WiT 2_2019 (42) promo

WYSTAWA SYRYJSKA W MOSKWIE ❙ BLACK HAWKI DLA WOJSK SPECJALNYCH ❙ 

Wojsko 

HISZPAŃSKIE FREGATY TYPU F-110 

i Technika 

2/2019 

Luty 

CENA 12,99 zł 

w tym 5% VAT 

INDEKS 407445 

ISSN 2450-1301 

WWW.ZBIAM.PL 

BEZPIECZEŃSTWO•UZBROJENIE•PRZEMYSŁ 

Pocisk 9M729 

– o co tu chodzi? 

W odpowiedzi na amerykańskie zarzuty 

łamania traktatu INF/RSMD przez Rosję, 

23 stycznia Ministerstwo Obrony FR zorganizowało 

briefing połączony z prezentacją 

elementów operacyjno-taktycznych 

systemów rakietowych Iskander-M i M1. 

Czy rzeczywiście przedstawione przez 

Rosjan informacje nie pozostawiają 

wątpliwości odnośnie rzeczywistych 

parametrów tej broni? 

str. 8 

Najmłodsze odmiany 

Rafale cz. 1 

W ostatnich tygodniach doszło do 

podpisania umowy na opracowanie 

nowego wariantu samolotu Rafale – 

– F4, a także przejęcia pierwszych 

maszyn w odmianie F3-R. To ważne 

wydarzenia w historii tego ciekawego 

samolotu,który wciąż pozostaje 

w cieniu konkurentów amerykańskich 

i europejskiego. 

str. 62

Nie trać czasu, Zamów PRENUMERATĘ już dziś 

Prenumeratę zamów na naszej stronie internetowej 

www.zbiam.pl lub wpłać należność na konto bankowe 

nr 70 1240 6159 1111 0010 6393 2976 

Atrakcyjna cena, w tym dwa numery gratis! 

Pewność otrzymania każdego numeru 

w niezmiennej cenie 

E-wydania dostępne są 

na naszej stronie oraz 

w kioskach internetowych 

Wojsko i Technika: 

cena detaliczna 12,99 zł 

Prenumerata roczna: 130,00 zł 

Lotnictwo Aviation 

International: 



Wojsko i Technika Historia + numery specjalne: 

cena detaliczna 18,50 


Morze: 



Skontaktuj się z nami: office@zbiam.pl 

Zespół Badań i Analiz Militarnych Sp. z o.o. 

Biuro: ul. Bagatela 10/19 00-585 Warszawa

W odpowiedzi na amerykańskie zarzuty 

łamania traktatu INF/RSMD przez Rosję, 

23 stycznia Ministerstwo Obrony FR zorganizowało 


elementów operacyjno-taktycznych 

systemów rakietowych Iskander-M i M1. 

Czy rzeczywiście przedstawione przez 

Rosjan informacje nie pozostawiają 

wątpliwości odnośnie rzeczywistych 

parametrów tej broni? 

W ostatnich tygodniach doszło do 

podpisania umowy na opracowanie 

nowego wariantu samolotu Rafale – 

– F4, a także przejęcia pierwszych 

maszyn w odmianie F3-R. To ważne 

wydarzenia w historii tego ciekawego 

samolotu,który wciąż pozostaje 

w cieniu konkurentów amerykańskich 

i europejskiego. 

w tym 5% VAT 

INDEKS 407445 

ISSN 2450-1301 

Spis treści 

Vol. V, nr 2 (42) 

LUTY 2019, NR 2. 

Nakład: 14 990 egzemplarzy 

WYSTAWA SYRYJSKA W MOSKWIE 

Wojsko 

❙ BLACK HAWKI DLA WOJSK SPECJALNYCH ❙ HISZPAŃSKIE FREGATY TYPU F-110 

WWW.ZBIAM.PL 

i Technika 

2/2019 

Luty 

CENA 12,99 zł 

BEZPIECZEŃSTWO•UZBROJENIE•PRZEMYSŁ 

22 34 

Pocisk 9M729 


str. 8 

Najmłodsze odmiany 

Rafale cz. 1 

Na okładce: Wielozadaniowy samolot bojowy 

Dassault Aviation Rafale B 322 przydzielony 

EC 1/7 Provence w locie nad Czadem podczas 

operacji Serwal w 2013 r. Maszyna niesie sześć 

bomb GBU-12 Paveway II i zasobnik nawigacyjnocelowniczy 

Damoclès. 

 

Fot. Armée de l’air/Anthony Jeuland. 

Redakcja 

Andrzej Kiński – redaktor naczelny 

andrzej.kinski@zbiam.pl 

Adam M. Maciejewski 

adam.maciejewski@zbiam.pl 

Tomasz Grotnik – redaktor działu morskiego 

tomasz.grotnik@zbiam.pl 

Kamil Ł. Mazurek 

kamil.mazurek@zbiam.pl 

Korekta 

Monika Gutowska, zespół redakcyjny 

Redakcja techniczna 

Wiktor Grzeszczyk 

Stali współprawcownicy 

Piotr Abraszek, Jarosław Brach, 

Marcin Chała, Jarosław Ciślak, Robert Czulda, 

Maksymilian Dura, Miroslav Gyűrösi, 

Jerzy Gruszczyński, Bartłomiej Kucharski, 

Hubert Królikowski, Mateusz J. Multarzyński, 

Andrzej Nitka, Łukasz Pacholski, Paweł Przeździecki, 

Maciej Szopa, Tomasz Szulc, Tomasz Wachowski, 

Michal Zdobinsky, Gabor Zord 

Wydawca 

Zespół Badań i Analiz Militarnych Sp. z o.o. 

ul. Anieli Krzywoń 2/155, 01-391 Warszawa 

office@zbiam.pl 

Biuro 

ul. Bagatela 10 lok. 19, 00-585 Warszawa 

Dział reklamy i marketingu 

Andrzej Ulanowski 

andrzej.ulanowski@zbiam.pl 

Dystrybucja i prenumerata 


Reklamacje 


str. 62 

Spis treści WiT Luty 2019 

Nowości z armii świata 

Jarosław Brach, Andrzej Kiński, Bartłomiej Kucharski, 

Łukasz Pacholski str. 5 

Pocisk manewrujący 9M729 – o co tu chodzi? 

Krzysztof Nicpoń str. 8 

Więcej pocisków MSE do Wisły 

Adam M. Maciejewski str. 20 

Brytyjsko-niemiecka współpraca nabiera tempa 

Bartłomiej Kucharski str. 22 

Ekspozycje syryjskie w Parku Patriot 

Miroslav Gyűrösi str. 26 

China International Aviation & Aerospace Exhibition 2018 

cz. 3 Artyleria lufowa i rakietowa 

Tomasz Szulc str. 34 

Nowości europejskiej wojskowej motoryzacji widziane 

przez pryzmat salonu Eurosatory 2018 

Jarosław Brach str. 44 

Seminarium ZBiAM o rozpoznaniu satelitarnym 

Kamil Ł. Mazurek str. 51 

Nowości z sił powietrznych świata 


Black Hawki dla Wojsk Specjalnych 

Dariusz Wiaderski str. 54 

Wzloty i upadki F-16 w Europie Centralnej 


Najnowsze odmiany Dassault Rafale cz. 1 

Marek Łaz str. 62 

MALE RPAS, czyli Europa w pogoni za czołówką 

Maciej Szopa str. 68 

Nowości z flot wojennych świata 

Tomasz Grotnik str. 72 

Albatros, czyli bezzałogowiec dla MW RP 

Adam M. Maciejewski str. 73 

Zielone światło dla F-110 

Tomasz Grotnik str. 78 

Forum Bezpieczeństwa Morskiego Państwa 2019 

Kamil Ł. Mazurek str. 82 

Prenumerata 

realizowana przez Ruch S.A: 

Zamówienia na prenumeratę w wersji 

papierowej i na e-wydania można składać 

bezpośrednio na stronie 

www.prenumerata.ruch.com.pl 

Ewentualne pytania prosimy kierować 

na adres e-mail: prenumerata@ruch.com.pl 

lub kontaktując się z Telefonicznym 

Biurem Obsługi Klienta pod numerem: 

801 800 803 lub 22 717 59 59 

– czynne w godzinach 7.00–18.00. 

Koszt połączenia wg taryfy operatora. 

Copyright by ZBiAM 2019 

All Rights Reserved. 

Wszelkie prawa zastrzeżone 

Przedruk, kopiowanie oraz powielanie na inne 

rodzaje mediów bez pisemnej zgody Wydawcy 

jest zabronione. Materiałów niezamówionych, 

nie zwracamy. Redakcja zastrzega sobie prawo 

dokonywania skrótów w tekstach, zmian tytułów 

i doboru ilustracji w materiałach niezamówionych. 

Opinie zawarte w artykułach są wyłącznie opiniami 

sygnowanych autorów. Redakcja nie ponosi odpowiedzialności 

za treść zamieszczonychogłoszeń i reklam. 

Więcej informacji znajdzieszna naszej nowej stronie: 

www.zbiam.pl 

www.facebook.com/wojskoitechnika 

54 78 

4 Wojsko i Technika • Luty 2019 

www.zbiam.pl

Broń rakietowa 

Krzysztof Nicpoń 

23 stycznia 2019 r. Ministerstwo Obrony 

Federacji Rosyjskiej, jako gest dobrej woli 

i otwartości, zorganizowało specjalny 


wybranych elementów operacyjnotaktycznych 

systemów rakietowych 

Iskander-M i M1. Na briefing zaproszono 

przedstawicieli wszystkich attachatów 

wojskowych akredytowanych w Rosji, 

jak również ok. 250 dziennikarzy 

krajowych i zagranicznych. 

Ilustracje w artykule: Ministerstwo Obrony Federacji 

Rosyjskiej, Nowator, Miroslav Gyűrösi, 

Krzysztof Nicpoń, Raytheon. 

Jak do tej pory bezprecedensowe przedsięwzięcie 

– prezentacja tajnych, najnowszych elementów 

systemu Iskander-M1 (podczas briefingu 

określano go jeszcze jako Iskander-M, nowe oznaczenie 

ujawniono kilka dni później), zorganizowano 

w odpowiedzi na ultimatum postawione 4 grudnia 

ub.r. władzom w Moskwie przez Mike’a Pompeo, sekretarza 

stanu USA, który zagroził wycofaniem się 

Stanów Zjednoczonych z traktatu INF/RSMD, jeśli Rosja 

do 2 lutego tego roku nie zniszczy pocisków zakazanych 

przez traktat, jak też ich wyrzutni. 

Strona amerykańska od wielu lat zarzuca Rosji, że 

nie przestrzega postanowień traktatu INF/RSMD, 

rozwijając i wprowadzając do uzbrojenia pociski 

skrzydlate naziemnego bazowania o zasięgu przekraczającym 

zapisy traktatowe. Jeszcze do niedawna 

Amerykanie mówili tylko o samej kategorii 

uzbrojenia, natomiast od września 2015 r. wskazują 

konkretnie nowe pociski systemu rakietowego 

Iskander-M1, oznaczone 9M729 (w kodzie USA 

i NATO SSC-X-8 Screwdriver). Zdaniem USA zostały 

Traktat INF/RSMD 

Przypomnijmy Układ o całkowitej likwidacji pocisków rakietowych średniego 

i pośredniego zasięgu (traktat INF/RSMD, ang. Intermediate-Range Nuclear 

Forces, ros. Rakiet sriedniej i mien’szej dalnosti) zawarty został w 1987 r. 

pomiędzy Stanami Zjednoczonymi, a ówczesnym Związkiem Sowieckim 

i uroczyście podpisany w Waszyngtonie 8 grudnia 1987 r. przez prezydenta 

USA Ronalda Reagana i pierwszego sekretarza KPZS Michaiła Gorbaczowa. 

Ratyfikowany przez Senat 27 maja 1988 r., wszedł w życie 1 czerwca 1988 r. 

Zgodnie z jego zapisami obaj sygnatariusze zgodzili się na zniszczenie lądowych 

pocisków balistycznych i manewrujących średniego oraz mniejszego zasięgu, 

tj. od 500 km do 5500 km. Ponadto mieli powstrzymać się w przyszłości 

od opracowywania i rozmieszczania podobnych pocisków na lądzie. 

Traktat nie obejmował pocisków balistycznych i manewrujących bazowania 

powietrznego oraz morskiego. 

Na mocy traktatu USA wycofały z Europy rozmieszczone w RFN pociski 

balistyczne MGM-31B Pershing II, lądowe pociski manewrujące BGM-109G 

Tomahawk rozmieszczone w bazach w Wielkiej Brytanii i na Sycylii, 

jak również pociski MGM-31A Pershing IA, stanowiące uzbrojenie Bundeswery. 

W sumie 846 systemów. 

W Związku Sowieckim zniszczeniu podlegały nowoczesne systemy rakiet 

balistycznych średniego zasięgu RSD-10 Pionier (15P645, 15P653), starsze 

rakiety R-12 (8K63) i R-14 (8K65), pociski balistyczne mniejszego zasięgu 

– systemów 9K76 Tiemp-S oraz 9K714 Oka, jak również pociski manewrujące 

bazowania lądowego systemu RK-55 Relief (3K12). W sumie 1846 systemów. 

Same pociski podlegały zniszczeniu. Ładunki jądrowe miały zostać wymontowane 

z głowic i umieszczone w arsenałach, natomiast korpusy części 

Główni bohaterowie pokazu w Parku Patriot 23 stycznia 2019 r. – pojemnik transportowo-startowy pocisku manewrującego 

9M729 i nowa samobieżna wyrzutnia systemu Iskander-M1 9P701 do czterech pocisków tego typu. 

Pocisk manewrujący 9M729 


one przetestowane na poligonie Kapustin Jar na odległość 

ponad 500 km, a więc podlegają restrykcjom 

traktatu INF/RSMD i powinny zostać zniszczone. 

Briefing 

W trakcie przedsięwzięcia, podzielonego na dwie 

części, a zorganizowanego w obiektach centrum 

kongresowo-wystawienniczego Parku Patriot 

w podmoskiewskiej Kubince – w sali konferencyjnej 

– przedstawiono przybyłym około godzinną 

prezentację, po czym w jednej z hal wystawienniczych 

zaprezentowano „na żywo” wybrane elementy 

systemu Iskander-M1. 

W trakcie briefingu głos zabrali: przedstawiciel 

władz FR – wiceminister spraw zagranicznych 

Siergiej Riabkow i przedstawiciel Dowództwa SZ 

FR – szef Wojsk Rakietowych i Artylerii Wojsk Lądowych 

gen. por. Michaił Matwiejewski. 

W swoim wystąpieniu Riabkow przedstawił 

najważniejsze wydarzenia i zły stan obecnych 

relacji dwustronnych między Rosją a Stanami 

Zjednoczonymi w zakresie związanym z traktatem 

INF/RSMD. Zarzucił stronie amerykańskiej 

złą i nieprzejednaną postawę, brak chęci dialogu 

oraz współpracy, jak również zaprezentował 

rosyjskie zastrzeżenia odnośnie działań strony 

głowicowych rakiet balistycznych również podlegały zniszczeniu, podobnie jak 

wyrzutnie stacjonarne. Wyrzutnie mobilne, ich ciągniki, inne pojazdy i wyposażenie 

pomocnicze podlegały tzw. demilitaryzacji – po pozbawieniu możliwości 

przenoszenia i odpalania rakiet mogły być wykorzystane do innych celów. 

Po wejściu w życie traktatu, od 1 czerwca 1988 r. rozpoczęło się wycofywanie 

pocisków, wyrzutni i sprzętu zabezpieczającego z baz rakietowych do 

arsenałów i składów, ich demontaż oraz proces niszczenia, nadzorowany 

przez komisje rozbrojeniowe obu stron. Proces ten zakończył się oficjalnie 

1 czerwca 1991 r. 

W wyniku realizacji postanowień traktatu obie strony wycofały z uzbrojenia 

i zniszczyły ponad 2500 jądrowych pocisków balistycznych oraz manewrujących, 

likwidując tym samym całą klasę uzbrojenia jądrowego, które było 

nagromadzone i rozmieszczone w Europie. 

Oprócz wycofania i likwidacji rakiet znajdujących się w linii wstrzymano prace 

projektowe i programy rozwoju uzbrojenia tej kategorii. I tak w USA zaprzestano 

prac nad pociskami Pershing IB, które miały zastąpić w uzbrojeniu Bundeswery 

przestarzałe Pershingi IA. Natomiast w ówczesnym ZSRS wstrzymano prace 

nad modernizacją systemów rakietowych Pionier – w kolejnych wersjach 

Pionier-3 i Pionier-4, nowym systemem Skorost, jak również systemami 

mniejszego zasięgu typu Oka-U, Oka-M i Wołga. 

Obie strony zobowiązały się też w przyszłości nie opracowywać, nie testować, 

nie produkować i nie rozmieszczać na lądzie kompletnych pocisków, ani też 

stopni pocisków balistycznych oraz rakiet manewrujących o zasięgu 

od 500 do 5500 km i wyrzutni do takich systemów. 


www.zbiam.pl

Przemysł obronny 

Brytyjsko-niemiecka współpraca nabiera tempa 

Bartłomiej Kucharski 

Pomimo rosnącego zamieszania 

z Brexitem, Zjednoczone Królestwo 

i Republika Federalna Niemiec zacieśniają 

współpracę w lądowym sektorze 

przemysłu obronnego. Wyrazem tego są 

zarówno już realizowane przedsięwzięcia, 

jak też szereg projektów i propozycji, 

które mają szansę się zmaterializować 

pod postacią konkretnych kontraktów. 

Fotografie w artykule: Australian Army, 

BAE Systems, Crown Copyright© 2019, 

KMW, Rheinmetall Defence. 

niemiecki koncern Rheinmetall 

Defence zawarł z brytyjskim BAE 

21stycznia 

Systems umowę o utworzeniu spółki 

joint venture, której zadaniem będzie wspólne 

projektowanie, produkcja i wsparcie eksploatacji 

wozów bojowych oraz pojazdów dla British Army. 

Nowy podmiot będzie nazywał się Rheinmetall 

BAE Land Systems (RBSL) i rozpocznie działalność, 

gdy tylko brytyjskie organy regulacyjne zatwierdzą 

umowę, co powinno nastąpić do końca 

pierwszej połowy tego roku. Rheinmetall Defence 

przejmie 55% udziałów w lądowej części BAE 

Systems UK (BAE Systems Land UK), zaś Brytyjczycy 

zatrzymają ich 45%. Siedziba spółki zostanie 

ulokowana w zakładach BAE Systems w Telford. 

W zamierzeniu firm-matek nowa spółka ma być 

europejskim liderem w zakresie produkcji, rozwoju 

i wsparcia wozów bojowych i pojazdów 

wojskowych. Bazą do współpracy będą już realizowane 

przez Rheinmetall Defence na Wyspach 

Brytyjskich przedsięwzięcia, do czego 

Jednym z najnowszych przejawów niemieckiej aktywności na brytyjskim rynku zbrojeniowym jest propozycja modernizacji 

czołgu Challenger 2 w ramach programu LEP, opracowana przez Rheinmetall Defence. 

w minionych latach powołano firmy Rheinmetall 

Defence UK (RD UK) i Rheinmetall MAN Military 

Vehicles UK (RMMV UK), ale także perspektywiczne 

projekty, jak chociażby program modernizacyjny 

Challenger 2 LEP (WiT 5/2016, 10/2018) czy 

rodziny nowych pojazdów opancerzonych piechoty 

MIV (Mechanised Infantry Vehicle). 

Dotychczasowa współpraca 

Niemieckie, czy też kontrolowane przez kapitał niemiecki, 

firmy już od kilku lat biorą udział w wyposażaniu 

żołnierzy brytyjskich wojsk lądowych. British 

Army użytkuje np. dużą liczbę ciężarówek MAN 

serii SX i HX. 13 października 2004 r. DPA (Defence 

Procurement Agency) podpisała z firmą MAN ERF 

UK Ltd., spółką-córką MAN Nutzfahrzeuge AG, kontrakt 

o wartości 1 mld GBP, na mocy którego firma 

miała dostarczyć 5165 ciężarówek, 69 przyczep 

i 1098 kompletów opancerzenia do kabin. Wśród 

pojazdów rodziny HX były wersje: sześciotonowa 

4×4, dziewięciotonowa 6×6 i piętnastotonowa 

8×8, kołowe wozy zabezpieczenia technicznego 

i cysterny. Dostawy rozpoczęto w 2007 r. Umowa 

obejmowała także opcję, w ramach której Ministerstwo 

Obrony Wielkiej Brytanii (MoD) mogło zakupić 

dalszych 2250 pojazdów. Opcja ta została zrealizowana. 

Porażkę rodzimego konsorcjum LDV 

(a także amerykańskiej firmy Oshkosh Defense) 

osłodziła bogata oferta współpracy. Umowa dała 

pracę wielu Brytyjczykom, m.in. w fabryce w Middlewich 

w Cheshire, która wraz z 15 brytyjskimi 

podwykonawcami zrealizowała ok. 50% prac przy 

wykonaniu kontraktu. Wkrótce po dostawach 

pierwszych aut trafiły one na misje w Iraku i w Afganistanie, 

gdzie potwierdziły swoje wysokie walory 

użytkowe. Od 2010 r. odpowiedzialność za realizację 

tego kontraktu przejęło joint venture utworzone 

przez MAN Nutzfahrzeuge AG i Rheinmetall AG 

– Rheinmetall MAN Military Vehicles GmbH. 

Innym przykładem obecności na rynku brytyjskim 

jest udział Rheinmetall Defence w programie 

wozu rozpoznawczego Scout SV, pozostałości 

British Army używa od 2007 r. kilku tysięcy ciężarówek produkcji Rheinmetall 

MAN Military Vehicles. 

Występują one w różnych odmianach, także specjalistycznych – na zdjęciu 32-tonowy 

kołowy wóz zabezpieczenia technicznego MAN SVR podczas misji w Afganistanie. 


www.zbiam.pl

Siły zbrojne 

Ekspozycje syryjskie w Parku Patriot 

Miroslav Gyűrösi 

Podczas Międzynarodowego Forum 

Wojskowo-Technicznego Armija 2017 jego 

organizatorzy przygotowali w charakterze 

przedsięwzięcia towarzyszącego wystawę, 

poświęconą Zgrupowaniu Sił Zbrojnych 

Federacji Rosyjskiej w Syryjskiej Republice 

Arabskiej, a także uzbrojeniu i sprzętowi 

zdobytemu podczas walk w tym państwie. 

Fotografie w artykule Miroslav Gyűrösi. 

Pawilon, który przedstawiciele rosyjskich mediów 

szybko określili mianem „syryjskiej ekspozycji“, 

organizatorzy ulokowali w rejonie 

kompleksu muzealno-wystawienniczego Patriot, 

znanym jako „partyzancka wioska“. W jednej z sal, 

oprócz podstawowych informacji na temat działań 

Zgrupowania Sił Zbrojnych Federacji Rosyjskiej 

w Syryjskiej Republice Arabskiej, zgromadzono 

sprzęt – oryginalny i w postaci modeli – używany 

przez rosyjskich żołnierzy, a także wiele egzemplarzy 

uzbrojenia i wyposażenia – wykonanego samodzielnie 

i zagranicznej proweniencji – zdobytego 

na oddziałach tzw. państwa islamskiego 

podczas operacji bojowych w prowincjach Aleppo, 

Hims, Hama i innych rejonach Syrii. Kolejne tablice 

informacyjne poświęcone były poszczególnym 

rodzajom wojsk, ich użyciu w konflikcie, 

a także osiągniętym sukcesom podczas działań 

bojowych. 

Bojowy wóz piechoty BMP-1 z improwizowanym opancerzeniem dodatkowym, wykorzystywany przez bojowników 

ugrupowania Dżabhat an-Nusra kontrolowanego przez Al-Kaidę. Został zdobyty przez syryjskie wojska rządowe we 

wrześniu 2017 r. na północ od miasta Hama. 

Obrona przeciwlotnicza 

W części ekspozycji poświęconej Siłom Powietrzno-Kosmicznym 

(WKS, Wozduszno-Kosmiczeskije 

Siły, do 31 lipca 2015 r. WWS, Wojenno-Wozdusznyje 

Siły), poza informacjami na 

temat użycia rosyjskiego lotnictwa nad Syrią, 

a także działania służb wsparcia działań, nie zabrakło 

także kilku ciekawostek na temat wykorzystania 

środków obrony przeciwlotniczej. 

Należy uświadomić sobie, że rozmieszczenie 

środków tej kategorii i ich obecność w Syrii jest 

ważnym instrumentem propagandy, ale wiarygodnych 

informacji na temat rzeczywistego 

składu, a przede wszystkim działalności bojowej 

tego ugrupowania, wciąż jest niewiele. 

Dużo materiałów fotograficznych i filmowych 

dotyczących środków OPL Ministerstwo Obrony 

Federacji Rosyjskiej (MO FR) udostępniło podczas 

pierwszej fazy lotniczego przerzutu elementów 

rakietowego systemu przeciwlotniczego S-400 do 

bazy lotniczej Humajmim. Potem poszczególne 

elementy budowanego systemu docierały do Syrii 

nie tylko samolotami, ale także drogą morską. Na 

dostępnych fotografiach i kadrach telewizyjnych 

reportaży, na terenie bazy Humajmim, która jest 

zasadniczym miejscem rozlokowania sił WKS w Syrii, 

widoczne są nie tylko wszystkie zasadnicze elementy 

systemu S-400 (radar śledzenia i naprowadzania 

92N6, radar wykrywania celów 96Ł6 WWO, 

radar wykrywania celów dalekiego zasięgu 91N6, 

co najmniej cztery wyrzutnie 5P85SM2-01), a także 

inne środki ogniowe (przeciwlotnicze rakietowe 

wozy bojowe 72W6-4 Pancyr-S), ale także systemy 

walki elektronicznej (Krasucha-4). 

Kolejny pododdział wyposażony w system rakietowy 

S-400 został rozlokowany prawdopodobnie 

niedaleko miejscowości Masjaf w prowincji 

Hama i osłania bazę Tartus. W tym przypadku zestaw 

sprzętu jest analogiczny do zaobserwowanego 

w Humajmim, a do bezpośredniej osłony systemu 

S-400 wykorzystano PRWB 72W6-4 Pancyr-S. 

W rejonie Masjaf potwierdzono także fakt rozwinięcia 

pojedynczego zestawu mobilnej stacji radiolokacyjnej 

48Ja6M Podljot-M, przeznaczonej do 

wykrywania celów niskolecących o małej skutecznej 

powierzchni odbicia radiolokacyjnego, a do 

takich należą np. bezzałogowce powietrzne. 

Samobieżne artyleryjsko-rakietowe przeciwlotnicze 

wozy bojowe rodziny 72W6 systemu Pancyr-S 

(nie wiadomo, czy odmiany 72W6-2, czy 72W6-4 

z nowszym typem radaru wykrywania celów) zostały 

także włączone do systemu obrony bazy 

morskiej Tartus. 

Podczas forum Armija 2017 MO FR ujawniło przy 

okazji ekspozycji syryjskiej wybrane informacje dotyczące 

działań środków OPL rosyjskiego kontyngentu 

w Syrii w okresie od marca do lipca 2017 r. Do dziś 

brak jest jednak jakichkolwiek informacji o zastosowaniu 

w działaniach bojowych systemu rakietowego 

S-400 bądź okrętowego systemu S-300F, znajdującego 

się w uzbrojeniu krążowników rakietowych 

Autonomiczny pojazd podwodny wchodzący w skład systemu obserwacji dna 

morskiego Galtiel. 

Zdalnie sterowany pojazd podwodny-niszczyciel min Czilim. 


www.zbiam.pl

Artyleria 

China International Aviation 

& Aerospace Exhibition 2018 

Wyrzutnia pocisków przeciwokrętowych CM-401. 

Tomasz Szulc 

Oprócz systemów bezzałogowych, opisanych 

w poprzednim numerze „Wojska i Techniki”, 

kolejną dziedziną, którą dotknęło w Chińskiej 

Republice Ludowej i na ubiegłorocznym 

salonie w Zhuhai „przekleństwo urodzaju”, 

są działa samobieżne. Obecnie na świecie są 

użytkowane głównie uniwersalne haubice 

kalibru 152 oraz 155 mm i nawet duże, 

bogate armie użytkują zwykle nie więcej 

niż dwa–trzy typy dział samobieżnych. 

Tymczasem Chińska Armia Ludowo-Wyzwoleńcza 

(ChALW) używa ponad dziesięć 

typów takiego uzbrojenia, co w XXI w. jest 

niewątpliwym rekordem świata. 

Fotografie w artykule Internet. 

Cz. 3 Artyleria lufowa i rakietowa 

Zapewne znaczna część chińskich dział samobieżnych 

jest produkowana na niewielką 

skalę i stanowi uzbrojenie nielicznych 

jednostek. Ich kaliber jest ograniczony do 

152 mm, podczas gdy w innych krajach spotyka 

się samobieżne haubice i armaty kal. 203 mm (np. 

M110 i 2S7 Pion) czy moździerze kalibru 240 mm 

(2S4 Tiulpan). Co najważniejsze, w Zhuhai zademonstrowano 

tylko dwa typy dział użytkowane 

przez ChALW, resztę (dwanaście wzorów!) stanowił 

sprzęt albo jeszcze nie produkowany seryjnie, 

albo dotąd w ogóle nieznany! 

Całkowitą nowością była 155 mm haubicoarmata 

NORINCO SH-11. Działo umieszczono 

w dużej, podobno niemal autonomicznej (niewymagającej 

współpracy z zespołami, rozmieszczonymi 

w kadłubie nośnika) wieży, 

a wieżę na czteroosiowym nośniku z lekko opancerzonym 

kadłubem, podobnym do opracowanego 

dla rodziny ZBL-09, czyli „chińskich Rosomaków”. 

Wybór pojazdu bazowego wydaje się 

dość kontrowersyjny. Po pierwsze, jest on na 

pewno przeciążony pokaźnych rozmiarów wieżą, 

po drugie nie gwarantuje stateczności podczas 

strzelania z wieżą obróconą o kat zbliżony 

do 90° do płaszczyzny wzdłużnej kadłuba. Jeśli 

ChALW zamówiła taką konstrukcję, to działo 

można było umieścić w nieruchomej kazamacie, 

znacznie lżejszej niż wieża, albo zamontować 

wieżę na wyspecjalizowanym, np. pięcioosiowym 

nośniku, co zrobiono w przypadku zestawu 

przeciwlotniczego z armatą kal. 76 mm. W celu 

redukcji masy działa i jego odrzutu zastosowano 

lufę o długości tylko 39 kalibrów. Podczas strzelania 

system stabilizują cztery, opuszczane hydraulicznie, 

podpory – za tylnymi kołami i między 

drugą a trzecią osią. Zestaw przyrządów celowniczych 

wzbogacono o stabilizowaną głowicę 

optoelektroniczną, umieszczoną z prawej strony 

stropu wieży. W pododdziale SH-11 jest także 

wóz rozpoznawczy na takim samym nośniku. 

W jego kadłubie umieszczono unoszony hydraulicznie 

maszt z blokiem aparatury optoelektronicznej 

i zapewne radarem wykrywania celów 

naziemnych. 

Kolejny raz NORINCO pokazało zmodernizowaną 

155 mm armatohaubicę na nośniku gąsienicowym. 

Występowała pod nazwą PLZ-52, wskazującą 

na zastosowanie lufy o długości 52 kalibrów. W porównaniu 

z poprzednią wersją zmieniono rozstaw 

kół nośnych i zapewne wydłużono nieco kadłub 

oraz zastosowano nową jednostkę napędową. 

Można zastanawiać się nad sensem modernizacji 

jednego z najstarszych chińskich dział samobieżnych 

(prototyp PLZ-45 powstał prawie 40 lat temu), 

skoro od ok. 10 lat jest produkowana bardzo podobna 

i nowocześniejsza PLZ-05. Jest jednak co 

najmniej prawdopodobne, że ta ostatnia jest przeznaczona 

na rynek wewnętrzny (kal. 152 mm), 

a PLZ-52 – na eksport. W tym roku działo oferowano 

jako „precyzyjny system rażenia celów”, współpracujący 

między innymi z bezzałogowcami rozpoznania 

i korygowania ognia. 

Niespodzianką była prezentacja przez spółkę 

Poly Technologies samobieżnej wersji haubicy 

Typ 66 (PL-66), czyli kopii radzieckiej 152 mm 

D-20. Działo nie ma oczywistych zalet – nie jest 

ani wyjątkowo lekkie, ani nadzwyczajnie dalekonośne 

czy szybkostrzelne. Jest natomiast bardzo 

popularne w krajach tzw. trzeciego świata (prawie 

wyłącznie w wersji oryginalnej) oraz zapewne najtańsze 

spośród dział tego kalibru dostępnych na 


www.zbiam.pl

Pojazdy wojskowe 

Nowości europejskiej wojskowej motoryzacji 

widziane przez pryzmat salonu Eurosatory 2018 

Jarosław Brach 

Eurosatory, jako najważniejsza 

na świecie wystawa uzbrojenia 

i wyposażania jednostek lądowych, 

stanowi papierek lakmusowy aktualnych 

tendencji na rynku uzbrojenia. Co więcej, 

te obserwacje i analizy można odnieść 

też do pozostałych branż wspierających 

tę część sektora motoryzacyjnego, która 

odpowiedzialna jest za sprzedaż 

pojazdów i usług ich wsparcia wojsku, 

policji, straży pożarnej i obronie cywilnej. 

Porównując kolejne salony Eurosatory, 

od kilku lat można dostrzec pewien 

marazm w tym segmencie rynku. 

Fotografie w artykule: RMMV, KrAZ, Ministerstwo 

Obrony Gruzji, Jarosław Brach, Andrzej Kiński. 

Cz. 1 

Oile jeszcze przez pierwszą dekadę XXI 

stulecia postęp napędzały z jednej strony 

wojny asymetryczne, a z drugiej autonomiczna 

innowacyjność podmiotów konstruujących 

i sprzedających kołowy sprzęt transportowy, 

o tyle de facto od początku obecnej dekady działanie 

tego pierwszego czynnika zdecydowanie 

zmalało. Także w tym drugim elemencie tempo 

wprowadzania udoskonaleń zdecydowanie 

zmniejszyło się. W rezultacie rewolucję zastąpiła 

ewolucja. Bardzo dobrze było to widać na ubiegłorocznym 

Eurosatory, na którym autentycznych nowinek 

można było ze świecą szukać, a raczej dało 

się zaobserwować powrót do militaryzacji kolejnych 

aut o czysto cywilnym rodowodzie. 

Na stoisku RMMV-MAN dominowały ciężarówki rodziny HX przeznaczone dla odbiorcy australijskiego. Nie należy 

się jednak temu dziwić – to bowiem jeden z najważniejszych kontraktów w dotychczasowej historii spółki. Na 

zdjęciu HX 8×8 z integralnie opancerzoną kabiną IAC i systemem załadunku Supashock ALHS 17. 

Lista nieobecności 

Tę słabość szczególnie dobrze było widać w klasie 

tonażowej średniej i ciężkiej, a więc pojazdów 

o dopuszczalnej masie całkowitej (DMC) od 

6000–7500 kg wzwyż. Przyczyn takiego stanu 

rzeczy można wymienić kilka. Mają one charakter 

strategiczny, ale przekładają się na przyczyny 

o charakterze operacyjnym. 

Przede wszystkim w układzie strategicznym 

obecną sytuację należy określić jako powolną 

ewolucję. W Paryżu nie promowano żadnej autentycznie 

ciekawej nowości, ani nie ujawniono 

żadnego innowacyjnego wyrobu. Jest to pochodna 

aktualnych tendencji w branży cywilnej, 

w której postęp mocno wyhamował od momentu 

wejścia w życie normy czystości spalin Euro 6. 

Przez ponad dwie dekady producenci byli bowiem 

prawnie zmuszani do wprowadzania coraz 

bardziej przyjaznych środowisku konstrukcji. Gdy 

zmiany przepisów w tej materii przestały następować 

tak szybko, wydłużył się czas rynkowego 

życia poszczególnych konstrukcji. Są one naturalnie 

odmładzane i zastępowane przez nowe, 

w tym kolejne generacje, ale w tempie zdecydowanie 

wolniejszym, niż jeszcze kilka–kilkanaście 

lat temu. Jednocześnie dzisiaj notuje się silne skorelowanie 

produktowe pomiędzy działami cywilnym 

i militarnym, przejawiające się tym, że wiele 

aut oferowanych odbiorcom wojskowym stanowi 

zmilitaryzowane – w różnym stopniu – wersje 

cywilnych odpowiedników. W takim jednak układzie 

skoro w dziale cywilnym występuje pewna 

kontynuacja, to spowolnienie niemal automatycznie 

i w całości przenosi się na dział wojskowy. 

Po części wiąże się z tym bezproblemowe już 

od jakiegoś czasu wdrażanie w siłach zbrojnych 

ciężarówek z silnikami spełniającymi normę 

Euro 6. Na dziś wybiera je większość armii zachodnioeuropejskich, 

zazwyczaj w klasie samochodów 

szosowych lub uterenowionych i terenowych, 

ale przeznaczonych głównie do 

eksploatacji na własnym terytorium. Natomiast 

w przypadku taboru do misji ekspedycyjnych lub 

powstałego z myślą o eksporcie na rynki pozaeuropejskie, 

wciąż dostępne są modele z silnikami 

spełniającymi normy Euro 3–5. Przedstawiciele 

wielu firm twierdzą, że taka sytuacja utrzyma się 

jeszcze zapewne przez kolejne 3–5 lat. 

W związku ze spadkiem nacisku na przystosowanie 

do działań w warunkach asymetrycznych 

spowolnił postęp opancerzenia kabin. O ile 

w pierwszej dekadzie tego stulecia dostawcy 

wciąż pokazywali nowe wyroby i podnosili stopnie 

ochrony balistycznej i przeciwminowej, o tyle 

dziś raczej udoskonalają wcześniejsze opracowania. 

W rezultacie realna komercjalizacja zatrzymała 

się na poziomach 3 normy STANAG 4569A/B. 

Postęp zaś, zamiast na podnoszeniu stopni 

ochrony, polega na redukcji masy i polepszaniu 

ergonomii dostępnych konstrukcji oraz wprowadzaniu 

integralnych pancernych kabin kapsuł 

w wydaniu wydłużonym. Jest to jednak nadal 

wciąż raczkujący proces, który – ze względu na 

rozmiary rynku – będzie dotyczył niszy w niszy. 

Tym bardziej, że firmy chcą zwyczajnie odzyskać 

jak najwięcej środków z dotąd realizowanych projektów. 

Poza tym chociaż postęp w dziedzinie komercjalizacji 

integralnie opancerzonych kabin-kapsuł uległ 

znacznemu osłabieniu, głównie w odniesieniu do 

stopni ochrony, ale z tego podstawowego nurtu 

rozwojowego poszedł w nieco innym kierunku. 

Przez lata wzrost ochrony ukierunkowano przeciw 

ostrzałowi z broni strzeleckiej coraz większych kalibrów, 

strzelającej amunicją przeciwpancerną, a także 

przed minami bądź ładunkami improwizowanymi 

(IED) o coraz większych ekwiwalentach trotylowych. 

Analiza dokonywanych ataków skłoniła jednak 

do konieczności sprostania zagrożeniom nie do 

końca opisanym przez STANAG 4569. Dotyczy to 

IED o dużej masie, nawet z kilkudziesięcioma kilogramami 

materiału wybuchowego i pocisków formowanych 

wybuchowo (EFP). Stanowi to poważne 

wyzwanie dla projektantów osłon w zakresie: nowych 

materiałów i technologii w budowie pancerzy 

(przejście od stali pancernych na rzecz materiałów 

kompozytowych, ceramicznych i opartych na 


www.zbiam.pl


Seminarium ZBiAM o rozpoznaniu satelitarnym 


17 stycznia w Instytucie Lotnictwa 

w Warszawie odbyło się, zorganizowane 

przez Zespół Badań i Analiz Militarnych, 

seminarium poświęcone zagadnieniom 

obrazowania satelitarnego. Niemal 

100 uczestników wydarzenia 

reprezentowało ponad 30 cywilnych 

i wojskowych podmiotów instytucjonalnych 

oraz kilkanaście firm sektora kosmicznego. 

Seminarium swym patronatem 

objęli: przewodniczący Komisji Obrony 

Narodowej Sejmu RP Michał Jach, 

Biuro Bezpieczeństwa Narodowego 

i Związek Pracodawców Sektora 

Kosmicznego. 

Fotografie Adam M. Maciejewski. 

Styczniowe wydarzenie było już drugim seminarium 

zorganizowanym na przestrzeni roku 

przez ZBiAM, a dotyczącym problematyki kosmicznej 

– poprzednie odbyło się w marcu 2018 r. 

i dotyczyło komunikacji satelitarnej. Zaproponowana 

tematyka wzbudziła duże zainteresowanie polityków, 

wojskowych, ekspertów z szeregu instytucji, 

przedstawicieli uczelni wyższych, przemysłu, a także 

mediów. Na sali obecni byli m.in. reprezentanci: sejmowej 

i senackiej Komisji Obrony Narodowej; ministerstw 

– Obrony Narodowej, Spraw Wewnętrznych 

i Administracji, Przedsiębiorczości i Technologii, Środowiska, 

Rolnictwa i Rozwoju Wsi, Infrastruktury; Biura 

Bezpieczeństwa Narodowego, Polskiej Agencji 

Kosmicznej, Rządowego Centrum Bezpieczeństwa, 

Dowództwa Generalnego Rodzajów Sił Zbrojnych, 

Dowództwa Operacyjnego Rodzaju Sił Zbrojnych; 

a także szeregu innych instytucji. 

Uczestników seminarium powitali: dyrektor Instytutu 

Lotnictwa dr inż. Paweł Stężycki i redaktor 

naczelny miesięcznika „Lotnictwo Aviation International” 

Jerzy Gruszczyński. Przemówienie inaugurujące 

seminarium wygłosił poseł Michał Jach, 

W zorganizowanych w Instytucie Lotnictwa seminarium wzięło udział niemal 100 uczestników reprezentujących ponad 

30 podmiotów państwowych, a także kilkanaście przedsiębiorstw branży kosmicznej – polskich i zagranicznych. 

Przemówienie inaugurujące seminarium wygłosił poseł Michał Jach, przewodniczący KON Sejmu RP. 

przewodniczący KON Sejmu RP. Wskazał on na 

znaczenie dysponowania przez Siły Zbrojne RP 

zdolnościami do rozpoznania obiektów potencjalnego 

przeciwnika w celu optymalnego wykorzystania 

wzrastających zdolności środków rażenia. 

Jako jeden z kluczowych elementów budowy 

zdolności rozpoznania uznał właśnie obrazowanie 

z wykorzystaniem satelitów. 

Wydarzenie podzielone zostało na trzy panele. 

W pierwszym, zatytułowanym „Potrzeby wojska 

w obszarze rozpoznania satelitarnego”, wzięli 

udział: płk Marcin Górka z Polskiej Agencji Kosmicznej, 

płk Grzegorz Jastrzębski z Departamentu Polityki 

Zbrojeniowej MON, ppłk dr Rafał Dąbrowski 

z Dowództwa Generalnego Rodzajów Sił Zbronych, 

Maciej Wikło z Narodowego Centrum Badań 

i Rozwoju, a także gen. dyw. w st. sp. Paweł Lamla. 

Dyskusja skupiała się na tematyce zakupu satelitów 

ze środków ministerialnych, rozważaniach na temat 

celowości pozyskania mikro- czy nanosatelitów, 

utworzenia narodowego programu satelitarnego, 

a także próbach odpowiedzi na pytanie, czy 

warto zainwestować w systemy satelitarne podwójnego 

zastosowania. 

Drugi panel dotyczył potrzeb w zakresie obrazowania 

satelitarnego administracji publicznej 

i sektora cywilnego, a uczestniczyli w nim przedstawiciele 

trzech podmiotów: Beata Mikołajek- 

-Zielińska z Polskiej Agencji Kosmicznej, dr Bożena 

Z punktu widzenia dziennikarzy miesięcznika „Wojsko i Technika” najważniejszą częścią seminarium był panel 

wojskowy. Wzięli w nim udział oficerowie reprezentujący podmioty państwowe i emerytowani wojskowi, dziś 

reprezentujący polski przemysł obronny. 

Łapeta z Instytutu Meteorologii i Gospodarki 

Wodnej i dr hab. inż. Stanisław Lewiński z Centrum 

Badań Kosmicznych Polskiej Akademii Nauk. 

Tym razem uczestnicy starali się wskazać możliwości, 

jakie dają zdjęcia satelitarne w poszczególnych 

segmentach gospodarki narodowej i jak 

mogą ułatwić funkcjonowanie wielu instytucji 

publicznych. Mowa była m.in. o programie Copernicus, 

platformie Creodias, o znaczeniu jakie ma nie 

tylko gromadzenie danych, ale również ich celowe 

przetwarzanie, a także o możliwości znalezienia 

przez polski sektor kosmiczny nisz, w których 

mógłby się specjalizować i istniejących w Polsce 

barierach jego rozwoju. 

W ostatnim, trzecim panelu seminarium głos 

oddano przedstawicielom sektora kosmicznego. 

W dyskusji zatytułowanej „Możliwości przedsiębiorstw 

w zapewnieniu Polsce skutecznego rozpoznania 

lotniczego i satelitarnego” wzięli udział 

reprezentanci zarówno firm polskich – FP Space 

i Instytutu Lotnictwa – jak i zagranicznych: Thales 

Alenia Space, Telespazio i Lockheed Martin. Dominującymi 

tematami były zagadnienia współpracy 

polskiego i zagranicznego przemysłu kosmicznego, 

skoncentrowanie się na długofalowej współpracy, 

a nie wyłącznie na konkretnych projektach, 

uporządkowaniu całości działań szeroko pojętego 

sektora kosmicznego w Polsce, a także konieczności 

przeszkolenia przedstawicieli wojska i administracji 

publicznej w wykorzystaniu danych satelitarnych, 

co pozwoli znacząco podnieść korzyści 

wynikające z dysponowania nimi. 

Firmy branży kosmicznej miały również możliwość 

zaprezentowania swoich rozwiązań dla Polski 

w obszarze satelitów rozpoznawczych. Swoje 

prezentacje przedstawiły: FP Space, Space Alliance 

(sojusz Thales Alenia Space i Telespazio), a także Instytut 

Lotnictwa. Oprócz tych trzech podmiotów 

partnerami seminarium były również firmy Lockheed 

Martin i Hertz Systems Ltd Sp. z o.o. Ponadto 

obecni na sali byli reprezentanci m.in. Creotech Instruments 

S.A., Polskiej Grupy Zbrojeniowej S.A., 

CloudFerro Sp. z o.o., Israel Aerospace Industries, 

a także TTcomm S.A. 

n 

www.zbiam.pl Luty 2019 • Wojsko i Technika 51

Wiropłaty wojskowe 

Black Hawki dla Wojsk Specjalnych 

Mielecki S-70i w konfiguracji „na bogato”, czy podobnie będą wyglądać maszyny dla 7. eskadry działań specjalnych, oto pytanie na przyszłość. 

Dariusz Wiaderski 

Sokratesowi przypisuje się jedną 

z najsłynniejszych sentencji w dziejach 

– wiem, że nic nie wiem. Pomimo 

pewnych różnic znaczeniowych, 

powyższe stwierdzenie idealnie pasuje 

do wydarzeń ostatnich dni stycznia, 

kiedy przy świetle jupiterów i blasku 

fleszy minister obrony narodowej 

Mariusz Błaszczak podpisał umowę 

na zakup czterech śmigłowców 

wielozadaniowych Sikorsky S-70i 

Black Hawk dla 7. eskadry 

działań specjalnych z Powidza. 

Fotografie w artykule: Jarosław Kosiba, Lockheed 

Martin, Andrzej Kiński, USAF, Siły Powietrzne Chile, 

Dowództwo Generalne Rodzajów Sił Zbrojnych. 

Całą transakcję owiewa mgiełka tajemnicy, 

którą w ostatnich latach lubią otaczać 

przedsięwzięcia modernizacyjne szefowie 

resortów Obrony Narodowej oraz Spraw Wewnętrznych 

i Administracji. Tak było w przypadku 

zakupu śmigłowców S-70i dla Komendy Głównej 

Policji, która dwie pierwsze maszyny przejęła 

30 listopada 2018 roku (patrz WiT 12/2018). Do 

końca stycznia ich użytkownik nie poinformował 

o podstawowych elementach konfiguracji śmigłowców, 

zasłaniając się tajemnicą ze względu na 

potrzeby operacyjne. Tak też, ze względu na „specjalność” 

zakupu, tłumaczy się MON. Co wiadomo 

na pewno to jaki był koszt umowy zawartej 

z należącymi do Lockheed Martin Polskimi Zakładami 

Lotniczymi Sp. z o.o. z Mielca 25 stycznia br. 

– 683,4 mln PLN brutto. Powyższa kwota obejmuje 

dostarczenie czterech śmigłowców (wycenionych 

na kwotę ok. 75 mln PLN za egzemplarz, 

czyli ok. 20 mln USD), a także pakiety logistyczny 

i szkoleniowy oraz doposażenie według wymagań 

zamawiającego. Termin dostaw maszyn – 

bez informacji czy chodzi o maszyny bazowe, czy 

już doposażone – ustalono na koniec tego roku. 

Dla porównania Komenda Główna Policji za swoje 

S-70i (suma obu umów) zapłaciła 206,6 mln 

PLN netto, a powyższa kwota objęła trzy śmigłowce, 

szkolenie personelu latającego i technicznego 

oraz dostarczenie pakietu części zamiennych. 

Jak powiedział podczas uroczystości 

minister Mariusz Błaszczak: to pierwszy etap współpracy 

Wojska Polskiego z PZL Mielec. Może to oznaczać, 

że bazowa umowa może zawierać opcje 

kontraktowe dotyczące zakupu kolejnych S-70i 

lub resort obrony planuje zawrzeć z dostawcą 

śmigłowców kolejne kontrakty z wolnej ręki, uzasadniając 

taki tryb użytkowaniem już zamawianego 

sprzętu w Siłach Zbrojnych RP. Potrzeby Wojsk 

Pierwszy wyprodukowany w Polskich Zakładach Lotniczych Sp. z o.o. śmigłowiec S-70i opuścił linię montażową 

w marcu 2010 r. W tym roku ich liczba przekroczy 50. Poza tym zakłady wykonują elementy struktury śmigłowców 

UH-60 (np. kabina, pylon, stożek ogonowy), które są wysyłane do zakładów w Stanach Zjednoczonych. 

Minister obrony narodowej Mariusz Błaszczak i prezes zarządu 

PZL Sp. o.o. Janusz Zakręcki wymieniają uściski dłoni po złożeniu 

podpisów na umowie. 


www.zbiam.pl

Samoloty bojowe 

Wzloty i upadki F-16 w Europie Centralnej 

Łukasz Pacholski 

Pierwsze tygodnie stycznia pokazały, 

jak dynamiczny bywa proces zakupu 

wielozadaniowych samolotów bojowych 

w Europie Centralnej. Tak się bowiem 

składa, że ważne decyzje w tej sprawie 

zapadły w dwóch państwach tego 

regionu – Chorwacji i Bułgarii. 

Niniejszy artykuł stanowi kontynuację 

wątków, które zostały poruszone 

na łamach poprzedniego numeru 

„Wojska i Techniki”. 

Fotografie w artykule: Siły Obronne Izraela, 

Ministerstwo Obrony Chorwacji, Lockheed Martin, 

Łukasz Pacholski. 

Oba wspomniane państwa próbują kupić 

nowe wielozadaniowe samoloty bojowe. 

Ich władze rekomendowały zakup maszyn 

Lockheed Martin F-16 różnych wersji i pochodzenia. 

Chorwaci byli bliscy zakupu eksizraelskich 

F-16C/D Barak 2020, natomiast Bułgarzy znajdują się 

na ostatniej prostej przetargu, w którym wszystko 

obecnie wskazuje na zwycięstwo fabrycznie nowych 

F-16V Block 70/72. Dalej postaramy się prześledzić 

rozwój sytuacji w obydwu państwach, bazując 

na dostępnych w końcu stycznia materiałach. 

Niestety, ze względu na paraliż amerykańskiej administracji 

federalnej, a tym samym ograniczenie 

działalności Departamentu Stanu, do zamknięcia 

artykułu nie pojawiły się materiały agencji DSCA, 

która powinna już upublicznić wniosek eksportowy 

dotyczący umowy negocjowanej z Bułgarią. 

Eksizraelskie F-16C/D Barak 2020 miały stać się trzonem chorwackiego lotnictwa, jednak brak zgody na transfer ze 

strony Stanów Zjednoczonych spowodował 11 stycznia 2019 r. zakończenie rozmów na temat tej transakcji. 

Bułgaria 

W pierwszej połowie stycznia władze w Sofii zakończyły 

autoryzowanie wyboru zwycięskiej oferty 

w przetargu na osiem nowych samolotów bojowych 

z opcją na osiem kolejnych. 9 stycznia wybór 

resortu obrony zaaprobował rząd, a 16 stycznia 

(stosunkiem 130 do 84) rozpoczęcie negocjacji 

międzyrządowych zatwierdziło bułgarskie Zgromadzenie 

Narodowe. Upublicznienie wyboru preferowanego 

dostawcy miało miejsce 21 grudnia 

2018 r. W trakcie debaty opozycja wskazywała na 

wysokie koszty projektu, który może przekroczyć 

zakładany na równowartość 1,1 mld USD budżet. 

Oferta koncernu Lockheed Martin, dotycząca fabrycznie 

nowych F-16V Block 70/72, pokonała 

trzech innych uczestników przetargu – Boeinga 

(F/A-18E/F Super Hornet), Saaba (JAS-39 Gripen) i rząd 

Włoch (używane Eurofighter Typhoon Tranche 1). 

Według części źródeł, rząd w Sofii pójdzie drogą 

Bratysławy i postawi na wersję Block 70, a więc wyposażoną 

w jednostki napędowe firmy General 

Electric (F110-GE-129D). Otwarte pozostaje pytanie 

o harmonogram dostaw i pakiet wyposażenia dodatkowego 

– Słowacy, podpisując umowę FMS 

w grudniu ub.r. (WiT 1/2019), otrzymają swe maszyny 

w latach 2022–2023. To zaś oznacza, że Bułgarzy 

– o ile negocjacje przebiegną sprawnie i zakończą 

się sukcesem – mogą zapewne liczyć na zbliżony 

termin dostaw. To także powoduje, że najbliższe 

lata będą musiały zostać wykorzystane na zabezpieczenie 

wsparcia eksploatacji samolotów MiG-29 

i Su-25K, które mają zostać zastąpione właśnie 

przez F-16V. Niestety, w przeciwieństwie do Słowacji, 

poziom transparentności postępowania nie był 

tak duży. 

Co ciekawe, ustępujący w maju 2017 r. tymczasowy 

rząd Ognjana Gerdżikowa rekomendował zakup 

maszyn Saab JAS-39C/D Gripen, jednak nowy 

rząd Bojko Borisowa z partii GERB unieważnił powyższy 

wybór we wrześniu 2017 r. Może wiązać się 

to z otrzymaniem przez Sofię już w marcu 2017 r. 

wstępnej oferty, dotyczącej możliwości dostarczenia 

Bułgarii fabrycznie nowych F-16V Block 70/72. 

We wcześniej prowadzonym postępowaniu Amerykanie 

oferowali jedynie używane maszyny z możliwością 

ich gruntownej modernizacji. 

Chorwaci muszą obecnie znaleźć innego dostawcę samolotów, które zastąpią wysłużone MiG-i-21. Według 

dostępnych informacji może to być Lockheed Martin i jego F-16V. 

Chorwacja 

11 stycznia negocjacje w sprawie ewentualnego 

zakupu eksizraelskich F-16C/D Barak 2020 zostały 

oficjalnie zakończone. Powodem tego kroku była 

wizyta, odbyta dzień wcześniej, przedstawicieli rządu 

izraelskiego, którzy przekazali chorwackim odpowiednikom 

informację, że administracja Stanów 

Zjednoczonych ostatecznie nie wyraziła zgody na 


www.zbiam.pl

Samoloty bojowe 

Najnowsze odmiany Dassault Rafale cz. 1 

Marek Łaz 

14 stycznia 2019 r. Dassault Aviation 

i rząd Republiki Francuskiej podpisali 

kontrakt dotyczący opracowania nowego 

wariantu wielozadaniowego samolotu 

bojowego Dassault Rafale – F4. Umowa 

ma wartość ok. 2 mld EUR i ma pozwolić 

na dostosowanie podstawowej maszyny 

bojowej francuskiego lotnictwa 

i marynarki wojennej do wymogów pola 

walki przyszłości. Nowa odmiana ma być 

gotowa w 2024 r., a rok wcześniej jest 

spodziewane zamówienie paryskiego 

Ministerstwa Sił Zbrojnych na 30 takich 

maszyn, które miałyby trafić do 

jednostek w latach 2027–2030. Jesienią 

ubiegłego roku Direction générale de 

l’armement ogłosiła zakończenie prób 

kwalifikacyjnych samolotu wariantu 

F3-R, do którego mają być doprowadzone 

144 maszyny wersji B, C i M Armée 

de l’air i Aéronautique navale, a pierwszą 

zmodernizowaną maszynę przekazano 

10 stycznia. To ważne wydarzenia 

w historii tego ciekawego samolotu, 

który wciąż pozostaje w cieniu konkurentów 

amerykańskich i europejskiego. 

Fotografie w artykule: Dassault Aviation/Sébastien 

Randé, Katsuhiko Tokunaga, Alexandre Paringaux, Anthony 

Pecchi, Hervé Laverne; SIRPA Air; DGA; MBDA; 

Armée de l’air/Anthony Jeuland; Marine nationale. 

Na początku 2019 r. samoloty Dassault Aviation 

Rafale B, C i M w Siłach Zbrojnych Republiki 

Francuskiej znajdują się w wyposażeniu 

trzech dywizjonów bojowych lotnictwa 

wojskowego (Armée de l’Air), trzech morskiego 

(Aéronautique navale) i dwóch należących do wydzielonego 

lotnictwa strategicznego (Forces 

aériennes stratégiques, FAS). Dodatkowe pojedyncze 

egzemplarze znajdują się w ośrodkach doświadczalnych 

i jednostkach szkoleniowych – ETR 3/4 

(Escadron de Transformation Rafale) Aquitaine w bazie 

BA113 Saint-Dizier Commandant Antoine de Saint 

Exupéry oraz ECE 1/30 (Escadron de Chasse et 

d’Expérimentation) Côte d’Argent, należącej do 

CEAM (obecnie Centre d’Expertise Aérienne Militaire), 

w bazie BA118 Mont-de-Marsan Colonel Constantin 

Rozanoff. 

W Armée de l’Air maszyny Rafale B i C służą 

w EC 1/7 (Escadron de chasse) Provence (baza BA104 

Al Dhafra w Zjednoczonych Emiratach Arabskich), 

EC 3/30 Lorraine i RC 2/30 (Régiment de chasse) Normadie-Niémen, 

obydwa w bazie BA118 Mont-de-Marsan. 

W kolejnych latach zakłada się wprowadzenie tej 

konstrukcji do wyposażenia następnych jednostek 

bojowych, między innymi reaktywowanie kolejnego 

dywizjonu lotnictwa wojskowego – EC Alsace. 

Rafale M02 podchodzi do lądowania z podwieszonym zasobnikiem celowniczo-nawigacyjnym Damoclès i naprowadzaną 

laserowo bombą GBU-24 Paveway III o wagomiarze 1000 kg. Samolot uzbrojony jest także w pociski 

kierowane „powietrze–powietrze”, dwa MICA-IR i cztery MICA-EM. 

W 2018 r. utworzono nowy dywizjon należący 

do FAS – EC 2/4 La Fayette. Podobnie jak pierwszy 

dywizjon FAS – EC 1/91 Gascogne, stacjonuje w bazie 

BA113 Saint Dizier-Robinson. Obydwie jednostki 

wyposażone są wyłącznie w samoloty wersji 

Rafale B. 

W maju 2001 r., jako pierwsza operacyjna jednostka 

lotnicza francuskich sił zbrojnych, maszyny 

Rafale M zaczęła otrzymywać Flotille 12F Les Lascars 

Aéronautique navale. Dopiero po upływie dekady, 

w 2011 r. Rafale M weszły do wyposażenia drugiej 

jednostki lotnictwa morskiego Flotille 11F Les Furieux. 

W lipcu 2016 r., po definitywnym wycofaniu samolotów 

Super Étendard Modernisé, wprowadzono 

ten typ maszyny do uzbrojenia trzeciej jednostki – 

Flotille 17F La Glorieuse. Wszystkie one stacjonują 

w Base d’aéronautique navale Landivisiau. 

Dassault Rafale jest bez wątpienia jednym z najlepszych 

samolotów nowej generacji zapoczątkowanej 

w latach 80. Jego zastosowanie bojowe 

w kilku operacjach francuskiego lotnictwa, przede 

wszystkim w XXI w., pokazuje jego wszechstronność, 

zaawansowanie techniczne i niezawodność. 

Mimo że do 2015 r. znajdował się wyłącznie w służbie 

francuskiego lotnictwa, należał do zachodnich 

maszyn powszechnie stosowanych w konfliktach 

zbrojnych obok amerykańskich samolotów. Dziś 

samoloty Rafale, w wersjach EM (jednomiejscowa) 

i BM (dwumiejscowa), w barwach lotnictwa wojskowego 

Egiptu, są używane w operacjach bojowych 

przeciw islamistom. Z kolei na terytorium 

Francji, w utworzonym w grudniu 2018 r. w bazie 

BA118 Mont-de-Marsan dywizjonie EC 4/30 Qatar 

Rafale Squadron, trwa szkolenie personelu lotniczego 

i technicznego lotnictwa wojskowego Kataru, 

który stał się drugim po Egipcie zagranicznym 

nabywcą tej maszyny (wersja jednomiejscowa Rafale 

EQ i dwumiejscowa DQ). Wkrótce samolot pojawi 

się również w wyposażeniu lotnictwa Indii. 

Zamówienia i produkcja seryjna 

Zamówienia na potrzeby francuskiego lotnictwa 

zostały ostatecznie określone w listopadzie 

2009 r. na 180 egzemplarzy (pod koniec lat 90. 

planowano zamówienie 250 maszyn) w trzech 

podstawowych wersjach – dwumiejscowej Rafale 

B (63), jednomiejscowej Rafale C (69) i morskiej 

Rafale M (48). Zamówienie zostało rozłożone na 

cztery transze – pierwsza liczy 13 maszyn, druga 

48, trzecia 59 samolotów i ostatnia czwarta – 60. 

Przewidywano produkcję maszyn w poszczególnych 

wariantach (standardach) oznaczanych 

jako F (France) i tak: 

❚ 13 pierwszych samolotów w standardzie F1, 

w tym dwa dwumiejscowe Rafale B i jeden Rafale 

C do potrzeb firmy Dassault i ośrodka doświadczalnego 

DGA EV w celu prowadzenia badań 

w locie; w tej grupie było również 

przewidzianych 10 maszyn Rafale M dla marynarki 

wojennej; 

❚ 48 maszyn w standardzie F2, w późniejszym 

okresie samoloty miały być zmodernizowane do 

standardu F3; 

❚ 59 egzemplarzy w standardzie F3; ich dostawy 

zakończono wraz z samolotem C144; 

❚ 60 w standardzie F3-O4T (początkowe oznaczenie 

maszyn 4. transzy), wyposażonych w zmodernizowane 

systemy, tj.: radar z anteną AESA, 

czujniki optoelektroniczne OSF-IT i detektor odpalenia 

pocisków rakietowych DDM-NG. 

Do połowy 2017 r. dostarczono ogółem 148 samolotów, 

w tym 48 w wersji jednomiejscowej, 54 

w dwumiejscowej i 46 dla lotnictwa morskiego. 

Zakładano, że w tym samym roku lotnictwo wojskowe 

otrzyma jeszcze jedną maszynę, a trzy następne 

w 2018 r. Przerwa w dostawach była związana 

z produkcją eksportowych Rafale. Przyjęto, że 

ostatnich 28 maszyn francuskie lotnictwo otrzyma 

w latach 2021–2023. 


www.zbiam.pl

Systemy bezzałogowe 

MALE RPAS, czyli Europa w pogoni za czołówką 

Maciej Szopa 

W grudniu ubiegłego roku ogłoszono, 

że program bezzałogowego systemu 

powietrznego MALE RPAS (Medium 

Altitude Long Endurance Remotely 

Piloted Aircraft System), znany także 

pod skróconą nazwą EuroMALE/ 

/Eurodrone, przeszedł wstępny 

przegląd, co zakończyło definiowanie 

jego założeń. To jedna z kilku 

niedawnych dobrych wiadomości 

dotyczących tego przedsięwzięcia, 

które wydaje się łączyć Europę 

nie tylko w sferze biznesowej 

i przemysłowej, ale także politycznej. 

Ilustracje w artykule: Airbus Defence and Space, 

Piaggio Aerospace, BAE Systems. 

Państwa Unii Europejskiej należą do najbardziej 

rozwiniętych pod względem technicznym 

i gospodarczym na świecie. Jeśli 

chodzi o zaawansowanie przemysłu lotniczo-kosmicznego 

dystansują nawet takich globalnych 

graczy jak Chińska Republika Ludowa czy Rosja, 

ustępując co najwyżej Stanom Zjednoczonym. 

Pomimo tego w niektórych obszarach Europa 

pozostaje w tyle, a przynajmniej może pochwalić 

się niższym poziomem niż wynikałoby to z ogólnej 

kondycji danego sektora gospodarki. Jednym 

z nich jest zdolność do budowy dużych bezzałogowców 

klasy MALE (ang. Medium Altitude Long 

Endurance, fr. Moyenne Altitude Longue Endurance). 

Dotąd europejskie państwa należące do 

NATO pozyskiwały je drogą zakupów – ze Stanów 

Zjednoczonych (General Atomics MQ-1 Predator, 

MQ-9 Reaper) bądź Izraela (IAI Heron i wywodzący 

się z niego francuski EADS Harfang 

Eagle I (wcześniej nazywany SIDM). Tymczasem 

europejskie projekty w tej klasie albo nie zdobywały 

klientów (EADS Talarion), albo spotykały się 

z ograniczonym zainteresowaniem (Piaggio-Selex 

P.1HH HammerHead, zamówiony przez włoski rząd 

Najnowsza dostępna wizja aparatu latającego systemu EuroMALE, udostępniona na początku tego roku. 

w trzech egzemplarzach z opcją na kolejne trzy 

oraz osiem zamówionych przez Zjednoczone Emiraty 

Arabskie). Słabością europejskich konstrukcji 

był brak – w porównaniu z systemami izraelskimi 

i amerykańskimi – doświadczeń wynikających 

z operacyjnego, nie mówiąc o bojowym, wykorzystania 

BSP tej wielkości, a także słaba konkurencyjność 

cenowa, wynikająca z braku efektu skali. Ma 

się to jednak niedługo zmienić. 

Jeszcze w grudniu 2013 r. opracowanie i wdrożenie 

do produkcji własnego systemu bezzałogowego 

klasy MALE zostało uznane za jeden z czterech 

priorytetów w sferze rozwoju technicznego 

Unii Europejskiej przez Radę Europejską. 18 maja 

2015 r. Francja, Włochy i Niemcy, do których kilka 

miesięcy później dołączyła Hiszpania, zobowiązały 

się przeprowadzić dwuletnią fazę studyjną programu 

MALE RPAS. Jej celem miało być doprowadzenie 

do zdefiniowania zdolności operacyjnych, 

wymagań technicznych i stworzenia wstępnej 

koncepcji europejskiego systemu klasy MALE. 

W listopadzie tego samego roku zarządzanie fazą 

studyjną programu zostało przekazane przez inwestujące 

państwa europejskiej Organizacji do 

Spraw Współpracy w Zakresie Uzbrojenia (OCCAR, 

fr. Organisation conjointe de coopération en 

matière d’armement). Jednocześnie poproszono 

o wsparcie Europejską Agencję Obrony (EDA, ang. 

European Defence Agency) w zakresie przyszłej 

certyfikacji i integracji systemu z europejskim systemem 

ruchu lotniczego, a także ułatwienia innym 

zainteresowanym państwom UE dołączenia 

do programu w jego kolejnych fazach. Już wtedy 

zostały wstępnie zdefiniowane zadania, jakie 

przyjdzie wypełniać EuroMALE. Przede 

wszystkim chodziło o prowadzenie długotrwałych 

lotów rozpoznawczych i dozorowych (ISR) 

z różnorodnym ładunkiem użytecznym, a także 

o możliwość wsparcia jednostek naziemnych za 

pomocą uzbrojenia precyzyjnego. Lot pierwszego 

prototypu zaplanowano na 2023 r., a zakończenie 

całego programu – równoznaczne z dostawą 

EADS Harfang do 2018 r. służył jako przejściowy MALE w Armée de l’air. Dzisiaj rolę tę 

pełnią MQ-9 Reaper, podobnie jak w wielu innych europejskich krajach NATO. Wyjątkiem 

są Niemcy, które w tym roku otrzymają jako systemy przejściowe IAI Heron TP. 

Jedna z pierwszych wizji europejskiego MALE. Jak widać nie odbiegała ona zbytnio 

od wyglądu MQ-9 Reaper. Może z wyjątkiem przewidywanego napędu – silnika 

odrzutowego. 


www.zbiam.pl

Systemy bezzałogowe 

Albatros, czyli bezzałogowiec dla MW RP 

Adam M. Maciejewski 

Jedno z zadań programu operacyjnego 

„Rozpoznanie obrazowe i satelitarne” 

Planu Modernizacji Technicznej 

Sił Zbrojnych RP na lata 2013–2022 

dotyczy zakupu taktycznego 

bezzałogowego systemu powietrznego 

pionowego startu i lądowania, 

określonego kryptonimem Albatros, 

przeznaczonego do operowania 

z pokładów okrętów Marynarki 

Wojennej RP. Zatem miałby to być 

system użytkowany przez marynarzy 

i wykonujący misje przede wszystkim 

nad morzem. 

Fotografie w artykule: Lockheed Martin, 

Martin UAV, NASA Langley/David C. Bowman, 

Oakland University Embedded System 

Research Laboratory. Radar MMS, Henning 

Rolapp, Schiebel, TAI, Thales, UMS Skeldar, 

US Navy, Adam M. Maciejewski. 

Chyba pierwsze pytanie, jakie nasuwa się 

wspominając o pokładowym statku latającym 

dotyczy jego nosiciela, czyli okrętu. 

Jego wyporność, konstrukcja, wymiary pokładu 

lotniczego i hangaru (choćby teleskopowego) determinują 

parametry taktyczno-techniczne powietrznego 

bezzałogowca. Zły stan MW RP i chroniczny 

niedobór nowoczesnych okrętów może 

nasuwać wątpliwości, czy kupowanie pokładowych 

BSP w takich warunkach nie jest działaniem 

na opak. Choć teoretycznie obecnie nosicielami 

BSP mogłyby zostać obie fregaty typu Olivier 

Hazard Perry, okręt dowodzenia ORP Kontradmirał 

Xawery Czernicki, a już niedługo patrolowiec ORP 

Ślązak. Jednak grudniowe decyzje resortu obrony 

i Inspektoratu Uzbrojenia MON, a mianowicie powrót 

do realizacji programu budowy okrętów 

obrony wybrzeża Miecznik, powodują, że na agendę 

wracają nowe okręty nawodne, które będą albo 

korwetami, albo fregatami, i w liczbie trzech zasilą 

MW RP po 2025 r., jak to przedstawiano podczas 

ostatniego Forum Bezpieczeństwa Morskiego. 

Można zatem zakładać, że taktyczny „BSP pionowego 

startu klasy taktycznej krótkiego zasięgu” byłby 

kupowany z myślą o Miecznikach (których program 

był także wciąż na fali, gdy formułowano założenia 

Albatrosa). 

Taktyczny, czyli jaki? 

Zanim zaczniemy rozważać, jakimi parametrami 

i wyposażeniem powinien odznaczać się przyszły 

Albatros, trzeba ustalić, co IU rozumie pod pojęciem 

„taktyczny” BSP. Ujawnione wymagania odnośnie 

zasięgu, długotrwałości lotu czy udźwigu użytecznego 

są ogólnikowe i sprowadzają się do zapisów 

jak najdalej, najdłużej, najwyżej, najwięcej. To samo 

dotyczy osiąganych prędkości lotu. Natomiast podpowiedzią 

jest sformułowanie: Wskazane jest aby 

Austriacki Schiebel S-100 Camcopter okazał się przebojem eksportowym, a wśród nabywców wojskowych wielu 

używa go jako maszyny pokładowej. Na zdjęciu S-100 w konfiguracji rozpoznawczej z głowicą optoelektroniczną 

L-3 Wescam MX-10 i miniaturową stacją radiolokacyjną SAR Leonardo PicoSAR. 

1,2-tonowy RQ-8A, bazujący na śmigłowcu Schweizer 330, był za mały względem oczekiwań US Navy odnośnie 

bezzałogowego śmigłowca pokładowego, dlatego nie trafił do produkcji. 

MTOW pojedynczej platformy powietrznej nie przekraczała 

200 kg (MTOW – maximum takeoff weight, 

czyli maksymalna masa startowa). Zatem poszukiwany 

BSP plasuje się między I a II klasą BSP wg klasyfikacji 

NATO. Przy czym I klasa obejmuje aparaty 

o masie poniżej 150 kg, a II waha się już w przedziale 

150÷600 kg. Masa i rozmiary BSP mają przełożenie 

na jego promień działania, który przy założonej 

przez IU masie startowej można określić na 

100÷150 km. Wynika on także z zasięgu łączności 

radiowej. BSP musi lecieć w zasięgu (w polu widzenia) 

anten łączności (sterowanie lotem i przesyłanie 

danych rozpoznawczych) na okręcie, taki jest wymóg 

zapisany w wymaganiach operacyjnych, 

ewentualnie część trasy może pokonać autonomicznie, 

łącznie z prowadzeniem rozpoznania, po 

uprzednim zaprogramowaniu, jednak wówczas nie 

może przekazywać danych rozpoznawczych w czasie 

rzeczywistym. Przy masie startowej do 200 kg 

Albatros nie będzie miał układu łączności satelitarnej. 

Inną możliwością byłaby retranslacja sygnału, 

ale po pierwsze nie ma takiego wymogu, a po drugie 

oznaczałoby to zwiększenie liczby BSP na okręcie, 

gdyby retranslację miał zapewniać kolejny lecący 

BSP (inna możliwość to retranslacja via inny statek 

powietrzny, np. załogowy samolot, ale w polskich 

realiach to dywagacje czysto teoretyczne). 

Co do innych wskaźników czasoprzestrzennych, 

to można założyć, że prędkość lotu nie będzie 

przekraczać 200 km/h (przelotowa pewnie wyniesie 

nieco ponad 100 km/h), a długotrwałość lotu 

zamknie się w przedziale ~4÷8 h. Niewykluczone, 

że pułap przekroczy z nawiązką 1000 m, ale wysokość 

lotu patrolowego wyniesie najwyżej paręset 

metrów. Poza charakterem misji, wpływ na te parametry 

będzie miała konstrukcja wybranego BSP, 

a także warunki hydrometeorologiczne. 

www.zbiam.pl Luty 2019 • Wojsko i Technika 73

Okręty wojenne 

Wizja fregaty typu F-110. Nie jest ona najnowsza, ale zmiany w stosunku do prawdziwych okrętów będą kosmetyczne. 

Tomasz Grotnik 

Obietnice składane przez polityków 

polskim marynarzom rzadko 

są realizowane w terminie i w pełni, 

jeśli w ogóle. Tymczasem, gdy premier 

rządu Hiszpanii Pedro Sánchez 

w połowie ubiegłego roku oświadczył, 

że do jego końca zostanie zawarta 

umowa o wartości miliardów euro 

na zakup serii fregat, słowa dotrzymał. 

W ten sposób program budowy 

eskortowców nowej generacji dla 

Armada Española wszedł w decydującą 

fazę, poprzedzającą ich produkcję. 

Ilustracje w artykule: Tomasz Grotnik, Navantia. 

Trimaran F2M2 Steel Pike (stalowy szczupak) zaproponowany przez Navantię i ujawniony publicznie na Euronaval 

2010, nie przypadł do gustu Armada Española. Steel Pike oferował duże lądowisko dla dwóch śmigłowców, co do 

pewnego stopnia odpowiadało idei japońskich niszczycieli śmigłowcowych, także budowanych do działań ZOP. 

Wspomniany na wstępie kontrakt pomiędzy 

madryckim Ministerstwem Obrony 

a państwową spółką stoczniową Navantia 

S.A. zawarto 12 grudnia 2018 r. Jego wartość wyniosła 

4,326 mld EUR, a dotyczy on wykonania projektu 

technicznego i budowy serii pięciu fregat 

wielozadaniowych typu F-110, mających zastąpić 

sześć okrętów typu F-80 Santa María. Te ostatnie, będące 

licencyjną wersją amerykańskiego typu 

O.H. Perry, zbudowane zostały lokalnie przez stocznię 

Bazán (Empresa Nacional Bazán de Construcciones 

Navales Militares S.A.) w Ferrolu i weszły do służby 

w latach 1986–1994. W 2000 r. zakład ten połączył się 

z Astilleros Españoles S.A., tworząc IZAR, ale pięć lat 

później główny udziałowiec – Sociedad Estatal de 

Participaciones Industriales (Państwowe Zjednoczenie 

Przemysłowe), wydzielił z niej sektor wojskowy, 

nazwany właśnie Navantia, stąd – mimo zmiany szyl- 

Zielone światło dla F-110 

du – zachowano ciągłość produkcji okrętów w Ferrolu. 

Fregaty typu Santa María konstrukcyjnie odpo- 

projekcie Avante 2200). Z takim doświadczeniem 

Arabii Saudyjskiej, bazujących konstrukcyjnie na 

wiadają późnym okrętom typu O.H. Perry US Navy spółka mogła przystąpić do prac nad okrętami nowej 

generacji. 

z dłuższym kadłubem, mają przy tym zwiększoną 

szerokość o niespełna metr. Wdrożono na nich też 

pierwsze rodzimej produkcji systemy elektroniczne 

i uzbrojenia, w tym nieszczególnie udany 12-lufowy 

20 mm system obrony bliskiej Fábrica de Artillería 

Bazán MeRoKa. Szóstka okrętów była drugim owocem 

współpracy z przemysłem stoczniowym Stanów 

Zjednoczonych, ponieważ wcześniej, na podobnych 

zasadach, powstało w Hiszpanii pięć fregat 

typu Baleares, będących kopiami jednostek typu 

Knox (w służbie 1973–2006). Była zarazem ostatnim. 

Dwie dekady odtwarzania i późniejszej eksploatacji 

amerykańskiej myśli technicznej dały podstawy 

do samodzielnego projektowania dużych okrętów 

wojennych. Dość szybko okazało się, że Hiszpanom 

wychodzi to więcej niż dobrze. Projekt czterech fregat 

typu F-100 (Álvaro de Bazán, w służbie od lat 

2002–2006), do których po sześciu latach dołączyła 

piąta, pokonał konkurencję amerykańską i europejską, 

stając się podstawą, zbliżającego się do finału, 

programu AWD (Air Warfare Destroyer), w ramach 

którego Royal Australian Navy otrzymała trzy niszczyciele 

przeciwlotnicze. Wcześniej Navantia wygrała 

konkurs na fregatę dla norweskiej Sjøforsvaret, 

w wyniku czego w latach 2006–2011 wzmocniło ją 

pięć jednostek typu Fridtjof Nansen. Stocznia budowała 

też patrolowce pełnomorskie dla Wenezueli 

(cztery typu Avante 1400 i cztery 2200 Combatant), 

a niedawno rozpoczęła produkcję pięciu korwet dla 

Przygotowania 

Przymiarki do rozpoczęcia programu F-110 trwały 

już od końca minionej dekady. Hiszpańska marynarka, 

świadoma, że cykl budowy fregat nowej generacji 

wymaga minimum 10 lat – licząc od uruchomienia 

aż do zakończenia – rozpoczęła starania 

o zapewnienie środków finansowych na ten cel 

w 2009 r. Ich inicjatorem było AJEMA (Almirante General 

Jefe de Estado Mayor de la Armada, Szefostwo 

Sztabu Generalnego Marynarki Wojennej). Już wówczas 

zorganizowano pierwszą konferencję techniczną, 

na której wyartykułowano wstępne oczekiwania 

floty odnośnie nowych eskortowców. Rok później 

AJEMA wystosowało pismo uzasadniające wystąpienie 

potrzeby operacyjnej, niezbędne do wszczęcia 

procedury pozyskania sprzętu wojskowego. Wskazano 

w nim, że pierwsze fregaty typu Santa María ok. 

2020 r. osiągną wiek ponad 30 lat, co wskazuje na 

konieczność rozpoczęcia nowego programu w 2012 

i jego przekuwania w metal od 2018 r. Dla uspokojenia 

polityków F-110 określono w dokumencie jako 

jednostki pośrednie między dużymi fregatami F-100, 

przeznaczonymi do udziału w pełnoskalowych konfliktach 

zbrojnych, a 94-metrowymi patrolowcami 

BAM (Buque de Acción Marítima, typ Meteoro), mającymi 

zastosowania w operacjach nadzoru bezpieczeństwa 

morskiego. 

Pechowo dla F-110 w 2008 r. nastał kryzys gospodarczy, 

który wpłynął na opóźnienie rozpoczęcia 

programu do 2013 r. Niemniej Ministerstwu Obrony 

udało się przyznać w grudniu 2011 r. spółkom Indra 

i Navantia kontrakt o symbolicznej wartości 2 mln 

EUR, dotyczący wykonania wstępnych analiz możliwości 

produkcji masztu zintegrowanego MASTIN 

(od Mástil Integrado) do nowych fregat. Mimo trudności 

ekonomicznych, w styczniu 2013 r. AJEMA 


www.zbiam.pl



24 stycznia w hotelu Novotel Warszawa 

Airport odbyła się konferencja „Forum 

Bezpieczeństwa Morskiego Państwa”. 

Organizatorzy tego – czwartego już 

– dorocznego wydarzenia, czyli 

Akademia Marynarki Wojennej 

w Gdyni i Zarząd Targów Warszawskich, 

tradycyjnie dołożyli starań, aby 

stało ono na wysokim poziomie 

merytorycznym. Stąd nie dziwi, 

że przyciągnęło ok. 200 uczestników, 

reprezentujących administrację 

państwową, parlamentarzystów, wojsko, 

przemysł morski, media i ekspertów. 

Fot. Andrzej Nitka. 

Dyskusja panelowa podczas pierwszej sesji FBM – „Kluczowe zdolności marynarki wojennej, ich odbudowa 

i utrzymanie – teraźniejszość i przyszłość”. 

Forum Bezpieczeństwa 

Morskiego Państwa 2019 

Tegorocznemu Forum patronowały: dwa 

ministerstwa – Obrony Narodowej oraz 

Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej, 

Biuro Bezpieczeństwa Narodowego, 

a także przewodniczący Komisji Obrony Narodowej 

Sejmu RP Michał Jach oraz przewodnicząca 

Komisji Gospodarki Morskiej i Żeglugi 

Śródlądowej Sejmu RP Dorota Arciszewska- 

-Mielewczyk. Wskazuje to na wsparcie inicjatywy 

zarówno ze strony rządu, Prezydenta RP, jak 

i władzy ustawodawczej. Patronat medialny 

nad wydarzeniem objęły miesięczniki – „Wojsko 

i Technika” oraz „Morze”, wydawane przez 

Zespół Badań i Analiz Militarnych. 

Wystąpienia otwierające wygłosiło aż pięciu 

wysokich rangą reprezentantów podmiotów 

państwowych: Marek Łapiński, sekretarz stanu 

w MON; Grzegorz Witkowski, podsekretarz stanu 

w MGMiŻŚ; płk Adam Brzozowski, zastępca 

szefa Departamentu Zwierzchnictwa nad Siłami 

Zbrojnymi BBN; Michał Jach, przewodniczący 

KON Sejmu RP i Piotr Naimski, sekretarz stanu 

w Kancelarii Prezesa Rady Ministrów, będący 

jednocześnie Pełnomocnikiem Rządu do spraw 

Strategicznej Infrastruktury Energetycznej. 

Obradom przysłuchiwało się liczne grono przedstawicieli 

administracji państwowej, parlamentu, wojska, przemysłu 

i ekspertów. 

W ramach FBM 2019 zorganizowano trzy sesje 

panelowe. W pierwszej z nich, zatytułowanej 

„Kluczowe zdolności marynarki wojennej, 

ich odbudowa i utrzymanie – teraźniejszość 

i przyszłość” paneliści reprezentujący: Centrum 

Operacji Morskich – Dowództwo Komponentu 

Morskiego, Inspektorat Marynarki 

Wojennej Dowództwa Generalnego Rodzajów 

Sił Zbrojnych, a także siły morskie Szwecji i Rumunii, 

omówili problemy, z jakimi stykają się 

polska i zagraniczne floty, a także ich obecne 

i perspektywiczne potrzeby. Wskazywano m.in. 

na znaczenie dysponowania jednostkami wielozadaniowymi 

typu fregata, które są w stanie realizować 

różnorodne zadania tak w ramach konfliktu 

asymetrycznego, jak i pełnoskalowego. 

Drugi panel konferencji – „Marynarka Wojenna 

RP oraz przemysł wobec nowych wyzwań – 

nowe technologie, zdolności priorytetowe, potrzeby 

i możliwości realizacji” skupił się już na 

polskich problemach. Uczestniczący w nim 

przedstawiciele Inspektoratu Uzbrojenia MON 

i firm: Saab, Naval Group, Ośrodka Badawczo- 

-Rozwojowego Centrum Techniki Morskiej S.A., 

PGZ Stoczni Wojennej Sp. z o.o. i Polskiego Rejestru 

Statków S.A., dyskutowali o trudnej sytuacji, 

w jakiej znajduje się obecnie Marynarka Wojenna 

RP i starali się dać odpowiedź na pytanie, 

w jaki sposób te problemy przezwyciężyć przy 

wykorzystaniu zarówno własnych możliwości, 

jak i współpracy z zagranicznymi podmiotami. 

Ostatnia sesja panelowa, zatytułowana „Morski 

wymiar infrastruktury krytycznej: porty, szlaki 

żeglugowe i infrastruktura energetyczna 

wobec współczesnych i przyszłych wyzwań” 

odeszła od tematyki wojskowej i skupiła się na 

kwestiach bezpieczeństwa cywilnego. Biorący 

w niej udział reprezentanci: MGMiŻŚ, Morskiej 

Służby Poszukiwania i Ratownictwa, Morskiego 

Oddziału Straży Granicznej oraz Akademii Morskiej 

im. Nikoli Wapcarowa z Warny dyskutowali 

o potrzebie zapewnienia bezpieczeństwa i odpowiedniego 

monitoringu ważnych dla funkcjonowania 

państwa obiektów infrastrukturalnych 

oraz komunikacji morskiej na Bałtyku 

i poza nim. 

Oprócz konferencji, organizatorzy postarali 

się również o zapewnienie uczestnikom okazji 

i miejsca do networkingu. Obok sali, w której 

odbywały się obrady, swoje stoiska wystawili 

główni partnerzy przedsięwzięcia – Polska 

Grupa Zbrojeniowa S.A., Saab, Naval Group, 

a także inne firmy: BAE Systems, Navantia czy 

OBR CTM. Oprócz nich na FBM 2019 byli obecni 

również przedstawiciele innych przedsiębiorstw 

branży zbrojeniowej i morskiej, m.in. 

thyssenkrupp Marine Systems. 

Podsumowując, należy stwierdzić, że warszawskie 

Forum Bezpieczeństwa Morskiego 

Państwa stało się wydarzeniem, które na stałe 

wpisało się już w pejzaż spotkań dotyczących 

branży morskiej, a w szczególności jej części 

odnoszącej się do spraw obrony i bezpieczeństwa. 

Biorąc pod uwagę, że w tegorocznym 

IV FBM wzięli udział eksperci z 14 krajów oraz 

w zasadzie wszystkich kluczowych dla rozwoju 

Marynarki Wojennej RP polskich podmiotów 

państwowych i przedsiębiorstw (zarówno 

krajowych, jak i zagranicznych), można uznać 

styczniową konferencję za mocny punkt debaty 

o bezpieczeństwie morskim Polski i państw 

nadbałtyckich. 

n 


www.zbiam.pl

WiT 2_2019 (42) promo

Transform your PDFs into Flipbooks and boost your revenue!

Delete template?

Save as template ?