتبنن قفل در می شود.‏ این صحنه شاید الهللهھام گرفته از خبرببرری

در روزنامه باشد مببىنبىی بر یافبنتبنن جنازه بو گرفته در آپاربمتبممان پرجمججممعیبىتبىی که چه بسا در ‏بجتبجخیل خلاق نویسنده

بدل به این ‏بمنبممایشنامه شده باشد.‏ این تصویر در واقع صحنه زایش مرگ است.‏ نه شب،‏ شاید دوره ی

آبستبىنبىی مرگ در زهدان ذهن رویاپرداز و ‏بجتبجخیل عاشقانه مردی مرده باشد که بالاخره خیال شبریبررین

عاشقانه اش به سر می رسد.‏ طراحی اردوبىئبىی در صحنه آخر اثرگذاری این فقدان وجودی را از ببنیبنن

می برد.‏ صحنه خالىللىی آپاربمتبممان با گرفبنتبنن سریع نور صحنه و نور دادن به جایگاه ‏بمتبمماشا گران ‏بمتبممرکززدابىیبىی

می شود.‏ آیا این طراحی با خود رویکرد خوشبینانه ای ‏همھهممراه دارد؟ آیا ماهیت عشق را در ‏بجنبججات وجود

میسر می داند؟ آیا حقیقتاً‏ بر تناقض آشکاری سرپوش ‏بمنبممی گذارد؟ در کل به نظر می رسد با این نگاه به

مبنتبنن،‏ تنها از مواجهه با درد و پیچیدگی های متناقض واقعیت امتناع شده است.‏

در صحنه ی قبل از شب اول در ‏بمنبممایشنامه داستان خرس های پاندا به روایت...،‏ مرد سا کسیفونیست

در تاریکی شعری می خواند:‏

!124


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

‏«هیچ چبریبرز از آن انسان نیست،‏

هرگز

‏بىنبىی قدرتش،‏

‏بىنبىی ضعفش،‏

و ‏بىنبىی دلش حبىتبىی

...

« ...

و در ادامه ی مساله ی انسان می خواند :

‏«زندگی او طلافىقفىی غریب و دردنا ک است...‏

هیچ عشقی را...‏

هیچ عشقی را سرابجنبججام خوش نیست…»‏

صحنه شب ‏بهنبههم در ‏بمنبممایشنامه،‏ قبل از طلوع صبحگاهی زن و مرد در خواب یکدیگر هستند.‏ به

نظرشان می آید که از خودشان جدا می شوند،‏ از بدن شان و یواش یواش آبهنبهها را رها می کنند.‏ از زمان

حال،‏ ذهن و پنج حس شان در حال دورشدن هستند تا اینکه تبدیل می شوند به دو تا صدا…‏ دو تا

صدای در حال پرواز…‏ حالا آبهنبهها بر فراز خودشان پرواز می کنند.‏ مرد می گوید:«دار ‏بمیبمم بر فراز ‏بمتبممام

چبریبرزهابىیبىی که احتیاج ندار ‏بمیبمم پرواز می کنیم…»‏ احساس می کند دو بال یک پرنده هستند.‏ آبهنبهها یکی

شده اند.‏

شاید به موجودات ‏بىببىی شکل نامربىئبىی بدل شده اند.‏ حرص و ولع شان به زندگی کم نیست.‏ به ذرات

نور...‏ آبهنبهها حالا دیگر حتماً‏ می توانند با بوی یکدیگر،‏ سایه،‏ نفس،‏ ضربان قلب،‏ یا ‏جمججممله هابىیبىی که می گویند

جفت گبریبرری کنند و یا حبىتبىی با تصویر خودشان در آینه ی روبه رو...‏

آبهنبهها پلکی شدند که دنیای ظاهر را پوشانده...‏ در عبنیبنن حال موسیقی سقوط را می شنوند.‏ آبهنبهها هبوط

می کنند.‏ یک پای ذهن ویسبىنبىی یک ‏همھهممچنان بر زمبنیبنن است.‏ بنابراین آبهنبهها به زمیبىنبىی بر می گردند که جسم

اسبریبرر در نیازهایش زوال پذیر است.‏ این زن کیست؟ حوای سیب سرخ در دست یا فرشته ی مرگ یا

عشق نامیسر زمبنیبنن....‏ آیا زن حالا به دیدن پاندابىیبىی تنها،‏ در باغ وحش فرانکفورت خواهد رفت؟

منابع:‏

‏‐ماتبىئبىی ویسبىنبىی یک،داستان خرس های پاندا به روایت یک سا کسیفونیست که دوسبىتبىی در فرانکفورت دارد،‏ ترجمججممه تینوش

نظم جو،‏ نشربىنبىی ١٣٩۵

‏‐مصاحبه با ویسبىنبىی یک مندرج در وبسایت www.thestage.co.uk سال ٢٠١۵

www.romanianculturalcentre.org-

www.visniec.com -

!125


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

داستان خرس های پاندا

نویسنده:‏ ماتبىئبىی ویسبىنبىی یک

مبرتبررجم:‏ تینوش نظم جو

بازیگران:‏ رضا مولابىئبىی،‏ سهیلا گلستابىنبىی

‏بهتبههیه کننده:‏ مسعود سیدهاسمشسممی

طراح و کارگردان:‏ شیوا اردوبىئبىی

مشاور پروژه:‏ رضا مولابىئبىی

مدیر تولید:‏ سید فرشاد هاسمشسممی

دستیارکارگردان و برنامه ریز:‏ شهرزاد دریازاده

انتخاب موسیقی:‏ مهیار طهماسبىببىی

طراح لباس:‏ شیوا اردوبىئبىی

طراح پوسبرتبرر و بروشور:‏ آیدین قشلافىقفىی

عکس:‏ فرهاد جاوید

طراح صدا و افکت:‏ حیدر ‏بجنبججفی

ساخت تبریبرزر:‏ شهرزاد دریازاده

مدیر صحنه:‏ اجمحجممد عالیشاه

دستیار صحنه:‏ سیده حدیث عطار زاده

مشاور طراح لباس و دوخت:‏ آناج مزون ‏(شیدا ‏مجممجختاری،‏ پرستو نبابىتبىی)‏

اجراى دکور:‏ گروه اجرابىیبىی ٧٠

روابط عمومی و مدیر تبلیغات:‏ علی ژیان

گرافیست جارچی:‏ سجاد حسیبىنبىی

تبلیغات ‏مجممججازی:‏ گروه جارچی

این ‏بمنبممایش بر اساس ‏بمنبممایشنامه ‏«داستان خرس های پاندا به روایت سا کسیفونیسبىتبىی که دوسبىتبىی در فرانکفورت

دارد»‏ اجرا می شود.‏

‏بمتبمماشاخانه پالبریبرز،‏ سالن ٢

‏جمججممعه ١۶ تبریبرر ١٣٩۶ تا دوشنبه ١۶ مرداد ١٣٩۶

زمان:‏ ١٩:٣٠

مدت:‏ ١ ساعت

‏بهببهها:‏ ٣٠,٠٠٠ تومان

!126


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

٢٨. یک دقیقه و سبریبرزده ثانیه به کارگردابىنبىی شهرام گیل آبادی

‏بجببجحران کارتن خوابىببىی:‏ بازی یا واقعیت؟

اردشبریبرر شبریبررخدابىیبىی‏

٧ مردادماه ١٣٩۶

تئاتر هبرنبرر آ گاه و متعهدی است.‏ هبرنبررمندان دغدغه مند نبریبرز سعی می کنند با پرداخت زیبابىیبىی شناسانه به

موضوعات حاد و بغرتحنتحج اجتماعی،‏ نقشی در آ گاهی ‏بجببجخشی و ابجیبججاد حساسیت در جامعه برای رفع شرایط

نامطلوب فراهم آورند.‏

طی یک دهه اخبریبرر ‏بجببجحران کارتن خوابىببىی به یکی از بزرگبرتبررین چالش های اجتماعی پایتخت کشور تبدیل

شده است.‏

شهرام گیل آبادی کارگردان ‏«یک دقیقه و سبریبرزده ثانیه»‏ گفته است این ‏بمنبممایش نگاهی به معضلات

اجتماعی زنان به ویژه زنان کارتن خواب دارد و از ‏بجتبجحقیقات میدابىنبىی و مصاحبه با ۵٣ زن،‏ چهار داستان

که عمومیت بیشبرتبرری را شامل شده برای اجرا انتخاب کرده اند و ‏بمنبممایش به شکل تعاملی می خواهد قصد

خود را پیش ببرببررد.‏ ‏بهببههمن عباسپور و ‏مجممجحمد چرمشبریبرر به عنوان نویسندگان این کار معرفىففىی شده اند.‏

قطعاً‏ نیت و ‏بجنبجحوه پرداخت به مسائل اجتماعی در یک اثر هبرنبرری از مهمبرتبررین ارکان تاثبریبررگذاری و موفقیت

آن تلقی می شود.‏ شیوه ی اجرا و نوع نگاه این ‏بمنبممایش علی رغم پشتوانه ی ‏بجتبجحقیقابىتبىی و میدابىنبىی ذکر شده،‏

طوری است که شاید پیوند تنگاتنگی با قصد و نیت اصلی طرح شده،‏ برقرار نکند.‏ شکل پرداخت و

شخصیت پردازی ‏«یک دقیقه و سبریبرزده ثانیه»،‏ چندان جسورانه نیست.‏ کلیشه ای،‏ سانتیمانتال و شاید

فاقد ابعاد عمیق برای درک و شناخت شخصیت ها و ‏بهنبههایتاً‏ اثرگذاری لازم باشد.‏ فارغ از جنسیت

بیولوژیکی نویسندگان ‏بمنبممایش،‏ این پرسش مطرح است که ذهنیت آنان چقدر توانسته در دسته بندی،‏

الویت انتخاب موضوعات و نوشبنتبنن خودگو ‏بىیبىی ها و دیالوگ ها از سندهای واقعی موجود،‏ به درک ‏بجتبججربه تلخ

و دردآلود این زنان کمک کند و اساساً‏ آن را برجسته و تاثبریبررگذار ‏بمنبمماید.‏ در این ‏بمنبممایش سه زن درباره

خودشان حرف می زنند و زن دیگری هم هست که دقیقاً‏ معلوم نیست به چه علبىتبىی بقیه با حرف زدن

او ‏مجممجخالفند و در انتها بالاخره صحبت هابىیبىی می کند و از ‏بمتبمماشا گران دعوت به ‏همھهممخوابىنبىی می ‏بمنبمماید.‏ آیا قرار

است به طور ‏بمنبممادین،‏ نقش ‏مجممجحکومبنیبنن به سکوت را ‏بمنبممایندگی کند؟

در این ‏بمنبممایش ‏بمتبمماشا گران به ‏همھهممراه بازیگران روی زمبنیبنن نشسته اند اما اساساً‏ علت وجودی این ‏مجممجحمل و

دورهم نشیبىنبىی به ‏لحللححاظ دراماتیکی مشخص نیست.‏ آبهنبهها ضمن اینکه شروع به گفبنتبنن قصه هایشان می کنند

!127


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

از ‏بمتبمماشا گران سیگار و خورا کی می گبریبررند،‏ از برخی سوال می کنند که آیا تا به حال عاشق شده اند یا از

آبهنبهها می خواهند چراغ تلفن های ‏همھهممراه شان را روشن بگذارند،‏ نظرشان را می پرسند و از این قبیل…‏ این

گونه دعوت به تعامل با ‏بمتبمماشا گران در ‏بمنبممایش،‏ در به وجود آوردن حس مشارکت ببنیبنن ‏همھهممه آدم ها کم و

بیش باعث ‏همھهممپیوندی حسی می شود اما ‏مجممجخاطب را به چبریبرزی جز احساسات آبىنبىی موجود در صحنه ‏(و نه

درک عمیق و دراماتیک از وضعیت کارتن خواب ها)‏ رهنمون ‏بمنبممی شود.‏ ‏بجنبجحوه شخصیت پردازی و البته این

شیوه تعاملی در سودای احتمال پذیرفبنتبنن ترحم آمبریبرز نقش قربابىنبىی این شخصیت ها از سوی برخی از

‏مجممجخاطبان است.‏ این رویه در ‏بمنبممایش کمبرتبرر در ‏بىپبىی شناخت تعاملی و ابجیبججاد حس ‏همھهممدردی و درک واقعی از

حرمان افراد آسیب دیده است و ‏بهنبههایتاً‏ بعید به نظر می رسد منجر به کنش فعالانه مدبىنبىی در برابر چنبنیبنن

معضلی شود .

این هشدار درگبریبررکننده و مهم نبریبرز که ‏مجممجخاطبان در هر جایگاه اجتماعی که هستند ‏ممممممکن است در معرض

خطر گرفتارآمدن در چنبنیبنن وضعیت اسفباری باشند،‏ از ‏بمنبممایش کمبرتبرر دریافت می شود.‏

بسیاری از افراد کارتن خواب،‏ قربابىنبىی مطلق و ‏بىببىی چون و چرای شرایط ‏مجممجحیطی و خانوادگی شان هستند.‏

اما در موردهای دیگر،‏ نقش مسولیت فردی و انتخاب های شخصی افراد در قبال خود و سرنوشت شان

مطرح است که به دلیل قرائت کلی گو و احساسات گرابىیبىی صرف در مبنتبنن به آن اعتنابىیبىی نشده است.‏

‏مجممجخاطب بیشبرتبرر از اینکه با شخصیت های ربجیبجحان،‏ ‏سمسسممانه و پری در میانه صحنه مواجه باشد بیشبرتبرر خود

بازیگران را ‏(سیما تبریبررانداز،‏ پانته آ ‏بهببههرام و لادن مستوفىففىی)‏ با ‏لحللححن معتادی و گر ‏بمیبمم و لباس تزییبىنبىی می بیند.‏

اما در هر حال طراح ‏«یک دقیقه و سبریبرزده ثانیه»،‏ به خو ‏بىببىی از اثرات موثر شیوه هابىیبىی مانند سایکودراما،‏

‏جمججممع نشیبىنبىی،‏ مشارکت حاضرین در خودابرازی و ‏جمججممع خوابىنبىی و...‏ آ گاه است و این تکنیک ها را جدای از

اینکه واقعاً‏ چقدر به ‏مجممجحتوا و هدفىففىی که قرار است در مورد آن اطلاع رسابىنبىی و مسئله سازی کند نزدیک

شده،‏ به کار می بندد.‏ به طورکلی به نظر می رسد ‏بمنبممایش به خو ‏بىببىی از فقدان یا کمبود فضاهای عمومی

تعاملی اجتماعی و حبىتبىی موسیقابىیبىی و بزمی صمیمانه در فضای عمومی،‏ به نفع ابجیبججاد هیجان احساسی در

‏مجممجخاطبانش سود جسته است بدون آنکه واقعا به پروبلماتیک کردن موضوع ببرپبرردازد.‏

با توجه به افزایش نگران کننده پدیده کارتن خوابىببىی و اعتیاد به ویژه زنان در کشور،‏ هبرنبررمندان دیگری

نبریبرز به این موضوعات پرداخته اند.‏ فیلم مستند شجاعانه ی ‏«زنانگی»‏ به کارگردابىنبىی ‏مجممجحسن استادعلی که

متاسفانه ا کران ‏مجممجحدودی در دهمھهممبنیبنن جشنواره سینما حقیقت و جلسات دیگر داشته،‏ به زندگی چند زن

‏بىببىی سرپناه با سابقه اعتیاد به موادمجممجخدر و پیشینه ی طبقابىتبىی و اجتماعی متفاوت از زبان خودشان

می پردازد.‏ آبهنبهها شب ها برای خوابیدن در خوابگاهی ‏(شلبرتبرر)‏ در حوالىللىی میدان شوش ‏بهتبههران ‏جمججممع می شوند

و صبح ها دوباره باید به خیابان ها برگردند.‏ در ‏بهببههمن و اسفند سال ٩۵ و فرودین ٩۶ هم ‏بمنبممایش مستند

شلبرتبرر به کارگردابىنبىی امبنیبنن مبریبرری و نویسندگی ساناز بیان در سالن قشقابىیبىی تئاترشهر،‏ به زندگی ‏همھهممبنیبنن آدم ها

و تعدادی دیگر در شلبرتبرر پرداخت.‏ برخی از بازیگران این ‏بمنبممایش قبلاً‏ کارتن خواب بودند.‏ نگاه

!128


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

غبریبرربجتبججاری و شیوه صحیح،‏ صرتحیتحح و جسورانه پرداخت به مسائل و مصایب این زنان تاثبریبررتکان دهنده و

آ گاهی ‏بجببجخشی بر ‏مجممجخاطبانش گذاشته است.‏

ضمن تا کید بر اهمھهممیت و ارزش عمل هبرنبررمندان متعهد در آ گاهی رسابىنبىی و ابجیبججاد حساسیت در قبال

ناهنجاری ها و مشکلات جامعه از ‏جمججممله کارتن خوابىببىی به نظر می رسد عملکرد دولت و تصمیم گبریبرری های

کلان هدفمند و چاره ساز از ‏جمججممله ‏بجتبجخصیص بودجه های مستمر مناسب برای ریشه کبىنبىی این معضل،‏ بسیار

حیابىتبىی و در الویت اول است.‏ اساساً‏ تا زمابىنبىی که حضور کارتن خواب معتاد به عنوان ‏بهتبههدیدی برای امنیت

اجتماعی،‏ آدم ها و ‏مجممجحلات شهری به شکل های گونا گون از ‏جمججممله احتمال وقوع جرم و جنایت های ریز و

درشت،‏ اعتیاد و تن فروشی و انتقال بیماری هابىیبىی مانند ایدز و...‏ ‏مجممجحسوب می شوند و تلاش اصولىللىی و کلان

معناداری برای طراحی برنامه های پایدار کمک به ‏بهببههبود وضعیت این افراد و ادغام شان در جامعه با

حفظ شان انسابىنبىی شان صورت نپذیرد،‏ رمانتبریبرزه کردن ایده ی پرداخت به چنبنیبنن موضوعابىتبىی برای ابجیبججاد

تفکر در ‏مجممجخاطبان،‏ بدون ابجیبججاد اهرم های مدبىنبىی برای فشار بر مسئولبنیبنن امور در رفع مشکل،‏ ره به جابىیبىی

‏بجنبجخواهد برد به جز ابجیبججاد موج های نه چندان اصیل با سویه های ‏بجتبججاری برای فروش بیشبرتبرر ‏بمنبممایش های کم

اثر.‏

منابع:‏

١. مهرنیوز

کارتن خوابىببىی www.asriran.com‏بجببجحران ٢.

!129


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

یک دقیقه و سبریبرزده ثانیه

نویسنده:‏ ‏مجممجحمد چرم شبریبرر،‏ ‏بهببههمن عباسپور

کارگردان:‏ شهرام گیل ابادی

بازیگران:‏ ‏(به ترتیب حروف الفبا):‏ پانته آ ‏بهببههرام،‏ سیما

تبریبررانداز،‏ مینا دریس،‏ لادن مستوفىففىی

دستیار کارگردان و برنامه ریز:‏ هانیه جوادی منش

مشاور کارگردان:‏ قربان ‏بجنبججفی

‏بهتبههیه کننده:‏ ‏مجممجحمد قدس

‏مجممججری طرح:‏ ‏بهببههمن عباسپور

مدیر تولید:‏ علی پالبریبرزدار

طراح لباس:‏ ندا نصر

طراح صحنه و نور:‏ فریدون ‏مجممجحرابىببىی

موسیقی:‏ ‏سمسسممانه گلکار

عکاسان:‏ احسان رافبىتبىی،‏ آرزو آزادپور

طراح گرافیک:‏ ‏مجممجحمد صادق زرجویان

طراح صدا:‏ صادق داوری فر

ساخت تبریبرزر:‏ فضل ا...تاری

مدیر ببنیبنن المللمملل:‏ آرزو آزاد پور

مدیر ارتباطات و روابط عمومی:‏ امبریبرر پارسائیان مهر

تبلیغات ‏مجممججازی:‏ گروه تئاتر مارکت،‏ گروه جارچی،‏ گروه پژوا ک

‏همھهممکاران روابط عمومی:‏ میثم ‏بجتبجحریری،‏ ‏سمشسممیس پور شاه رضابىیبىی

ایرانشهر ‐ سالن استاد ‏سمسسممندریان

یکشنبه ٠١ مرداد ١٣٩۶ تا سه شنبه ٣١ مرداد ١٣٩۶

زمان:‏ ٢١:٠٠

مدت:‏ ١ ساعت و ٢٠ دقیقه

‏بهببهها:‏ ٠٠٠,٣۵ تومان

!130


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

٢٩. مهاجران به کارگردابىنبىی مهرداد خامنه ای

برابری در پیشگاه ترس بزرگ و ناامیدی

اردشبریبرر شبریبررخدابىیبىی‏

١۴ مردادماه ١٣٩۶

مهاجران،‏ ‏بمنبممایشی تک پرده ای است که اسلاومبریبرر مروژک ‏بمنبممایشنامه نویس و کارتونیست ‏لهللهھستابىنبىی در سال

١٩٧۴ نگاشته است.‏ خودش به دلایل سیاسی در سال ١٩۶٣ ‏لهللهھستان را ترک کرد و تا سی و سه

سال بعد به آبجنبججا بازنگشت.‏

مهاجران درباره رابطه ی یک روشنفکر ‏(نویسنده)‏ و پناهنده سیاسی ‏(آآ)‏ و یک کارگر روستابىیبىی

مهاجر(ی ی)‏ است که هر دو از یک کشور اروپای شرفىقفىی آمده اند و در زیرزمبنیبنن ‏بمنبممور و ‏بىببىی پنجره ساختمابىنبىی

در شهر نامعلومی در اروپای غر ‏بىببىی هم خانه شده اند.‏ کارگر مهاجر پول ‏جمججممع می کند و در آرزوی ساخبنتبنن

خانه ی دوطبقه ای در روستایش و کار نکردن تا آخر عمر است و روشنفکر هم به امید نوشبنتبنن و کار

کردن بدون ترس از عواقبش در ‏مجممجحیط آزاد جلای وطن کرده است.‏ مبنتبنن مهاجران کمدی سیاهی درباره

هویت،‏ انسانیت و غم غربت است و رویارو ‏بىیبىی انسان با رویای آزادی و شاید انفعال یاس آورش.‏

آثار مروژک را ‏بجتبجحت عنوان ابزورد منطقی یا طبرنبرز سیاسی برچسب زده اند اما خودش این عناوین را

‏بمنبممی پذیرد و آبهنبهها را ساده انگارانه می پندارد.‏

‏بمتبمماشای سه اجرای ‏مجممجختلف ‏بمنبممایش مهاجران به کارگردابىنبىی مهرداد خامنه ای با سه گروه ‏مجممجختلف بازیگران در

بازه های زمابىنبىی متفاوت،‏ ‏بجتبججربه جالب و کمیابىببىی است.‏ این ‏بجتبججربه برای من با درک عیبىنبىی ‏همھهممراه بود.‏ اینکه

رنگ وجودی هر بازیگر با ویژگی های سبىنبىی،‏ روحی و جسمی متفاوت تاثبریبررگذاری متغبریبرری را در بسبرتبرر

‏(مبنتبنن)‏ یکسان دارد و برون دهی متفاوبىتبىی در تعاملات دو بازیگر در کلیت اثر برجای می گذارد.‏

رویکرد مهرداد خامنه ای نسبت به مبنتبنن مهاجران در هر سه اجرابىیبىی که در فرهنگسرای ارسباران،‏ خانه

‏بمنبممایش و خانه موزه انتظامی دیدم،‏ با تغیبریبررابىتبىی جزبىئبىی ‏همھهمماهنگ و ‏همھهممسان بود.‏ بسیاری از دیالوگ ها با بار

مستقیم سیاسی و فلسفی و توضیح دهنده از مبنتبنن اصلی مروژک حذف شده است.‏ اما نتیجه حسی در هر

سه اثر متفاوت از دیگری به نظر می رسد.‏

خامنه ای در اقتباس اش از مهاجران مبنتبنن مروژک را طوری تراش داده که وجه ا گزیستانسالیسبىتبىی و

وجودشناخبىتبىی این شخصیت ها در کلیت ‏بمنبممایش بارزتر شوند و این مساله را پررنگ ‏بمنبمماید که علی رغم

!131


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

تضادهای ماهیبىتبىی آدم ها،‏ شرایط یکسان و ‏بجتبجحمیلی،‏ سرنوشت عملی یک شکلی برایشان رقم خواهد

زد.‏

در اجرای فرهنگسرای ارسباران در خرداد ماه ١٣٩٣، خامنه ای با ابتکار،‏ شخصیت های مرد مهاجران

را به زن بدل کرد.‏ کارگر مهاجر به کارگر جنسی مهاجر تبدیل شد و نویسنده،‏ عکاسی خبرببرری هم بود.‏

بازیگران ناهید مسلمی و شیدا خلیق بودند.‏ کنش و وا کنش ها در این شخصیت ها به دلیل تفاوت سبىنبىی

زیاد و شیوه بازی حسی مادرانه ناهید مسلمی و سرخوشی نوجوانانه خلیق بیشبرتبرر از اینکه یک وضعیت

تلخ و پیچیده سیاسی و ‏بجببجحران ا گزیستانسیالیسبىتبىی انسان را برجسته ‏بمنبمماید،‏ رویدادی ‏همھهممدلانه و

‏جمحجممایت کننده مادر و فرزندی را در شرایط غربت بازبمنبممابىیبىی می کرد و البته تاثبریبررگذار بود.‏

در اجرای خانه ‏بمنبممایش ‏(اداره تئاتر)‏ در آبان ماه ١٣٩٣، بازیگران هوسمشسممند هبرنبررکار و ‏مجممجحمد زراعبىتبىی بودند.‏

تطبیق جنسیبىتبىی شخصیت ها با ‏بمنبممایشنامه تاثبریبرری بر شکل نگاه خامنه ای بر مبنتبنن نداشت.‏ اما این اجرابىیبىی به

مراتب سردتر و بغرتحنتحج تر بود.‏ نزاع و تنش ببنیبنن دو مرد میانسال تلخ تر می ‏بمنبممود و از طرفىففىی با وجود خشونت

رفتاری مردمدارانه شخصیت ها و به ویژه رفتار سوءاستفاده گرانه و گاه خبریبرره سرانه ی کارگر علت رفتار

دلسوزانه و سخاوبمتبممند روشنفکر مشخص نبود.‏ در مبنتبنن ‏بمنبممایشنامه روشنفکر اشاره می کند که کارگر منبع

الهللهھام در نوشبنتبنن اش شده است و عملی که از ترس عقوبت ابجنبججامش ‏مجممججبور به ترک وطن اش شد و به ‏همھهممبنیبنن

دلیل میل کمک و توجه به کارگر را پیدا می کند…‏ کارگر،‏ ‏«ی ی»‏ هم با کنایه به او می گوید:«ببینم…‏

تو یک کمی از اون کاره هاش نیسبىتبىی؟!!»‏

البته برخی منتقدین نبریبرز این جفت در ‏بمنبممایشنامه مهاجران را به واسطه مناسباتشان،‏ ذاتاً‏ عجیب قلمداد

کرده اند.‏

در اجرای کنوبىنبىی مهاجران ‏(مرداد ١٣٩۶)، با بازی غزاله کنعان پناه و آویشن بیکابىیبىی،‏ با حس و درک

متفاوبىتبىی از مهاجران مواجه شدم.‏ غزاله کنعان پناه،‏ نقش کارگر جنسی را توام با ساده دلىللىی و پا ک دلىللىی

بازی می کند و رفتار و منش غریزی و روستابىیبىی نقش را به خو ‏بىببىی انتقال می دهد.‏ بازی آویشن بیکابىیبىی

عصبیت،‏ آسیب پذیری و ربجنبججوری را در نقشش منتقل می کند و آن زیرزمبنیبنن ‏بمنبممور را به فضابىیبىی دردآلود و

مستاصل بدل می سازد.‏ مناقشه ی حسی و لفظی ببنیبنن این دو شخصیت واقع گرایانه و یاس آورتر است.‏

خامنه ای بار سیاسی مبنتبنن مروژک را در قالب نشانه های ببریبرروبىنبىی مانند عکس ها و صحنه هابىیبىی از فیلم بار

هسبىتبىی فلیپ کافمن با ویدیو پروجکشن ‏مجممجختصر می کند.‏ هر چند به نظر می رسد این رویکرد حذف

‏بجببجخش هابىیبىی از مبنتبنن در رسابىیبىی مفاهیم مستبرتبررش در انتقال اجرابىیبىی اش خدشه ابجیبججاد کرده است.‏

در مهاجران تصاویر رویابىیبىی و باشکوه از آزادی مطلق فرومی ریزد.‏ شاید یکی از ایده های برجسته

مهاجران،‏ فلج شدگی ذهبىنبىی در آزادی مطلق باشد.‏ ‏جمججممود و رکود فکری در شرایط بغرتحنتحج و نابرابر...‏

فروکاسبنتبنن مقام انسابىنبىی در تن در دادن به وضعیت غبریبررانسابىنبىی…‏ بردگی چبریبرزها…‏ بردگی مصرف…‏

بردگی در حسرت دستیابىببىی به کامیابىببىی....‏ آزادی که حرمت انسان در آن باز شناخته ‏بمنبممی شود و منجر به

بازتولید نابرابری و تضییع حقوق است.‏ ‏همھهممه این مسایل تصویر سفید آزادی را لکه دار می کند.‏

!132


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

این مهاجرین باید در زیر لوله های فاضلاب اوقات بگذرانند،‏ گاه غذای سگ ‏بجببجخورند و...‏ این شرایط در

‏بهنبههایت آبهنبهها را به فروپاشی عصبىببىی می کشاند.‏ زن روشنفکر ‏(عکاس)‏ در کنشی عکس هایش را پاره

می کند.‏ شاید دیگر به اثربجببجخشی کاری که می کند اعتقادی ندارد.‏ در عبنیبنن حال قدرت بیان و نفوذ

فکری اش بر کارگر جنسی او را به وا کنش پاره کردن پول هابىیبىی که مدت ها ‏جمججممع کرده بود،‏ وادار می کند.‏

آیا واقعا از بردگی رها شده است؟ آیا این یک ‏لحللححظه ی رستگاری و آ گاهی تلقی می شود؟ پاره کردن

پول ها و عکس ها ‏(با بار معنابىیبىی سیاسی)‏ در یک کنش ‏همھهممسان شاید تا کیدی است بر مشابهببههت وضعیت

این دو شخصیت.‏

مروژک در مهاجران به دلایل سیاسی و اعبرتبرراضی،‏ چهره ی ایده آل ساخته شده طبقه کارگر توسط

ایدئولوژی حا کم کمونیسبىتبىی را در هم می شکند.‏ کارگر در مهاجران به عنوان فردی فرصت طلب،‏

بدجنس و خودخواه و حبىتبىی خبرببررچبنیبنن ترسیم می شود.‏ به ‏همھهممبنیبنن دلیل و البته موضع گبریبرری مروژک علیه

اشغال گری شوروی،‏ اجرای ‏بمنبممایش در آبجنبججا ‏ممممممنوع بود.‏ سوزان گوستانزو استاد دانشگاه واشنگبنتبنن در

زمینه مطالعات روسیه،‏ اروپا در یادداشت مفصلی درباره ی اجرای زیرزمیبىنبىی موفق مهاجران مروژک در

مسکو دهه ١٩٨٠ میلادی،‏ متذکر می شود موفقیت ‏بمنبممایش مروژک متکی به بسبرتبرر خصمانه ی سانسور و

مهاجرت داخلی روشنفکران ناراضی در دهه هشتاد میلادی بود.‏ ‏بجتبجحلیل زمینه به عنوان بسبرتبرری برای

درک تولیدات اجراها حایز اهمھهممیت است و اینکه در تئاتر متبىنبىی که بدون در نظر گرفبنتبنن بسبرتبرر خوانش

می شود کنش اساساً‏ اجتماعی اجرا را حذف می کند.‏ در شرایط نظارت و سانسور شدید شوروی

‏بمتبمماشا گرابىنبىی که به صورت ‏مجممجخفیانه به دیدن ‏بمنبممایش مهاجران می رفتند در واقع به نوعی عمل سیاسی دست

می زدند.‏ در این فضای پر تنش عناصر سیاسی ‏بمنبممایش نامه مروژک بر مسایل مربوط به وضعیت انسابىنبىی

سایه افکند.‏

در اجرای مهاجران خامنه ای علاوه بر مواجهه با یک وضعیت عمیق انسابىنبىی،‏ نوعی ‏بىببىی معنابىیبىی هم به

واسطه وضعیبىتبىی که دو شخصیت در آن گرفتار آمده اند درک می شود.‏

ایده برابری مسموم با این مضمون که ‏همھهممه در برابر قدرت مطلق یکسان هستند.‏ یکسابىنبىی ‏همھهممگابىنبىی در

برابر ترس بزرگ،‏ کارگر و روشنفکر و سایرآحاد اجتماع را یکسان می ‏بمنبمماید.‏ ترس از ناامبىنبىی،‏ ‏بىببىی حرمبىتبىی،‏

‏بىببىی کاری،‏ ‏بىببىی پولىللىی و...‏ درست مثل اینکه ‏همھهممه در جلوی آبریزگاه عمومی در اجابت مزاج یکسان باشند.‏

برابری در پاره کردن پول و عکس ها در ‏بىببىی معنا شدن انگبریبرزه هابىیبىی که به دنبال آن بودند.‏ و سرابجنبججام

رفبنتبنن به ‏بجتبجخت خواب هایشان تا به انتظار یک روز دیگر در ‏همھهممان وضعیت تکرارشونده و عبث در انتظار

گودوی آرزوهای دست نیافتبىنبىی شان،‏ شروع کنند.‏ معناباختگی در بسبرتبرر کاملا رئالیسبىتبىی...‏

وضعیبىتبىی که » آآ»‏ و ‏«ی ی»‏ در آن گرفتار آمده اند ‏بىببىی شباهت به وضعیت ‏«گوگو»‏ و ‏«دی دی»‏ در انتظار

گودو نیست.‏ و البته وضعیبىتبىی که ‏بىببىی ‏سمشسممار انسان نه در غربت جغرافیابىیبىی که در طردشدگی کشور خویش

به دنبال آرزوهای نامجممجحقق شان می دوند و هرگز به آبهنبهها دست ‏بمنبممی یابند.‏ آرزوهای کوچک مانند داشبنتبنن

!133


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

سقفی حقبریبرر از آن خویش یا دستیابىببىی به ابجیبججاد حسی مشبرتبررک برای فهم درد مشبرتبررک یا...‏ مقاومت.‏ آیا باید

دوباره و دوباره مقاومت کرد؟ این مقاومت شکست ‏بهببههبرتبرری در ‏بىپبىی خواهد داشت؟

بکت می گوید:«آنگاه که خسته شدی،‏ آنگاه که از پای درآمدی،‏ مهم نیست.‏ باز مقاومت کن.‏ باز ‏بجببججنگ

و شکست ‏بجببجخور.‏ این بار،‏ شکست ‏بهببههبرتبرری خواهی خورد.»‏

مهرداد خامنه ای کارگردان آلبرتبررناتیو،‏ آرمان گرا و خوش فکری است.‏ او برخلاف جریان غالب تئاتری

ا کنون،‏ که در شهوت ‏بجتبججارت،‏ سرگرمی و میابمنبممایگی نفس نفس می زنند،‏ در رود زلال تئاتر متعهد و

کنشگر در حرکت است.‏ در مراسم های افتتاحیه ‏بمنبممایش هایش اغلب از کارگران و کارمندان و معلمان

دعوت می کند.‏ بسیاری از متون و ‏بمنبممایشنامه هابىیبىی که در گروهش نگاشته یا ترجمججممه شده و یا فیلم برخی

از ‏بمنبممایش های اجرا شده اش را با سخاوت برای ‏همھهممگان به اشبرتبررا ک می گذارد.‏

خامنه ای هبرنبررمندی فکور با ذهینت انتقادی و جسور است که به نظر می رسد ‏بجتبجحصیل و زندگی طولابىنبىی

مدت در خارج از کشور به او ذهنیت مقایسه ای گسبرتبررده تری ‏بجببجخشیده تا به آسودگی،‏ مسایلی را به زیر

سوال و نقد بکشد که در اذهان برخی اهل هبرنبرر،‏ حبىتبىی هنوز ضرورت فکر کردن به آبهنبهها احساس

‏بمنبممی شود.‏ مسایلی که هر هبرنبررمندِ‏ به روزی باید نسبت به آن موضع گبریبرری داشته باشد و درباره شان

پرسش گری کند و به خلق اثری دست بزند.‏

باشد که نگاه ارزسمشسممند،‏ روح عدالت خواه و آزاداندیشی چنبنیبنن هبرنبررمندابىنبىی تکثبریبرر شود تا هبرنبرر از آفت

‏بجتبججارت زدگی و برهوت ‏بىببىی آرمابىنبىی در امان ماند.‏

منابع:‏

‏‐اسلاومبریبرر مروژک،‏ مهاجران،‏ ترجمججممه داریوش مودبیان،‏ نشرقاب ١٣٨٠

‏‐مصاحبه با مروژک www.web.archive.org در wayback Machine

www.britannica.com -

‐ سوزان گوستانزو،‏ بازهم مبنتبنن و بسبرتبرر آن،‏ اجرای ‏بمنبممایش مهاجران اسلاومبریبرر مروژک در استودیو‐تئاتر

‏«چلاوک»‏ مسکو،‏ ترجمججممه شبریبررین مبریبررزانژاد

‏‐ساموئل بکت،‏ در انتظار گودو،‏ مبرتبررجم علی ا کبرببرر علبریبرزاد،‏ بیدگل ١٣٩٠

!134


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

مهاجران

نویسنده:‏ اسلاومبریبرر مروژک

مبرتبررجم،‏ طراح و کارگردان:‏ مهرداد خامنه ای

بازیگران:‏ غزاله کنعان پناه،‏ آویشن بیکابىیبىی

‏بهتبههیه کننده:‏ گروه تئاتر ا گزیت نروژ

دستیار کارگردان و طراح صحنه و لباس:‏ شبریبررین

مبریبررزانژاد

بازیگردان:‏ منصور مبریبررزابابابىیبىی

عکاس:‏ مر ‏بمیبمم جعفری

مدیر صحنه:‏ پارسا قربابىنبىی

دستیار صحنه:‏ نسرین اجمحجممدی

نورپرداز:‏ علی وثوفىقفىی

طراح پوسبرتبرر و بروشور:‏ شقایق قاسمسسممی

خانه موزه استاد عزت الله انتظامی ‏(قیطریه)‏

دوشنبه ٠٩ مرداد ١٣٩۶ تا سه شنبه ٣١ مرداد ١٣٩۶

زمان:‏ ١٩:٠٠

مدت:‏ ١ ساعت و ٣٠ دقیقه

‏بهببهها:‏ ٢٠,٠٠٠ ،١٠,٠٠٠ ،۵,٠٠٠ و ٢۵,٠٠٠ تومان

!135


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

٣٠. نظارت عالیه به کارگردابىنبىی مهدی خالدی

یادآوری های نا کام:‏ اثربجببجخش یا ‏بىببىی اثر؟

اردشبریبرر شبریبررخدابىیبىی‏

٢١ مردادماه ١٣٩۶

نظارت عالیه اولبنیبنن ‏بمنبممایشنامه نوشته شده توسط ژان ژنه است.‏ ژنه یکی از مهمبرتبررین و نامتعارف ترین

نویسندگان قرن بیستم می باشد که تاثبریبرر عمیقی بر جریان تئاتر ابزورد گذاشته است.‏

نظارت عالیه در دهه چهل ‏سمشسممسی توسط ایرج انور به فارسی ترجمججممه و در اردیبهشت ١٣۴٨ به

کارگردابىنبىی خود مبرتبررجم در ایران به روی صحنه رفت.‏

این ‏بمنبممایش بعد از چهل وهشت سال دوباره توسط گروه جوابىنبىی در ‏بمتبمماشاخانه دا اجرا می شود.‏ طراح و

کارگردان آن مهدی خالدی،‏ دلیل اجرای این ‏بمنبممایش را ادای دیبىنبىی به ‏مجممجحمود استادمجممجحمد فقید می داند که

در اجرای سال ۴٨ نقش زاغی را در نظارت عالیه ایفا کرده بود.‏

نظارت عالیه که در انگلیسی به ناظر مرگ ترجمججممه شده است به روابط سه بزهکار در زندان می پردازد و

جهابىنبىی می سازد که جنایت و بزه به شأن و مبرنبرزلبىتبىی اجتماعی بدل می شود و آدم ها در مناسبابىتبىی پوچ در

این سلسله مراتب معیوب و واژگونه مسخ می شوند.‏ آلبرببررت کوچو ‏بىیبىی،‏ در نقد ‏مجممجحتوابىیبىی نظارت عالیه به

کارگردابىنبىی ایرج انور در ‏همھهممان سال ١٣۴٨ نوشته است:‏ ‏«ژان ژنه،‏ در این اثر و در دیگر نوشته هایش

هرچه را که بیابد،‏ مفید و نامفید به حال انسان دریابد،‏ در هم می کوبد و این بار دلبستگی های انسان،‏

زندگی و مظاهرش را خرد و نابود می سازد و بالاتر از ‏همھهممه این انسان را که هیچ چبریبرز سرش ‏بمنبممی شود و

کشبنتبنن انسان و موجودی چون خودش یک کار ‏بمتبممبریبرز است؛ و افتخار هیچ است…»‏

انتخاب چنبنیبنن متبىنبىی از آوانگاردترین چهره های تئاتر جهان با هر انگبریبرزه ای که باشد چنابجنبجچه با خوانش

صحیح و اجرای خلاق و جسورانه در خور آن ‏همھهممراه نباشد،‏ انتخابىببىی اببرتبرر و ‏بىببىی اثر خواهد بود.‏

در ‏بمنبممایشنامه نظارت عالیه،‏ زاغی ‏(چشم سبرببرزه)‏ زبىنبىی را به قتل رسانده.‏ او در انتظار صدور احتمالىللىی

حکم اعدام با گیوتبنیبنن،‏ در حالیکه به پایش زبجنبججبریبرر بسته اند ‏بىببىی خیال منتظر ملاقات با زنش نشسته که به

وفای او بدگمان است.‏ موریس و لوفران مرتکب جرم های کوچکبرتبرری شده اند.‏ موریس هفده ساله است

و شیفته وار ‏(شاید هم برده وار)‏ با زاغی ارتباط برقرار می کند.‏ قدرت و جایگاه تبه کارانه زاغی را

ستایش می کند.‏ لوفران ‏همھهممزمان از موریس متنفر است اما به طور پنهابىنبىی به او توجه می کند.‏ بت مورد

پرستش لوفران،‏ در ظاهر گلوله برفىففىی است که زندابىنبىی جنایتکار سیاه پوسبىتبىی است که قتل و جرم های

!136


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

زیادی مرتکب شده و هیچ وقت بر صحنه ظاهر ‏بمنبممی شود اما جایگاه و مرتبه اش از زاغی هم بالاتر

می باشد و زاغی نبریبرز به دوسبىتبىی اش مفتخر است.‏ او شاه زندان لقب دارد.‏ تنها لوفران باسواد است و

نامه های زاغی برای زنش را می نویسد.‏ موریس،‏ زاغی را ‏بجتبجحریک می کند که لوفران از طریق نامه ها

می خواهد زنش را قُر بزند.‏ لوفران ظاهراً‏ چنبنیبنن می کند اما نه برای وصال با زن بلکه به دلیل بریدن

وابستگی کامل زاغی از ‏مجممجحیط ببریبرروبىنبىی و جلب ‏بمتبممام و کمالش به ‏مجممجحیط زندان و هم سلولىللىی اش…‏ قرار است

لوفران به زودی آزاد شود اما به دلیل ارتقاء جایگاهش و برانگیخبنتبنن جلب توجه زاغی ‏(و نه دیگر

گلوله برفىففىی)،‏ موریس خوشگل ترین پسر زندان را در جلوی چشمان خونسردش خفه می کند،‏ اما ‏بهنبههایتاً‏

رها شده بافىقفىی می ماند و زاغی نگهبان را صدا می زند.‏

این شیفتگی و تعبد تبه کارانه و شیطابىنبىی و حبىتبىی قربابىنبىی کردن خویش در برابر جایگاه پرجبرببرروت شر

بزرگ با ویژگی پنهان تر روانشناخبىتبىی کشش ها و تنش های جسمابىنبىی ببنیبنن زندانیان ‏همھهممراه است و در ‏مجممجحیطی

که امیدی به روال عادی و طبیعی زندگی وجود ندارد شخصیت ها در ناامیدی و ‏بىببىی حرکت غوطه ور

می مانند و ‏بىببىی معنابىیبىی مطلق در این جهان ‏مجممجحصور حکمفرما می شود.‏

‏بمنبممایش نظارت عالیه به طراحی و کارگردابىنبىی مهدی خالدی،‏ هم در پرداخت مضمون و هم در طراحی و

اجرا،‏ رویکردی ‏مجممجحافظه کارانه دارد.‏ به نظر می رسد اساساً‏ این اجرا ‏بمتبممایلی به مکاشفه و عریان سازی

مناسبات درون مبنتبنن ژنه را بر صحنه ندارد یا در چنبنیبنن هدفىففىی چندان موفق نیست.‏ انتخاب دو بازیگر زن

برای ایفای نقش موریس و لوفران،‏ ضربه زننده است.‏ زنابىنبىی که ادای مردانه درمی آورند و ارتباطشان با

زاغی درونیات بغرتحنتحج و ماهیتاً‏ مناقشه برانگبریبرز مبنتبنن ژنه را برملا ‏بمنبممی سازد.‏ آیا این انتخاب برای پیش گبریبرری

از بروز وا کنش های احتمالىللىی کراهت آمبریبرز برخی از ‏بمتبمماشا گران صورت پذیرفته است؟ انتخاب خالدی شاید

مبتبىنبىی بر ‏بجتبجحلیل ابتدابىیبىی روابىنبىی شخصیت های موریس و لوفران صورت پذیرفته باشد.‏ از آبجنبججابىیبىی که آنان

تسلیم ‏مجممجحض قدرت فرادست می شوند و شیفتگی و کشش هابىیبىی هم در ارتباط با زاغی و هم یکدیگر

بروز می دهند،‏ این انتخاب آبهنبهها را در ‏بمنبممایش لابد زن(صفت)‏ می پندارد که البته رویکردی تقلیل گرایانه و

نبریبرز ضدزن است و در واقع ‏بمتبممام مناسبات و روابط ببنیبنن شخصیت ها و تنوع تفسبریبرری مبرتبررتب بر ‏بمنبممایش

‏بجتبجحت الشعاع این خوانش سهل انگارانه علیبىتبىی ساده فروکاسته و یکسان می شود.‏

از طرفىففىی در این ‏بمنبممایش با شخصیت کاریزماتیک زاغی مواجه ‏بمنبممی شو ‏بمیبمم.‏ ناامیدی و ‏بىببىی تفاوبىتبىی قدرت زا و

جلب کننده را در افق نامشخص زندگی این شخصیت ها کمبرتبرر درک می کنیم.‏ تلاش بازیگران نقش های

لوفران و موریس در مردانه بازی کردن قابل توجه است اما با ماهیت معنابىیبىی اثر در تضاد قرار می گبریبررد.‏

زبان بدن ها الکن است و در فضاسازی کم اثرند.‏ ‏جمحجممام قدبمیبممی دا،‏ ‏مجممجحیط خو ‏بىببىی برای بازبمنبممابىیبىی ‏مجممجحیط زندان

بود هرچند که می شد از ظرفیت های فضابىیبىی آن با طراحی کارآمدتر ‏بهببههره بیشبرتبرری برد.‏

نگاه ژان ژنه در این ‏بمنبممایش در جاهابىیبىی زن ستبریبرزانه و مردمجممجحورانه و قابل نقد است.‏ ژان پل سارتر می

نویسد:«می دانیم نه زن برایش حائزاهمھهممیت است و نه روانشناسی زن.»‏

!137


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

شخصیت زاغی،‏ که گویا یک روسبىپبىی را به قتل رسانده و در آستانه اعدام است نسبت به اینکه زنش

رهایش کند،‏ عصبابىنبىی است و حبىتبىی توطئه قتل اش می چیند.‏ زاغی می گوید:«…زبمنبمم ام مال خودمه،‏

هرکاری دلمللمم ‏بجببجخواد باهاش می کنم،‏ ا گرم ‏بجببجخوام،‏ می توبمنبمم ‏بهببههتون دستور بدم برین بکشیدش.»‏

در ‏بمنبممایشنامه نظارت عالیه،‏ با تقدیس شر مواجه ابمیبمم و اینکه نظام ارزشی و اعتباری کاملا دگرگون شده

است.‏ زاغی و گلوله برفىففىی گو ‏بىیبىی در کسوت قدیسان ظاهر می شوند.‏ لوفران درباره گلوله برفىففىی

می گوید:«برق می زنه،‏ ازش نور ‏بجپبجخش می شه…‏ سیاس،‏ اما ‏بمتبممام این دوهزار سلولو روشن می کنه.»‏ او

رهبرببرر ‏بمتبممثیلی زندان است.‏ زاغی در رده پایبنیبنن تری از گلوله برفىففىی است و او نبریبرز سرسبرپبررده اش است.‏ پاهای

زاغی و گلوله برفىففىی در زبجنبججبریبرر است اما در ‏بمنبممایش خالدی این ‏بمنبمماد حذف شده است.‏ زبجنبججبریبرر ‏بمنبمماد قدرت در

کنبرتبررل این قدیسان گناهکار زمیبىنبىی است.‏ ژنه جنایت را جنسی شده می کند.‏ او در آثارش نگاه لیبیدو ‏بىیبىی

به جرم و سلسله مراتب قدرت مردانه و تبه کارانه می افکند.‏

بسیاری از مفسران دلایل پرداخت ژنه به چنبنیبنن مسایلی را در آثارش،‏ زندگی شخصی اش می دانند.‏

ژنه ‏بجببجچه نامشروع یک مادر روسبىپبىی بود که مدت کوتاهی پس از تولدش رهایش کرد.‏ ‏بهنبههایتاً‏ خانواده ای

دهقان او را به فرزندی پذیرفت.‏ در سن ده سالگی به جرم دزدی دستگبریبرر شد و ‏بجببجخش عمده ای از

نوجوابىنبىی اش را در دارالتادیب بدنامی گذراند.‏ در ‏مجممجحاصره بزه کاران و ‏مجممجحیطی ‏مممممملو از ‏بىببىی رجمحجممی و کثیفی

و...‏ با کار شاق و اجباری…‏ اثر تادیب خانه به جای اصلاح،‏ پایبندی اش را به زندگی بزهکارانه تقویت

کرد.‏ بعد به ارتش رفت اما خیلی زود آبجنبججا را رها کرد.‏ ژنه دوازده سال را به صورت خانه به دوش،‏ دزد

و خودفروش در اروپا ول گشت.‏ مرتب زندابىنبىی می شد.‏ در زندان نوشبنتبنن را کشف کرد.‏ اولبنیبنن شعر و

رمانش را در زندان نوشت.‏ و ای بسا اولبنیبنن رویا هایش را با سویه های میل در جوار ‏مجممججرمبنیبنن و ‏مجممجحکومبنیبنن و

زندانبانان زندان تسلی داد.‏ نویسندگان و اندیشمندان بزرگی مانند کوکتو،‏ سارتر،‏ دوبوار و…‏ نبوغش

را کشف کردند و از او ‏جمحجممایت ‏بمنبممودند.‏ ژنه در کتابىببىی ‏بجتبجحت عنوان خاطرات یک دزد به ‏بمتبممام اتفاقابىتبىی که در

زندگی بزه کارانه اش هم رخ داده به شیوه خودش اشاره می کند.‏ او گذشته اش را به عنوان ‏مجممجخزبىنبىی از

امکانات زیبابىیبىی شناسانه می دانست تا سوابقی از دردسرهای اخلافىقفىی....‏

ژان پل سارتر در کتابش ‏«قدیس ژنه:‏ بازیگر و شهید»،‏ ژنه را به صورت قهرمان نفی کننده جامعه ای که

او را نفی کرده بود تصویر کرد.‏ ژنه که به زندگی بزهکارانه ‏مجممجحکوم بود،‏ به تعببریبرر سارتر با زیسبنتبنن کامل

امکان های بزهکارانه ای که جامعه در اختیارش گذاشته بود نه فقط فضیلت بلکه نوعی مذهب از

ضرورت ساخته بود.‏

ژنه در جابىیبىی از ‏بمنبممایش نظارت عالیه می نویسد:«سلول های زندون پر از قصه های عجیب و غریبه…‏

عجیب ترین قصه های دنیا.»‏

او با استفاده از نبوغ و شرایط دهشتبار زیسبىتبىی اش و البته کشوری که هبرنبررمندان و نویسندگان اش در آن

یکسره به ‏جمحجممایتش شتافتند،‏ به برجسته ترین نام های دنیای تئاتر و ادبیات بدل شد .

به امید ‏بمتبمماشای اجراهای خلاقانه و پیشرو از نام های بزرگ و پیشگام در عرصه ‏بمنبممایش در کشورمان

!138


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

منابع:‏

١. ژان ژنه،‏ نظارت عالیه،‏ ترجمججممه ایرج انور،‏ انتشارات میلکان ١٣٩۵

٢. خرم زاده اصفهابىنبىی،‏ ستاره‐‏ کارگاه ‏بمنبممایش از آغاز تا پایان‎١٣۵٧-١٣۴٨‎‏،‏ انتشارات افراز ١٣٨٧

٣. آستبنیبنن ‏بىئبىی.کویگلی،ژان ژنه،ترجمججممه رضا رضابىیبىی،‏ نشرماهی ١٣٨٢

www.britannica.com/biography/Jean-Genet .۴

۵. گاردین

www.enotes.com/topics/deathwatch-Jean-genet .۶


نظارت عالیه

نویسنده:‏ ژان ژنه

مبرتبررجم:‏ ایرج انور

طراح و کارگردان:‏ مهدی خالدی

بازیگران:‏ مهدی رضابىیبىی،‏ آتنا تندرو،‏ الهللهھام ملک ‏مجممجختار،‏

‏جمحجممیدرضا عیوضی

خانه ‏بمنبممایش دا

دوشنبه ٠٩ مرداد ١٣٩۶ تا سه شنبه ٢۴ مرداد ١٣٩۶

١٩:٠٠

‏بهببهها:‏ ٢٠,٠٠٠ تومان

!139


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

٣١. راشومون به کارگردابىنبىی رضا کوچک زاده

ماه گریان ‏بىببىی اشک

اردشبریبرر شبریبررخدابىیبىی‏

٢٧ مردادماه ١٣٩۶

راشومون،‏ ‏بمنبممایش عاشقانه ای است که بر خلاف طراحی صحنه خلاصه گو و موجزش،‏ بیان پرگو و

پرتکلفی دارد.‏ زبانش فاخر و زیبا است اما در بسیاری از موارد صرفاً‏ توصیفی است تا ‏بمنبممایشی.‏ مفاهیم و

حس های مبنتبنن کمبرتبرر در معرض درک دیداری و ‏بجتبجخیل ‏بمتبمماشا گر قرار می گبریبررد.‏ این ‏بمنبممایش بیشبرتبرر شنیداری و

ماهیتاً‏ را کد است که البته با ‏بمتبممهید کاربرد خلاق نشسبنتبنن بازیگران بر لته های در حال حرکت،‏ فبریبرزیک

متحرکی می گبریبررد اما این جابه جابىیبىی بر صحنه کمک چندابىنبىی به استخراج مفاهیم و اتفاقات دروبىنبىی

شخصیت ها و وقایع روایت ‏بمنبممی کند.‏ گو ‏بىیبىی راشومون درگبریبرر خودشیفتگی زبانش شده است و عمده ی

انرژی اجرا مصروف این امر می شود ‏بىببىی آنکه زبان،‏ ارتباط و هم پیوندی چندابىنبىی با موضوع و بسبرتبرر روایت

برقرار کند.‏

بررسی دقیق و قیاسی به کارگبریبرری امکانات زبابىنبىی و بیان اجرابىیبىی در ‏بمنبممایش راشومون نسبت به ‏بمنبممونه های

مشابه در راستای ‏بجتبجحول و نوآوری ادبیات ‏بمنبممایشی،‏ موضوع این نوشتار نیست.‏ اما به هر روی این زبان با

تا کید حدا کبرثبرری بر کلام ‏(فاخر)‏ تقریباً‏ ‏بىببىی انقطاع بر کلیت ‏بمنبممایش،‏ لطمه زننده به نظر می رسد.‏ به ویژه

اینکه این رویه با روش ها و منش هابىیبىی از شیوه های اجرابىیبىی ‏بمنبممایش شرفىقفىی ‏(ژاپبىنبىی)‏ در تضاد قرار می گبریبررد که

بر فواصل ‏(هرچند کوتاه)‏ سکوت و سکون تا کید دارد و آن را شیوه ای برای مکاشفه،‏ تعمیق و تدقیق

بیشبرتبرر ‏مجممجخاطب بر روایت و شخصیت ها می انگارد.‏

رضا کوچک زاده،‏ طراح و کارگردان راشومون ‏بمنبممایش را حاصل بازخوابىنبىی داستان کوتاه ‏«که سا و موریتو»‏

از ‏مجممججموعه داستان راشومون نوشته ریونوسوکه آ کوتا گاوا،‏ نویسنده مدرنیست اوایل قرن بیستم ژاپن

می داند که به پدر داستان کوتاه در ژاپن معروف است و در سال ١٩٢٧ در سن ٣۵ سالگی

خودکشی کرد.‏

این داستان کوتاه ‏(یازده صفحه ای)‏ که در میان دیگر داستان های ‏مجممججموعه راشومون،‏ بیشبرتبرر فضای

تئاتری دارد از دو مونولوگ ‏(بیانات)‏ مربوط به دو شخصیت مرد و زن داستان به ترتیب ساخته شده

!140


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

است.‏ این تک گو ‏بىیبىی ها در فرم اجرای کوچک زاده در طول اجرا تقطیع شده و به شکلی شبیه

دیالوگ های طولابىنبىی توسط بازیگران ادا می شود و البته ‏مجممجحتوای مبنتبنن نبریبرز دچار تغیبریبررات ماهیبىتبىی شده است.‏

مهارت آ کوتا گاوا،‏ خوانش ‏مجممججدد داستان های کهن با رویکرد مدرنیسبىتبىی و روانکاوانه است،‏ البته با

انگاره های مردمدرانه ‏(و قابل نقد)...‏ این داستان نبریبرز که بازنویسی حکایبىتبىی کهن است،‏ ‏بمنبممونه ی بسیار

مناسبىببىی از رویکرد مدرن در اسطوره زدابىیبىی از ایده آل تاربجیبجخی و سنبىتبىی ژاپبىنبىی می باشد.‏

موریتو ترسان در شبىببىی مهتابىببىی،‏ قصد کشبنتبنن رقیب عشقی اش را دارد اما کینه ای از او به دل ندارد و حبىتبىی

به دلیل اینکه مرد برای به دست آوردن دل که سا معشوقه اش،‏ رتحنتحج شاعری را به خود ‏همھهمموار کرده از او

خشنود است.‏ موریتو ‏بمنبممی خواهد قاتل باشد.‏ واقعاً‏ در عاشقی اش به که سا شک دارد…‏ اما کشش

موریتو به که سا،‏ کششی جسمی بوده کما اینکه بعد از سه سال جدابىیبىی،‏ او را به تصرف خود درمی آورد

اما به زودی آتش اشتیاقش نسبت به که سا فروکش می کند.‏ که سا،‏ ‏همھهممزمان با اغراق از عشق شدید

واتارو در این سه سال نسبت به خودش حکایت می کند موریتو ‏همھهممه این حرف ها را دروغ ‏مجممجحض

می پندارد.‏ او در شهوت فرومایه ای به سر برده و از کام دل گرفبنتبنن از که سا،‏ عفتش را لکه دار می کند و

با دیدن موهای ژولیده و بدن عرق کرده اش به زشبىتبىی فکر و ذهن او ‏بىپبىی می برد.‏ پیشنهاد قتل شوهر از

طرف خود موریتو صورت گرفته اما این کار را نه از سر علاقه که از ترس انتقام جو ‏بىیبىی که سا و البته

‏بىببىی حرمت کردن او ابجنبججام می دهد.‏ موریتو می گوید من از که سا تنفر دارم،‏ مبرنبرزجرم،‏ می ترسم اما ‏ممممممکن

است دوستش داشته باشم!‏ که سا بعد از تسلیم،‏ خود را نه لایق زندگی می داند و نه حبىتبىی مرگ.‏ خود

را قربابىنبىی می کند.‏ به جای شوهر که قرار است توسط موریتو کشته شود،‏ به بسبرتبرر مرگ می رود تا از عاشق

فرومایه اش که قلبش را شکسته انتقام بگبریبررد.‏ در داستان آ کوتا گاوا حبىتبىی به کشته شدن که سا اشاره

مستقیم ‏بمنبممی شود.‏ فیلم دروازه جهنم در سال ١٩۵٣ از ‏همھهممبنیبنن داستان کهن ساخته شده که بر ایده آل

کردن تصمیم زن بر قربابىنبىی کردن ‏(حذف)‏ خود به ‏بهببههای حفظ شرافت مردان تا کید دارد و موریتو که

یک پایه ی اصلی گناه و ‏بىببىی شرمی بود به راهبىببىی بودابىیبىی استحاله می یابد و راه زندگابىنبىی ‏همھهممچنان برایش

میسر است.‏ این فیلم با توجه به شرایط پس از جنگ جهابىنبىی دوم و پافشاری اش بر لزوم تبلیغ مبریبرراث

فرهنگی ژاپن با حفظ ارزش های اخلافىقفىی بودابىیبىی ساخته شد،‏ در صوربىتبىی که در داستان آ کوتا گاوا،‏ با

رویکردی تاریک و شخصی ناشی از ‏بىببىی جاذبگی نسبت به ایده آل های سنبىتبىی بازنویسی شده بود.‏

به نظر می رسد خوانش کوچک زاده از این داستان در مقابل اسطوره زدابىیبىی از عشق آرمابىنبىی و رویکرد

نویسنده اصلی آن می ایستد.‏ ‏بمنبممایش راشومون به دنبال تقدیس و تزکیه شخصیت ها خصوصا موریتو به

اسطوره آفریبىنبىی دوباره دست می زند و به او قبای سلحشوری و سامورابىیبىی می پوشاند و با خودکشی اش بعد

از اینکه می فهمد به جای مرد،‏ معشوقه را در بسبرتبرر کشته او را والایش می کند و بدین ترتیب قصد

زیباسازی و حذف واقعیت های چرک انسابىنبىی مورد اشاره در مبنتبنن اصلی را دارد.‏ در واقع ‏بمتبممام مکالمللممه های

‏بمنبممایش در قالب زبان آرکاییک به رمانتبریبرزه کردن رابطه ای شبه عشق توام با نفرت و کبنیبنن خواهی جاری

در داستان اصلی می پردازد.‏ ماه در این ‏بمنبممایش بیشبرتبرر به استعاره ای زیبابىیبىی شناسانه عشق و ‏بمتبممثیلی از تن

!141


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

ماه وار و منبع شعر و شور شبانه خوانده می شود اما در داستان اصلی کارکردی خوف انگبریبرز و افشا گرانه

هم دارد.‏ فارغ از این موارد صحنه پایابىنبىی و وصال که سا و موریتو بعد از مرگ در تصویر ماه و ابرها

بسیار تاثبریبررگذار و شاعرانه بود.‏

به نظر می رسدعلی رغم پتانسیل بالای طراحی صحنه از ‏بمتبممامی مقدورات آن برای ابراز یک ‏بمنبممایش شرفىقفىی

اصیل و آموزنده در راشومون ‏بهببههره کاملی برده نشده است.‏

تک گو ‏بىیبىی ها در ‏«که سا و موریتو»،‏ مکالمللممه دروبىنبىی شخصیت ها با خود و صدای وجدان شان است.‏ آبهنبهها از

درون تاریکی شب به تاریکی خواست ها و تفکرات تبریبرره شان اعبرتبرراف می کنند.‏ و ‏بجببجخش هابىیبىی از طبیعت

انسابىنبىی را بر ملا می سازند.‏ در ‏بمنبممایش این مکاشفه دروبىنبىی تغیبریبرر یافته است و به مویه ها و خواست عاشقانه

رمانتیک مرد به دلداده اش و پاسخ های او بدل شده.‏ موریتو در ‏بمنبممایش به رقیب برتحنتحج کارش غبطه

می خورد که چرا ‏بمنبممی تواند هایکو بسراید که دل که سا را برباید.‏ در ‏بمنبممایش راشومون روایت تکان دهنده

‏مممممملو از افشا گری ‏بجببجخشی هابىیبىی از خوی انسابىنبىی که آ کنده از نفرت،‏ خشم و خودخواهی و شهوت و

زشت خو ‏بىیبىی و تردید در عشق است به یک داستان صرفاً‏ احساس برانگبریبرز و عاشقانه ای غمگبنیبنن بدل

شده است.‏

منابع

١. ریونوسوکه آ کوتا گاوا،ترجمججممه امبریبررفریدون گرکابىنبىی،‏ چاپ ابن سینا ١٣۴۴

www.gradesaver.com .٢

www.aems.illinois.edu .٣

!142


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

راشومون

کارگردان:‏ رضا کوچک زاده

بازیگران:‏ نازنبنیبنن اجمحجممدی،‏ امبریبررمجممجحمدی

نویسنده:‏ رضا کوچک زاده ‏(بازخوابىنبىی داستابىنبىی کوتاه از ریونوسوکه آ کوتا گاوا)‏

صحنه یاران:‏ هژیر مرادی،‏ احسان قره داغی،‏ پبریبرروز ‏مجممجحمدی،‏ مهدی عباسی،‏

حسبنیبنن جعفریان

طراح صحنه:‏ رضا کوچک زاده

طراح لباس:‏ ماه رخ سلیمابىنبىی پور

طراح نور:‏ بابک شاه علی زادگان

طراح چهره پردازی:‏ ‏بهببههاره اسدی

آهنگ ساز و طراح صدا:‏ مهران مبریبررمبریبرری

طراح حرکت و سازنده ی سر اسب:‏ سارینا شاد

یاران کارگردان:‏ ‏مجممجحمدرضا رشیدعلی پور،‏ حسام نظری

ساخت وساز صحنه:‏ پیام قدیری

طراح آ گهی دیواری و برنوشت:‏ امبنیبنن قنبرببرری

مشاور رسانه ای:‏ علی نام جو

عکس:‏ ‏مجممجحمدرضا علی پور

تئاترشهر ‐ سالن قشقابىیبىی

دوشنبه ١۶ مرداد ١٣٩۶ تا سه شنبه ٠٧ شهریور ١٣٩۶

زمان:‏‎١٩:٠٠‎

مدت:‏ ١ ساعت و ١٠ دقیقه

‏بهببهها:‏ ٠٠٠,٢۵ تومان

!143


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

٣٢. شب دشنه های بلند به نویسندگی و کارگردابىنبىی علی ‏سمشسممس

زهرخندی به حدیث رتحنتحج مکرر

اردشبریبرر شبریبررخدابىیبىی‏

۴ شهریورماه ١٣٩۶

شب دشنه های بلند،‏ ‏بمنبممایش رند و طنازی است که زبان گزنده ای دارد.‏ شیوه ها و مناسبابىتبىی که برای بیانش

طراحی شده ‏همھهمماهنگ با جهان ژانری انتخابىببىی آن است.‏ برخی از ویژگی هابىیبىی که از ادبیات پست مدرن

مراد می کنیم در شکل و ساختار این مبنتبنن و اجرا،‏ ‏بمنبممایشی شده است.‏ بینامتنیت،‏ ساختارزدابىیبىی از روایت

متعارف و خطی،‏ حضور مولف ‏(در قالب شخصیت ‏مجممججزا)‏ در اثر و شوخی با امر سوبژکتیو…‏ جفنگیت و

ابتذال آ گاهانه در برخی موارد…‏ جعل زمان و مکان ها،‏ شکسبنتبنن زمان ها…‏ جعل واقعیت و انشقاق

امر واقعی در ‏بىببىی ‏سمشسممار واقعیت های فرضی و ‏ممممممکن دیگر...‏ پرداخت به خرده روایت ها و فرامبنتبنن…‏

تناقض و گسست و ‏بهنبههایتاً‏ بازی.‏

در پس این بازی گوشی های تکنیکی و روابىیبىی،‏ شب دشنه های بلند،‏ اما دغدغه مند است و به آفت و

معضلات ریشه داری در این سرزمبنیبنن می پردازد و سعی در نقدش دارد:‏ حسادت وبجببجخل،‏ ‏بجببجحران اصالت

و اوربجیبججینالیته.‏

علی ‏سمشسممس ‏بمنبممایشنامه نویس با تا کید بر دوره ای از تارتحیتحخ تئاتر ایران،‏ مشخصاً‏ دهه ۴٠ و ۵٠ ‏سمشسممسی که

دوره ی شکوفابىیبىی و ‏بجتبجحولات مهم هبرنبرری و فرهنگی نبریبرز در کشور تلقی می شود،‏ مناسبات بغربجنبججی را به طور

مطایبه آمبریبرزی آسیب شناسی می کند که البته به هر حوزه ی اجتماعی دیگر در طول تارتحیتحخ معاصر این

کشور قابل تعمیم است.‏

متفکران بسیاری معتقدند این مقطع ‏(دهه ۴٠ و ۵٠ خوشیدی)،‏ دوره مهمی در تارتحیتحخ هبرنبرر ایران به ‏سمشسممار

می آید و ‏همھهممزمان با ‏بجتبجحولات اجتماعی،‏ تئاتر نوگرای ایران با تشکیل کارگاه ‏بمنبممایش در ‏همھهممبنیبنن دوران شکل

گرفت.‏ یکی از دلایل و جرقه های اصلی تشکیل کارگاه ‏بمنبممایش،‏ کشف و درک ‏بمنبممایشنامه ‏«پژوهشی ژرف

و سبرتبررگ و نو…»‏ عباس نعلبندیان توسط آر ‏بىببىی آوانسیان و کارگردابىنبىی آن بود.‏ ‏بمنبممایشنامه های نعلبندیان از

هیچ ساختار معمولىللىی پبریبرروی ‏بمنبممی کنند،‏ ریشه در شعر دارند و از فرهنگ ایرابىنبىی سبریبرراب می شوند.‏ کارگاه

‏بمنبممایش،‏ جایگاه بسیار مهمی در تارتحیتحخ تئاتر و هبرنبرر ایران دارد و تاثبریبررش بر نسل های بعدی تئاتری

انکارناپذیر است.‏

!144


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

در شب دشنه های بلند،‏ ‏مجممججدد خوشکوش نویسنده ی کم استعدادی در اواسط دهه چهل ‏سمشسممسی است.‏

شعر دوترانه عامه پسند را سروده یا خواهد سرود و کار شاخص دیگری ندارد.‏ در حال خواندن

‏(افسانه های)‏ دکامرون بوکاچیو است تا بتواند نوشبنتبنن ‏بمنبممایشنامه اش را با الهللهھام از آن به ابمتبممام برساند.‏ از

شنیدن خبرببرر روی صحنه رفبنتبنن ‏بمنبممایشی از عباس جوابمنبممرد در سنگلج منقلب می شود و تصمیم جدی برای

انتحار خود با داروی نظافت می گبریبررد!‏ ‏همھهممان شب جبىنبىی ‏بمنبممایشنامه نویس به نام علی ‏سمشسممس،‏ از سال ١٣٩۵

در جسم خواهر ‏مجممججدد در سال ١٣۴۶ حلول می کند و به ‏مجممججدد پیشنهاد می دهد در قبال دادن متبىنبىی از

خودش،‏ چند ‏بمنبممایشنامه ی برتر ‏(به زعم او ( از ۵٠ ساله ی اخبریبرر تارتحیتحخ معاصر ‏بمنبممایش را در اختیارش

بگذارد تا به انتخاب،‏ یکی را به اسم خودش جعل کند و مشهور شود.‏ مبنتبنن در برابر مبنتبنن...‏ ‏بمنبممایشنامه ها

از ‏جمججممله مرگ یزدگرد،‏ ‏بهببههرام بیضابىیبىی…‏ یک دقیقه سکوت،‏ ‏مجممجحمد یعقو ‏بىببىی…‏ ‏تحپتحچ ‏بجببجچه های پشت خط نبرببررد،‏

علبریبررضا نادری…‏ رقص روی لیوان های،‏ امبریبرررضا کوهستابىنبىی و...‏ می با شند.‏ از آبجنبججا که خوشکوش در

اواسط دهه ۶٠ ‏سمشسممسی خواهد مرد،‏ گزینه مرگ یزدگرد برایش فرصت تاربجیبجخی مناسبىببىی است.‏ سپس به

خواب می رود و در نیمه دوم ‏بمنبممایش خواب اجرای ‏بمنبممایشنامه اش را می بیند که به صورت کمدی دلارته

‏(که گفته می شود شباهت هابىیبىی با ‏بمنبممایش ‏بجتبجخت حوضی ایرابىنبىی دارد)،‏ کارگردابىنبىی می شود و به طور تعمدی

تصنعی به نظر می رسد چرا که احتمالاً‏ قرار است نوع کیفیت کاری او و ‏سمشسممس جبىنبىی!‏ در این ‏بمتبممهید

منعکس شود.‏

علی ‏سمشسممس ‏بمنبممایشنامه نویس شب دشنه های بلند با زیرکی وضعیت تاربجیبجخی،‏ سیاسی،‏ اجتماعی و فرهنگی

پنجاه سال معاصر ایران را ذیل مضمامبنیبنن ‏بمنبممایشنامه های ذکرشده به ذهن و خوانش ‏مجممجخاطبشان ارجاع

می دهد و ‏بجببجخشی از ‏بجتبجحلیل و قضاوت درباره ی موضوعابىتبىی از ‏جمججممله جنگ،‏ قتل های سیاسی،‏ نقد قدرت،‏

زبان و فرهنگ را به سپهر ذهبىنبىی ‏مجممجخاطبانش می سپارد.‏

طراحی صحنه ‏بمنبممایش با استفاده خلاقانه از نقش حروف درهم و یا روی دایره،‏ یادآور نقاشی‐خط ها و

آثار فرامرز پیلارام و حسبنیبنن زنده رودی می باشد.‏ نقاشان و هبرنبررمندان مدرنیسبىتبىی که عناصر فرهنگ

ایرابىنبىی در کارهایشان عجبنیبنن بوده است.‏ این طراحی خلاق و متناسب با مضامبنیبنن و ارجاعات ‏بمنبممایش

است.‏

‏مجممججدد خوشکوش هنگامی که از شخصیت علی ‏سمشسممس جن،‏ خبرببرر تعطیلی کارگاه ‏بمنبممایش را در آینده،‏

می شنود بسیار خوشحال می شود و آدم های کارگاه ‏بمنبممایش را قربىتبىی های درباری می نامد.‏ در واقع او بقا و

زیست فکری خود را منوط به حذف آدم هابىیبىی مثل آر ‏بىببىی آوانسیان،‏ عباس نعلبندیان و...‏ و بزرگابىنبىی

مانند ‏بهببههرام بیضابىیبىی و عباس جوابمنبممرد و...‏ می داند.‏ آر ‏بىببىی آوانسیان در مصاحبه ای چندسال پیش گفته

است:‏ یکی از دلایل بسته شدن کارگاه ‏بمنبممایش حسادت حرفه ای ها بود.‏ قبل از تعطیلی کارگاه توام با

وقوع انقلاب برخی آدم های تئاتر آن را به تعطیلی کشانده بودند.‏

دهه ۴٠ ‏سمشسممسی که ‏همھهممراه بالا رفبنتبنن آهنگ رشد اقتصادی،‏ به دوران طلابىیبىی اقتصاد و ادبیات و هبرنبرر معاصر

مشهور است در عبنیبنن حال زمان پرتنش و بسیار پرتناقضی در تارتحیتحخ معاصر ایران قلمداد می شود.‏ گفتمان

!145


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

ا کبرثبرریت روشنفکری در آن دوران به دلیل استبداد و ‏بجتبججدد آمرانه و از بالا بر اساس ‏بجتبجحلیل بالادسبىتبىی

لزوم ‏مجممجخالفت با دستگاه حا کمه تنظیم می شد.‏ بابک اجمحجممدی ‏(مولف،‏ مبرتبررجم،‏ منتقد هبرنبرری و پژوهشگر

متولد ١٣٢٧ و نویسنده کتاب حقیقت و زیبابىیبىی)،‏ دهه چهل را دهه تضادها می داند.‏ دهه ای که ایران

درگبریبرر ‏بجتبجحولىللىی سریع،‏ آمبریبرزه ای بود از کهنه و نو.‏ اجمحجممدی می نویسد:«دهه چهل با شعار عقلانیت و ‏بهببههبود

تولید اقتصادی آغاز شد اما جنون شاهانه کار را به جشن های تاج گذاری و ٢۵٠٠ سال سلطنت ایرابىنبىی

کشاند.‏ در دهه چهل گنج قارون پرفروش ترین بود اما جابىیبىی دیگر چشمه،‏ رگبار و گاو ساخته می شدند.‏

کارگاه ‏بمنبممایش با سرمایه تلوزیون ملی برپا شد تا گلدونه خابمنبمم و مش رحیم اسمسسمماعیل خلج از ژرفای فقر

جامعه به سخن آیند.‏ گروتفسکی در باغ فردوس اثر درخشان چون ‏همھهممیشه شازده را اجرا کرد ‏(که

درباره شکنجه و ‏بمنبممایش آن بود)‏ اما طبرنبرز تلخ آبجنبججا بود که این ‏بمنبممایش در کشوری بر صحنه می رفت که

شکنجه جسمابىنبىی در زندان هایش راتحیتحج بود.»‏

در پرتو ‏همھهممبنیبنن فضا سعیدسلطان پور،‏ شاعر،‏ ‏بمنبممایشنامه نویس و کارگردان تئاتر و از بنیان گذاران چپ گرای

ابجنبججمن ‏بمنبممایش ایران انتقادات شدیدی به کارگاه ‏بمنبممایش و حضور کارگردانابىنبىی مانند بروک و گروتفسکی در

ایران داشتند.‏ او نتیجه ی فعالیت تلویزیون و امکاناتش را در جلب کارکنان تئاتر،‏ آلوده شدن تدربجیبججی

تئاتر به مدرنیسم ‏بىببىی بند و بار می دانست که اهمھهممیت ‏مجممجحتوا را به شدت منکر شده و شکل های آبسبرتبرره به

تئاتر ‏بجتبجحمیل می کند و اساساً‏ این گونه تئاتر را تئاتر اربجتبججاعی می دانست.‏ سلطان پور،‏ گروتفسکی را

ایده آلیست دوآتشه و ‏مجممجحتوای تئاترش را در ‏بهنبههایت بیمارگونه می دید.‏

در ‏بمنبممایش شب دشنه های بلند،‏ ‏مجممججدد خوشکوش سبیل پرپشبىتبىی دارد که در آن سال ها شاید ‏بمنبمماد طیف

مشخصی از فعالبنیبنن سیاسی و فکری بود.‏ آیا ‏همھهممه فعالبنیبنن و منتقدین آن سال ها،‏ ‏بىببىی استعداد و حسود

بودند؟ به نظر می رسد ‏بجتبجحلیل شرایط روشنفکری و تئاتری در آن زمان به مداقه و البته آسیب شناسی و

بازخوابىنبىی ‏همھهممه جانبه تری نیاز دارد و هرگونه یکسره انگاری،‏ شاید نادیده انگاشبنتبنن تارتحیتحخ و حذف

‏بىببىی انصافانه ی ظرفیت ها و انرژی های فکری و ‏مجممجحرک دوران خودش تلقی شود؛ هرچند که زمان سنگ

‏مجممجحک ‏بىببىی بدیلی است برای ثبوت شکست تفکر جزمی و ایدئولوژیک که ریشه های خلاقیت و ماندگاری

را ‏بىببىی رجمحجممانه می خشکاند.‏

مراسمسسممی ‏بجتبجحت عنوان ‏«شب ‏بجنبجخبگان غایب»‏ در اردیبهشت ١٣٩٣ توسط کانون کارگردانان خانه تئاتر

برگزار شد که طی آن از تلاش های عباس جوابمنبممرد،‏ فرهاد مهندس پور و حامد ‏مجممجحمدطاهری به عنوان سه

‏بجنبجخبه از سه نسل ‏مجممجختلف تئاتری کشور،‏ تقدیر شد با تا کید بر اینکه چرا آبهنبهها دیگر سال هاست در ایران

تئاتر کار ‏بمنبممی کنند.‏ حسبنیبنن پا کدل در آن مراسم از ‏بجببجخل و حسدی سخن راند که بلای جان برخی

هبرنبررمندان شده است که ‏بمنبممی گذارد آبهنبهها رشد و بالندگی دیگر هبرنبررمندان را ببینند.‏ او معتقد بود ‏بجببجخل و

حسادت مانند سرطان به جان برخی از اهالىللىی تئاتر افتاده است و باعث توقف شده است.‏ گو ‏بىیبىی این

حدیث پراندوه،‏ ریشه به تارتحیتحخ بسته و مکرر است.‏

!146


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

هبرنبرر و هبرنبررمندان آینه ی جامعه ی خویش هستند.‏ امید که این آینه،‏ هرچه بیشبرتبرر از زشبىتبىی ها و پلشبىتبىی ها

زدوده شود و باشد که استعدادهای جسور این سرزمبنیبنن،‏ پویاتر و آسوده تر به کار خلاقه مشغول باشند

و هرگز ناامید نشوند.‏

منابع:‏

‏‐خرم زاده اصفهابىنبىی،‏ ستاره‐‏ کارگاه ‏بمنبممایش از آغاز تا پایان ‎١٣۵٧-١٣۴٨‎‏،انتشارات افراز ١٣٨٧

‏‐مجممججله اندیشه پویا ‏سمشسمماره ١٢، آذر و دی ماه ١٣٩٢

‏‐بابک اجمحجممدی،‏ دهه تضادها،‏ ‏مجممججله اندیشه پویا ‏سمشسمماره ١٢

‏‐ایرنا،‏ مهرنیوز،‏ برنامه ‏بمتبمماشای ‏بىببىی ‏بىببىی سی

شب دشنه هاى بلند

نویسنده،‏ طراح و کارگردان:‏ على ‏سمشسممس

بازیگران:‏ ‏(به ترتیب ورود به صحنه)‏ سام کبودوند،‏ فرزین ‏مجممجحدث،‏

مرضیه وفا مهر،‏ رامبنیبنن سیاردشبىتبىی،‏ مارال فرجاد،‏ سجاد تابش

راوی:‏ پوریا شکیبابىیبىى

‏بهتبههیه کننده:‏ نشاط پور فراهابىنبىى

طراح صحنه:‏ امبریبرر حسبنیبنن دوابىنبىى

طراح لباس:‏ مقدى شامبریبرریان

طراح موسیقى:‏ بابک کیوابىنبىى

طراح گر ‏بمیبمم:‏ ‏بمثبممبنیبنن سالک،‏ ‏سمسسممیه فراهابىنبىى

طراح نور:‏ على کوزه گر

طراح گرافیک:‏ احسان نقابت

مشاور جلوه هاى بصرى:‏ کر ‏بمیبمم لحمى

دستیار اول کارگردان و برنامه ریز:‏ الهللهھه برادران

دستیار کارگردان:‏ ‏مجممجحمد زکى زاده

منشى صحنه:‏ رایکا ابراهیمى

دستیاران لباس:‏ عسل صابر وحید،‏ دینا یوسف پور

عکاس:‏ مهدى آشنا

ساخت تبریبرزر:‏ على فتحى،‏ على ‏سمشسممس

مدیر روابط عمومى و مشاور رسانه:‏ آیدا اورنگ

مدیر امور تبلیغات:‏ علبریبررضا حسیبىنبىى،‏ فرید حسیبىنبىى

تئاتر مستقل ‏بهتبههران

یکشنبه ٠١ مرداد ١٣٩۶ تا ‏جمججممعه ٣١ شهریور ١٣٩۶

زمان:‏‎١٩:٠٠‎

مدت:‏‎١‎ ساعت

‏بهببهها:‏ ٣٠,٠٠٠ و ٠٠٠,٣۵ تومان

!147


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

٣٣. زبان ‏بمتبممشک های وحشی به کارگردابىنبىی شیوا مسعودی

زبان ‏بىببىی جان با مدلول های نامعلوم

اردشبریبرر شبریبررخدابىیبىی‏

١١ شهریورماه ١٣٩۶

‏«زبان ‏بمتبممشک های وحشی»،‏ در قالب طرح داستان یک زن و شوهر در آستانه جدابىیبىی،‏ با توسل به

اسطوره و زبان به لایه های عمیق و گسبرتبررده تر روابىنبىی،‏ سیاسی و اجتماعی ساحت انسابىنبىی در این جامعه

ریشه می دواند تا در ‏بهنبههایت طرحی تقدیرگرایانه از تنهابىیبىی اش درافکند.‏

دنیا و داوود در دهمھهممبنیبنن سالگرد ازدواج شان تصمیم گرفته اند برای آخرین بار برای دیدن مادر دنیا به

‏سمشسممال ایران سفر کنند و بعد از برگشبنتبنن از یکدیگر جدا شوند.‏ این آیبنیبنن هر سال تکرار شده است.‏ کل

‏بمنبممایش در دنیای بینابیبىنبىی واقعیت و خیال رخ می دهد.‏ طراحی های صحنه و نور ‏بمنبممایش شاعرانه و

سوررئالیسبىتبىی است و با مضامبنیبنن ‏بمنبممایشنامه ‏همھهممراهی می کند.‏ استفاده از مولبىتبىی مدیا،‏ به ‏لحللححاظ زیبابىیبىی شناخبىتبىی،‏

‏بمتبمماتیک و انتقال گسست زمان ها و مکان ها و…‏ کارآمد است.‏

سفرهای این زن و مرد گو ‏بىیبىی روایبىتبىی معاصر از سفر پیدایش می باشد.‏ سفری که وارونه زاییدن است.‏

این وارونگی در کلیت ‏بمنبممایش معنا می یابد.‏ ‏بمتبممامی مناسبات و اتفاقات در خارج از زمان خطی پیشیبىنبىی یا

پسیبىنبىی معمول،‏ ناظر به روایت است.‏ پسرک جوان خارج از روال حضور زن و مرد بر روی صحنه ظاهر

می شود که بر صندلىللىی های اتومبیل نیمه شده و پشت تورهای نازک نشسته اند.‏ گاهی با اسکیت حرکت

می کند و رو به ‏بمتبمماشا گران حرف می زند و از نقشه ی قتل این زوج در جاده صحبت می کند.‏ در واقع

جابىیبىی ایستاده که ‏بمتبممام ‏لحللححظات زندگی زن و مرد را می شناسد.‏ او در قالب شخصیت های ‏مجممجختلف بر آبهنبهها

ظاهر می شود.‏ ‏بمتبممشک فروش،‏ تعمبریبررکار اتومبیل،‏ رستوران داری که گوشت آدم می پزد و حبىتبىی

پسرنوجوابىنبىی که حسادت داوود را به دلیل جلب توجه دنیا به او برمی انگبریبرزد و چه بسا در ناخودآ گاه

روایت دلالت های ادیپ وار برمی سازد.‏ پسر مرموز شبیه ملک المللمموت نبریبرز هست.‏ زن و مرد او را در

هاله ای از ابهببههام به یاد می آورند.‏ پسرک یا دخبرتبررک ‏بمتبممشک فروش جاده.‏ اما او دانیال،‏ فرزند هنوز به دنیا

نیامده این دو است و در حقیقت در حال جدال با تقدیرش می باشد.‏ دانیال ‏بمنبممی خواهد به این دنیا پا

بگذارد.‏ در تلاش است در فرصت مناسب والدینش را در آن شب بارابىنبىی جاده به کشبنتبنن دهد تا

نطفه اش بسته نشود.‏ او با تقدیرش به مبارزه برخاسته است.‏

!148


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

در لایه های زیرین مبنتبنن ‏«زبان های ‏بمتبممشک های وحشی»،‏ با نشانگان و ارجاعات فراوابىنبىی از اسطوره و

تارتحیتحخ مواجه هستیم.‏ در آن شب بارابىنبىی و جاده ابجنبجحرافىففىی ناآشنا ‏همھهممه ی شرایط برای تصادف و یا به دره

فروافتادن اتومبیل داوود و دنیا مهیا شده بود اما آبهنبهها خودشان را به هر ‏بجنبجحوی به هتل بابُل رساندند تا

روز بعد به ‏سمسسممت خانه مادر دنیا حرکت کنند و درست در ‏همھهممان شب نطفه ی دانیال بسته شد و آن دو

دیگر از هم جدا نشدند اما مقدر شد حرف یکدیگر را نفهمند و تا آخر عمر در کنار یکدیگر تنها ‏بمببممانند.‏

دانیال خواب زندگی آبهنبهها را تعببریبرر می کند.‏

پنداری زن و مرد نه به هتل بابُل که به برج بابِل در پایتخت ‏بمتبممدن باستابىنبىی بابِل پا گذاشتند.‏ به خشم و

لعن خدای زیگورات گرفتار آمدند و ‏مجممجحکوم به سکوت و نافهمی زبان یکدیگر شدند که عاقببىتبىی به جز

تنهابىیبىی ابدی برایشان متصور نیست.‏ حالا بدینسان با خشم خدای زیگورات قبیله زبان قبیله دیگر را

‏بمنبممی فهمد،‏ حا کم زبان ‏مجممجحکوم و زن و مرد حرف یکدیگر را ‏بمنبممی فهمند.‏ دیگر انسان ها به زبان واحد

سخن ‏بمنبممی گویند.‏

گو ‏بىیبىی شخصیت ها در ‏«زبان ‏بمتبممشک های وحشی»‏ در میانه جاده ای رها شده اند و خاطرات از رویشان

عبور می کنند.‏ ماجراهابىیبىی که اتفاق افتاده اند و پایان گرفته و نبریبرز خاطرابىتبىی که از آینده می آیند و هنوز به

وقوع نپیوسته اند اما چون درباره شان صحبت می شود آبهنبهها را به خاطره بدل می کند.‏

دنیا در حال تدریس افعال ‏مجممججهول انگلیسی در کلاس بود که برای اولبنیبنن بار داوود را می بیند.‏ رابطه

ببنیبنن شان شکل می گبریبررد اما وضعیت ‏مجممججهول عشق شان هرگز معلوم ‏بمنبممی شود.‏ در شروع ‏همھهممه چبریبرز

شورانگبریبرز است.‏ آبهنبهها در حال ا کتشاف ‏همھهممدیگرند،‏ زن قاره ای مرموز و کشف نشده...‏

اما از سال سوم معلوم می شود ا کتشافات قاره جسم به آموزش درک زبان تن ‏بمنبممی ابجنبججامد و این زوج

مانند بسیاری از زوج های دیگر با مشکل فهم زبان یکدیگر مواجه می شوند.‏ با هم زندگی می کنند اما

حرفىففىی برای گفبنتبنن به یکدیگر ندارند یا یکدیگر را ‏بمنبممی بینند.‏ نگاه ‏بمثبممیبىنبىی در طرح زبان بدن و موضوع

برانگبریبرزانندگی بسیار حایز اهمھهممیت و جسورانه است.‏ دنیا متوجه می شود داوود دیگر زبان جسم اش را

‏بمنبممی فهمد.‏ این نافهمی در زبان تنانه یکی از ارکان اصلی فروپاشی رابطه است.‏ دنیا به ترفند دروغبنیبنن

زبان بارداری متوسل می شود اما کارگر ‏بمنبممی افتد.‏ زبان در حد حرف‐کد تقلیل می یابد.‏ حروف ابتدابىیبىی

کلمات یک ‏جمججممله به بسته های پیشنهادی مفهومی بدل می شود و بدین ترتیب زبان از ‏مجممجحتوای انسابىنبىی اش

در رابطه ‏بهتبههی شده و در حد فرمول ریاضی و کدگذاری فروکاسته می شود.‏ داوود دانشجوی دکبرتبرری

زبان های باستابىنبىی است.‏ درگبریبرری هابىیبىی با مسئولبنیبنن دانشگاه و دیگران پیدا می کند و از دفاع از تزش

بازمی ماند.‏ از دانشگاه اخراجش می کنند.‏ برای مدبىتبىی بازجو ‏بىیبىی و در بیابان ها رها می شود و حر ‏بمیبمم

شخصی اش مورد ‏بجتبججسس قرار می گبریبررد.‏ ‏همھهممه این مسایل بر زندگی شخصی اش و دنیا تاثبریبرر بدی

می گذارد.‏

آیا واقعا بازجوها برای ‏بجتبجخریب زندگی داوود به دروغ از رابطه اش با دانشجویان دخبرتبررش گفته بودند؟

آیا مردی که دنیا در دفبرتبررچه یادداشتش از او نوشته و وصف اش کرده بود فقط خواست ذهبىنبىی و زاده ی

!149


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

‏بجتبجخیل اش بوده است؟…‏ هر دوی آبهنبهها قرص های آرامبخش مصرف می کنند و دیگر به یکدیگر اعتماد

ندارند.‏ از سوی دیگر به ‏مجممجحاق کشیدن زبان اعبرتبرراض و نقد در عرصه عمومی باعث گزندگی و

پرخاشگری زبابىنبىی در عرصه خصوصی و حر ‏بمیبمم خانه می شود.‏ دیگر آدم های کمبرتبرری در عرصه زبان

اجتماعی اعبرتبرراض جدی می کنند.‏ چرا که شاید ‏بمنبممونه ی توطئه آمبریبرز فرستادن میبىنبىی بوسی به ته دره را

دیده اند که سرنشینانش ‏همھهممگی نویسندگابىنبىی با زبان اعبرتبرراض بوده اند.‏ این اتفاق به منظور ارعاب زبان به

انفعال در زبان می ابجنبججامد.‏ انفعال،‏ جان زبان را می گبریبررد و خونش را می خشکاند و نا کارآمدش می

سازد.‏ داوود دیگر از ‏همھهممه می ترسد و به ‏همھهممه شک می کند.‏ او به دنیا می گوید چون هیچ کسی نیست،‏

اینقدر می ترسد.‏ آبهنبهها از نفرین شدگانند.‏

در آخر دانیال می پرسد چرا یا باید بکشیم یا کشته شو ‏بمیبمم؟ یا قابیل باشیم یا هابیل؟…‏ آیا راه سومی

وجود ندارد؟ رویکرد ‏بمنبممایش در کلیتش تقدیرگرایانه است و به نظر ‏بمنبممی رسد با خوانش ذاتگرابىیبىی که بر

امر زبان دارد امکان راه سوم را دست کم در فهم زبان مشبرتبررک میسر بداند.‏ حالا رویاها به یک طرف

می روند و واقعیت به طرف دیگر.‏ آیا باید به فهم زبان مشبرتبررک امیدوار بود یا در پناه تنهابىیبىی ابدی فرو

رفت؟

زبان ‏بمتبممشک های وحشی

نویسنده:‏ نغمه ‏بمثبممیبىنبىی

کارگردان:‏ شیوا مسعودی

بازیگران:‏ ‏(به ترتیب حروف الفبا)‏ صابر ابر،‏ علی شادمان،‏

الهللهھام کردا

طراح صحنه:‏ Mopstudio

طراح لباس:‏ غزاله معتمد

آهنگساز و طراح صدا:‏ ‏مجممجحمدرضا جدیدى

طراح نور:‏ صبا کسمابىیبىی

طراح گرافیک:‏ صالجللجح تسبیحى

‏بهتبههیه کننده:‏ ابمیبممان یزدى

‏مجممججرى طرح:‏ ‏مجممجحمد قدس

مدیر تولید:‏ هادى شیخ الاسلامى،‏ امبریبررسپهرتقى لو

مدیر اجرا:‏ ‏بهببههزاد اسحافىقفىى

منشی صحنه:‏ تیام کر ‏بمیبممابىئبىی

مدیران صحنه:‏ سینا ا کبرببررى،‏ مر ‏بمیبمم ضمبریبرریان

!150


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

گروه صحنه:‏ آلاله امبریبرری،‏ هانیه شجاع،‏ حجت حسیبىنبىی،‏ سینا فراهابىنبىى

ساخت تبریبرزر:‏ مهرداد متجلی

عکاس:‏ فرهاد ‏بجنبججداد

ناظر فبىنبىی دکور:‏ قاسم غضنفری

ساخت دکور:‏ سپهر ‏مجممجحمودی،‏ رضا ‏بجتبجحقیقی،‏ گروه صحنه ایگو

دستیار طراح نور:‏ نیلوفر سادابىتبىی

دستیار لباس:‏ ‏بىببىى تا نصر

دوخت لباس:‏ ‏سمسسممیه عبدالحللححسیبىنبىى

دوخت کلاه:‏ معصومه حسیبىنبىى

دستیار موسیقى:‏ ‏بهببههروز سیفى

‏بجپبجخش تصاویر ویدئو ‏بىیبىى:‏ مصطفا مرادیان،‏ عطیه حبیبىببىى

مدیر تبلیغات:‏ علبریبررضا حسیبىنبىى،‏ فرید حسیبىنبىى

مدیر تبلیغات ‏مجممججازى:‏ امبریبرر قالیچی ها

حامى تبلیغات ‏مجممججازى:‏ آریان امبریبررخان ‏(فیلم نیوز)‏ و تئاتر بازها

‏بمتبمماشاخانه پالبریبرز،‏ سالن ١

دوشنبه ٠٩ مرداد ١٣٩۶ تا چهارشنبه ٢٢ شهریور ١٣٩۶

زمان:‏ ۴۵:١٨

مدت:‏ ١ ساعت و ٢٠ دقیقه

‏بهببهها:‏ ۴٠,٠٠٠ تومان

!151


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

٣۴. ‏بمنبممی تونیم راجع ‏بهببههش حرف بزنیم به کارگردابىنبىی جابر رمضابىنبىی

ماهی مرده ی دریاچه

اردشبریبرر شبریبررخدابىیبىی‏

٢۴ شهریورماه ١٣٩۶

‏«بمنبممی تونیم راجع ‏بهببههش حرف بزنیم»،‏ ‏بمنبممایشی درباره انکار حقیقت مسئله ساز از سوی قدرت سرکو ب گر

است..‏ اتفاقابىتبىی که با ساختارهای قدرت مسلط ناسازگار باشد و بدین ترتیب ارکان و پایه هایش را سست

و ناابمیبممن کند.‏ در چنبنیبنن شرایطی قدرت مستبد سعی دارد در جهت انتفاع و بقایش هر نوع اتفافىقفىی که نظم

موجود را به خطر بیاندازد،‏ کتمان یا حذف کند.‏

در این ‏بمنبممایش با جهان گوتیک و دهشتبار و تبریبرره ای از مفهوم قدرت روبه رو هستیم که البته به طور

کامل در طراحی ها و بازی ها اجرابىیبىی نشده است.‏

کل ‏بمنبممایش در پشت مبریبرز شامی به طول صحنه و در میانه جایگاه ‏بمتبمماشا گران می گذرد.‏ پدر قدرت مدار

خانواده بر سر مبریبرز نشسته و روبه رویش آن طرف شخصیت راوی قرار دارد.‏ اعضا خانواده پنهان و

آشکار در دور مبریبرز درباره موضوع گم شدن ‏(غیبت)‏ خواهرشان،‏ مهرناز صحبت می کنند اما اجازه

ندارند درباره دلیل و حقیقت ماجرا،‏ کلامی بر زبان بیاورند.‏ ماجان،‏ مادری ضعیف و ‏بجتبجحت سلطه پدر

‏(بابات)‏ است و شریک جنایت او در نادیده گرفبنتبنن حقیقت...‏ مبریبرز ‏مممممملو از ما کاروبىنبىی ‏بجپبجخته و سبرببرزبجیبججات و

نوشیدبىنبىی است که بدون آداب متمدانه ا ی در سراسر مبریبرز ‏بجپبجخش شده است.‏ بوی غذا در فضا آ کنده است.‏

سفره رنگبنیبنن ‏بهپبههن شده با ‏سمشسممعدابىنبىی های رویش بر مکنت و ثروت صاحب آن تا کید دارد و شیوه چینش

آن شاید خبرببرر از نوکیسه گی و ناشریف بودنش می دهد.‏

در کنار ‏بمتبممهید به کار انداخبنتبنن حس بویابىیبىی ‏مجممجخاطب،‏ این مبریبرز حس اسمشسممبرئبرزازآور تطمیع و اجبار به سکوت

اعضا خانواده را نبریبرز تداعی می کند.‏ ‏همھهممچنبنیبنن غذا،‏ ابزاری برای خفه کردن صدای معبرتبررض می شود.‏ فرید

یکی از فرزندان خانواده در عبنیبنن حال که غذا می خورد و ‏فىقفىی می کند،‏ سعی دارد از دردی بگوید که

مهرناز را به ترک خانه واداشته بود.‏ فربد که پسر بزرگ خانواده و نگهبان جبرببرروت پدری و اجرا کننده ی

!152


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

فرامبنیبنن اش است به دستور پدر فرید را گروتسک وار با ما کاروبىنبىی های روی مبریبرز خفه می کند و رویش سس

قرمز می ریزد.‏

راوی در ‏بمنبممایش،‏ گاه و ‏بىببىی گاه به معرفىففىی شخصیت ها و توصیف حرکات و حالت های آبهنبهها در صحنه و

وا کنش هایشان در قبل و بعد از اتفاق می پردازد.‏ برخی اوقات گویا مهرناز را که در واقع مرده است اما

بر سر مبریبرز شام حضور دارد،‏ خطاب قرار می دهد و اوضاع خانه را در غیاب مهرناز برایش شرح

می دهد.‏ در واقع راوی،‏ سخنگوی وضع موجود است و البته گاهی هم توصیفاتش با اتفاقابىتبىی که روی

صحنه می افتد تطبیق کامل ‏بمنبممی یابد.‏ زبان ‏بمنبممایش ابهیبههام دارد و ضمن تفاوت هابىیبىی با زبان روزمره گاه گنگ

است و فضای تبریبرره و سیاه پر درد را شعرگونه توصیف می کند.‏ ببنیبنن زبان اعضا این خانواده عجیب و

زبان راوی تفاوت چندابىنبىی به گوش ‏بمنبممی رسد و ‏بمتبممایز زبابىنبىی دو شکل روایت در ‏بمنبممایش ‏(زبان راوی و زبان

شخصیت ها)‏ ‏مجممجحسوس نیست.‏ راوی رسانه توضیح دهنده بدبهیبههیات این اجتماع بسته است و نه صدای

برملا کننده واقعیت ها و افشا کننده دردهای پنهابىنبىی.‏ اجتماعی مسدود که در و گشودگی به جهان ببریبررون

را ‏بمنبممی پسندد.‏

در قسمت ابتدابىیبىی ‏بمنبممایش مامورین در حال جستجوی مهرناز هستند.‏ بابات به فربد دستور می دهد از

طریق موبایل به مامورین بگوید هر طوری شده دخبرتبررش را پیدا کنند وگرنه عواقب بدی درانتظارشان

خواهد بود چرا که او یک آدمجممجخوار است.‏ بالاخره خبرببرر می رسد کسی در دریاچه غر ‏بىببىی شهر خودش را

غرق کرده است..‏ شب هنگام دیده شده کسی آهسته به داخل دریاچه قدم زده و دیگر از آبجنبججا

ببریبررون نیامده..‏ مهشید کوچکبرتبررین دخبرتبرر،‏ ‏بمتبممام مدت گوشی تلفن ‏همھهممراهش در دستش می باشد و در

پیام هابىیبىی خوانده بود:‏ چگونه در جریان زندگی غرق می شو ‏بمیبمم؟..‏ چگونه شد ‏بمنبممی دانیم که نه چون

شنا گران که مانند مردگان در آب مانده ابمیبمم.‏ مادر می گوید دخبرتبررش شنا بلد نبوده است و ا گر زنده بود و

برمی گشت بوی ماهی می گرفت ‏همھهممه جا...‏ ماجان اعبرتبرراف می کند که او مهرناز را با حال نزار و دردمندش

از خانه رانده است.‏ در اینجا فاز انکار گم شدن مهرناز از سوی خانواده شروع می شود.‏ پدر می گوید

به مامورین بگویید او در خانه است.‏ حبىتبىی می خواهند با استفاده از شباهت صدای مهوش،‏ ثابت کنند

مهرناز در خانه سالمللمم است.‏ بابات می گوید:‏ کدام شب؟ کدام رفبنتبنن؟ کدام اتفاق؟

این اجبار ظالمللممانه افراد خانواده به سکوت در برابر مرگ مهرناز سلاخی حقیقت است.‏ فریبرببررز پسر سرباز

خانواده هم که ‏بجتبجحت تاثبریبرر خشونت وسواس زای ‏مجممجحیط نظامی دچار مشکل است فقط با ‏جمججممله ‏«هیچ چبریبرز

حال به هم زن تر از آدمبریبرزادی نیست که جلوی حرف زدن خودشو می گبریبرره»،‏ اعبرتبرراضش را خابمتبممه

می دهد.‏

!153


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

اعضای خانواده با سکوت به ‏همھهممدسبىتبىی با این ظلم شریک هستند.‏ در این خانواده فضای گفتگوی سالمللممی

برقرار نیست و ‏همھهممبنیبنن منشا شروع انواع خشونت است.‏ حذف و نادیده گرفبنتبنن مهرناز قربابىنبىی،‏ خشونبىتبىی به

شدت و ‏همھهممسنگ مرگ او است.‏ در پایان ‏بمنبممایش مهرناز مرده شروع می کند به سخن گفبنتبنن از دردهایش..‏

می تواند حرف بزند چون دیگر گوش شنوابىیبىی نیست.‏

جابر رمضابىنبىی،‏ از استعدادهای جسور تئاتر نوگرا و ‏بجتبججر ‏بىببىی است.‏ ‏بمنبممایش های فکرشده و خلاق و قابل

تاملی بر روی صحنه برده است.‏

در ‏بمنبممایش ‏«بمنبممی تونیم راجع ‏بهببههش حرف بزنیم»‏ به نظر می رسد پیچیده ‏بمنبممابىیبىی در زبان و اجرا برای پنهان

کردن موضوعی آشکار و رو به کار گرفته شده است.‏ این گنگی و ابهببههام صرفا برای پنهان کردن خط

داستابىنبىی اصلی ‏(مساله ‏بجتبججاوز و خودکشی دخبرتبرر خانواده)‏ و تعلیق به کار رفته است و فاقد روندی

مکاشفه گر و تاویل پذیری از یک مبنتبنن لایه لایه می باشد که خشونت ‏(بجتبججاوز)‏ و تبعات گسبرتبررده سکوت و

انکار آن را از سوی یک دستگاه فکری قهقرابىیبىی و تام گرا ‏بمنبممایشی می کند.‏ هر چند که مضامبنیبنن پرداخته

شده در ‏بمنبممایش از ‏جمججممله پدر سرکوبگر،‏ سخن نگفبنتبنن از درد،‏ فقدان دیالوگ سالمللمم در خانواده،‏ تطمیع و

ارعاب اعضای خانواده برای سکوت و نفی عضو طردشده ‏(به هر دلیل)‏ و اعمال خشونت و حذف

قربابىنبىی شونده به جای قربابىنبىی کننده و...‏ تعمیم پذیر است و ‏بمتبممثیل شجاعانه از یک عرصه بزرگ تر قلمداد

می شود.‏

!154


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

‏بمنبممی تونیم راجع ‏بهببههش حرف بزنیم

نویسنده:‏ پیام سعیدی

دراماتورژ:‏ ‏مجممجحمد چرم شبریبرر

کارگردان:‏ جابر رمضابىنبىی

بازیگران:(به ترتیب حروف الفبا)‏ شیوا ابراهیمی،‏ علی

باقری،‏ آتیلا پسیابىنبىی،‏ اصغر پبریبرران،‏ نگار جواهریان،‏ ابمیبممان

صیاد برهابىنبىی،‏ نیکامهر غفاریان،‏ مر ‏بمیبمم نورمجممجحمدی

‏بهتبههیه کننده:گروه تئاتر سوراخ تو دیوار

طراح صحنه:‏ مرتضا فربد

طراح لباس:‏ نگار نعمبىتبىی

طراح نور:‏ صبا کسمابىیبىی

طراح گر ‏بمیبمم:‏ ماریا حاجیان

طراح پوسبرتبرر:‏ علی باقری

عکاس:‏ احسان نقابت

مدیر تولید:‏ مهرداد ‏بهببههاالدیبىنبىی

دستیار کارگردان و برنامه ریز:‏ ‏مجممججتبا شفیعی

گروه کارگردابىنبىی:‏ میلاد ‏مجممجحمدی عمادی

عکاس:‏ احسان نقابت

روابط عمومی و امور رسانه:‏ عسل عباسیان

تبلیغات ‏مجممججازی:‏ امبریبرر قالیچی

مدیریت تبلیغات:‏ گروه تبلیغات وی یو

ویدیو:‏ مسعود علی ‏مجممجحمدی

ایرانشهر ‐ سالن استاد ‏سمسسممندریان

٠٨ شهریور تا ٠۶ مهر ١٣٩۶

ساعت:‏ ٢١:٠٠

مدت:‏ ١ ساعت و ۵ دقیقه

‏بهببهها:‏ ۴٠,٠٠٠ تومان

!155


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

٣۵. غسال خونه به کارگردابىنبىی مصطفی ملک مکان

عشق و ایثار در وادی بیهودگی؟

اردشبریبرر شبریبررخدابىیبىی‏

٢۵ شهریورماه ١٣٩۶

غسال خونه ‏بمنبممایشی است که با نوعی واقع ‏بمنبممابىیبىی چرک در ابتدا،‏ به فضابىیبىی وهمھهممی و شبه ابزورد در انتهایش

می رسد.‏ طراحی و فضاسازی قابل توجهی دارد اما نابسندگی ها و تناقضابىتبىی در ‏مجممجحتوا و نارسابىیبىی هابىیبىی در

شخصیت پردازی،‏ کلیت این ابمتبممسفر را در انتقال مفاهیم احتمالىللىی مستبرتبرر در ‏بمنبممایشنامه و تاثبریبررگذاری لازم،‏

‏بىببىی اثر کرده است.‏

‏بمنبممایش درباره تنها غسال خانه شهری در دوران جنگ ‏بجتبجحمیلی است که اداره کننده ‏(رییس)‏ آن تعهدی

برای خودش قائل است.‏ اینکه شهدابىیبىی را که به آن غسال خانه فرستاده می شود تک به تک شناسابىیبىی و

مرتب کنند ‏(چون شهدا احتیاج به غسل ندارند)‏ و به خانواده هایشان ‏بجتبجحویل دهند.‏ دخبرتبررش و سایر

کارمندان هر روز بر اساس الگو ‏بىیبىی مشخص مراحل ‏بجتبجحویل،‏ شناسابىیبىی،‏ مرتب کردن و انتقال جنازه ها را به

ببریبررون ابجنبججام می دهند.‏ ‏همھهممه به جز رییس خیلی وقت است مطلع اند به دستور مقامات،‏ دیگر جنازه ی

تازه ای به آن مرده شورخانه واصل ‏بمنبممی شود.‏ بیست جنازه،‏ ‏همھهممه این هزار و هفتصد روز،‏ به غسال خانه

واردشده،‏ ‏بجتبجحویل داده شده و دوباره به آبجنبججا برگشته است.‏ در حالیکه آن بالا ببریبررون از غسال خانه،‏ هر

روز کامیون کامیون پیکر شهدا را بدون ارسال به این مرده شورخانه دفن می کنند.‏ هر از گاهی هم یک

نفر از طرف مقامات بالا به اتفاق یک عکاس،‏ به غسال خانه سرک می کشد تا اوضاع اخلافىقفىی آبجنبججا را کنبرتبررل

کند و از مالیات بگوید و عکسی با شهدای پیچیده در کاور بیاندازد و برود.‏

در غسال خانه،‏ منطق دراماتیکی کافىففىی برای بیشبرتبرر اتفاقات در حال جریان درک ‏بمنبممی شود.‏ برخی از

شخصیت ها تزییبىنبىی هستند ‏(مممممملی و عسگر).‏ عشق رویا و پرداخت به آن در کلیت داستان ‏همھهمماهنگ

نشده است.‏ زکی مشروب می خورد اما رییس از او در برابر مامور نظارت که می خواهد اخراجش کند،‏

دفاع می کند.‏ رییس هر که در مرده شورخانه مانده و خودش را وقف کرده،‏ مبرنبرزه می داند.‏

مرد،‏ دخبرتبرر کوچک و زنش را سال ها پیش ترک کرده بود.‏ زن برای امرار معاش ‏مجممججبور به رخت شوری

شد و خیلی زود مرد.‏ بعد از مرگ زن،‏ مرد کنار دخبرتبررش برمیگردد و غسال خانه ای در شهر راه

!156


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

می اندازد.‏ انگبریبرزه و اصرار مرد بر این سازوکار،‏ بسیار گنگ و ‏بىببىی معنا است.‏ در ‏بمنبممایش اشاره درسبىتبىی به

دلایل آن ‏بمنبممی شود.‏ اسامی شهیدان قبلا توسط کسی در خارج از غسال خانه بر روی کاورها حک شده

است.‏ با بلند خواندن اسامی اجساد ‏بجتبجحویلی مثلاً‏ معلوم می شود یکی از جنازه ها پسر ‏همھهممسایه دخبرتبرر

رییس بوده یکی عشق قدبمیبممی رویا...‏ اما این چه ارتباطی پیدا می کند به اصرار رییس به شناسابىیبىی و

تشخیص هویت اجساد و اینکه نبایسبىتبىی آبهنبهها ‏بجتبجحت عنوان شهید،‏ یکسره انگاری شوند؟ آیا قرار است به

تفرد هر شهیدی قبل از عنوان شهید تا کید شود؟ به نظر ‏بمنبممی رسد با چنبنیبنن منطق خام دستانه در ‏بمنبممایش

به صورت عمیقی به اهمھهممیت مساله بازشناخبنتبنن هویت هر شهید در مقام پدر،‏ فرزند،‏ معشوق و...‏

پرداخته شده باشد.‏

در ادامه در نقطه ی فرازی،‏ وقبىتبىی رییس متوجه می شود در آن بالا جنازه ها بدون اینکه به

غسال خانه اش بیایند،‏ خا ک می شوند،‏ چه اتفافىقفىی قرار است بیفتد؟ وقبىتبىی می فهمد کارکنانش و حبىتبىی

دخبرتبررش به نوعی به او خیانت کرده اند و او را از واقعیت آ گاه ننموده اند و یا وقبىتبىی متوجه می شود

غنابمیبممی مثل سیگار جنازه ها توسط کارگرانش دزدیده می شود چه اتفافىقفىی روی می دهد؟ پاسخ هیچ است.‏

هیچ سرابجنبججام ‏بمنبممایشی از این فهم کارکبرتبرر اصلی در تکمیل روند ‏بمنبممایش رخ ‏بمنبممی دهد.‏

در پایان ‏بمنبممایش روز بعدی،‏ یعبىنبىی روز هزارو هفصد و یکم اعلام می شود،‏ بدین معنا که در روز جدید

دوباره ‏بمتبممام اتفاقات روز ‏(روزهای)‏ گذشته تکرار می شود.‏ این تکرار عبث و ابزوردبمنبمما!‏ با واقعیت و

منطق ‏بمنبممایشنامه،‏ در اصل عدم ‏بىببىی خبرببرری رییس،‏ در تضاد قرار می گبریبررد.‏ بدین معنا که ‏بمتبممام اتفاقات و

تکرارهای اشاره شده بر مبنای ناآ گاهی رییس ‏بىببىی خبرببرر از ماجرا،‏ صورت پذیرفته است و حالا که از

واقعیت هولنا ک آن بالا ببریبررون از مرده شور خانه آ گاه شده قاعدتاً‏ باید تغیبریبرری در روند قبلی رخ دهد

اما با اعلام روزی بعدی ‏همھهممانند شروع ‏بمنبممایش،‏ ما به تسلسلی عبث رهنمون شده ابمیبمم.‏ ‏بمنبممایشنامه بر منطق

خودش استوار نیست.‏ این ‏بمتبممهید بیشبرتبرر به فریبىببىی می ماند چرا که ‏بمنبممایشنامه از اصول ساختاری خودش

عدول می کند.‏

غسال خونه،‏ چندان ‏بىببىی آلایش نیست.‏ ‏بمنبممایش می توانست ‏مجممجحمل مناسب تری برای احبرتبررام به شرافت و

بزرگی انسان هابىیبىی باشد که با خلوص و ایثار برای دفاع از این سرزمبنیبنن جان خود را از دست داده اند تا

صلح را برای بازماندگان معنا کنند.‏ این اتفاق ‏مجممجحبرتبررم در هبرنبرر ‏بمنبممایش با اعبرتبرراض آ گاه به شرایط و

سوءاستفاده های ‏مجممجختلف و ادامه دار از نام و مقام این انسان ها صورت می پذیرد و نه با شعارهای

مستعمل و توخالىللىی که در حاشیه و خارج از اجرای یک ‏بمنبممایش،‏ سر داده می شود.‏

!157


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

غسال خونه

نویسنده:‏ سهند خبریبررآبادی

کارگردان:‏ مصطفی ملک مکان

بازیگران:‏ ‏(به ترتیب حضور در صحنه)‏ شبنم گودرزی،‏ نادر

فلاح،‏ علی برفىقفىی،‏ ‏مجممجحمد حسیبىنبىی،‏ مصطفی پور یوسف،‏ جوانه دلشاد،‏

حسبنیبنن سپهرنژاد،‏ اریک قاراسمسسممیان،‏ اردوان اربابىببىی،‏ هادی ‏مجممجحرابىببىی،‏

رامبنیبنن پرجمچجممی

‏بهتبههیه کننده:‏ موسسه فرهنگی هبرنبرری نسل آفتاب

مدیر پروژه:‏ مهرداد یوسف شاهی

طراح نور:‏ مصطفی اسفندیاری

طراح لباس:‏ شقایق پارسا

صحنه داران:‏ علی یعقو ‏بىببىی،‏ ‏مجممجحبوب ‏مجممجحبىببىی

‏مجممججری دکور:‏ حجت هاسمشسممی

لگوتایپ:‏ هلن تقوا دوست،‏ ساخت تبریبرزر،‏ طراح گرافیک و پوسبرتبرر:‏ شایان کیابىنبىی

گروه کارگردابىنبىی:‏ رعنا مربوطه،‏ ‏مجممجحمد بایرامی،‏ پویا ویسی

عکاس:‏ مصطفی حسبنیبنن

منشی صحنه:‏ ملیکا رستمی

تدارکات:‏ مر ‏بمیبمم ‏مجممجحبىببىی،‏ ‏مجممجحمد نصرالهللهھی

سالن حافظ

شنبه ١٨ شهریور ١٣٩۶ تا ‏جمججممعه ١۴ مهر ١٣٩۶

ساعت:‏ ١٩:٠٠

زمان:‏ ١ ساعت و ٣٠ دقیقه

‏بهببهها:‏ ٠٠٠,٣۵ تومان

!158


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

٣۶. قند خون به نویسندگی و کارگردابىنبىی لیلی عاج

آینده قابل وا گذاری نیست

اردشبریبرر شبریبررخدابىیبىی‏

٣١ شهریورماه ١٣٩۶

قند خون،‏ ‏بمنبممایش متعهد و با اهمھهممیبىتبىی است.‏ ایده شکل گبریبرری آن تعطیلی کارخانه قند ورامبنیبنن و ‏بىببىی کاری

کارگرانش و تبعات ‏مجممجخوف آن بر زندگی این قشر زجمحجممتکش و خانواده های ایشان است.‏

قندخون با منش رئالیسبىتبىی و طراحی متناسب،‏ بازی های باورپذیر در بسبرتبرر روایت برگرفته از وقایع تلخ

جامعه،‏ ‏بمنبممونه ی تقریباً‏ مناسبىببىی از ایده تئاتر به مثابه آ گاهی اجتماعی و حرکت و کنش برای تغیبریبرر وضعیت

موجود یا دست کم ابجیبججاد تفکر در مورد لزوم تغیبریبرر وضع موجود قلمداد می شود.‏

هرچند در ‏بجببجخش هابىیبىی از اجرا و مبنتبنن ‏بمنبممایشنامه شتابزدگی هابىیبىی احساس می شود،‏ اما این موضوع از

اثربجببجخشی کلیت قند خون چندان ‏بمنبممی کاهد.‏

‏همھهممانطور که لیلی عاج،‏ نویسنده و کارگردان قندخون گفته است این ‏بمنبممایش نه تنها ‏بجببجخشی از داستان

زندگی کارگران کارخانه قند ورامبنیبنن است بلکه قابل تعمیم به زندگی بسیاری از کارگران کارگاه ها و

کارخانه های نیمه تعطیل و تعطیل است که در شرایط بغرتحنتحج و سخت معیشبىتبىی به سر می برند.‏

در این چند سال اخبریبرر به طور مکرر با اخبار شوم تعطیلی کارخانه ها و کارگاه های بسیاری حبىتبىی

واحدهای معروف قدبمیبممی تولیدی مانند ارج،‏ داروگر،‏ آزمایش،‏ روغن نبابىتبىی قو،‏ چیت ری و...‏ مواجه

بوده ابمیبمم.‏ این پدیده اسفبار منجر به بیکاری صدها هزار کارگر و بروز مصائب و مشکلات بسیاری در

خانوادهای آبهنبهها شده است.‏ کارخانه قند ورامبنیبنن ‏(تصفیه خانه قند)‏ از قدبمیبممی ترین واحدهای تولیدی کشور

بوده که در سال ١٣١٢ ‏سمشسممسی توسط نیکلای مارکوف معمار روس ‏(معمار دببریبررستان البرببررز،‏ اداره پست

و...)‏ ساخته شده و توسط مهندسان اهل چکسلوا کی ‏بجتبججهبریبرز و راه اندازی شد.‏ اولبنیبنن کارخانه قند

خاورمیانه در سال ١٣٨١ به عنوان آثار ملی ایران به ثبت رسید.‏ این کارخانه نقش مهمی در هویت و

معیشت مردم ورامبنیبنن ایفا کرده و طی حدود هشتادسال فعالیتش تا قبل از تعطیلی،‏ نسل های ‏مجممجختلفی

از اهالىللىی و البته مهاجرین کارگری در آن به کار مشغول بودند و ارتزاق ‏بمنبممودند.‏ گفته می شود حبىتبىی زمابىنبىی

مردم ورامبنیبنن با سوت کارخانه قند ساعت های خود را تنظیم می کردند.‏ با وجود ‏بمتبممام تاثبریبررات و

!159


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

**

تارتحیتحخ اش،‏ آنطوری که کارفرمای کارخانه ذکر کرده به دلیل عدم توجیه اقتصادی و عدم توانابىیبىی مالىللىی

در پرداخت حقوق و دستمزد کارگران و سایر هزینه های کارخانه،‏ این واحد با تعداد ۴٠٠ نفر کارگر

در اسفندماه ١٣٩۴ به طور کامل تعطیل شد و هیچ ‏بهنبههاد دولبىتبىی و اقتصادی برای ‏بجنبججاتش،‏ اقدام

تاثبریبررگذاری ابجنبججام نداد.‏

‏بمنبممایش قندخون،‏ به وضعیت نابه سامان و ‏بجببجحرابىنبىی زندگی کوهستان،‏ کارگر کرد مهاجر و ‏همھهممسرش پروانه و

خواهرش شبریبررین می پردازد که به دلیل تعطیلی کارخانه ‏بىببىی کار شده اند.‏ شوهر شبریبررین به ‏بهببههانه ی ‏بىببىی کاری

از کارخانه طلاقش داده و او در ‏بجببجحران شدید روحی به سر می برد تا آبجنبججابىیبىی که قرص برتحنتحج خریده تا

خودکشی کند.‏ ظاهراً‏ قرار است مسابقه فوتبال مهمی برگزار شود.‏ کوهستان این مسابقه را فرصت

مناسبىببىی برای دیده شدن توسط گزارش گر ورزشی تلوزیون می انگاشت و تصمیم داشت کارگران را با

میبىنبىی بوس به استادیوم ببرببررد به امید اینکه گزارش گر حضور کارگرهای بیکارشده کارخانه قند و

نوشته های روی ببرنبرر ‏همھهممراهشان را ببیند و مساله را از طریق گزارش تلوزیوبىنبىی اش منعکس کند تا بدین

ترتیب مشکلات شان شنیده شود.‏

اما کوهستان کتک خورده و خون آلود به خانه برمی گردد و تعریف می کند افرادی او را به زور سوار

زانتیابىیبىی کردند و با ارعاب و ‏بجتبجحقبریبرر و ‏بهتبههدید وی را از سازمان دهی کارگرها برای ابراز اعبرتبرراض برحذر

کردند.‏ ‏همھهممسرش پروانه،‏ زن زجمحجممتکش عامی است که مقصر اصلی بدبجببجخبىتبىی هایشان را رییس کارخانه

می داند و دابمئبمماً‏ نفرین مرگ نثارش می کند.‏ به پروانه پیشنهاد کار نظافت توالت در پردیس سینمابىیبىی تازه

تاسیسی داده اند.‏ جابىیبىی که می گوید ستاره های سینما و تلوزیون رفت و آمد می کنند.‏ زن به کار کردن

اصرار دارد،‏ اما غبریبررت کوهستان قبول ‏بمنبممی کند زنش کارکند و خودش ‏بىببىی کار باشد.‏ کوهستان علی رغم

‏بهتبههدیدات باز هم به دنبال ببرنبرر می گردد تا رویش شعار بنویسد و در این میان افشا می کند که رییس

کارخانه را هم در خانه پناه داده.‏ می گوید مامورین دنبال او هم بودند اما رییس کارخانه ‏بىببىی گناه است و

واردکننده های مواد اولیه کارخانه ‏(شکرخام)‏ مسبب اصلی مشکلاتشان هستند و با زبابىنبىی مردسالارانه

عقل زن را ناقص می انگارد که رییس را ‏همھهممچنان مقصر می داند.‏

البته در واقعیت گزارش های مربوط به تعطیلی کارخانه قند ورامبنیبنن به سوء مدیریت کارخانه در کنار

فقدان استانداردهای لازم برای واحد تولیدی و نبود مواداولیه ‏(شکرخام)‏ به عنوان عوامل اصلی

ابجیبججاد ‏بجببجحران و ‏بهنبههایتاً‏ تعطیلی کارخانه اشاره شده است.‏ ‏بمنبمماینده مردم ورامبنیبنن در ‏مجممججلس هم اظهار داشته

صاحب کارخانه قند،‏ شکر خام مورد نیاز کارخانه را به مبریبرزان زیادتر واردکرده و برای کسب سود،‏ ‏همھهممه

آن را در بازار فروخته و برای مصرف کارخانه ذخبریبرره سازی نکرده است.‏ ‏همھهممچنبنیبنن ادعا کرده صاحب

کارخانه با انبار کردن ذرت و علوفه واردابىتبىی دوستان تاجرش در کارخانه کسب درآمد می کند و از

تعطیلی شخصاً‏ متضرر ‏بمنبممی شود.‏

!160


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

بدبهیبههی است یک ‏بمنبممایش شصت و پنج دقیقه ای،‏ ظرفیت طرح ‏همھهممه مسایل و ابعاد ‏مجممجختلف یک ‏بجببجحران را

ندارد.‏ اما به هر حال تبرببررئه رییس کارخانه توسط ‏بمنبممایشنامه نویس قندخون شاید در وا کنش و اعبرتبرراض

به حضور کارتل های مافیابىیبىی قاچاق و یا واردکننده های رانبىتبىی بالادسبىتبىی مواداولیه یا کالاها باشد که از

عاملبنیبنن اصلی ورشکستگی کارخانه های تولید داخلی و صاحبان آبهنبهها و بیکاری کارگران ‏مجممجحسوب

می شوند و شاید هم نشانگر نوعی اعبرتبرراض به حذف ‏بجببجخش خصوصی مستقل از بدنه قدرت در

سازوکارهای کلان اقتصادی موجود باشد.‏

در عبنیبنن حال علاوه بر ‏بمتبممامی علت های عنوان شده و فارغ از جدال ها و ابهتبههام های سیاسی و جناحی که

طرفبنیبنن برای شانه خالىللىی کردن از مسئولیت شان در موقعیت به وجود آمده برعلیه یکدیگر به کارمی گبریبررند

نبایسبىتبىی از ریشه اصلی ‏بمتبممام مسائل و مصایب مورد اشاره غافل ماند که ذیل پیاده سازی شیوه های کلابىنبىی

به نام روش های تعدیل ساختاری طی دو یا سه دهه اخبریبرر به طور بنیادین صورت گرفته است.‏

برنامه های تعدیل ساختار اقتصادی که دولت های کشورهای درحال توسعه به واسطه ی دریافت

وام هابىیبىی از بانک جهابىنبىی و صندوق ببنیبنن المللممللی پول ‏مجممججبور به اعمال و اجرابىیبىی کردن آبهنبهها در کشورهایشان

می باشند.‏ پیاده سازی الگوی سیاست های اقتصادی نولیبرببررالیسبىتبىی و بازارآزاد ‏(مکتب شیکا گو،‏ میلتون

فریدمن)‏ در قالب کاهش تعهدات دولت،‏ خصوصی سازی بنگاه های دولبىتبىی،‏ مقررات زدابىیبىی و...‏ در ایران

پس از جنگ نبریبرز توسط ‏بمتبممام دولت ها ‏بجتبجحت عناوین متفاوت،‏ تا کنون مورد پیگبریبرری قرار گرفته است.‏

کارخانه قند ورامبنیبنن در اوایل دهه هشتاد ‏سمشسممسی مانند بسیاری دیگر از واحدهای تولیدی در سال های

گذشته به ‏بجببجخش خصوصی وا گذار شد.‏ برخی معتقدند سیاست های متناقض دولت و شیوه های ناقص و

نادرست روند خصوصی سازی منجر به اثرات منفی و نتاتحیتحج اسفبار این شیوه نولیبرببررالىللىی در سرنوشت امروز

کارخانه ها و کارگرانش شده است.‏ حال آنکه نظرات و آراء بسیاری از اقتصاددانان و نویسندگان مستقل

که مرعوب سیستم نولیبرببررالیسبىتبىی سرمایه داری و اسطوره بازار آزاد نیستند و از طرفىففىی سیستم های کنبرتبررلىللىی

مسدود کمونیسبىتبىی و دولبىتبىی را نبریبرز نقد می کنند حا کی از آن است که حبىتبىی اجرای راستبنیبنن سیاست های

خصوصی سازی منابع وکارخانه ها و...‏ در هرکجای دنیا منجر به ‏بجتبجخریب ‏مجممجحیط زیست،‏ تعمیق فقر،‏

نابرابری،‏ استثمار و فلا کت بیشبرتبرر طبقه کارگر می شود و به واسطه ی تبعات ناشی از این ‏بىببىی عدالبىتبىی،‏

خشونت و جرم نبریبرز افزایش می یابد.‏ پیشنهاد برخی از این متفکران آلبرتبررناتیو،‏ پیگبریبرری اقتصاد مشارکبىتبىی

است بدین ترتیب که ابزارهای تولیدی در مالکیت کارگران باشد.‏ به عباربىتبىی کارگران خود نبریبرز صاحبان

کارخانه ها شوند.‏

گفتمان خصوصی سازی در سیاست گذاری های فرهنگی در ‏بجببجخش تئاتر نبریبرز در حال وقوع است که تبعات

ناخوشایندش را کم و بیش شاهدبمیبمم.‏ این مساله نبریبرز مستلزم آسیب شناسی و نقد جدی از سوی اهالىللىی

‏بمنبممایش می باشد.‏

در ‏بمنبممایش قند خون،‏ رئیس کارخانه را بر روی صحنه ‏بمنبممی بینیم.‏ او که مرض قند دارد در اتاق خانه

بیهوش شده بود اما کوهستان و خانواده اش برای مدبىتبىی دچار سوءتفاهم شدند.‏ فاجعه برای ‏لحللححظابىتبىی در

!161


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

پایان ‏بمنبممایش ابعاد تازه ای گرفت.‏ آبهنبهها فکر کردند رییس از آب پارچی نوشیده که شبریبررین پنهابىنبىی برای

کشبنتبنن خودش قرص برتحنتحج در آن ربجیبجخته بود.‏ رییس زنده می ماند و آبهنبهها از سایه سیاه یک مرگ به

درمی شوند اما آیا از آینده تبریبرره و تاری که انتظارشان را می کشد،‏ گریزی دارند؟ شاید به شهرش برگردد

و کولبرببرری شود..‏

اما در آخر ‏همھهممه سیاست گذاران و تصمیم گبریبررابىنبىی که با روش ها و شیوه های اعمالىللىی شان مسبب ابجیبججاد چنبنیبنن

شرایطی هستند به آسودگی و آسایش زندگی ‏همھهممه کارگران بیکار و خانواده هایشان بدهکارند.‏ آبهنبهها

بدهکار تضمبنیبنن امنیت شغلی کارگران و حر ‏بمیبمم خانواده هایشان هستند.‏ آبهنبهها مدیون آینده ‏همھهممه فرزندان

زجمحجممت کشابىنبىی اند که چبریبرزهابىیبىی به جز تباهی،‏ فقر و فنا را برای فردایشان آرزومندند.‏ آیا واقعا می توان آینده

مردم را وا گذاری کرد؟ آیا خوشبخبىتبىی و رفاه،‏ کالاهابىیبىی برای فروش هستند؟

منابع:‏

وبسایت های تابنا ک،‏ جام جم آنلاین،خبرببررگزاری فارس،نسیم آنلاین،‏ Znet،DemocracyNow


‏بمنبممایش قند خون

نویسنده و کارگردان:‏ لیلی عاج

بازیگران:‏ الهللهھام شعبابىنبىی،‏ ارسطو خوش رزم،‏ پریا وزیری

مشاور کارگردان:‏ توماج دانش ‏بهببههزادی

آهنگساز:‏ فرشاد رضابىیبىی

طراح لباس:‏ الهللهھام شعبابىنبىی

طراح صحنه:‏ علی پویا قاسمسسممی

طراح گرافیک:‏ فریده برابىتبىی

طراح گر ‏بمیبمم:‏ ‏بهببههرام بایرام زاده

طراح نور:‏ کیوان ضیاءپور

مدیر روابط عمومی و مشاور رسانه اى:‏ سارا حدادی ‏(مکث)‏

مدیر امور ببنیبنن المللمملل:‏ کاملیا غزلىللىی

ساخت تبریبرزر:‏ مهدی کر ‏بمیبممی

دستیار کارگردان:‏ ابوالفضل خدابندلو

منشی صحنه:‏ هانیه عنایبىتبىی

دستیاران طراح صحنه:‏ سهیلا سرمدی،‏ مژگان مدبىنبىی

عکاس:‏ ‏بهببههاره صباحی با تشکر از البرببررز تیمور زاده

تئاترشهر ‐ پلاتو اجرا

پنجشنبه ٢٣ شهریور ١٣٩۶ تا چهارشنبه ٠۵ مهر ١٣٩۶

زمان:‏ ١٨:٣٠

مدت:‏ یک ساعت و ۵ دقیقه

‏بهببهها:‏ ٠٠٠,١۵ تومان

!162


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

٣٧. هفتِ‏ عصر هفتم پایبریبرز به نویسندگی و کارگردابىنبىی ایوب آقاخابىنبىی

وَ‏ ما اَدرئک ما التئاترالمللممناسببىتبىی…‏

‏مجممججید اصغری‏

۵ مهرماه ١٣٩۶

پدیده ای به نام تئاتر مناسببىتبىی یا به قول ‏بجببجچه های کوچه و بازار هبرنبرری،‏ ‏«بزن در رو ‏بىیبىی»‏ ‏مجممجحصولىللىی نیست که

در این یکی دو سال اخبریبرر به بار آمده باشد.‏ برخی مورخان نسبتاً‏ متعهد معتقدند که این پدیده ی ) با

اجازه بزرگبرتبررها ( شوم،‏ ‏همھهممزمان با به رسمسسممیت شناخبنتبنن تئاتر به عنوان یک ابزار قدربمتبممند و تاثبریبررگذار بر

اجتماع متولد شده و پای ثابتِ‏ ‏(زبابمنبمم لال)‏ ‏مجممجحافل هبرنبرری گشته است.‏ برخی از این مورخان بیشبرتبرر متعهد،‏

لنگشان را از این نبریبرز فراتر ‏بهنبههاده و درگوشی به یکدیگر ایراد فرموده اند که این پدیده از زمابىنبىی که

برخی هبرنبررمندان اوضاع دخل با خرجشان یکی نگشته ‏(و احتمالًا برجام زمانه شان نبریبرز ره به هیچ

نا کجاآبادی نیافته و ‏همھهممه امیدهای بنفش شان،‏ کشکِ‏ آش پشت پای صغری موتوری شده است)‏ چاره ی

کار را در ساخته و پرداخته کردن ‏بمنبممایشی با ‏مجممجحوریت مناسبت های روز یافته اند.‏ و دقیقاً‏ اینجاست که

شاعر میگوید ‏:«گل می روید به باغ،‏ گل می روید…»‏

و البته دوصد درود و شادباش بر ‏مجممجخاطبابىنبىی ‏(همھهممچون حقبریبرر)‏ که ‏بىببىی خبرببرر از آسمسسممان و زمبنیبنن و متعلقاتش،‏ راهی

این سالن ها می شوند تا با نثار پولِ‏ ‏(انشاءالله)‏ مبارکشان،‏ از هبرنبررِ‏ مظلومِ‏ تئاترِ‏ این مرز و بوم ‏جمحجممایت قاطع

و لازم را ابجنبججام داده باشند.‏ ‏(علی برکتِ‏ الله)‏

بگذر ‏بمیبمم...‏

بیاییم کمی حرف های جدی بزنیم دوستان.‏ آخر نقد که جای شوخی و مزاح نیست!‏ به قرآن نیست.‏ به

احد و واحد که نیست.‏ بوده اند منتقدابىنبىی که این گونه بوده اند و دچار عذاب الیم شده اند و تا عمر

داشته اند،‏ در هیچ کانون و ابجنبججمن و صنف و هیأبىتبىی راهشان نداده اند.‏

بگذر ‏بمیبمم...‏

خلاصه ی کلام این است که ماجرا بسیار ساده است دوستان.‏ ٣١ شهریور و هفته ی اول مهرماه در

تارتحیتحخ رسمسسممی کشور به نام هفته ی دفاع مقدس نامگذاری شده است.‏ پر واضح است که ‏بهنبههادهای ‏مجممجختلف

کشوری بالاخص ‏بهنبههادهای فرهنگی دست به کار می شوند تا رشادت های رزمندگان ما در هشت سال

جنگ با عراق،‏ کشور ‏همھهممسایه را زنده نگاه دارند ‏(دمشان گرم).‏ تا این جای کار ‏همھهممه چبریبرز زیبا و مباح

است.‏ مشکل از آن جابىیبىی شروع می شود که ‏همھهممه ی این اقدامات صرفاً‏ در ظواهرسازی بافىقفىی مانده و کار

!163


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

عمیق و جدی ای صورت ‏بمنبممی گبریبررد.‏ با این گزاره برو ‏بمیبمم سراغ ‏بمنبممایش ‏«هفتِ‏ عصر هفتم پایبریبرز»‏ به

نویسندگی و کارگردابىنبىی ایوب آقاخابىنبىی.‏ ‏بمتبممامِ‏ حرف این ‏بمنبممایش این است که ما نباید ‏مجممجحمدعلی جهان آرا و

‏همھهممه ی هم رزمانش را که در ابتدای جنگ،‏ با دستان خالىللىی حدود یک ماه مقابل رژ ‏بمیبمم بعث عراق

ایستادگی کردند به دست فراموشی بسپار ‏بمیبمم.‏ این ‏مجممجحتوا را بنده ی حقبریبرر روی چشمابمنبمم می گذارم،‏ اما در

فرم چه؟ چرا ‏همھهممه ی ماجرا به فرم که می رسد وا می رود و یک پا در هوا بافىقفىی می ماند؟ به واقع سرسری

گرفبنتبنن تئاتر ما را رسوا خواهد کرد چرا که تئاتر به هیچ احدی باج ‏بمنبممی دهد.‏ حبىتبىی ا گر نویسنده و

کارگردان این ‏بمنبممایش بگوید که شب و روز به عشقِ‏ جهان آرا روزگار گذرانده و حبىتبىی در دوران ‏بمتبممرین

خواب از چشمانش ربوده به چه کار منِ‏ ‏مجممجخاطب می آید وقبىتبىی ذره ای از این عشق در ‏بمنبممایش پدید نیامده

و به فرم ‏بمنبممی رسد.‏ منِ‏ ‏مجممجخاطب چه گناهی کرده ام که باز باید پای ‏بمنبممایشی وقت به باد بسپارم که نه

‏بجتبججربه ی زندگی برابمیبمم دارد،‏ نه آ گاهی ‏بجببجخش است،‏ نه شگفبىتبىی ای خلق می کند و نه حبىتبىی ذره ای بارِ‏

سرگرمی ندارد.‏ ماجرا از چه قرار است؟ بیاییم نگاهی دقیق تر به دوخطی این ‏بمنبممایش داشته باشیم.‏

‏بىببىی شک ‏همھهممه ی این مصائب از ‏بمنبممایشنامه شروع می شود.‏ غلامعلی با بازی رحیم نوروزی یکی از

هم رزمان شهید جهان آرا است و از نوجوابىنبىی او را می شناسد.‏ غلام یک دیپلمه ساده است که فقط در

لوله کشی ‏بجتبجخصص دارد.‏ این غلام ‏بمنبممایش ما زبىنبىی دارد به نام نسرین که نقشش را لیلا بلوکات ایفا می کند

و یک بند به شوهرش غر می زند که جنگ ‏بمتبممام شده و ‏بهببههبرتبرر است خرمشهر و ماجراهای دفاع از آن را

فراموش کند و کمی به زندگی اش فکر کند.‏ باور کنید که ‏همھهممه ی ‏بمنبممایش ‏همھهممبنیبنن است.‏ ‏(می دابمنبمم که در این

‏لحللححظه دارید به اعتمادبه نفس ‏بمنبممایشنامه نویس وزین این پروژه غبطه می خورید.)‏ حال تصور کنید چنبنیبنن

‏بمنبممایشی چطور کارگردابىنبىی شده است؟ دو ایفا گر ‏مجممجحبرتبررم این ‏بمنبممایش،‏ هر یک به صورت اپبریبرزودیک و رو به

‏مجممجخاطب مونولوگ ادا می کنند و طوری وابمنبممود می کنند که دارند با یکدیگر صحبت می کنند.‏ چرا؟

‏بمنبممی دانیم.‏ اما ‏بمنبممایش تا آن حد که فکر می کنید فاجعه نیست چرا که کارگردان این ‏بمنبممایش،‏ فکرهابىیبىی هم

برای سر نرفبنتبنن حوصله تان کرده است.‏ مثلًا میان هر اپبریبرزود ‏بجببجخشی از نامه های شهید جهان آرا به ‏همھهممسرش

صغری با صدای ‏مجممجحسن ‏بهببههرامی را می شنو ‏بمیبمم.‏

_ ‏همھهممبنیبنن؟!‏

_ ‏همھهممبنیبننِ‏ ‏همھهممبنیبنن هم که نه.‏ گاه در میان این اپبریبرزودها،‏ غلام تنها با بسبنتبنن دکمه های پبریبرراهنش تبدیل

می شود به کارا کبرتبرر جهان آرا و نسرین با عوض کردن چادرش می شود صغری و گفت وگو میان آن ها

ادامه پیدا می کند.‏ می بینید تا چه اندازه حکمت های ‏بهنبههفته در رگ و ‏بىپبىی این ‏بمنبممایش گنجانده اند تا لذت

کشفش را از ‏سمشسمما دریغ نکرده باشند.‏ از ابتدای ‏بمنبممایش مدام با خودت می گو ‏بىیبىی این دو چرا میان

تکه های هواپیما می لولند،‏ دیالوگ می گویند و دوباره به دور خود طواف می کنند.‏ پاسخش ساده است.‏

‏همھهممه این ها ما را برد تا در پایان بگوید که جهان آرا در ‏«هفتِ‏ عصر هفتم پایبریبرز»‏ در این هواپیما که به

‏سمسسممت ‏بهتبههران می آمده حضور داشته و با سقوط هواپیما به شهادت رسیده است.‏

_ ‏همھهممبنیبنن؟!‏

!164


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

_ ‏همھهممبنیبننِ‏ ‏همھهممبنیبنن که نه.‏ در پایان ‏بمنبممایش غلام و نسرین که تا کنون رو به ‏مجممجخاطب با یکدیگر گفت وگو

می کردند،‏ در یک ‏لحللححظه ی تاربجیبجخی رو به یکدیگر می چرخند،‏ لبخندی به لبانشان می ماسد ‏(این لبخند را

ساده نپندارید.‏ ‏بمتبممام گره گشابىیبىی کار روی دوش این لبخندِ‏ صاحب مرده است.‏ چرا که این لبخند بر لبان

نسرین به این معناست که ‏«باشد غلام جان.‏ من قانع شدم عزیزم،‏ هرچقدر که دوست داری از

جنگ بگو و من هم مانند یک ‏همھهممدم باوفا به ‏همھهممه حرف هایت گوش می دهم به خدا.»‏ و لبخند بر لبان

غلام به این معناست که ‏«باشد نسرین جان.‏ از این پس هم عاشق ‏ممممممّد خواهم بود و هم عاشق

تو.»).‏

ا گر ایوب آقاخابىنبىی را ‏بمنبممی شناسید و از سبقه ی تئاتری او ‏بىببىی اطلاع هستید که هیچ اما ا گر او را ‏همھهممچون

حقبریبرر می شناسید،‏ بدون شک با ‏بمتبمماشای این ‏بمنبممایش مناسببىتبىی با خود فکر می کردید که ‏همھهممانطور که آقاخابىنبىی با

آب و تاب در دانشگاه،‏ رادیو و برنامه های تلویزیوبىنبىی به تشرتحیتحح مبابىنبىی درام ‏همھهممچون تعلیق،‏ کشمکش،‏

شخصیت پردازی،‏ گره افکبىنبىی و گره گشابىیبىی می پردازد،‏ کاش قدری از این تئوری های جا مانده از

صحنه های این روزهای تئاترمان را به ‏بمنبممایش ‏«هفتِ‏ عصر هفتم پایبریبرز می رساند».‏ کاش رحیم نوروزی که

حالا جایزه ی بازیگر برتر سال ٩۵ را از کانون منتقدان تئاتر دریافت کرده،‏ قدری بیشبرتبرر روی نقشش

کار می کرد و از ‏بمتبممرین های دو هفته ای و سپس اجرا کناره می گرفت.‏ لیلا بلوکات هم که ‏بمببمماند.‏

با این حال به مبرتبررو می آبىیبىی تا خود را به خانه برسابىنبىی،‏ هندزفری در گوش می گذاری تا کمی تسکبنیبنن

بگبریبرری.‏ دقیقاً‏ اینجاست که عباس ‏بهببههادری در گوشَت می خواند : ‏«گل می روید به باغ،‏ گل می روید...‏ «

هفت عصر هفتم پایبریبرز

نویسنده و کارگردان:‏ ایوب آقاخابىنبىی

بازیگران:‏ رحیم نوروزی،‏ لیلا بلوکات،‏ ‏مجممجحسن ‏بهببههرامی

طراح صدا:‏ آنکیدو دارش

طراح صحنه:‏ امبریبرر حسبنیبنن دوابىنبىی

طراح لباس:‏ لادن سید کنعابىنبىی

طراح پوسبرتبرر و بروشور:‏ ارسلان آقاخابىنبىی

عکاس:‏ ساناز قراملکی

تئاترشهر ‐ سالن چهارسو

چهارشنبه ٢٢ شهریور ١٣٩۶ تا ‏جمججممعه ٢٨ مهر ١٣٩۶

زمان:‏ ۴۵:١٩

‏بهببهها:‏ ٠٠٠,٢۵ تومان

!165


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

٣٨. بکت به کارگردابىنبىی مرتضی مبریبررمنتظمی

بسکتبال در کاتدرال

اردشبریبرر شبریبررخدابىیبىی‏

١۵ مهرماه ١٣٩۶

‏بمنبممایش بکت به طراحی و کارگردابىنبىی مرتضی مبریبررمنتظمی،‏ اجرای مدرن و پربجتبجحرکی از ‏بمنبممایشنامه ژان آنوی

است که روایبىتبىی از ماجرای تاربجیبجخی جدال ببنیبنن هانری دوم،‏ پادشاه انگلستان و دوست و صدرعظم اش،‏

توماس بکت و دربهنبههایت قتل او به خواست شاه در قرن دوازدهم میلادی می باشد.‏

مساله اصلی ‏بمنبممایش،‏ کشمکش ببنیبنن دو قدرت،‏ دربار و کلیسا و جنگ آبهنبهها بر سر کسب امتیاز و سهم بیشبرتبرر

است.‏ در طراحی بکت،‏ صحنه های کاخ و کلیسا به سالن ‏بمتبممرین بسکتبالىللىی تبدیل شده است که گاهی

شخصیت ها با شورت و کفش ورزشی توپ به دست به بازی یا ‏بمتبممرین مشغول هستند و یا کت شلوار و

کراوات به تن دارند و دیالوگ هایشان را می گویند.‏ گراندپیانوی دکوری هم در کنار صحنه قرارگرفته

است که به واسطه توانابىیبىی بکت در نواخبنتبنن قطعات موسیقی شاید ابزار ‏بجتبججسد ‏بجببجخشیدن جلوه روحابىنبىی او

بر صحنه باشد که البته به نظر می رسد واقعاً‏ از آن ‏بهتبههی است.‏

مدرن سازی فضابىیبىی متون ‏بمنبممایشی و اپراهای قرون گذشته،‏ دست کم با به کارگبریبرری ابزار و لباس های

معاصر،‏ ‏بجتبججربه ابجنبججام شده ای در هبرنبررهای ‏بمنبممایشی جهان است.‏ این طراحی در ‏بمنبممایش بکت با توجه به

فضای رقاببىتبىی و ‏مجممججادله دو ‏بهنبههاد قدرت بر سر کسب امتیاز بیشبرتبرر و شهوت پبریبرروزی و سیطره برهمھهممگان،‏

انتخاب خلافىقفىی است که گو ‏بىیبىی ‏بمتبمماشا گران از پشت حصارهای فلزی تعبیه شده در جلوی صحنه،‏ شاهد

این مسابقه مقطع،‏ حریصانه و زمیبىنبىی هستند.‏ موسیقی های انتخابىببىی،‏ روند ‏بمتبممرین بازی با توپ و نقش ‏بمنبممادین

آبهنبهها،‏ پرتاب ها به تور و حرکت تا حدودی به کسالت زدابىیبىی از مبنتبنن پرگو و ایستای آنوی در اجرا،‏ کمک

‏بمنبمموده است اما فقط تا ‏بجببجخشی هابىیبىی از آن....‏

در عبنیبنن حال به نظر می رسد طراحی های این ‏بمنبممایش،‏ با قرائت ‏بمنبممایشنامه نویس،‏ ژان آنوی،‏ در

تقدس زدابىیبىی از چهره توماس بکت و ساخت شکبىنبىی از دوگانه ی حا کمیت زمیبىنبىی و آسمسسممابىنبىی از یک رویداد

تاربجیبجخی در ‏مجممججموع تطبیق دارد.‏ به دنبال این رویکرد از تصویر کلیشه ای حضور بصری و بیانات

روحانیت مسیحی کلیسا بر صحنه نبریبرز آشنابىیبىی زدابىیبىی می شود.‏

اما آیا به راسبىتبىی منش و روش توماس بکت برای دفاع ازمنافع کلیسا و ‏بهنبههایتاً‏ کشته شدنش به دستور شاه

‏(و قدیس اعلام کردنش)‏ لزوماً‏ در قلمرو دفاع از الوهیت می گنجد؟ کلیسابىیبىی که به خو ‏بىببىی از

!166


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

سلسله مراتب ‏مجممجخوف و مناسبات به شدت زمیبىنبىی و فاسدشده اش آ گاه بود.‏ کلیسابىیبىی که دستگاه عظیم

پابىپبىی به عنوان هسته اصلی اش برای اسبرتبررداد خود بکت،‏ به راحبىتبىی تطمیع می شود.‏ کلیسابىیبىی که از دادن

مالیات و ابجنبججام سایر وظایف،‏ برخلاف شهروندان عادی طفره می رود.‏

بکت در مقام یک عمل گرای ‏بمتبممام عیار،‏ تنها امرغبریبرراخلافىقفىی را ‏«ابجنبججام ندادن کاری که باید ابجنبججام شود»،‏

می داند.‏ او مشاور آ گاه و هوسمشسممند دسیسه های هانری دوم در حکمروابىیبىی اش و ‏همھهممینطور ‏همھهممراه دابمیبممی

هرزه گی ها و عیاشی هایش به مدت ده سال بود.‏ تا اینکه شاه به سودای ‏همھهممسو ‏بىیبىی کلیسا با دربار،‏ بکت را

به مقام اسقف اعظمی کانبرتبرربوری می رساند و فرصت خو ‏بىببىی را برای انتقام تاربجیبجخی بکت به ‏بهببههانه یا خدمت

به شاه یا خدا،‏ بر علیه خودش فراهم می کند.‏

اسقف لندن در جابىیبىی از ‏بمنبممایشنامه درباره بکت می گوید:‏ فکر نکنید او ‏همھهممان آدم ساده و هرزه ای است

که ظاهرش نشان می دهد.‏ هانری،‏ بکت را در ‏همھهممه چبریبرز سرآمدتر از خود می دانست حبىتبىی در می گساری و

عیاشی!‏ رابطه او با بکت مبتبىنبىی بر عشق و صمیمبىتبىی بود که به نفرت مرگباری بدل شد.‏

یکی از ‏مجممجحورهای مفهومی در ‏بمنبممایشنامه ی بکت،‏ موضوع ملت مغلوب و ‏«سا کسون بودن»‏ است.‏

نرمان هابىیبىی که حبىتبىی صدسال پس از جنگ به دربار انگلستان نفوذ کردند و بر آبهنبهها سیطره یافتند.‏ به این

مسایل در ‏بمنبممایش تا کید مشخصی ‏بمنبممی شود.‏

‏بمنبممایشنامه آنوی واجد خطاهابىیبىی تاربجیبجخی ‏(خودآ گاهانه ای)‏ می باشد از ‏جمججممله اینکه توماس بکت نه یک

سا کسون بلکه در واقع یک نرمان بوده است اما ژان آنوی با بدل کردن بکت به یک سا کسون،‏ وی را

به شخصیبىتبىی تبدیل می کند که به دنبال هویت خود و به نوعی جبرببرران سرشکستگی ملت ‏بجتبجحت انقیاد و

اهل ‏مممممماشاتش باشد.‏ این عامل در کنار کینه ای که از شاه به واسطه غر زدن دخبرتبرری که دوست داشته،‏

انگبریبرزه خو ‏بىببىی برای پشت کردن به او و انتقام از دربارش فراهم می آورد.‏

نقش زنان در ‏بمنبممایشنامه بکت،‏ بسیار ‏مجممجحدود،‏ غبریبررتاربجیبجخی و فروکاسته شده است.‏ از این ‏لحللححاظ بکت یک اثر

ضدزن تلقی می شود.‏ ملکه جوان،‏ ‏همھهممسر هانری گریان،‏ شکوه گر و زیردست شاه است و در ‏بمنبممایش حبىتبىی

شاه را به دلیل عشق اش به یک مرد،‏ بکت،‏ ‏بهتبههدید به ‏بىببىی آبرو ‏بىیبىی می کند.‏ اما در واقعیت تاربجیبجخی ملکه

الینور ‏همھهممسر هانری دوم که ده سالىللىی نبریبرز از او بزرگبرتبرر بود،‏ زبىنبىی قدربمتبممند و بسیار جذاب و اغوا گر است و

در سال های ابتدابىیبىی ازدواج برخلاف سایر زوج های سلطنبىتبىی،‏ عشاق پرشوری بودند.‏

در ‏بمنبممایش بکت نقش شخصیت هابىیبىی مانند اسقف اعظم،‏ ژیلبرببرر فولیو،‏ بارون ها،‏ شاه فرانسه،‏ پاپ و

کاردینال و...‏ تعدیل یا حذف شده اند که این مساله نه تنها به موجز شدن ‏بمنبممایش کمکی نکرده بلکه

تاثبریبررگذاری روابط و مناسبات را کاهش داده است.‏ شخصیت پردازی نقش هابىیبىی به غبریبرر از نقش هانری و

بکت نا کارآمد و ضعیف به نظر می رسد.‏ شایدهدایت بازیگران بیشبرتبرر مصروف ایده بازی با توپ های

بسکتبال شده است.‏ تاثبریبررگذاری حضور عباس ‏جمججممالىللىی در نقش هانری دوم،‏ با نارسابىیبىی های بازی بازیگر

نقش بکت ‏بىببىی توازبىنبىی ابجیبججاد کرده است.‏ و سرابجنبججام اینکه شاید بکت آنوی یک انتخاب کسل و مطول

است که ترفندهای خلاق به کاررفته در طراحی اش را نبریبرز کم اثر کرده است.‏ برای گریز از این وضعیت

!167


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

به ایده های اجرابىیبىی دیگری هم نیاز بود اما انتخاب ساده ی مبنتبنن دیگر بر این طراحی شاید چاره سازتر

می ‏بمنبممود.‏

منابع:‏

١. ژان آنوی،بکت،نزهت شریعت زاده،انتشارات آ گاه‎1352‎

www.enotes.com/topics/becket-jean-anouilh-in-depth .٢

www.telegraph.co.uk....the eternal triangle .٣

بکت

نویسنده:‏ ژان آنوی

مبرتبررجم:‏ نزهت شریعت زاده

طراح و کارگردان:‏ مرتضی مبریبررمنتظمی

بازیگران:‏ داریوش موفق،‏ عباس ‏جمججممالىللىی،‏ علی ‏بجنبججفی،‏ فراز سرابىببىی،‏ ‏مجممججید

آهنگران،‏ سپیده صباغ،‏ عزالدین توفیق،‏ ساغر شکوری،‏ علی آرتبنیبنن،‏

مر ‏بمیبمم شجاعی،‏ رضا درویش،‏ مهدی مبریبررا کبرببرری

‏بهتبههیه کننده:‏ گروه تئاتر مشق

‏مجممججری طرح:‏ ‏مجممجحمد قدس

مشاور کارگردان:‏ سعید هاشم زاده

طراح نور:‏ فرشید مصدق

طراح صحنه و لباس:‏ مرتضی مبریبررمنتظمی

مدیر اجرا:‏ رضا درویش

منشی صحنه:‏ زهرا آقابلاغی

گروه کارگردابىنبىی:‏ مهدی مبریبررا کبرببرری،‏ علی آرتبنیبنن،‏ امبریبرر ابراهیم زاده

گروه ‏بهتبههیه و تولید:‏ سینا فراهابىنبىی و علی فراهابىنبىی

مشاور رسانه ای و مدیر روابط عمومی:‏ سام ‏بهببههشبىتبىی

عکاس:‏ احسان جابری،‏ آسمسسممان روشن

تبلیغات:‏ گروه تئاتر مشق

تبلیغات ‏مجممججازی:‏ ههژار رمضابىنبىی،‏ امبریبرر قالیچی ‏(تئاتربازها)‏

طراح پوسبرتبرر و بروشور:‏ مرتضی مبریبررمنتظمی

دستیار لباس:‏ نرمبنیبنن اسمسسمماعیل زاده

ایرانشهر ‐ سالن استاد ناظرزاده کرمابىنبىی

پنجشنبه ١٣ مهر ١٣٩۶ تا دوشنبه ١۵ آبان ١٣٩۶

زمان:‏ ٢٠:٣٠

مدت:‏ ١ ساعت و ١۵ دقیقه

‏بهببهها:‏ ٠٠٠,٢۵ و ۴٠,٠٠٠ تومان

!168


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

٣٩. این یک پیپ نیست به طراحی و کارگردابىنبىی سیدمجممجحمد مساوات

کاش این یک پیپ می بود...‏

‏مجممججید اصغری

٢٠ مهرماه ١٣٩۶

گاهی با خود فکر می کنم که ا گر من جای کارگردابىنبىی باشم که ‏بمنبممایشش به هر دلیلی با ۴۵ دقیقه تاخبریبرر

شروع شود،‏ باید چگونه با ‏مجممجخاطبم مواجه شوم.‏ ‏بجیبجحتمل آب می شوم و نفوذ می کنم به اعماق زمبنیبنن.‏ یا

که شب تا صبح بیدار می مابمنبمم و به خود و عواملم ناسزا می گو ‏بمیبمم یا در هر تریبون و فضای ‏مجممججازی و

حقیقی که گبریبررم آمد از مردم عذرخواهی می کنم و یا...‏

اما چرا به عنوان کارگردان باید از خودم ناراحت باشم وقبىتبىی پذیرفته ام در سالبىنبىی اجرا بروم که به غبریبرر

از ‏بمنبممایش من،‏ چهار اجرای دیگر را در برنامه هر شب خود جای داده است.‏ آخرش که چه؟ مدیر سالن

می آید،‏ ‏مجممجختصر پوزشی از ‏مجممجخاطبان طلب می کند و سرآخر عنوان می کند که به علت مشکل فبىنبىی!‏ با ۴۵

دقیقه تاخبریبرر ‏بمنبممایش را شروع می کنیم،‏ خواهشاً‏ سر پل صراط از ما بگذرید و حلالمللممان کنید.‏ اما واقعاً‏

مگر چاره ی دیگری جز حلال کردنشان دار ‏بمیبمم؟!‏

تازه ترین ‏بمنبممایش ‏مجممجحمد مساوات به نوعی در ادامه روند اجراهای پیشبنیبنن این کارگردان جوان قرار

می گبریبررد با این تفاوت که در ‏بمنبممایش پیشبنیبنن او که ‏«بىببىی پدر»‏ نام داشت،‏ عناصر و قواعد پست مدرنبریبرزم به

خو ‏بىببىی در یک بازه زمابىنبىی مناسب به اجرا درآمده بود.‏ هر اپبریبرزود دارای شا کله ی منحصربه فرد خود بوده

و از شروع و پایان مناسبىببىی برخوردار شده بود.‏ ریتم و ‏بمتبممپوی دروبىنبىی به موقع تغیبریبرر کرده و ‏مجممجخاطب را

‏همھهممسو با روند درام ‏همھهممراه می کرد.‏ اینک در ‏بمنبممایش ‏«این یک پیپ نیست»‏ که به شدت نیازمند چنبنیبنن

عناصریست تا از صلابت و کشش لازم برخوردار شود،‏ ‏بىببىی ‏بهببههره مانده و این خلأ باعث شده تا آخرین

‏بجتبججربه مساوات به اثری کسل کننده،‏ شلخته،‏ فاقد هویت و ایده ای تلف شده بدل شود.‏ ‏بمنبممایش پر است از

اضافابىتبىی که بیشبرتبرر کاربرد زینبىتبىی دارند و دردی از فرم و ‏مجممجحتوای اثر را دوا ‏بمنبممی کنند.‏ از دوبله زنده ی

سرصحنه بگبریبررید تا فونت نویسی که در وسط صحنه قرار داده شده.‏ اما از طرفىففىی ‏بمنبممایش با عنوان بسیار

مناسب و شروع دلپذیری که دارد،‏ توقع ‏مجممجخاطب را صدچندان می کند.‏

‏«این یک پیپ نیست»‏ ‏همھهممان مثال معروفیست که ‏همھهممواره در تقابل عینیت و ذهنیت از آن استفاده

می شود.‏ به تعببریبرری ‏ممممممکن است چبریبرزی که به آن اشاره می شود یک پیپ نباشد اما در آن ‏لحللححظه هر نوع

!169


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

کد یا تصویری که از یک پیپ دار ‏بمیبمم در ذهنمان شکل می گبریبررد.‏ اینک مساوات در قامت طراح و

کارگردان در تلاش است تا پیبىپبىی که در اذهان ما شکل گرفته را به یک واقعیت عیبىنبىی نبریبرز تبدیل کند.‏

بدون شک این مساله باید از دالان ذهن تا کید و تقویت شود و آنقدر بر آن اصرار بورزد تا به منصه

باور برسد با وجود این که آن شیء یا موضوع و یا مساله اساساً‏ وجود خارجی و یا حقیقت نداشته باشد.‏

) تصور کنید این قدرت در اختیار یک سیاستمدار قرار بگبریبررد چه ها که ‏بمنبممی کند).‏

مساوات بر اساس این پیش فرض دو کارا کبرتبرر اصلی با نامهای ‏«جیم»‏ و ‏«جان»‏ و یک کارا کبرتبرر مکمل به

نام ‏«ماریا»‏ را در روند ‏بمنبممایش به ما معرفىففىی می کند.‏ جیم و جان با هم برادر هستند و ماریا دوست

آبهنبههاست و به تازگی به خانه آبهنبهها نقل مکان کرده است.‏ این تنها اطلاعابىتبىی ست که در اپبریبرزودهای اول و

دوم واحد است و ‏مجممجخاطب متصور می شود که با شروع اپبریبرزود سوم،‏ اطلاعابىتبىی دیگر نظبریبرر آجر روی

آجری دیگر گذاشته می شود تا روند درام تکمیل گردد اما مساوات با ‏بمتبممهیدی ‏همھهممه اطلاعات پیشبنیبنن را

نقض می کند به طوری که ما ‏بمنبممی توانیم به طور قطع مطمبنئبنن شو ‏بمیبمم که ماریا در خانه هست یا نه.‏ آیا

‏همھهممچنان با جان در رابطه است یا نه.‏ آیا مادر جیم و جان سالهللهھا پیش مرده و یا هنوز زنده است چرا که

اطلاعات ‏بمنبممایش ببنیبنن کارا کبرتبررها به یک کشمکش دراماتیک بدل می شود و هیچکس مطمبنئبنن نیست

حقیقت کدام است و چه کسی راست می گوید.‏ مساوات برای این که تاثبریبرر چنبنیبنن شوکی را چند برابر

کند،‏ از چهار کنشگر برای ایفای نقش های جیم و جان ‏بهببههره برده تا هم از ظرفیت طراحی صحنه اش

کمال استفاده را ببرببررد و هم با این شیوه بتواند جذابیت های بصری ‏بمنبممایش را افزایش دهد.‏ ‏بىببىی تردید

‏مجممجخاطب خیلی زود به این فرم اجرابىیبىی عادت کرده و دقیقاً‏ در این مرحله است که کارگردان باید برگی

دیگر را رو کند تا در دام های فرم گرایانه گرفتار نشود.‏ مساوات دو تصمیم هوسمشسممندانه را در این

مرحله ابجتبجخاذ می کند.‏ اول این که ماجرا را به بن بست رابطه ماریا با جیم و جان و به وجود آوردن یک

مثلث عشقی نبرببررده و از آن عبور می کند و دوم این که اوهام اطلاعابىتبىی را به یک مرحله بالاتر از ‏بهنبههاد

خانواده،‏ یعبىنبىی به مرحله حکومبىتبىی نبریبرز می کشاند.‏ یک مامور پلیس ‏بهببههبرتبررین گزینه ست که به عنوان فردی

حکومبىتبىی وارد داستان شود و افراد خانه را ‏بجتبجحت الشعاع اوهامات خود کند.‏ اما حیف که در این

مرحله،‏ مساوات روند مسبریبرر درام را به ببریبرراهه می برد و بیشبرتبرر به پیچیدگی های اطلاعابىتبىی و ذهبىنبىی کشانده

و در فرم خود گبریبرر می افتد.‏ ما تنها صدای پلیس را می شنو ‏بمیبمم اما جان و جیم می توانند پلیس را ببینند.‏

از طرفىففىی ماریا ‏بمنبممی تواند پلیس را ببیند اما او می تواند مادر جیم و جان که از اواسط ‏بمنبممایش وارد داستان

می شود را ببیند.‏ از این مرحله به بعد ما با یک بازی اطلاعابىتبىی ببنیبنن کارا کبرتبررها مواجه هستیم.‏ این که

مساوات تلاش داشته تا ‏مجممجخاطب را به عنوان یک کارا کبرتبرر مستقل در این ‏بمنبممایش به بازی بگبریبررد بسیار

حائز اهمھهممیت است و تا حدی نبریبرز می تواند به چنبنیبنن هدفىففىی دست یابد اما چه فایده که به فرم مطلوب خود

‏بمنبممی رسد و ‏مجممجخاطب را خسته و سردرگم از سالن بدرقه می کند.‏ این که چه کسی چه چبریبرزی می بیند یا

‏بمنبممی بیند اصلاً‏ مهم نیست ‏(متاسفانه مساوات در این گزاره گبریبرر می افتد)‏ چبریبرزی که مهم است این است که

افراد ‏مجممجختلف اعم از حقیقی یا حقوفىقفىی چطور از این اطلاعات بر اساس منافع خود استفاده می برند و گاه

!170


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

یکدیگر را به سلطه اهداف و افکارشان درمی آورند.‏ با این حال امیدوارم که این ‏بمنبممایش برای مساوات

‏بجتبججربه ای شده باشد تا در اجراهای بعدی به کنکاش فرمیک در حواشی و پیچیدگی های بیهوده ی

داستابىنبىی نبرپبرردازد و با الصاق موضوعات خود به ‏بجببجحث های کلان اجتماعی و حبىتبىی سیاسی،‏ بینشی عمیق و

‏بجپبجخته را به آثارش تزریق ‏بمنبمماید.‏

این یک پیپ نیست

نویسنده و کارگردان:‏ سید ‏مجممجحمد مساوات

بازیگران:‏ ‏مجممجحمد علی ‏مجممجحمدی،‏ رومینا مؤمبىنبىی،‏ ابراهیم نائیج،‏

میلاد آریافر،‏ حسبنیبنن منفرد،‏ علی حسبنیبنن زاده

طراح صحنه و گرافیک:‏ سید ‏مجممجحمد مساوات

طراح لباس:‏ ‏سمسسممانه اجمحجممدی مطلق

طراح گر ‏بمیبمم:‏ تینا ‏بجببجخشی

طراح نور:‏ ‏مجممجحمد رسولىللىی

آهنگساز:‏ حامد حبیب زاده

طراح صدا:‏ صفا کامدیده

مهندسی صدا:‏ علبریبررضا ا کبرببرریان

برنامه ریز و مشاور کارگردان:‏ میلاد آریافر

دستیار کارگردان:‏ کوروش شاهونه

مشاور طراح صحنه و مشاور کارگردان:‏ سعید حسن لو

گروه پژوهش:‏ آتنا ‏مجممججلسی،‏ عمران هاسمشسممی،‏ مصطفی فراهابىنبىی

ساخت عروسک و پروتز:‏ شاهبنیبنن فتحی

عکاس و ساخت تبریبرزر:‏ مر ‏بمیبمم دبهیبههول

مشاور رسانه و مدیر روابط عمومی:‏ عسل عباسیان

تبلیغات ‏مجممججازی:‏ امبریبرر قالیچی ‏(تئاتر بازها)‏

تئاتر مستقل ‏بهتبههران

چهارشنبه ١٢ مهر ١٣٩۶ تا ‏جمججممعه ١٢ آبان ١٣٩۶

زمان:‏ ۴۵:٢٠

مدت:‏ ١ ساعت و ۴٠ دقیقه

‏بهببهها:‏ ٣٠,٠٠٠ تومان

!171


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

۴٠. این یک پیپ نیست به طراحی و کارگردابىنبىی سیدمجممجحمد مساوات

معنای خیالىللىی واقعیت

اردشبریبرر شبریبررخدابىیبىی

٢٨ مهرماه ١٣٩۶

‏«این یک پیپ نیست»،‏ تلاش جسورانه یک نقاش‐کارگردان است در انضمامی کردن مفاهیم فلسفی

یک نقاشی بر روی صحنه…‏ در این ‏بمنبممایش روایت های واقعی مألوف دچار اختلال و فروپاشی شده و

امکان های ناشناخته،‏ متفاوت و متضادی از روایت ها ‏(واقعیت ها)‏ پدیدار می شوند.‏ امور نامربىئبىی و

ناملموس هم تراز واقعیت های مربىئبىی و مأنوس به برانگیختگی معما گونه و رازآلودگی در این ‏بمنبممایش

می ابجنبججامد.‏

نام ‏بمنبممایش برگرفته از عنوان اثر مهم رنه مگریت،‏ نقاش سورئالیست بلژیکی است.‏ مگریت،‏ یک پیپ را

به واقع گرایانه ترین شکل ‏ممممممکن نقاشی کرد و زیر آن با خطی خوانا به زبان فرانسه نوشت:‏ این یک پیپ

نیست…‏ در واقع با نگاه ساخت شکنانه و طبرنبرزآمبریبرزی رابطه واژه و شیء یا دال و مدلول را در اثرش

برهم ربجیبجخته است.‏ میشل فوکو،‏ فیلسوف پرآوازه فرانسوی که با مگریت مراودابىتبىی نبریبرز داشته،‏ با ‏بمتبمماشای اثر

مگریت در سال ١٩۶٨، به دلیل هم پیوندی با اندیشه ی مستبرتبرر در این نقاشی،‏ کتاب کوچکی مشتمل

بر مقالات کوتاهی با ‏همھهممبنیبنن عنوان نگاشت.‏ در واقع این نقاشی مگریت جرقه ای بود برای نگارش ‏بجتبجحلیل

چندسونگر توسط فوکو که به کاوش در ابهببههام ها و چندمعنابىیبىی ها و چندبهپبههلو ‏بىیبىی های زبان و البته نقد

مگریت از این مقولات ببرپبرردازد.‏

فوکو و مگریت در بسبرتبرر تئوری مشبرتبررک فردیناند دوسوسور،‏ پدر زبان شناسی مدرن،‏ به طرح موضوعابىتبىی

مشبرتبررک از دربجیبجچه فلسفه و هبرنبرر می پردازند.‏ اینکه نشانه در زبان دلحللحخواسته است و واژه ها به خود چبریبرزها

اشاره ‏بمنبممی کنند.‏ در واقع رابطه دال و مدلول به پرسش گرفته می شود تا تأ کید شود آبجنبجچه در مقام واقع

قرار گرفته و مدلولىللىی را شکل داده لزوماً‏ به دالىللىی که ما خیال می کنیم،‏ بازبمنبممی گردد.‏ هیچ رابطه ای ببنیبنن

معنا و ابژه وجود ندارد.‏ به ‏همھهممبنیبنن دلیل سوسور معتقد است اشیاء ‏(چبریبرزهای)‏ این جهان ‏مجممجخلوق زبان یا

تصورات ما هستند و معنا،‏ ساختاری است.‏

در ‏«این یک پیپ نیست»‏ ‏مجممجحمد مساوات،‏ از پیپ(ها)‏ خبرببرری نیست.‏ اما به نظر می رسد در گسسبنتبنن نسبت

آشنای دال و مدلول در روایت تلاش فراوان شده است تا رویدادهای ناخوانده ای را به ‏بجتبججربه پیشبنیبنن از

!172


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

واقعیت(های)‏ دراماتیک اضافه ‏بمنبمماید.‏ این ‏بمنبممایش سعی دارد ‏همھهممانند آثار مگریت نگاه معمولىللىی،‏ آشنا و

عادت گونه ‏مجممجخاطب را در مواجه با روایت،‏ سوژه ها و نظم معمول مرتبط ببنیبنن آبهنبهها ‏مجممجخدوش ‏بمنبمماید.‏ زبان

‏بمنبممایش،‏ ساختگی است.‏ بازیگران به این زبان نامفهوم سخن می گویند و دیالوگ ها با اندکی تأخبریبرر دوبله

سرصحنه می شوند و یا بعضی ‏جمججمملات روی دیوار صحنه می افتند.‏ این ‏بمتبممهید برای ابجیبججاد فاصله هرچه

بیشبرتبرر ابژه های ‏بمنبممایشی با ‏مجممجخاطبان و ‏بمتبممرکز بیشبرتبرر بر کاربرد فرار زبان و گفتار صورت گرفته است.‏ در عبنیبنن

حال شاید در برگردان این زبان لزوماً‏ ‏بمتبممام حقایق منتقل نشود و چه بسا در جاهابىیبىی فریبکاری هابىیبىی

صورت گرفته است.‏ فوکو معتقد است زبان حقیقت جهان را بیان ‏بمنبممی کند بلکه بازتابىببىی از ‏بجتبججربه شخصی

فرد است.‏ در اینجا گو ‏بىیبىی ذات زبان نبریبرز به عنوان ابزار معنارسان واقعیت،‏ به پرسش گرفته می شود.‏

طراحی دکور و فضای ‏بمنبممایش به روال برخی از آثار قبلی مساوات مانند قصه ظهرجمججممعه و ‏بىببىی پدر ‏همھهمماهنگ با

اثر و کارکردی است و صراحتاً‏ در مقام یکی از شخصیت های ‏بمنبممایش قابل بازشناسی می باشد.‏ در ‏بمنبممایش

‏«این یک پیپ نیست»،‏ تقسیم فضابىیبىی آشبرپبرزخانه و اتاق نشیمن در طبقه پایبنیبنن و ‏جمحجممام و اتاق خواب در

طبقه بالابىیبىی،‏ علاوه بر کاربری ظاهری و واقعی شان به فضاهابىیبىی برای مبادله متقاطع جریان های عیبىنبىی و

ذهبىنبىی در کلیت ‏بمنبممایش مبدل می شود.‏

در این ‏بمنبممایش،‏ دو برادر به نام جیم و جان در خانه ای با هم زندگی می کنند.‏ نقش هر کدام از آبهنبهها را

دو بازیگر به اتفاق ایفا می ‏بمنبممایند.‏ این دو برادر هر یک در برابر شخصیت های دیگر،‏ مادر و ماریا

‏(همھهممسر/شریک)‏ جیم،‏ در ‏بمنبممایش روایت و برخورد متضاد و متفاوبىتبىی دارند.‏ دو پارگی نقش جیم و جان،‏

هرکدام توسط دو بازیگر،‏ ‏بمتبممهید مناسبىببىی است برای درک پذیری تبدیل و تبادل فضای عبنیبنن و ذهن در

عرصه های متباین طراحی شده در ‏بمنبممایش.‏ در عبنیبنن حال این دوتابىیبىی بودن جیم و جان،‏ ‏مجممجخاطب را با

پرسش هابىیبىی مواجه می کند از قبیل اینکه آیا جیم در طبقه بالا تصویری است از جیم طبقه پایبنیبنن یا

بازبمنبممابىیبىی است از او؟ یا اینکه جان با بازی بازیگر اول،‏ تصویر متضاد جان با بازیگر دوم او نیست؟ و...‏

ظاهراً‏ جان هر روز با مادرش تلفبىنبىی صحبت می کند اما جیم می گوید مادرشان بیست و پنج سال پیش

آبهنبهها و پدرشان را ترک کرده است و دیگر خبرببرری از او ندارند.‏ از طرف دیگر ماریا ‏همھهممسر جیم دوباره به

خانه آبهنبهها برگشته است اما جان می گوید ماریا سال گذشته در یک سابجنبجحه هوابىیبىی کشته شده است.‏ اما

ماریا روی صحنه است.‏ زبان از طریق دیالوگ یک شخصیت ‏ممممممکن است واقعیت دیالوگ شخصیت

دیگر را انکار کند.‏ به عبارت دیگر تأ کید ‏بمنبممایش بر این است که زبان لزوماً‏ حقایق را بازگو ‏بمنبممی کند.‏

زبان ای بسا ‏مممممملو از بیان نشدبىنبىی هابىیبىی است که بر صحنه به شکل سرگیجه آوری بر آبهنبهها تأ کید می شود و

به شکل ‏بمنبممادین و اغرا ق آمبریبرزی جهان ذهبىنبىی هر شخصیت را ابراز می ‏بمنبمماید.‏

یکی از طرفداران نامی نظر رنه مگریت،‏ لودویک ویتگنشتاین از فلاسفه شهبریبرر قرن بیستم بود.‏ او

آشفتگی و ‏بىببىی نظمی های منطقی زبان را ‏بجتبجحلیل کرد.‏ این فیلسوف بر زبان بیان نشدبىنبىی ها،‏ مرزهای زبان و

بازی زبابىنبىی ‏بمتبممرکز داشت.‏ برای ویتگنشتاین زبان نظامی از معنا است و اندیشه ها در زبان وجود دارند.‏

کاربرد اساسی زبان عرضه واقعیت است اما مرزها و مسائلی وجود دارد که زبان قادر به نشان دادن و

!173


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

توصیف آبهنبهها نیست.‏ ‏«این یک پیپ نیست»،‏ شاید تلاشی باشد برای نشان دادن هرچند جزبىئبىی از این

توصیف ناشدبىنبىی ها...‏

تئاتر ‏مجممجحمل قدربمتبممندی است که شاید بتوان مرزهای بیان نشدبىنبىی زبان را تا حدی به وسیله آن ملموس و

انضمامی ‏بمنبممود و به واقعیت روزمره خیانت ورزید و بدین وسیله آ گاهی و درک موجود را در ‏مجممججموع از

واقعیت(ها)‏ و ناواقعیت(ها)،‏ متکبرثبرر و متعالىللىی کرد.‏ به نظر می رسد ‏بمنبممایش ‏«این یک پیپ نیست»‏ در ‏همھهممبنیبنن

مسبریبرر گام ‏بهنبههاده است.‏

از طرف دیگر مسأله زبان به واسطه ‏همھهممبستگی اش با قدرت،‏ در این ‏بمنبممایش اهمھهممیت ویژه ای می یابد.‏ در

فاز دوم ‏بمنبممایش به واسطه درگبریبرری دو برادر بر سر سوءظن جیم به ارتباط عاطفی برادرش با ماریا ‏(با

‏بمنبممایش امکان ارتکاب به قتل برادر)‏ و نبریبرز حضور پلیس نامربىئبىی به ‏بهببههانه واهی در خانه شان،‏ خشونت به

شکل عریان بر صحنه درک می شود.‏ پلیس با اینکه در صحنه دیده ‏بمنبممی شود،‏ صرفاً‏ از طریق زبان

نوشتاری بر دیوار صحنه حضور کاملًا علبىنبىی و دریافتبىنبىی دارد.‏ گزاره هابىیبىی مانند:«کسی که نیست وارد

پذیرابىیبىی می شود.»‏ را می خوانیم که معادل دراماتیک ‏جمججممله مگریت به نظر می رسد.‏ این پلیس حضور

مادی و فبریبرزیکی بر صحنه و یا حبىتبىی پشت صحنه ندارد اما پای یکی از برادرها را با گلوله زجمخجممی می کند.‏

بدین منوال سلسله وقایع و روایت هابىیبىی بر صحنه اتفاق می افتد.‏ پلیس(ها)‏ فقط جیم و جان و مادر را

می بینند که ظاهراً‏ در خانه حضور داشته اما هیچ کدام از اهل خانه به جز ماریا،‏ مادر را ‏بمنبممی دیده اند.‏

ماجرای رابطه ماریا با پدر خانواده فاش می شود و تردید بر سر مرگ طبیعی پدر بالا می گبریبررد.‏ ماریا با

چاقو پلیس را از پا در می آورد.‏

به سیاق ‏بمنبممایش های خانواده و ‏بىببىی پدر،‏ در ‏«این یک پیپ نیست»،‏ خانه که ظاهراً‏ می بایست ‏مجممجحمل ابمیبممبىنبىی

برای خانواده باشد به عرصه اغتشاش و خیانت و فاجعه بدل می شود.‏ اما آیا این آشفتگی پایابىنبىی،‏ خیال

است یا واقعیت؟

مگریت در نامه ای به فوکو نوشته:‏ ‏«چبریبرزی آشفته نیست مگر ذهبىنبىی که جهان خیالىللىی را به خیال

می کشد.»‏

‏مجممجحمد مساوات،‏ ‏بىببىی آنکه کلمه ای از اهل فلسفه و اندیشه در ‏بمنبممایشش به کار گبریبررد یا اساساً‏ مباحث فلسفی

را به طور مستقیم در اثرش وارد ‏بمنبمماید،‏ ‏بمنبممایش های دیدبىنبىی و تفسبریبررپذیر عمیقاً‏ فلسفی خلق می کند.‏

‏بمنبممایش هابىیبىی که بعضاً‏ شیوه پرداخت مفهومی و ‏بجنبجحوه اجرابىیبىی شکل گرایشان،‏ نسبت به ‏مجممجحتوی داستابىنبىی

اولویت دارند.‏ ‏بمنبممایش ‏«این یک پیپ نیست»،‏ به دلیل انتخاب عنوانش بسیار ارجاع پذیر است؛ هرچند

که مساوات با طرح ‏مجممجخدوش کردن تصویر پیپ مگریت در ترا کت ‏(بروشور)‏ ‏بمنبممایش،‏ شاید رندانه فاصله

تفسبریبرر ‏مجممجحتوابىیبىی اثرش را با اثر مگریت حفظ می ‏بمنبمماید.‏

مدت زمان طولابىنبىی اجرا،‏ ‏مجممجحتوای معمولىللىی داستان و برخی از شیوه های اجرابىیبىی،‏ ‏«این یک پیپ نیست»‏ را

با وجود ‏بمتبممام جاه طلبىببىی های فلسفی،‏ مفهومی و تکنیک ها و طراحی های موفقش به اثری کسل بدل کرده

است که لذت ‏بمتبمماشای یک تئاتر فکور یکسره شورمند را برای ‏مجممجخاطبانش ‏مجممجخدوش ساخته است.‏

!174


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

منابع:‏

١. میشل فوکو،‏ این یک چپق نیست،‏ ترجمججممه مابىنبىی حقیقی،‏ نشرمرکز ١٣٧٧

٢. جان ‏لحللحچت،‏ پنجاه متفکر بزرگ معاصر ‏(از ساختارگرابىیبىی تا پسامدرن)،‏ ترجمججممه ‏مجممجحسن حکیمی،‏ انتشارات خجسته ١٣٧٨

٣. کیوان خلیل نژاد،‏ مقاله پرسش تصویر،‏ خیانت تصویر ‏(نشانه،‏ توهم،‏ تصویر در آثار رنه مگریت)،‏ ماهنامه هبرنبررآ گه،‏

‏سمشسمماره سه،‏ دی ماه ١٣٩۴

۴. ربجیبجچارد وینبرتبرر،‏ مرگ نشانه شناسی پس از هبرنبرر مفهومی،‏ ترجمججممه علی سجادیه،‏ ماهنامه هبرنبررآ گه،‏ ‏سمشسمماره بیست،‏ تبریبرر و

مرداد ماه ١٣٩۶

این یک پیپ نیست

نویسنده و کارگردان:‏ سید ‏مجممجحمد مساوات

بازیگران:‏ ‏مجممجحمد علی ‏مجممجحمدی،‏ رومینا مؤمبىنبىی،‏ ابراهیم نائیج،‏

میلاد آریافر،‏ حسبنیبنن منفرد،‏ علی حسبنیبنن زاده

طراح صحنه و گرافیک:‏ سید ‏مجممجحمد مساوات

طراح لباس:‏ ‏سمسسممانه اجمحجممدی مطلق

طراح گر ‏بمیبمم:‏ تینا ‏بجببجخشی

طراح نور:‏ ‏مجممجحمد رسولىللىی

آهنگساز:‏ حامد حبیب زاده

طراح صدا:‏ صفا کامدیده

مهندسی صدا:‏ علبریبررضا ا کبرببرریان

برنامه ریز و مشاور کارگردان:‏ میلاد آریافر

دستیار کارگردان:‏ کوروش شاهونه

مشاور طراح صحنه و مشاور کارگردان:‏ سعید حسن لو

گروه پژوهش:‏ آتنا ‏مجممججلسی،‏ عمران هاسمشسممی،‏ مصطفی فراهابىنبىی

ساخت عروسک و پروتز:‏ شاهبنیبنن فتحی

عکاس و ساخت تبریبرزر:‏ مر ‏بمیبمم دبهیبههول

مشاور رسانه و مدیر روابط عمومی:‏ عسل عباسیان

تبلیغات ‏مجممججازی:‏ امبریبرر قالیچی ‏(تئاتر بازها)‏

تئاتر مستقل ‏بهتبههران

چهارشنبه ١٢ مهر ١٣٩۶ تا ‏جمججممعه ١٢ آبان ١٣٩۶

زمان:‏ ۴۵:٢٠

مدت:‏ ١ ساعت و ۴٠ دقیقه

‏بهببهها:‏ ٣٠,٠٠٠ تومان

!175


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

۴١. فیلادلفیا به نویسندگی و کارگردابىنبىی بابک نیوشادان

عصبابىنبىی نیستم…‏

‏مجممججید اصغری

۵ آبان ماه ١٣٩۶

‏بمنبممایش ‏«فیلادلفیا»‏ بیشبرتبرر مناسب کسابىنبىی است که اعتقادی به مقوله ی آموزش در حوزه های ‏مجممجختلف هبرنبرر

تئاتر نداشته و با این مهم بیگانه اند.‏ ‏بجیبجحتمل این دوستان با ‏بمتبمماشای این اثر شبه روشنفکرانه ی پوسیده و

عقب مانده به وجد می آیند و برچسب تئاتربجتبججر ‏بىببىی را به مابجتبجحت این اثرِ‏ الکن می زنند و قص علی هذا.‏ یکی

از اساتید مهم و مطرح تئاتر کشورمان،‏ عبارابىتبىی در وصف این ‏بمنبممایش به کار برده اند که در بروشور اثر نبریبرز

به چاپ رسیده است.‏ افاضات این استاد عالىللىی مقام به این صورت است:«مبنتبنن فیلادلفیا حکایت رویای

آمریکابىیبىی جوانان به تنگ آمده است ‏(حقبریبرر:کدام رویا؟ کدام آمریکا؟ کدام جوانان؟).‏ خروش یک

بغض فروخورده ‏(حقبریبرر:‏ الله ا کبرببرر)،‏ در روزگاری که آدم ها فقط خیال می بافند.‏ تصویری از جهان امروز

جوانان (!) است که تنها و غریب افتاده اند.»‏

ا گر کمی در کلام این استاد بزرگوار که احبرتبررامشان بر ‏همھهممه ما واجب است عمیق شو ‏بمیبمم،‏ درمی یابیم که

‏بمنبممایش ‏«فیلادلفیا»‏ بازتابىببىی است از رفتار،‏ آرزوها و اندیشه های نسل جوان کشورمان.‏ و یا به تعببریبرری

دیگر این اثر،‏ در گونه تئاتر اجتماعی قرار گرفته و دغدغه مندانه و با رویکردی انتقادی ‏(همھهممان بغض

فروخورده!)‏ به طرح مسائل جوانان می پردازد.‏ احتمالا استاد فراموش کرده اند که تئاتر اجتماعی به

واقعیت می پردازد نه به واقعه.‏ هبرنبرر اجتماعی بر خواسته ها و مطالبات ا کبرثبرریت توجه دارد تا اقلیت.‏ تئاتر

اجتماعی پرداخبنتبنن به یک درام با موقعیت استثنابىیبىی نیست بلکه توجه به گره ایست که زندگی روزمره

تعداد قابل توجهی از افراد جامعه را ‏مجممجختل کرده است و باید برای باز شدنش به فکر چاره بود.‏ با توجه

به توصیفابىتبىی که از این ‏بمنبممایش به ‏سمسسممع و نظرتان رساندم،‏ بنده به واقع خجالت می کشم تا در باب

دوخطی ‏بمنبممایشنامه این اثر صحببىتبىی به میان آورم اما برای بررسی عمق فاجعه چاره ای نیست که به دلِ‏

فاجعه زد.‏

‏بمنبممایش ‏«فیلادلفیا»‏ مونولوگی درباره جوانکیست که دلش می خواهد برود آمریکا.‏ برای ‏همھهممبنیبنن به کلاس

زبان انگلیسی می رود و در لاتاری شرکت می کند.‏ به گفته این جوان در کلاس با دخبرتبرری آشنا می شود

به نام نگار که از ‏لحللححاظ مالىللىی وضع بسیار مناسبىببىی دارد و در ‏سمشسممال ‏بهتبههران زندگی می کند.‏ این جوان ما هر

!176


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

طور که شده می خواهد با نگار طرح دوسبىتبىی بریزد،‏ برای ‏همھهممبنیبنن شروع می کند به دروغ بافىففىی در مورد خود

و سبک زندگی اش.‏ مثلا این که ‏بجببجچه ی نیاوران است،‏ گیاهخوار است،‏ ماشبنیبنن ندارد چون عاشق ‏مجممجحیط

زیست است،‏ پدربزرگ و مادربزرگش در فیلادلفیا زندگی می کنند و شهروند آمریکابىیبىی ‏مجممجحسوب می شوند

و چه و چه.‏ سرآخر دروغ های این بزرگوار مقابل نگار فاش می شود و این رابطه در ‏همھهممبنیبنن جا به پایان

می رسد.‏ از طرفىففىی این جوان ما نامش در لاتاری درن می آید و از ‏همھهممه ‏لحللححاظ متضرر می شود.‏ چند

صباحی وقتش را به دخبرتبرربازی در ‏مجممجحله شان می گذراند و بعد از چهار سال دوباره در لاتاری شرکت

کرده و از قضا این بار برنده می شود.‏ اما غم عجیبىببىی پسرک را دربرمی گبریبررد چرا که حس می کند با

رفتنش به فیلادلفیا دلتنگ بوی جوی و فاضلاب ‏مجممجحله شان می شود...‏

‏بىببىی تردید مشکل از بنده است که هرچقدر داستان این ‏بمنبممایش را با خود مرور می کنم خبرببرری از ‏«بغض

فرو خورده»‏ و ‏«تنهابىیبىی و غربت»‏ جوانان پیدا ‏بمنبممی کنم.‏ اما به واقع در این درام اببرتبرر چه شبهابىتبىی وجود

دارد که نبرپبررداخبنتبنن به آبهنبهها تا این حد اثر را ناچبریبرز و مبتذل کرده است؟ جواب نبرپبررسیدن است.‏ نویسندگی

‏(ا گر بر اساس ساختار خود تعریف شود)‏ چبریبرزی نیست جز خلق پرسش و پاسخ دادن به آبهنبهها.‏ در این

‏بمنبممایش،‏ پسر در آرزوی رفبنتبنن به آمریکاست.‏ پرسش این جا مطرح می شود که چرا جوان ‏بمنبممایش ما

خواستار مهاجرت است؟ چرا دلش می خواهد به آمریکا برود و به ویژه فیلادلفیا؟ پاسخ منطقی به این

سوالات،‏ ستون های درام را تقویت کرده و عمقی بیشبرتبرر از کارا کبرتبرر را برمجممجخاطبان عیان می سازد.‏ قضیه ی

نگار چه بود؟ چرا تا این حد شلخته وارد درام شده و ‏بىببىی مایه ‏مجممجحو می شود؟ اساسا جوان ‏بمنبممایش ما چرا

از نگار خوشش می آید؟ نگار چه چبریبرزی دارد که بقیه ی دخبرتبررابىنبىی که به گفته جوان در دور و اطرافش

می پلکند از آن برخوردار نیستند؟

اما ‏بمنبممایشنامه نویس ما برای برخی از این سوالات پاسخی داده است.‏ جوان ‏بمنبممایش ما که اجدادش در

روستابىیبىی در نزدیکی لاهیجان زندگی می کردند،‏ نام روستای اجدادش را مقابل نام پرآوازه ی فیلادلفیا

حقبریبرر می یابد و گو ‏بىیبىی هر آن چه از خوشبخبىتبىی،‏ آرامش و ‏بمتبممدن تعریف می شود را در فیلادلفیا خلاصه

می کند.‏ آیا این است ‏همھهممان دغدغه و نگاه جوانان ما؟ این ‏همھهممان بغض فروخورده ی ماست؟ ا گر پاسخ

مثبت باشد چه نامی می توان بر ‏مجممجحتوای این ‏بمنبممایش گذاشت؟ ‏مجممجحتوابىیبىی متعفن که عده ای غرب زده ی - بی

سوادِ‏ مبرتبرزور برایش غش می کنند و سر و دست می شکنند.‏ ‏همھهممان ها که از نیچه فقط سبیلش را به ارث

برده اند و از مارکس لامذهبىببىی اش را.‏ آخر این چه ایده ایست که ‏همھهممه ی داشته ها و نداشته های این

مردم،‏ این خا ک و این فرهنگ را با ‏همھهممه ی کاسبىتبىی هابىیبىی که دارد مقابل یک ‏بمتبممدن دروغبنیبنن ذلیل می ‏سمشسممارد

و مورد ‏بمتبممسخر قرار می دهد؟!‏ حال که وقت گم کردن گورت از این دیار رسیده دلت نه برای سعدی و

فردوسی و امثالهللهھم تنگ شده و فقط ‏بهببههانه ی بوی فاضلاب های شوش و دروازه غار را می گبریبررد؟ ا گر این

‏بىببىی غبریبرربىتبىی نیست،‏ پس چیست؟!‏ جناب آقای استاد لطفا بیایید جار بزنید که این مسئولیت گریزی در کجا

ریشه دارد و مسببش کیست.‏ تا کی قرار است ما در این باتلاق ‏مجممجحافظه کاری ‏بمببممانیم،‏ ببرتبررسیم و دم

نزنیم از بلابىیبىی که بر سرمان نازل شده.‏ تا کی قرار است به اصطلاح با رندی و نرمش قهرمانانه که

!177


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

خودمان هم می دانیم لافىففىی بیش نیست،‏ ‏بمنبممایش به روی صحنه بیاور ‏بمیبمم و پیش خود آبرو ‏بجببجخر ‏بمیبمم که ماییم

حامی ‏بمنبممایش های جسورانه ی اجتماعی!‏ باشد.‏ اصلا ‏سمشسمما راست می گویید.‏ اصلا این ‏مممممملکت را تعفن و

فضولات پر کرده و هیچ تفاوبىتبىی با مسبرتبرراح گرفته ندارد.‏ این تعفن نیست که مشمبرئبرز کننده است.‏ بیشبرتبرر از

آن،‏ این نظاره گری ‏سمشسمما و به به و چه چه تان از ظواهر غرب است که حال آدم را ‏بهبِبههم می زند.‏ ا گر این

‏مممممملکت به توالت گرفته می ماند و ا گر به واقع خواهان تغیبریبرر در وضعیت هستید لطفا دستکش به دست

کرده،‏ رتحنتحج سخبىتبىی به تن کشید و فضولات را از این آب و خا ک پا ک کنید.‏ به خدا قسم ا گر ‏سمشسمما در این

‏مممممملکت تدریس و کارگردابىنبىی نکنید،‏ تیغ هیچ کس بر گردنتان ‏بجنبجخواهد بود که چرا درس ‏بمنبممی دهید و کار

روی صحنه ‏بمنبممی آورید.‏ امید به این که دوستان راه حل را در بردن دو سه کیلو از ‏لحللحجن زار فاضلاب ‏مجممجحله

شان به فیلادلفیا نبینند.‏ آمبنیبنن.‏

فیلادلفیا

نویسنده و کارگردان:‏ بابک نیوشادان

بازیگران:‏ علی عظیمی پور،‏ عطیه علوی

‏بهتبههیه کننده:‏ بابک نیوشادان

نوازنده ویلن:‏ غزل صادق الوعد

دستیار کارگردن:‏ زینب ‏همھهممبىتبىی

مدیر صحنه:‏ علی مبریبرر شجاعی

عکاس و تصویر بردار:‏ پریا صادفىقفىی

گروه تبلیغات:‏ نگبنیبنن خلیل زاده،‏ گروه پیاده

تئاتر باران

یکشنبه ٣٠ مهر ١٣٩۶ تا سه شنبه ١۶ آبان ١٣٩۶

زمان:‏ ١٧:٠٠

مدت:‏ ۵٠ دقیقه

‏بهببهها:‏ ٠٠٠,٢۵ تومان

!178


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

بازیگری که معمولا بر اساس متدهای استانیسلاوسکی،‏ ‏لىللىی اسبرتبرراسبرببررگ و آدلر تدریس می شدند،‏ کم کم

‏بىببىی رمق شده و جای خود را به اشکال و فرم های بازیگری عجیب و غبریبرراصولىللىی داده اند؟ آیا می دانید

بیشبرتبرر دانشجویان و هبرنبررآموزان رشته بازیگری ‏(متاسفانه)‏ معتقدند که اجرای ‏بمنبممایش های رئالیسبىتبىی زجمحجممبىتبىی

ندارد جز حفظ کردن دیالوگ ها؟

منظور حقبریبرر از مطرح کردن این گزاره ها این نیست که فرید رجمحجممبىتبىی و گروه مستعدشان از این دست

دانشجویان اند.‏ اما ‏همھهممبنیبنن افکار خام،‏ کهنه و نسنجیده روی اثر تاثبریبرر گذاشته و از لطف و عزت ‏بمنبممایشنامه

کاسته است.‏ حقبریبرر که برعکس آن چه در فضای تئاتری مطرح است که آثار رئالیسبىتبىی نیازی به کارگردان

ندارد،‏ معتقدم که اتفاقاً‏ آثاری با رویکرد واقع گرایانه نیاز دقیق به کارگردابىنبىی هوسمشسممندانه،‏ کنش گری به

اندازه،‏ خلاق و مبتکرانه،‏ طراحی نور،‏ صحنه و لباس کاربردی و اندیشمندانه دارد.‏

با این حال فرید رجمحجممبىتبىی که جوابىنبىی خوش آتیه است،‏ با اثر خود نشان داده که ‏بمتبممام تلاشش را برای ارائه

یک ‏بمنبممایش آبرومند و در شان ‏مجممجخاطب ابجنبججام داده است.‏ با ورود ‏بمتبمماشاچیان به سالن،‏ نور موضعی ‏بجتبجخته

سیاهی که چند اسم روی آن نوشته شده را ‏بمنبممایان کرده است.‏ تا کید به اندازه ی رجمحجممبىتبىی در ابتدای

پیش ‏بمنبممایش بر چبریبرزی که ‏بمتبممام مدت ‏بمنبممایشنامه برای کارا کبرتبررها از اهمھهممیت بالابىیبىی برخوردار است،‏ نشانه فهم

و درک مناسب وی از مبنتبنن مامت است.‏ پیداست که طراحی صحنه نه برای جلوه گری و خودبمنبممابىیبىی های

زننده بلکه بسیار فکر شده و کاربردی ساخته شده است.‏ انتخاب موسیقی میان اپبریبرزودها بسیار عالیست

و با حس و حال هر صحنه هم وزن و منطبق شده است.‏ اما کار ‏همھهممچنان در کنش گری و هدایت رجمحجممبىتبىی

در ارائه کارا کبرتبررهای باورپذیر لنگ می زند.‏ در این جا لازم است به مطلبىببىی اشاره کنم که در

سخت گبریبرری حقبریبرر در رابطه با کارگردابىنبىی و کنش گری این اثر تاثبریبرر گذاشته است.‏ مطلب قابل اشاره این

است که دیوید مامت نسخه ای سینمابىیبىی از این ‏بمنبممایشنامه نوشته و در اختیار جوابىنبىی مستعد و باهوش

سینمای آمریکا می گذارد.‏ این جوان جیمز فولىللىی نام دارد که قرار است اولبنیبنن اثر خود سینمابىیبىی خود را

کارگردابىنبىی کند.‏ ‏بىببىی تردید وی دریافته که فیلمنامه مامت بدون حضور کنش گرابىنبىی بابجتبججربه به اثری کم جان

و مرده بدل می شود.‏ از این رو کوین اسپیسی را در نقش جان ویلیامسون،‏ آلپاچینو را برای نقش

ربجیبجچارد روما و جک ‏لملِلممون ‏(که ‏بىببىی تردید یکی از ‏بىببىی نظبریبررترین ایفای نقش های وی است)‏ را برای نقش شِلی

لوین به کار می گبریبررد و نتیجه می شود یک اثر دیدبىنبىی و درخشان.‏ حال ‏مجممجخاطبىببىی که چنبنیبنن فیلمی را ‏بمتبمماشا

کرده به طبع و شاید ناخواسته سطح توقعش از ‏بمنبممایش فرید رجمحجممبىتبىی بالا می رود.‏ کنش گران این ‏بمنبممایش که

‏جمججمملگی جوانابىنبىی بااستعداد و پرشور هستند اما بری از ایراد نیستند که در اینجا به چند مورد آن متذکر

می شوم.‏ شاید جالب باشد بدانید که مامت این ‏بمنبممایشنامه را به هارولد پینبرتبرر تقدبمیبمم کرده که این اتفاق

هم دلایل خودش را در بر دارد.‏ مهم ترین دلیلش تاثبریبرر ‏بىببىی چون و چرای سبک پینبرتبرر بر قلم مامت

!180


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

است.‏ سبکی مدرن مبتبىنبىی بر موقعیت،‏ تا کید بر حرف به جای کنش،‏ تفاوت ‏بجببجخشی میان مکث ها و

سکوت ها بر پایه ی ساختاری تقطیع شده و اپبریبرزودیک.‏ ا کبرثبرر نوشته های مامت ‏همھهممچون پینبرتبرر پر است از

صحنه هابىیبىی که بیش از دو نفر در حال گفت وگو نیستند.‏ در ‏«گلن گری گلن راس»‏ نبریبرز تقریباً‏ این قاعده

‏لحللححاظ شده است.‏ حال در این صحنه های دو نفره که ‏بمتبممامی هوش و گوش و حواس کنش گران باید به

طرف مقابل باشد بیشبرتبرر به خود بوده و این ضعف آشکار باعث افتادن ریتم و جان ‏بمنبممایش شده است.‏

کنش گران در ا کبرثبرر طول ‏بمنبممایش به یکدیگر گوش نداده و توجه ‏بمنبممی کنند و گاه مشخص می شود که صرفاً‏

مبنتبنن را حفظ کرده و روی صحنه آمده اند.‏ طراحی لباس و گر ‏بمیبمم کارا کبرتبرر ویلیامسون اصلاً‏ مناسب نیست.‏

ویلیامسون شخصیتیست که به واسطه رابطه ی فامیلی به نان و نوا رسیده و وضعیت مالىللىی مناسبىببىی دارد.‏

شلوار و کفش های کثیف و خا کی وصله ناجوری به این کارا کبرتبرر است که در ‏بمنبممایش می بینیم،‏ به ویژه

این که ویلیامسون ‏بمنبمماینده سرمایه دارانیست که ظاهری موقر،‏ موجه و فریبنده دارند اما در باطن

کثیفشان فقط به فکر منافع خودشان هستند.‏ ستون این ‏بمنبممایشنامه در صحنه سوم از پرده اول استوار

شده است.‏ ‏همھهممان صحنه که روما با چرب زبابىنبىی قصد دارد جیمز لینگِ‏ مشبرتبرری را بفریبد تا زمبنیبنن های دسته

چندمی فلوریدا را به او بیندازد.‏ کارگردابىنبىی و ‏بجنبجحوه قرارگبریبرری کنش گران چه در این صحنه و چه در

صحنه اول که شلی و ویلیامسون در حال گفت وگو هستند،‏ به شکلی ضعیف است که ا گر خودِ‏ پاچینو

و ‏لمللممون هم روی صحنه بودند تغیبریبرری حاصل ‏بمنبممی شد.‏ در صحنه اول،‏ شلی از ویلیامسون درخواست

می کند که اسم های درجه اول را به او بدهد چرا که چندیست در فروش املا ک بدبیاری آورده و از

طرفىففىی اوضاع مالىللىی اش نابسامان است.‏ در این صحنه شلی باید مدام پاپیچ ویلیامسون شود و این امر

باید در مبریبرزانسن زنده و ‏بمنبممایشی شود.‏ اما با فاصله زیادی که این دو در صحنه از یکدیگر دارند،‏

موقعیت وامانده و اببرتبرر می شود.‏ در صحنه سوم کاملاً‏ برعکس است.‏ روما برخلاف باطنش اصلاً‏ توجهی

به مشبرتبرری ندارد چون می خواهد ابتدا اعتماد مشبرتبرری را نسبت به خود جلب کند.‏ مونولوگی نسبتا

طولابىنبىی می گوید درباره زن ها،‏ لذت از زندگی،‏ راه و روش درست زیسبنتبنن و اندیشیدن و در ‏بهنبههایت قضیه

را وصل می کند به زمینهای فلوریدا و در پایان صحبت هایش آن دیالوگ کلیدی را می گوید:‏ ‏«حالا به

حرفام گوش کن».‏ عجیب است.‏ مگر تا کنون حرف ‏بمنبممی زد؟!‏ یا مگر لینگ تا کنون به او گوش

‏بمنبممی داد؟!‏ اصل حرف ‏همھهممان شعار معروف فروشندگان املا ک است؛ ‏«همھهممیشه معامله را ‏بمتبممام کن».‏ پر

واضح است که روما با آن ‏جمججمملات توخالىللىی اما رنگبنیبنن قصد فریب لینگ را دارد تا معامله را ‏بمتبممام کند.‏

‏همھهممان چبریبرزی که مقصود سرمایه داری در آن ‏بهنبههفته است؛ ‏«فکر خودت باش و گور پدر بقیه».‏ اما در این

صحنه ایفا گر نقش روما ‏(مهیار اسلامی)‏ به شکلی رو و سطحی بازی می کند،‏ طوری که هر کس جای

لینگ باشد متوجه می شود که دارد سرش کلاه می رود،‏ آن هم چه کلاه گشادی.‏ با این حال اسلامی

در صحنه پایابىنبىی به خو ‏بىببىی ظاهر شده و تاحدی توانسته گلیم خود را از آب ببریبررون بکشد.‏ آرمبنیبنن مهدیلو

!181


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

با این که برای نقش شلی بسیار جوان است اما به طور کلی نقش را در موقعیت حساس خود درک کرده

و آن را نه آن طور که باید اما به مقدار قابل قبولىللىی ایفا کرده است.‏ اما سورپرایز ‏بمنبممایش سپهر طهرابجنبجچی

است که با گر ‏بمیبمم و ایفا گری غبریبررمنتظره خود،‏ نقش جورج آرونو را شخصی و مالِ‏ خود کرده و ‏لحللححن طبرنبرز

آن را از دل کارا کبرتبرر ببریبررون کشیده است.‏ یکی دیگر از نکابىتبىی که در این ‏بمنبممایش قابل توجه است،‏

‏لحللححنیست ایرابىنبىی که گاه متفاوت با ‏لحللححن بازی های امریکن است.‏ گو ‏بىیبىی ما با چند فروشنده املا ک ایرابىنبىی

مواجه هستیم که فقط اسامی شان غبریبررایرانیست و اتفاقاً‏ این از نکات مثبت ‏بمنبممایش است.‏ این کار باعث

شده تا کنش گران از ادا و اطوارهای راتحیتحج در این گونه آثار بری باشند و صرفاً‏ خودِ‏ خودشان را ارائه

دهند.‏ با این حال گروه تئاتر ر ‏بمیبمما که اعضایش بسیار مستعد و خوش آتیه هستند،‏ کما کان باید در ‏بىپبىی

‏بجتبججربه های جدید و آزمون های دشوار باشند تا بیش از این ها آبدیده شده و از پسِ‏ ‏بمنبممایشنامه های بزرگ

برآیند.‏ در این مسبریبرر سخت و ناهمھهمموار،‏ خداوند منان پشت و پناهشان.‏

‏بمنبممایش گلن گری گلن راس

نویسنده:‏ دیوید مامت

مبرتبررجم:‏ امید روشن ضمبریبرر

کارگردان:‏ فرید رجمحجممبىتبىی

بازیگران:‏ آرمبنیبنن مهدیلو،‏ امبنیبنن رقیب دوست،‏ سپهر طهرابجنبجچی،‏

فرید رجمحجممبىتبىی،‏ مهیار اسلامی،‏ دانیال ‏مجممجحسبىنبىی،‏ علی اسمشسممند

طراح گر ‏بمیبمم:‏ ‏مجممجحمد ‏مجممجحمدی

اجرای گر ‏بمیبمم:‏ مر ‏بمیبمم موسوی

دستیار کارگردان:‏ ارمبنیبنن مهدیلو

دستیار دوم کارگردان و برنامه ریز:‏ مهرناز آژند

طراح صحنه:‏ دانیال ‏مجممجحسبىنبىی

ساخت دکور:‏ دانیال گیلانپور

آهنگساز:‏ امید هاسمشسممی

طراح نور:‏ علبریبررضا ‏بهببههبهابىنبىی

اجرای نور و موسیقی:‏ مرتضی ملک جاری

طراح لباس:‏ پریسا صحببىتبىی

طراح پوسبرتبرر و بروشور:‏ امبنیبنن دابىیبىی

ساخت تبریبرزر:‏ علی فبریبرروز جنگ،‏ مهیار ماندگار،‏ میلاد فدا کار

!182


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

عکاس:‏ امبنیبنن دابىیبىی،‏ ستایش دولتشاهی،‏ میلاد ‏بهببههشبىتبىی

روابط عمومی:‏ ستایش دولتشاهی،‏ میلاد ‏بهببههشبىتبىی

تبلیغات ‏مجممججازی:‏ گروه هبرنبرری پژوا ک

‏مجممججموعه تئاتر پایتخت

یکشنبه ٠٧ آبان ١٣٩۶ تا ‏جمججممعه ٠٣ آذر ١٣٩۶

زمان:‏ ١٧:٠٠

مدت:‏ ١ ساعت و ٢٠ دقیقه

‏بهببهها:‏ ٠٠٠,٢۵ تومان

!183


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

۴٣. ایولف کوچولو به کارگردابىنبىی ‏مجممجحمدمهدی رفیعی

در غیاب ایبسن!‏

اردشبریبرر شبریبررخدابىیبىی

١٩ آبان ماه ١٣٩۶

**

ایولف کوچولو،‏ یکی از آخرین ‏بمنبممایشنامه های نوشته شده توسط هبرنبرریک ایبسن،‏ از پیشقراولان رئالیسم

در ‏بمنبممایشنامه نویسی و درام مدرن است.‏ در این دوره ایبسن آثار دیگری مانند جان گابریل بورگمان و

رستاخبریبرز ما مردگان را هم نگاشته است.‏ این آثار سخت،‏ مبهم،‏ تبریبرره و حبىتبىی ‏بجتبجخیلی می ‏بمنبمماید.‏ در هر

کدام از این ‏بمنبممایشنامه ها با شخصیت هابىیبىی روبه رو می شو ‏بمیبمم که از راه رفته پشیمانند.‏ گو ‏بىیبىی آلمللممرز،‏ روبک و

گابریل بورگمان ‏همھهممگی بازتابىببىی از شخصیت ایبسن پبریبرر هستند در دورابىنبىی که او به خلوت خویش پناه برد

و به درون نگری و وا کاوی بیشبرتبرر در سکوت پرداخت و شناخت و درک شهودی را ‏همھهممراه شخصیتهای

اصلی این ‏بمنبممایش هایش ‏بجتبججربه کرد.‏

در ‏بمنبممایش » ایولف کوچولو»‏ به کارگردابىنبىی ‏مجممجحمد مهدی رفیعی،‏ طراحی سهل گبریبررانه است.‏ به نظر می رسد با

رویکردی ایستا و کمبرتبرر جستجوگرانه نسبت به مبنتبنن چندسطحی ‏بمنبممایشنامه مواجه هستیم که امکان

ا کتشاف لایه های ‏مجممجختلف و برون فکبىنبىی پیچیدگی های شخصیت ها و سبریبرر ‏بجتبجحول شان را به طور کامل بر

صحنه ‏مجممجحقق ‏بمنبممی سازد.‏

‏بمنبممایشنامه ایولف کوچولو،‏ مبنتبنن چند وجهی و روانکاوانه ای دارد و واجد مساله شناخت و ‏بجتبجحول است که

در کنار ‏بمتبممرکز بر روابط عاطفی و روابىنبىی ببنیبنن یک زوج در شرایط ‏بجببجحرابىنبىی،‏ به روابط خاص ببنیبنن ‏مجممجحارم،‏

مساله طبقابىتبىی و نبریبرز به کارکرد ‏بمنبممادین یک شخصیت ‏(زن موش)‏ در استحاله شخصیت ها در وجه

دروبىنبىی شان می پردازد.‏

‏بجنبجحوه خوانش ‏بمنبممایشنامه،‏ پرداخت و طراحی های کارگردان در این اجرا به طوری است که در برخی

موارد حبىتبىی امکان باورپذیری حسی لایه ببریبرروبىنبىی ‏بمنبممایش در قالب یک ملودرام کلاسیک خانوادگی که با

تراژدی ‏همھهممراه است،‏ میسر ‏بمنبممی شود.‏

!184


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

ایولف کوچولو،‏ ‏بمنبممایش سه پرده ای است که ‏همھهممه ماجراهای آن در یک روز و نیم و در خانه باغ و

بلندی های جنگلی مشرف بر دریابىیبىی خروشان اتفاق می افتد.‏ آلفرد آلمللممرز که برای اسبرتبرراحت به کوهستان

رفته بود به خانه بازگشته است و تصمیم دارد به جای ‏بمتبممرکز بر نوشبنتبنن کتابش با عنوان ‏«مسئولیت

انسان»،‏ ‏بمتبممام وقتش را صرف توجه و آموزش و خوشبخبىتبىی پسر نه ساله اش ایولف ‏بمنبمماید که یک پایش فلج

است.‏ ریتا و آلفرد،‏ هرکدام دیگری را در نقص عضو پسرشان مقصر اصلی می دانند.‏ سالهللهھا قبل وقبىتبىی

ایولف نوزاد روی مبریبرز خواب بود روی زمبنیبنن می افتد و آسیب می بیند.‏ در حالیکه پدر و مادرش در آن

هنگام سرگرم عشق بازی پرشوری بودند.‏ گویا بعد از این حادثه آلفرد از نظر جسمی و عاطفی نسبت

به ریتا سرد و ‏بىببىی توجه می شود و خودش را غرق کار و نوشبنتبنن می کند به طوریکه حبىتبىی از ایولف نبریبرز

غافل می شود.‏ ریتا زبىنبىی جذاب و پرحرارت و عاشقی خودخواه است و حضور هیچ کسی را ببنیبنن خودش

و آلمللممرز بربمنبممی تابد حبىتبىی ایولف...‏

آلفرد با تنها خواهرش رابطه کمی عجیب و بسیار صمیمانه ای دارد،‏ هرچند در انتها،‏ آستا افشا می کند آبهنبهها

هیچ نسبت خوبىنبىی با یکدیگر ندارند.‏ یکی از دلایل اصلی ازدواج آلمللممرز با ریتا،‏ ثروت او بوده که به این

طریق آستا را از زندگی سخت و فقبریبررانه قبلی شان برهاند.‏ رفتار و منش آلفرد نسبت به ریتا،‏ باعث شده

در درونش حس ناخوشایند پوچی و فقدان ریشه کند و عصبىببىی،‏ پرخاشگر و غبریبررمنطقی باشد.‏

حضور شخصیت زن موش ‏(موش گبریبرر)‏ باعث تغیبریبررات اساسی در زندگی این خانواده می شود.‏ او زبىنبىی

ولگرد و سرگردان است که در اطراف می گردد و موش ها و موجودات مزاحم را از ببنیبنن می برد.‏ موش ها

را افسون می کند و به دنبال خودش به دریا می کشد تا غرق شوند.‏ این شخصیت در ‏بمنبممایشنامه در عبنیبنن

واقعی بودن شخصیبىتبىی ‏بمنبممادین و مابعدالطبیعی به نظر می رسد و به نوعی بشارت دهنده مرگ است.‏ با

ایولف به خو ‏بىببىی ارتباط برقرار می کند و بالاخره او را به دریا می کشد.‏ ایولف غرق می شود.‏ مرگ ایولف

در واقع مرگ استعاری سه شخصیت دیگر ‏(آلفرد،‏ ریتا و آستا)‏ است که در آبهنبهها متکبرثبرر شده است.‏ اما این

مرگ برای آبهنبهها نابودی گذشته شان است و بدین ترتیب زمینه ‏بجتبجحول و تغیبریبرر را در آبهنبهها فراهم می آورد.‏

مثلا ریتا دست از خودخواهی عصبىببىی اش می کشد و تصمیم می گبریبررد بعد مرگ ایولف خود را وقف کمک

به کودکان فقبریبرر پایبنیبنن دست کند.‏ کودکابىنبىی که ظاهرا نظاره گر غرق شدن ایولف مفلوج در دریا بودند اما

هیچ کمکی برای ‏بجنبججاتش نرساندند.‏ ریتا به آلمللممرز می گوید خودخواهی و ‏بىببىی توجهی پربجنبجخوتشان نسبت به

فقر کودکان باعث شده آبهنبهها هم به ایولف در حال غرق ‏بىببىی توجه ‏بمببممانند.‏ در پایان آلمللممرز به زندگی با ریتا

ادامه می دهد و آستا با بورگ هیم ‏همھهممراه می شود و زندگی تازه ای را شروع می کند.‏

آیا ایولف کوچولو در زندگی آلمللممرزها مانند موشی مزاحم تلقی شده که با افسون زن موش،‏ به قعر دریای

خروشان فروبلعیده می شود؟ این تفسبریبرر،‏ ایولف را ‏مجممجحصول پیوندی مبتبىنبىی بر انتفاع فرصت طلبانه و شهوت

تنانه صرف تلقی می کند که فقدانش اطرافیان را به بازنگری در خود و ‏بهنبههایتا ‏بهببههبود و آرامش می رساند.‏

بازی بازیگران در ‏بمنبممایش ‏مجممجحمدمهدی رفیعی،‏ منعکس کننده تغیبریبرر و ‏بجتبجحولات شخصیت ها و انتقال دهنده

حس ها و تنش های ببنیبنن شان در مقاطع ‏مجممجختلف ‏بمنبممایش نیستند.‏ بازی ها به شکل تصنعی و بدون دلیل

!185


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

موجهی ‏بىببىی احساس و به طور خامی شبیه به هم هستند.‏ کشمکش های دروبىنبىی شخصیت ریتا با حس های

متناقضش،‏ اجرابىیبىی نشده است.‏ بازی نقش زن موش ‏(موش گبریبرر)‏ هم علی رغم ‏بمتبممام تفاوت های متصور بر

آن در ‏بمنبممایشنامه،‏ صرفا با دو طره موی آویزان ‏(و نه حبىتبىی با طراحی لباس متناسب)‏ فاصله گذاری شده

است.‏ معادل نام شخصیت زن موش،‏ در برخی منابع انگلیسی ‏بجتبجحت عنوان Rat-wife یا Rat-

woman ذکر شده است.‏ با توجه به پیشینه و دیالوگ های این شخصیت در ‏بمنبممایشنامه که ایبسن برای

خلقش از قصه ها و اسطوره های اسکاندیناوی ‏بهببههره برده است،‏ به کارگبریبرری معادل موش گبریبرر،‏ توسط

مبرتبررجم این ‏بمنبممایش چندان رساننده نیست.‏

طراحی صحنه به طور سهل انگارانه ای،‏ نه بازتاب دهنده جغرافیای اثر است و نه تبلور جوهر آن را

‏بمنبممایان می کند.‏ طراحی صوبىتبىی هم کمک چندابىنبىی در تاثبریبررگذاری فضای ‏بمنبممایشی ندارد.‏

برای اجرای موفق و درست از هر اثر ‏بمنبممایشی نیاز به شناخت عمیق از کار ‏بمنبممایشی به عنوان بیان تصویری

اندیشه ورز،‏ درک صحیح از اثر و طراحی خلاقانه و نوآورانه وجود دارد.‏

در تبلیغات قبل از شروع این ‏بمنبممایش در خبرببررگزاری ها نوشتند:«‏ ایولف کوچولو بعد از چهل و سه سال

روی صحنه»‏ !!... آیا استفاده تبلیغابىتبىی،‏ از نوستالژی اجرای خلاقانه و پیشروی ایولف کوچولو توسط

آر ‏بىببىی آوانسیان و گروه نامدارش در کارگاه ‏بمنبممایش در بیش از چهار دهه قبل،‏ برای اجرابىیبىی در سال

١٣٩۶ که شاید خلاق و نوآور هم نیست،‏ یک شکست بزرگ تلقی ‏بمنبممی شود؟ آیا قرار نیست چهل و سه

سال بعد رویداد تازه و نوآوارنه ای توسط گروه دانشگاهی به پشتوانه های درخشان پیشبنیبنن در عرصه

‏بمنبممایش،‏ پیشنهاد شود؟

عمومی شدن مصادره ی تبلیغابىتبىی ‏«نام های هبرنبرر پیشرو»‏ در کنار ‏بمببممباران تبلیغابىتبىی کالا گونه در عرصه

‏بمنبممایش،‏ به ویژه برای آثاری که بیشبرتبرر از هرچبریبرزی واجد ویژگی میان مایگی هستند،‏ زنگ خطر ‏بجببجحران

کمبود خلاقیت و اصالت هبرنبرری را در دنیای ‏بجتبججارت زده تئاتر امروز به صدا درمی آورد.‏

منابع:‏

١. هبرنبرریک ایبسن،‏ ایولف کوچک،‏ ترجمججممه تورج سلطابىنبىی،‏ ‏مجممجحمود مهدیان،‏ انتشارات متبنیبنن ١٣۵٣

٢. ستاره خرم زاده اصفهابىنبىی،‏ کارگاه ‏بمنبممایش از آغاز تا پایان ١٣۴٨-١٣۵٧، انتشارات افراز ١٣٨٧

www.theguardian.com/stage/...Little Eyolf review .٣

ibsen.nb.no .۴

www.britannica.com .۵

۶. ‏همھهممشهری آنلاین،‏ یکشنبه ٧ آبان ١٣٩۶

!186


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

آیولف کوچولو

نویسنده:‏ هبرنبرریک ایبسن

مبرتبررجم:‏ اصغر رستگار

کارگردان:‏ ‏مجممجحمد مهدی رفیعی

بازیگران:‏ پانته آمبریبرر فصیحی،‏ کسری قانع،‏ میناصفدری،‏

کامران ‏مجممجحسبىنبىی،‏ ‏مجممجحبوبه عباسی،‏ ایلیا قلی پور

‏بهتبههیه کننده:‏ مهتا رحیمی

مدیر تولید:‏ دیا کو خا کی

دستیار کارگردان و برنامه ریز:‏ آناهیتا آذری

دستیاردوم کارگردان و مدیر صحنه:‏ مهران انامی

طراح لباس:‏ آناهیتا آذری

طراح صحنه:‏ ‏مجممجحمد مهدی رفیعی

مدیر تبلیغات و روابط عمومی:‏ نغمه مهروز

طراح پوسبرتبرر و بروشور:‏ غزاله ‏بهببههبودی

آهنگساز:‏ هومن صالحللححی

آواز کلاسیک:‏ پردیس پبریبرراهش

خانه هبرنبررمندان ‐ سالن استاد انتظامی

دوشنبه ٠٨ آبان ١٣٩۶ تا ‏جمججممعه ٠٣ آذر ١٣٩۶

زمان:‏ ٢١:٠٠

مدت:‏ ١ ساعت و ۵ دقیقه

‏بهببهها:‏ ٢٠,٠٠٠ تومان

!187


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

۴۴. گم و گور به کارگردابىنبىی امبریبرر مهندسیان

فانبرتبرزی میلیمبرتبرری واقعیت!!‏

اردشبریبرر شبریبررخدابىیبىی

٢٧ آبان ماه ١٣٩۶

‏بمنبممایش ‏«گم و گور»‏ ، ظاهرا قرار است در فضای متعلق به مردگان،‏ با کسب و کار مرگ شوخی کند.‏

اینکه غسالحللحخانه ی یک قبرببررستان مبرتبرروک ‏بهنبههایتا به مکابىنبىی برای زابمیبممان تصادفىففىی و تولد نوزادی بدل شود لزوما

متضمن مفهوم ابجیبججابىببىی برقراری امیدواری و زندگی در میانه نیسبىتبىی و مرگ ‏بمنبممی باشد.‏ بازسازی سطحی

کلیشه ها،‏ کمکی به تسری نگاه امیدوارانه در کلیت این ‏بمنبممایش نداشته است.‏ تنها خلق موقعیت های

درست دراماتیک و شخصیت پردازی باور پذیر و دلالت مند در مبنتبنن،‏ می توانست مفاهیم متصور بر ‏بمنبممایش

را انضمامی و اجرابىیبىی کند.‏

مراد و مولود،‏ سالهللهھا است که در قبرببررستان قدبمیبممی روستابىیبىی دورافتاده زندگی می کنند.‏ دو سال است که

هیچ مرده ای را برای شستشو و دفن کردن به آن قبرببررستان نیاورده اند.‏ مولود برای اینکه حال و احوال

مراد که پبریبررمردی با اختلال حواس است،‏ ‏بهببههبرتبرر شود به کمک اقوامش،‏ مرده ای را برای شستشو به

غسالحللحخانه می آورند.‏ ‏همھهممزمان زن و مرد مسافری که عازم ایروان بودند به دلیل تصادف در جاده برفىففىی به

غسالحللحخانه گورستان پناه می آورند.‏ زن ارمبىنبىی باردار است و بالاخره ‏همھهممان جا وضع ‏جمحجممل می کند.‏

امبریبرر مهندسیان،‏ کارگردان جوان ‏بمنبممایش گم و گور گفته اند:«داستان این ‏بمنبممایش کاملا رئالیسبىتبىی است و

‏همھهممه اتفاقات آن در یک صحنه و یک پرده می گذرد.»‏

اما به نظر می رسد در ‏بمنبممایش گم و گور،‏ با نوعی فانبرتبرزی مضحکه آمبریبرز نسبت به واقع گرابىیبىی رو به رو

هستیم.‏ در این ‏بمنبممایش منطق عِلّی وقوع ماجراهای ‏(رئالیسبىتبىی)‏ کامل نیست.‏ انگبریبرزه و پافشاری مولود

برای احیاء گورستان و مرده شسبنتبنن مراد صرفا به انگبریبرزه یک موقعیت طبرنبرزآلود و خنده دار ابجنبججام

می گبریبررد؟یا مساله غم نان است یا عشق دیرینش به مراد؟ دلایل قانع کننده ای در روایت وجود ندارد

که این انگبریبرزه به عنوان موتور ‏مجممجحرکه کلیت قصه و ماجراهایش،‏ باورپذیر باشند.‏ اساسا نسبت حسی

مولود با مراد چیست؟ پبریبررمردی تقریبا مشاعر باخته که حبىتبىی قرار نیست قبرببررستان و مولود را ترک کند.‏

!188


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

هیچ اشاره ای به علت سفر زن پابه ماه با مرد ‏همھهممراهش در شرایط سخت زمستابىنبىی ‏بمنبممی شود.‏ آبهنبهها ‏همھهممراه با

پسرخواهر مولود و جنازه دزدی به گورستان می آیند.‏ برخی از فضاسازی ها در این ‏بمنبممایش تصنعی است.‏

قرار نیست هیچ درگبریبرری فکری برای ‏مجممجخاطب فراهم شود!‏ حضور اجباری زن و مرد مسافر در غسالحللحخانه

پرداخت خو ‏بىببىی ندارد.‏ این ‏بمنبممایش به جای ‏بمتبممرکز بر خلق طبرنبرز عمیق و آ گاه،‏ به ابجیبججاد موقعیت های عمدتا

مضحک و دیالوگ های سطحی و خنک تکیه می کند.‏ اینکه مثلا مراد می گوید:‏ ‏«این مرده سهم من

است.‏ عشق من است!»‏ .. اینکه در رفتار مشنگ مراد طوری القاء می شود که به زن ارمبىنبىی در حال

زابمیبممان نظر دارد تا بدین وسیله ابجیبججاد حسودی در مولود از ‏بمتبمماشا گر خنده بگبریبررند و ‏همھهممه اینها در راستای

فضاسازی با شوخی های کم مایه و سطحی است.‏ آیا گرفبنتبنن جشن تولد برای مراد و آوردن کیک

شکلابىتبىی با ‏سمشسممع روشن در کنار جنازه در شرایط ‏بجببجحرابىنبىی و برفىففىی که حبىتبىی امکان انتقال زن زائو از

غسالحللحخانه روستابىیبىی دورافتاده به بیمارستان میسر نیست،‏ در راستای رئالیسم سینمابىیبىی!‏ مد نظر کارگردان

صورت پذیرفته است؟ یا قرار است بر چبریبررگی زندگی بر مرگ اشاره ‏بمنبممادین شود؟!!!‏

اینکه در ‏بمنبممایشی،‏ فضای ذاتا ناخوشایند غسالحللحخانه ‏همھهممراه با مناسک آماده سازی مردگان و نبریبرز آدم های

وابسته به عادت هابىیبىی تکرارشونده و دگم،‏ با نگاه انتقادی و طبرنبرز دیده شود،‏ ایده جسورانه ای است.‏

مساله در گم و گور،‏ عدم وجود طرح و ایده مشخص برای این نگاه کنایه آمبریبرز است.‏ این ‏بمنبممایشنامه

اساسا فاقد خصلت انتقادی یا هر نیبىتبىی به نظر می رسد و به شکل توهبنیبنن آمبریبرزی ساده انگارانه و سرسری

است.‏

اشخاص این ‏بمنبممایش بیشبرتبرر تیپ هستند تا شخصیت های دارای تاربجیبجخچه هویبىتبىی و گذشته قابل درک و

‏بجببجحث...‏ رویکرد نویسنده نسبت به خلق شخصیت ها مبتبىنبىی بر فانبرتبرزی و استخراج و برجسته سازی

موقعیت های کم هوش خنده دار و سهل انگار بوده است تا برگرفته از شناخت و درک درسبىتبىی از هر یک

از آبهنبهها … گو ‏بىیبىی برای خلق شخصیت های اصلی صرفا از تکه های ‏مجممجختلف شخصیت های ‏بمنبممونه در آثار دیگر،‏

گرته برداری نادرسبىتبىی و سبرتبرروبىنبىی ابجنبججام گرفته است.‏

به غبریبرر از شخصیت مراد که به واسطه سابقه بازیگری امبریبرر جعفری در تئاتر تا حدودی مقبول اجرا شده

است،‏ آدم های دیگر حضور ضعیف و نارسی دارند.‏ ‏بهببههزاد،‏ جوانک جوشکار لات،‏ صرفا برای

شوخی های خنک تقریبا در ‏بمتبممام مدت ‏بمنبممایش روی صحنه است.‏ مولود به ‏لحللححاظ انگبریبرزه ها و رفتارش،‏

شخصیت پردازی گنگ و نارسابىیبىی در ‏بمنبممایشنامه دارد..‏ انتخاب نامناسب بازیگر این نقش،‏ نارسابىیبىی آن را

دوچندان کرده است.‏ نویسنده و کارگردان ‏بمنبممایش در مورد انتخاب الناز شا کردوست برای نقش مولود

به دو مورد اشاره کرده است:«یکی اینکه با توجه به فضای به شدت رئالیسبىتبىی و میلیمبرتبرری آثارم بیشبرتبرر

دوست دارم از بازیگران سینما استفاده کنم،‏ دیگر این که برای انتخاب بازیگر این نقش می خواستم

کسی باشد که اولبنیبنن بار است چنبنیبنن نقشی را بازی می کند و ‏بمتبمماشا گر تا به حال او را در این قالب

ندیده..»‏

!189


١٠٠ نقد گروه تئاتر ا گزیت زمستان ٩٧

شا کردوست به دلیل سبىنبىی و ‏مجممجختصات صوبىتبىی و فبریبرزیکی،‏ متناسب چنبنیبنن نقشی نیست.‏ او در برخی از

صحنه ها حبىتبىی بر افت و خبریبرزهای صدایش کنبرتبررل کامل ندارد.‏ آیا ایفای نقش یک زن مسن روستابىیبىی

مرده شور توسط دخبرتبررجوابىنبىی که حبىتبىی برخی از کلمات و حروف را با ‏لحللححن لوس ادا می کند در قالب

رئالیسم میلیم