Perspective - magazine

europeanjournalists31480

PERSPECTIVE

JOURNALISTS’

WORKING CONDITIONS

IN THE WESTERN BALKANS

AND TURKEY

A magazine produced by

students in journalism from

Bosnia and Herzegovina, Kosovo,

Montenegro, North Macedonia,

Serbia, and Turkey


This publication received the financial support of the UNESCO.

All responsibilities regarding the contents and the actions belong to the authors only and should not

be considered as reflecting the views of the United Nations

® European Federation of Journalists 2019


INTRODUCTION

Involving the young generaon in the debate on working

condions. This was the objecve of the Journalism Student

Award organised by the journalists' unions and professional

associaons in the Western Balkans and Turkey, in partnership

with the European Federaon of Journalists. In a region

where journalists are oen facing precariousness, insecurity

and lack of recognion, how do students in journalism see

the profession? What is it like to a be a journalist in Serbia,

Montenegro or Turkey? This magazine highlights the best

pieces of journalism selected in each six countries.

Happy reading!

AUTHORS

Krisna Gadže, University of Mostar, Bosnia and Herzegovina

Urim Isma, University of Prishna, Kosovo

Blaze Darudov, Ss. Cyril and Methodius University in Skopje,

North Macedonia

Zeljka Zvicer, University of Montenegro, Montenegro

Marija Simojlović, University Singidunum, Serbia

Nebiye Arı, Nişantaşı Üniversitesi, Turkey

Image credits

Ryan Tauss, Stocksnap (p.2)

Sven Mieke, Unsplash (p.6)

Blaze Darudov (p. 8)

broN, Pexels (p. 12)

Pixabay (p.14)

Star TV (p.14)

PROJECT

This publicaon is produced in the framework of the project

Building Trust in media in South East Europe and Turkey

running from 2016 to 2019. The focus of this EU-UNESCO

funded project is on improving media accountability mechanisms,

media internal governance, and media and

informaon literacy (MIL) among cizens in Albania, Bosnia

and Herzegovina, Macedonia, Montenegro, Serbia, Turkey,

and Kosovo. The European Federaon of Journalists,

together with its affiliates in the region, has been committed

to improve journalists' working condions. A special

focus was paid to students in journalism to raise awareness

about labour rights standards and the importance of joining

a union.

1


KRISTINA GADŽE

RADNA PRAVA

NOVINARA U BIH

LABOR/WORK RIGHTS OF

JOURNALISTS IN BOSNIA AND

HERZEGOVINA (BIH)

Novinarska djelatnost često ne biva trerana kao zanat

koji se ne razlikuje od nekog drugog. Radnike se ne shvaća

kao ozbiljne medijske djelatnike i djelatnike kompetentne

na tržištu rada. „Posljednjih nekoliko godina, razna europska

istraživanja, kao i ankete među EFJ članicama, istaknula su

neke prevladavajuće trendove u novinarstvu koji nagovještavaju

propadanje profesije. Razlozi su ponajprije:

Pad dohotka od profesije (stagnirajući dohodci/naknade,

rušenje cijene rada, manji broj povlasca, neplaćeni

prekovremeni rad);

Pogoršavanje radnih uvjeta (povećanje obujma posla,

poslovnog tempa i zahjevanih vješna, otpuštanja,

fleksibilnos i nejasnih uredničkih polika);

Pojava novih oblika radnih odnosa (neredovni, nepredvidljivi

i kratkoročni poslovni angažmani, poput outsourcinga,

, kratkoročnih ugovora, ugovora preko agencija za privremeno

zapošljavanje itd.) i nejasnih ugovora (nedovoljno

precizni opisi poslova, spajanje novinarskih i tehničkih

djelatnos).“ 1

Novinari zato često nisu upozna sa svojim radnim pravima.

„Sukladno zakonima o radu i kolekvnim ugovorima,

osim prava na rad, redovitu plaću, uplatu doprinosa za

zdravstveno i mirovinsko osiguranje, djelatnici/e u medijima

imaju pravo na naknadu za godišnji odmor, pravo na naknadu

za javni prijevoz, pravo na dnevni, tjedni i godišnji odmor,

pravo na slobodu sindikalnog organiziranja i kolekvno

pregovaranje i socijalni dijalog s poslodavcem uz posredovanje

izabranih predstavnika – sindikata, udruženja novinara,

te pravo na štrajk i druge zakonom propisane oblike

izražavanja radničkog nezadovoljstva.“ 2 Prava su ista za

medijske djelatnike u privatnom i javnom sektoru.

Zakoni i ak koji uređuju zaštu prava u BiH su:

„Zakoni o radu s odobrenim međunarodnim propisima,

Opći kolekvni ugovori ili granski kolekvni ugovori,

Zakoni o vijeću zaposlenika/savjetu zaposlenih RS-a,

Zakoni o štrajku,

Krivični zakoni,

Statut tvrtke,

Pravilnik tvrtke o radu, sa sistemazacijom.“ 3

1

Prava i rad u novinarstvu, Europska federacija novinara, Bruxelles, 2016.,

str. 24.

2

Priručnik za novinare i medijske djelatnike: 100 prvih pitanja o pravima

medijskih djelatnika u BiH, Udruženje /udruga BH novinari, Sarajevo, 2010.,

str. 31.

3 Isto, str. 32.

Journalism, as professional occupaon has oen been

considered and treated as trade which is not different than

any other trade. Journalists have not yet been considered as

responsible and serious media professionals and have not

been treated as competent workers in the local market.

“During the period of last few years, various European

researches and surveys, including the polls conducted

amongst EFJ member states, confirmed and proved that

there had been certain dominang and uprising trends

emerging in journalism and these trends somehow served

as the introducon to journalism degradaon and even

decline, mainly appearing due to the following reasons:

Reduced monthly incomes or wages (stagnang

wages/contribuons, degradaon and devaluaon of

market prices for professional journalism services, reduced

number of benefits, unpaid overme work, etc.);

Aggravaon of labor/work condions (expansion of

scope of work, including business operaon pace and

demanding of special skills; sacking/dismissing of employees,

unclear flexibility and undefined eding policies;

Emerging of new forms and shapes of work relaonships

(unseled, irregular, odd and occasional business engagements,

including outsourcing, short – term contracts, part -

me contracts through employment agency engagement

and advocacy, etc.) and undefined and unclear contracts

(unclear job descripons, requiring of combinaon of

journalism and technical skills.)1

Journalists are oen not familiar with their labor/work

rights. “According to laws on labor/work and collecve

contracts, besides the right to work, to have regular

wages/salaries, to have social security, including rerement

and health care contribuons, people working in the field of

journalism are entled to reimbursement for holidays they

use, including reimbursement for public transport expenses,

they have rights to daily breaks and weekly holidays,

and they have rights to join unions (syndicate) and aend

collecve negoaons and social dialogues with their

employers in presence of legally appointed representaves

of union/syndicate whom they represent and journalist

1

Rights and Jobs in Journalism, European Federaon of Journalists,

Brussels, 2016.Page. 24.

BOSNIA AND HERZEGOVINA


3

Novinari prilikom zasnivanja radnog odnosa moraju

potpisa ugovor o radu. To predstavlja pravni temelj za

radni odnos. „Zaključuje se u pisanoj formi i može bi

zaključen na određeno ili neodređeno vrijeme. Ugovor o

radu novinara/ke na određeno vrijeme ne može se zaključi

na period duži od dvije godine. Istekom roka od dvije godine

ugovoro na određeno vrijeme prerasta i smatra se ugovorom

na neodređeno vrijeme pod uvjetom da kolekvnim

ugovorom nije drugačije određeno.“ 4 Isto tako, postoji i

ugovor o obavljanju privremenih i povremenih poslova.

„Ovim ugovorom jasno se određuje koje poslove angažirani

honorarni suradnik treba obavlja u određenoj medijskoj

kući, a poslovi ne mogu traja duže od 60 dana jekom

jedne godine.“5

Ovdje novinari trebaju pripazi budući da poslodavci

često krše zakonom propisano vrijeme trajanja ugovora kao

izgovor za izbjegavanje trajnog zapošljavanja. Novinari često

rade volonterski, pogotovo jekom studiranja ili se

pripravnički pripremaju u nekom od medija. „Pripravnik je

onaj tko prvi put zasniva radni odnos u određenom

zanimanju za koje se školovao, radu stručnog osposobljavanja

za samostalan rad. Pripravnici potpisuju ugovor s

poslodavcem na određeno vrijeme i u trajanju od godinu

dana.“6 Ugovor o radu se može sklopi i s nepunim radnim

vremenom, „ali pritomu može sklopi više takvih ugovora

kako bi na taj način ostvario puno radno vrijeme“.7

DANAŠNJI MEDIJSKI

DJELATNICI PRISTAJU NA

RAZNE USLOVE ZBOG ZARADE,

A ONA JE IONAKO MALA


AT PRESENT, MEDIA STAFF ACCEPT TO

WORK UNDER WHOLE LOT OF DIFFERENT

CONDITIONS JUST TO GET PAID,

ALTHOUGH THEIR EARNINGS ARE RATHER

BELOW ANY DECENT RATE

Poslodavac može traži od novinara prekovremeni rad, ali

samo u određenim slučajevima „kao što su elementarne

nepogode, požari itd. ili je zbog posebnog povećanja

obujma posla zaposlenik/ica, na zahtjev poslodavca, duža

radi prekovremeno, i to najviše do deset sa tjedno“.8

Prekovremeni rad se plaća više nego rad ostvaren u

redovitom radnom vremenu. Ako prekovremeni rad traje

duže od deset dana u tjednu, „poslodavac je dužan izvijes

organ nadležan za poslove inspekcije rada“.9 Današnji medijski

djelatnici pristaju na razne uslove zbog zarade, a ona je

ionako mala. „Diplomirani novinari u prosjeku imaju 680

maraka, dok je plaća zaposlenih na javnim servisima iz

Sarajeva (BHRT I RTV FBIH) u prosjeku 1000 maraka. Plaća

novinara početnika uglavnom iznosi oko 600, dok glavni

urednici imaju plaću i do 3000 maraka.“ 10 Međum, mnogi

poslodavci i dalje poču rad na crno i me izbjegavaju

zakonske obaveze. Time trajno oštećuju zaposlenike, a

poslodavci imaju materijalnu korist. „Poslodavci ne prijavljuju

poreze i doprinose koje različim fondovima trebaju

3 Isto, str. 32.

4 Isto, str. 32-33.

5 Isto, str. 34.

6 Isto, str. 34-35.

7 Isto, str. 35.

8

Isto, str. 35-36.

9

Nav. mj.

associaons, they also have rights to strike and hold legimate

rallies and other labor/work forms should they decide

to express their dissasfacon.“2 Same rights apply for

media staff engaged in both private and public sector.

Legislave acts defining the protecon of labor rights in

BiH include the following:

“Labor Law with approved internaonal legislave;

General collecve contracts or paral collecve

contracts;

Law on Labor Council of the Republic of Srpska;

Law on strike;

Criminal Laws;

Company Statute,

Company Rulebook with view on systemazaon.“3

During the employment process journalists are obliged to

sing a contract. This contract represents a legal foundaon

for work. “Contract must be presented in wrien and can be

on full me or part me basis. Part me contracts for

journalists cannot be longer that two years period. Aer this

period, part me contracts become legally invalid and

should aerwards be legally considered and treated as full

me contracts, unless collecve contracts specify otherwise.“4

Addionally, there can be contracts on casual work

basis. “This contract clearly defines what kind of work shall

be completed by an engaged associate in certain media

houses and this specific work cannot last longer than 60

days during a single year.“5

Journalists should be very careful here, bearing in mind

that employers oen violate the law during legally valid

contract me and they (employers) jusfy their acons so

they can avoid full me employment. Journalists oen work

on voluntary basis, parcularly during their studies or they

undergo traineeship programs in certain media houses. “A

trainee can be any person who has never been employed or

worked in parcular field for which she/he had been studying

in order to accomplish special and required knowledge

and skills for independent work. Trainees sign a

contract with their employers on part me basis and this

period shall not be longer than one (1) year.“6 “Work

contracts can be signed on casual basis as well and there

can be several such contracts so employees an aain full

working me benefits accordingly.“7

Employers can require from journalists to stay overme

but only under specific circumstances “such as elementary

disasters, fires, etc., or due to parcular expansion of their

scope of work at the request of the employer, journalists

can be asked to do overme work and this period must not

be longer than 10 hours per week.”8 Overme work rates

must be paid more than regular work under regular opera-

ng hours. If overme period exceeds 10 hours per week,

“employer is bound to submit an official complaint to

official inspecon authories in charge with labor/work

issue about this maer“.9 „At present, media staff accept to

work under whole lot of different condions just to get paid,

although their earnings are rather below any decent rate.

“Graduate journalists earn around BAM 680 per month,

while media staff engaged with public broadcasng services

in Sarajevo (BHRT and RTVFBiH) earn some BAM 1 000 per

month). Junior journalists usually make some BAM 600 per

month while chief – in – editors can earn up to BAM 3 000

per month.“ 10

However, some employers sll encourage, advocate and

2 Guideline for Journalists and media staff: 100 first questions regarding the rights of

media workers in BiH, Association of BiH Journalists, Sarajevo, 2010.Page. 31.

3 Same,page 32.

4 Same,page 32-33.

5 Same,page 34.

6

Same,page 34-35.

7

Same,page 35.

8

Same,page 35-36.

9

Nav. mj.

10

JURČIĆ, Daniela: „Sigurnos novinara u BiH – Nužnost efikasnije instucionalne i

društvene zašte“, hps://bit.ly/2OKMAH7, (30.7. 2018.).


uplaćiva za zaposlenike/ice i na taj način ostvaruju dobit od

neplaćenih doprinosa, a na temelju zaključenih ugovora o

djelu, privremenih i povremenih poslova, te ugovora o radu

na određeno vrijeme plaćaju znatno manje poreze.“ 11 Medijski

djelatnici se trebaju oduprije radu na crno tako što

trebaju zahjeva zaključivanje ugovora o radu. „Ako to

poslodavac ne želi, djelatnik/ica ne bi trebao/la prista na

takav angažman, te s m u svezi i djelatnici i sindikat mogu

podnije prijavu nadležnom organu za inspekciju rada.“ 12

Isto tako, inspektori rada dosadašnjim provjeravanjem

stanja u medijima nailaze na razne propuste. „Od januara

2017. godine do danas inspektori rada najveće Kantonalne

uprave za inspekcijske poslove u Federaciji, one u Kantonu

Sarajevo, izvršili su šest kontrola u javnim i jednu u privatnim

medijima...u jednom slučaju postoji česta promjena

radnog mjesta jednog od urednika. Nepravilnos su

utvrđene i u inspekcijskom nadzoru neisplaćivanja

prekovremenih sa, nepriznavanja prava na smulaciju,

neispunjavanja uslova radnog mjesta pojedinih radnika,

uskraćivanja prava na dnevni odmor te rasporeda radnog

vremena i opisa poslova.“ 13 Novinari mogu traži i zaštu od

inspekcije rada u slučajevima povrede. „Kad je riječ oFederaciji

BiH, rok za zaštu prava je godinu od dana dostavljanja

odluke kojom je povrijeđeno pravo zaposlenika, odnosno

dana saznanja o povredi prava iz radnog odnosa. Prijavu

inspekciji rada mogu podnije u ime zaposlenika/ice i Linija

za pomoć novinarima i sindikat.“ 14

Prilikom raskida ugovora o radu na neodređeno vrijeme,

„a kojemu poslodavac otkazuje ugovor o radu nakon

najmanje dvije godine neprekidnog rada, osim ako se

ugovor otkazuje zbog kršenja obaveze iz radnog odnosa ili

zbog neispunjavanja obaveza iz ugovora o radu, ima pravo

na otpremninu u iznosu koja se određuje u ovisnos o

dužini prethodnog neprekidnog trajanja radnog odnosa s

m poslodavcem“. 15 Međum, ako poslodavac daje otkaz

zbog ponašanja ili rada zaposlenika, tada treba da zaposleniku

mogućnost obrane. Današnji novinari su često izloženi

tzv. mobbingu ili psihičkom zlostavljanju od strane poslodavca.

Iako ga je teško dokaza, bitno je zna da novinari mogu

prijavi mobbing „sindikalnoj organizaciji, inspekciji rada

(samo u Republici Srpskoj), udruženjima novinara ili Liniji za

pomoć novinarima BiH“. 16 Također mogu pokrenu sudski

spor. Medijski djelatnici se mogu obra i Ombudsmanu za

ljudska prava Bosne i Hercegovine koji predstavlja središnju

MNOGI POSLODAVCI I

DALJE POTIČU RAD NA

CRNO I TIME IZBJEGAVAJU

ZAKONSKE OBAVEZE


11

SOME EMPLOYERS STILL ENCOURAGE,

ADVOCATE AND CONDUCT ILLEGAL

WORK, THUS AVOIDING LEGAL DUTIES

AND CONSEQUENTLY DISADVSATAGING

THEIR EMPLOYEES TO THEIR OWN BENEFIT

10

JURČIĆ, Daniela: „Sigurnos novinara u BiH – Nužnost efikasnije instucionalne i

društvene zašte“, hps://bit.ly/2OKMAH7, (30.7. 2018.).

11

Priručnik za novinare i medijske djelatnike, str. 40-41.

12

Isto, str. 41.

13

VUKOTIĆ, Vlatko: „(Ne)efikasan nadzor nadležnih jela nad primjenom radno-pravnog

zakonodavstva u privatnim medijima“, hps://bit.ly/2UtLiWe, (30.7.2018.).

14

Isto, str. 45.

15

Isto, str. 48-49.

conduct illegal work, thus avoiding legal dues and consequently

disadvantaging their employees to their own benefit.

Employers avoid paying taxes and legal contribuons

which they should pay to different funds to the benefit of

their employees, thus making extra profit from unpaid

contribuon amounts and, based on signed contracts, (such

as special short – term contracts, part – me and casual

contracts and special undefined contracts) whereas all

these type of contracts allow them to pay notably reduced

amount of tax money.“ 11 Media staff should resist illegal

work by demanding regular and legal work contracts. “If

employer refuses to sign legal and regular contract,

employees should not agree to sign them and they

(employees) along with union/syndicate representaves are

entled to file in charges to official inspecon authories in

order to prevent these illegal acons from occurring.“ 12

Also, inspecon official authories in charge with

labor/work issues encounter various delinquencies and

irregularies during their field work. “Since January 2017

unl today, inspecon official authories of Cantonal

Administraon for Inspecon Issues (being the largest

inspecon body in the Federaon of BiH), have conducted

six controlling checks in public and one control check in

private media house. In one case, they noted very frequent

change of certain vacancy posion by one of the editors.

During their inspecon filed work, they also noted certain

discrepancies, as far as the omission of overme payment is

concerned, employers refusing to pay earned bonuses to

their employees, failing to fulfill job dues in relaon with

job descripon, depriving of rights for daily break, violang

work schedule, me table and job descripon in general.“ 13

Journalists are entled to seek protecon from the Inspec-

on for Work Issues in case their rights were violated. “As

far as Federaon of BiH is concerned, deadline for the right

in regard with labor protecon is one year from the date of

decision clearly defining the violaon of labor rights, that is,

from the date of the acknowledgement of the violaon of

rights. Official complaints can be submied to Inspecon for

Labor Issues official authories and can be filed in by either

Union/Syndicate representaves or official Free Media Help

Line officers.“ 14

During the terminaon of full me employment contract

“where employers violate contract aer at least two years

of full me engagement (unless the contract is terminated

as a result of employee’s failure to fulfil and oblige dues

and responsibilies defined in the contract itself), an

employee is entled to redundancy money which depends

on the duraon on consecuve full me working period

within her/his employer“. 15 However, if employers decide to

sack their employee, as a result of their misconduct,

employees should be provided with an opportunity to

defend themselves. Present day journalists have oen been

subject to so called mobbing or mental abuse or harassment

imposed by their employers.

Although this occurrence is quite difficult to prove, it is

important to acknowledge that journalists can report

mobbing to “union representaves, official labor inspecon

(this applies to Republic of Srpska only), associaons of

journalists or Free Media Help Line officers“. 16

Employees can also press in legal charges or appeal

before the court. Media staff may also address the Ombudsmen

for Human Rights of Bosnia and Herzegovina, represenng

a medium instuon in charge with the protecon

from discriminaon. Equally, journalists may address Helsinki

Commiee for Human Rights in BiH if they believe that

they had been subject to mobbing imposed by their

employers. Law on Labor applying for both public and

private media is on one hand sll in force, however its

implementaon is on the other hand insufficient and weak.

Guideline for Journalists and media staff, page. 40-41.

12

Same, page 41.

13

VUKOTIĆ, Vlatko: „(Ne)efikasan nadzor nadležnih jela nad primjenom radno-pravnog

zakonodavstva u privatnim medijima“, hps://bit.ly/2UtLiWe, (30.7.2018.).

14

Same, page 41.

15

Same,page 48-49.

16

Same,page 52.

4


5

instuciju nadležnu za zaštu od diskriminacije. Isto tako,

novinar se može obra i Helsinškom odboru za ljudska

prava u BiH ukoliko smatra da je žrtva mobbinga. Zakon o

radu u privatnim i javnim medijima je na snazi, no još je

uvijek slaba njegova učinkovitost.

Žene su često u medijskom poslu diskriminirane. Često

bivaju birane za radno mjesto zbog svojih vješna, ali i

vanjskog izgleda. Razgovori za posao su često prepuni

privatnih pitanja o trudnoći, bračnom statusu i željama.

„Novinarke su one koje ne samo da dobivaju manja prava,

već ih se i zlostavlja na poslu. U prosincu 2015. godine,

srpski ministar obrane Braslav Gašić smijenjen je nakon

uvredljive opaske koju je upuo novinarki. Tijekom posjete

tvornici, novinarka je kleknula pred njim kako ne bi bila na

putu kamerama, a on je prokomenrao: 'Što volim

novinarke koje ovako lako kleknu.'“ 17 Da su ovakvi slučajevi

čes, pokazuju brojne tužbe u zadnjih desetak godina.

Nažalost, ovaj način uvrede nije jedini.

„2014. godine, međunarodno istraživanje 'Nasilje i

zlostavljanje djelatnica u informativnim programima:

globalna slika', koje su proveli Internaonal News Safety

Instute (INSI) i Internaonal Women’s Media Foundaon

(IWMF), pokazalo je da je gotovo polovina (48% ili 327 od

683) intervjuiranih novinarki izjavila da su bile žrtve seksualnogzlostavljanja.

Samo ih je jedna trećina prijavila barem

jedan takav incident. U većini slučajeva, ovi su se događaji

zbili u uredu.“ 18 Novinarke se susreću i s drugim preprekama

koje ometaju razvoj njihovih karijera. Mogu se naves još

neki primjeri: stakleni strop, podzastupljenost,

potplaćenost, ugovori na nepuno radno vrijeme itd. „Od

medijskih kuća često se traži (a posebno to traže novinarske

organizacije) da provode poliku ravnopravnos spolova,

koja omogućava da se prema novinarkama postupa jednako

kao i prema njihovim muškim suradnicima.“ 19 Danas su žene

rodno osviještene, no potrebno je mnogo presuda u korist

žena da bi poslodavci u BiH uvidjeli svoje ponašanje. Postoje

prava medijskih djelatnica što se če žena u trudnoći pa

tako mogu traži rodiljni dopust „od jedne godine neprekidno,

a za blizance, treće i svako sljedeće djete žena ima pravo

na rodiljni dopust od 18 mjeseci neprekidno.“ 20 No, brojne

žene dobiju otkaze upravo zbog trudnoće, iako to ne smije

bi razlog otkaza jer tada to postaje protuzakonit čin. „Ukoliko

poslodavac zbog trudnoće odbije zaposli ženu, otkaže

joj ugovor o radu ili joj onemogući korištenje rodiljnog

dopusta, počinio je prekršaj. Osoba koja je za vrijeme

rodiljnog dopusta dobila otkaz, a da pri tome nije povrijedila

nijednu od točaka ugovora o radu, može se obra

nadležnoj inspekciji rada, sindikatu ili podnije tužbu

nadležnom sudu radi zašte svojih prava.“ 21

Isto tako, imaju prava koja ih šte od prekovremenog

rada. „Trudnice, majke, odnosno usvojitelji s djecom do tri

godine i samohrani roditelj, odnosno usvojitelji s djetetom

do 6 godina mogu radi prekovremeno samo ako daju

pisanu izjavu o dobrovoljnom pristanku. Zaposlenik/ica ne

treba prista na prekovremeni rad bez pisanog naloga

poslodavca, bez obzira na situaciju i okolnos.“ 22 Na ovaj

način žene u medijima mogu naći odgovarajuću pravnu

zaštu, iako je još uvijek nedovoljno raširena svijest o

radnim pravima žena.

16

Isto, str. 52.

17

Prava i rad u novinarstvu, str. 28.

18

Nav. mj.

19

Nav. mj.

20

Priručnik za novinare i medijske djelatnike, str. 38.

21

Isto, str. 36.

22

Isto, str. 36.

Women are oen discriminated against in the field of

media world. They oen get jobs based on their knowledge

and skills, but unfortunately they also oen get jobs due to

their outer appearance and their look. Job interviews are

oen biased with rather private quesons regarding

pregnancy, marital status and personal wishes and desires.

“Female journalists are not discriminated against, in terms

of being deprived with their rights, they are also oen

harassed at work. In December 2015, Braslav Gasic,

Serbian Defense Minister, was dismissed because of his

rather insulng and offensive remark addressed against

certain female journalist. Namely, during the visit of Serbian

factory, this female journalist kneeled before him, so she

could get off the recoding camera way and trying thus not

to obstruct live recording. His comment was: “I really like

female journalists especially when they easily kneel down

like this.“ 17 Numerous indictements confirm and unfortunately

prove that these kinds of cases have become

frequent during the period of past ten years. Unfortunately,

these horrible insults are not the only offences that appear

in public either.

“In 2014, the internaonal survey and research tled

“Violence and harassment against women in the news

media: a global picture”, conducted by Internaonal News

Safety Instute (INSI) and Internaonal Women’s Media

Foundaon (IWMF), proved that almost half (48% or 327

out of 683) interviewed female journalists claimed that

they had been vicms of sexual harassment. Only one third

of them reported at least one accident of the abuse and

harassment. In most cases, these incidents happened in

offices.“ 18

Female journalists oen encounter other obstacles that

obstruct their career advancement and there are several

examples and cases: glass ceiling, insufficient promoon

and wages, part me contracts instead of full me

contracts, limited contracts, etc. Media houses are oen

required (parcularly by journalist agencies) to conduct

policy based on gender equality which enables equal treatment

for both female and male journalists.“ 19

Currently, women managed to have developed gender

consciousness, however, many verdicts in favor of women

are required to improve the overall situaon, and these

legal judgments are also necessary so employers in BiH

could reconsider their atude, conduct and behavior.

Pregnant women working in media field are entled to

maternity leave “from one consecuve year for a single

baby, and for twins, for their third child and more than

three children they are entled to 18 consecuve months

of maternity leave“. 20 However, many women get sacked

during their pregnancy period although this should not

happened under any circumstances since it is illegal deed.

“If employers refuse to engage a pregnant woman, cancel

or terminate her contract or disallow her from using her

maternity leave, they clearly commit illegal acons by doing

any of these. Any person who got sacked during her

pregnancy period and who had not violated any item in her

contract, can contact authorized work / labor inspecon,

union/syndicate or press charges before authorized court

demanding the protecon of her rights.“ 21

At the same me, women have rights that protect them

from working overme. “Pregnant women, mothers, that

is, adopve parent with children unl age three and single

parents or adopve parent with children aged six and

under, can work overme only if they decide to work at

their own determinaon and this must be confirmed in

wrien by both, employer and employee. Female and male

employees should not accept overme without wrien

consent issued by their employer, regardless to situaon

and given circumstances.“ 22 In this way, women in media

field may get certain legal aid, although overall consciousness,

regarding women’s right is yet to reach general public

in its most appropriate way.

17

Rights and Work in Journalism, page 28.

18

Nav. mj.

19

Nav. mj.

20

Guideline for Journalists and media staff, page. 38.

21

Same, page 39.

22

Same, page 36.


URIM ISMA

KUSHTET E PUNËS SË

GAZETARËVE NË KOSOVË

WORKING CONDITIONS OF

JOURNALISTS IN KOSOVO

Pothuajse 20 vjet pas luës, Kosova, një vend i vogël

Ballkanik, përballet me sfida të shumta. Një ndër sfidat në

Kosovë, është edhe të qenët gazetar.

Gazetaria llogaritet si njëra ndër profesionet më të vëshra

e shpeshherë edhe më të pambrojtura për t’u ushtruar.

Të shkruash, të raportosh, e të jesh çdoherë në

gashmëri ta informosh publikun e gjerë, jo rrallëherë të

duhet të ballafaqohesh me rreziqe nga më të ndryshme e

edhe me kushte të vëshra në vendin e punës.

Një gjë e llë po ndodh shpeshherë edhe në Kosovë.

Gazetarët, të cilët janë në dispozicion pothuajse tërë

kohën për t’i shërbyer publikut, veç rrezikut në raporm,

përballen edhe me kushte jo të favorshme në punë.

Punë pa kontrata, pagesa jo të rregullta mujore dhe paga

të ulëta, orare të tej-zgjatura të punës të cilat nuk kompensohen,

mosrespekm i kalendarit të festave zyrtare etj.,

janë vetëm disa shkelje që gazetarët i përjetojnë në mediet

ku ata punojnë.

Kështu ka ndodhur edhe me Valbona Bytyqin, gazetare e

cila rrëfen përvojën e saj përgjatë kohës sa kishte punuar në

Agjencinë e Lajmeve Ekonomia Online.

Gjithçka kishte filluar me nevojën për punë, pas përfundimit

të studimeve baçelor, duke dashur ta sfidojë vetën në

fushën që ka zgjedhur.

Pasioni për të raportuar e për t’i sjellë publikut informacionin

e saktë dhe në kohë reale, ka shtyrë Valbonën të

kyçet menjëherë në tregun e punës.

“Si një gazetare e re, të punosh në një agjenci të lajmeve,

sidomos siç është Ekonomia Online, aq sa ka qenë nder dhe

privilegj, ka qenë edhe sfidë me të cilën është dashur të

përballem”, thotë Valbona.

Për më shumë se një vit, ajo ka raportuar nga terreni në

kohë reale, për shumë ngjarje që i caktoheshin nga redaksia

ku punonte.

Por, derisa po jepte maksimumin në punën që bënte,

papritmas, ajo merr një lajm që nuk e priste.

Asaj iu kërkua që ta reklamonte faqen e EO-së në rrjetet

sociale.

“Kontrata nga ky medium nuk më është vazhduar, shkaku

që kam refuzuar të pranoj një kërkesë nga udhëheqësit e

EO-së. Nga unë si gazetare është kërkuar që ta ndihmoj

agjencinë në promovimin në Facebook, gjë që unë e kam

konsideruar si ndërhyrje në të drejtën me për të menaxhuar

me llogarinë me në këtë rrjet social”, ka thënë ajo.

Veç kësaj, Bytyqi shton se ka pasur momente kur ajo ka

pasur vëshrësi në realizimin e storjeve.

Almost 20 years aer the war, Kosovo, a small Balkan

country, faces many challenges. Being a journalist, is one of

the challenges in Kosovo. Journalism is considered one of

the most difficult and oen more vulnerable professions to

be exercised.

Wring, reporng, and always being ready to inform

public, is associated with variety of risks and hard workplace

condions.

This is happening very oen in Kosovo.

Journalists, who are all available to serve the public,

besides the risk of reporng, also face unfavorable working

condions.

Unpaid jobs, irregular monthly payments and low wages,

overme unpaid work schedules, failure to comply with

official holiday calendar, etc., are just a few violaons that

journalists experience in the media they work on.

This happened to Valbona Bytyqi, a journalist who

confesses her experience over the me she worked at the

News agency/portal Ekonomia Online.

Everything started with the need for work, aer

compleng bachelor studies, aiming to be challenged in the

field she chose.

Passion to report and bring the public accurate and

real-me informaon has pushed Valbona into the labor

market immediately.

"As a young journalist, working in a news agency,

especially at the Ekonomia Online, has been an honor and

privilege but at the same me has been a challenge" says

Valbona.

For more than a year, she provided real-me field coverage

for many events assigned by the editorial office.

But while she has been giving the maximum, suddenly,

she gets the news she did not expect.

She has been asked to adverse the website of the

company on social networks.

"The contract from this medium has not been connued,

due to my refusal to accept a request from EO leaders. As a

journalist, I was asked to help the agency by promong it in

Facebook. I have considered this request as an interference

in my right to manage my account in this social network"

she added.

In addion, Bytyqi adds that there were mes when she

had difficules towards realizing the stories.

"In addion to the difficules in the realizaon of the

stories, with the pressure of the profession, journalists also

face different editorial policies, which, in most cases, have

to be adapted to the work they do", Bytyqi added.

KOSOVO


“Përveç vëshrësive në realizimin e storjeve, me

presionin që e ka profesioni, gazetarët përballen edhe me

polika të ndryshme editoriale, të cilat, në të shumtën e

rasteve, duhet përshtatur me punën që e bëjnë”, ka shtuar

Bytyqi.

Ajo shton se ka raste kur gazetarëve u mungon liria për

veprim, sepse ballafaqohen me tendenca për ndërhyrje në

punën që e bëjnë.

Përballje me parregullsi në punë kishte pasur edhe

gazetarja Sh.P., e cila kishte punuar në televizionin Tribuna

Channel.

Për dy vjet me radhë, Pajazi ka punuar në kushte shumë

të vëshra.

“...trajm punëtori nuk kemi pasur”, thotë Pajazi, e cila

ka hasur në presione të ndryshme gjatë punës në këtë

medium.

Ajo tregon se kushtet e punës nuk ishin të vetmet mungesa,

duke shtuar se edhe trajmi nga ana e eprorëve nuk ka

qenë i duhur.

“Punëdhënësit nuk i kanë përmbushur obligimet e tyre

ndaj nesh, duke përfshirë kontratat, pagesat e të tjera

padrejtësi”, thotë Pajazi, e cila pohon se ka punuar me

muaj të tërë pa asnjë cent.

Ajo thotë se u detyrua të lërë vendin e punës dhe thekson

se trajm të llë kanë pasur edhe shumë kolegë e kolege të

saj, në mediumin e njëjtë.

“Kushtet elementare u mungojnë gazetarëve. Ata hasin

në rrezik, por askush nuk jep përgjegjësi, madje kjo gjë as

nuk u intereson”.

She adds that there are mes when journalists lack the

freedom to act, since they face interference within their

work.

Journalist Sh.P. has been facing irregularies as well while

working at Tribuna Channel television.

For two years, Pajazi has worked in very difficult condi-

ons.

"... we did not have adequate treatment as workers,"

Pajazi said, which has faced various pressures during the

work on this medium.

She adds that besides working condions, the treatment

by the superiors was also an issue.

"Employers have not fulfilled their obligaons towards

us, including contracts, payments and other injusces," says

Pajazi, who claims to have worked for months without

being paid.

She says she has been forced to leave her job and

stressed that many colleagues have been facing such treatment

in the same media.

"Journalist don’t have elementary condions. They are in

danger, but nobody gives any responsibility, and they don’t

care about this issue. "

Pajazi is skepcal with regard to improve working condi-

ons of journalists, adding that it is difficult to change this

pracce in Kosovo.

However, despite the fact that journalists report on daily

basis with regard to violaons of the labor rights of different

social categories, unfortunately, even themselves, or beer

said, a considerable part of them, face a number of

NGA UNË SI GAZETARE ËSHTË

KËRKUAR QË TA NDIHMOJ

AGJENCINË NË

PROMOVIMIN NË FACEBOOK

“AS A JOURNALIST, I WAS ASKED TO HELP

THE AGENCY BY

7

Pajazi shprehet skepke sa i përket përmirësimit të

kushteve të punës së gazetarëve, duke thënë se vëshrë

mund të ndërrohet kjo prakkë në Kosovë.

Edhe përkundër fakt se gazetarët çdo ditë raportojnë

për shkelje të të drejtave të punës së kategorive të

ndryshme shoqërore, për fat të keq, edhe ata vetë, apo

thënë më mirë, një pjesë e konsiderueshme e tyre, përballen

me një sërë shkeljesh të të drejtave nga punëdhënësit,

në këtë rast nga mediet.

Asociacioni i Gazetarëve të Kosovës, në kuadër të veprimtarisë

që ka, kurdo që është lajmëruar nga anëtarët e vet se

ndonjë medium po ua shkel atyre të drejtat, të drejta këto

që janë të përcaktuara me Ligjin e Punës, ka reaguar duke

iniciuar kështu raste të ndryshme në Inspektoran e Punës.

Ardiana Thaçi – Mehme nga AGK-ja, thotë se të pakta

janë rastet kur gazetarët kanë guximin të raportojnë parregullsitë

që u ndodhin në vendin e punës, nga frika që do të

suspendohen automakisht nga puna dhe për këtë arsye

ndodh që rastet e lla të heshn.

“Vlen të përmendet një nga shembujt e këj reagimi.

Është ai i para dy vjetëve, me punëtorët e “Tribuna Media

Group”, të cilët e kanë njouar Asociacionin e Gazetarëve të

Kosovës, se për muaj të tërë nuk janë paguar për punën e

tyre. AGK-ja, përveç reagimit, menjëherë ka kontaktuar

Inspektoran e Punës, ku edhe e ka iniciuar këtë rast, i cili

më pas ka shkuar në Gjykatën Themelore të Prishnës, ku,

me anë të një vendimi gjyqësor, është lejuar përmbarimi në

këtë procedurë përmbarimore”, ka thënë Thaçi - Mehme.

Thaçi – Mehme nga AGK-ja, ka bërë të ditur që fatkeqësisht

edhe sot e kemi problemin e njëjtë të mospagesës së

gazetarëve për punën e bërë në këtë medium.

Dhe, sipas saj, fuqia e AGK-së është vetëm sensibilizuese

dhe reaguese, fuqi e cila ka kërkuar nga organet e drejtësisë

t’i marrin si prioritet rastet e gazetarëve duke dhënë dënime

meritore për keqpërdoruesit e tyre.

PROMOTING IT ON

violaons of rights by employers, in this case by the media.

Associaon of Journalists of Kosovo, as part of its acvity,

whenever it has been nofied by its members that any

media is violang employees’ rights, that are set out in the

Labor Law, has reacted by iniang cases to the Labor

Inspectorate.

Ardiana Thaçi - Mehme

FACEBOOK.”

from AJK, says that there are

few cases where journalists have the courage to report

irregularies occurring in the workplace, fearing that they

will be automacally suspended from work and that is why

such cases are being silenced.

"It is worth menoning one of the examples of this

reacon. The one that happened two years ago with the

employees of "Tribuna Media Group", who have informed

the Associaon of Journalists of Kosovo that for months

they have not been paid for their work. AJK, in addion to

the reacon, immediately contacted the Labor Inspectorate,

where it iniated the case, which then went to the

Basic Court of Prisna where, through a court decision, was

allowed the execuon in this enforcement procedure "said

Thaçi - Mehme.

Thaçi - Mehme from AJK says that unfortunately the

journalists working in this medium sll face non-payments.

And, according to her, AJK can only provide awareness

and reacon, and this instuon has demanded from

jusce authories to priorize journalists' cases by giving

merit sentences to their abusers.


BLAZE DARUDOV

ДОПИСНИЦИТЕ И НИВНАТА

БЕЗНАДЕЖНА БОРБА ЗА

ПОДОБРИ РАБОТНИ УСЛОВИ

THE CORRESPONDENTS AND THE HOPELESS

SEARCH FOR BETTER WORKING

CONDITIONS

Проклетство e да си новинар во Македонија,

проклетството е уште поголемо ако си дописник од

внатрешноста на државата. Анализата на условите за

работа во македонското новинарство покажа дека

условите за работа на новинарите и медиумските

работници се на многу ниско ниво, а тоа особено важи

за оние кои работат како дописници од вратрешноста.

Токму поради тоа дел од нив останаа без работа по

затворањето на одредени медиуми, кренаа раце од

новинарство и одлучија да работат како таксисти,

продавачи, работници во погони за конзервирање на

храна и многу други професии кои немаат допирни

точки со медиумите.

Според истражувањето на Самостојниот синдикат на

новинари и медиумски работници врз основа на

пријавените приходи во Управата за јавни приходи за

медиумскиот сектор во втората половина на 2017,

медиумските работници во просек имаат примања под

државниот просек, односно нивните приходи се

пониски од 300 евра. Иако досега не е направено

посебно истражување кое ќе ги опфати само

дописниците, според неофицијалните информации

нивните приходи во многу случаи се далеку пониски од

споменатиот просек.

Според медиумските работници од внатрешноста,

новинарите во редакциите од главниот град барем

имаат биро и компјутер со интернет, додека

дописниците во најголем дел од случаите трошат

сопствени ресурси работејќи од дома.

Тие нагласуваат дека се свесни за лошите услови за

работа во македонските медиуми, сепак како најголем

проблем за нив го истакнуваат тоа што во најголем број

случаи се ангажирани хонорарно. Најчесто тие немаат

фиксен приход туку се платени „на парче“ и во најголем

дел не добиваат средства за транспорт или за

потребната опрема за работа.

Во зависност од медиумот и од новинарскиот жанр на

сработеното, еден хонорарен дописник во просек може

да заработи од 200 до 800 денари по парче, со мали

исклучоци кои добиваат повеќе. Велат дека на прсти се

бројат дописниците кои се вработени на полно работно

време и со пензиско и социјално осигурување, иако и за

нив условите за работа не се којзнае колку подобри.

„Фиксните хонорари во просек се движат од сто до

двеста евра, со ретки исклучоци кои добиваат повеќе,

до триста. На некои од газдите повеќе им одговара

фиксно плаќање оти ако е на парче, новинарот ќе

Being a journalist in Macedonia is not an easy task. But,

being a correspondent from the up- country is like walking

on a hopeless and doomed path in the search for beer

working condions. Various analysis of the Macedonian

media industry showed that the working condions for

journalists and media workers in general are on a very low

level. The tough working environment is especially emphasized

considering the situaon in which the correspondents

work.

This showed to be a main reason why many became

jobless aer closure of several naonal media, while others

decided to leave the profession and work as cab drivers,

commercialists, workers in food factories and other professions

that have nothing to do with the media.

According to the research conducted by the Independent

Trade Union of Journalists and media workers based on the

data taken from the tax authories, the income of the

Macedonian media workers in 2017 was below the state

average i.e. their income was below 300 euros per month.

Although a separate research for the correspondents hasn’t

been conducted the unofficial informaon says that their

income is far below the above menoned average for the

media workers.

The journalists that work as correspondents from towns

out of the capital Skopje say that their colleagues in the

proper newsrooms at least have computers and internet,

while they are using their own resources mostly working

from home.

Even though they are completely aware that the working

condions in Macedonian media industry more or less

everywhere are not sasfying, they emphasize that the part

me contracts is an unwrien rule for them. In most cases

they do not have fixed income but are paid per arcle and in

most cases with no reimbursement for the travel expenses

or the needed equipment.

Depending on the media they are working for, one

correspondent in average earns 3 to 15 euros per arcle.

One might say that those who get fixed income per month

for their work can consider themselves as “lucky”, but their

situaon is not much beer.

“The fixed incomes in average are between 100 and 200

euros, with very rare excepons of correspondents earning

300 euros. Some of the owners prefer to have contracts

with the correspondents that provision fixed income which

is nevertheless low, because if someone is hard working can

write series of arcles that will earn him more than the

menoned fixed income. Simply said, our work is not

NORTH MACEDONIA


ќе повеќе и повеќе ќе треба да му платат. А вака ќе му

побараат сешто да прати, ќе се утепа од работа, а

хонорарот е тој. Едноставно, нашиот труд не се вреднува

доволно“, вели еден долгогодишен дописник кој

моментално работи за едно национално радио и

интернет портал.

Но, ниските примања на дописниците не се

единствениот проблем со кој новинарите и

медиумските работници од внатрешноста на

Македонија се соочуваат во својата секојдневна работа.

Тие постојано се сведоци на кршење на работничките

права.

„Речиси и да немаме право на слободен ден, викенд

или празник, годишен одмор, немаме право на

боледување, на трудничко отсуство. Всушност, има, ама

ако се користи, автоматски се намалува бројот на

избројани објавени информации, па во тој случај

хонорарот станува повеќе од мизерен“, вели една

дописничка која работи како дописниц за онлајн

медиум.

Друга новинарка, пак, сведочи за тешки прекршувања

на основните работнички права предвидени со закон.

„Бев во редовен работен однос, но дел од платата ни

даваа на рака. Кога се породив, требаше да бирам дали

ќе отсуствувам од работа и да добивам породилен

надоместок, кој според платата беше многу мал, или пак

ќе продолжам да работам за да го добивам и кешот.

Бидејќи бев во тешка финансиска состојба, одлучив да

продолжам да работам, со тоа што и бебето го носев на

терен, па го доев на паузи“, ни откри една од

дописничките која прифати да разговара со нас, но под

услов да не го откриваме нејзиниот идентитет.

ОСНОВНИТЕ РАБОТНИЧКИ ПРАВА

НЕ СЕ ПРИОРИТЕТ

Според истражувањето на ССНМ најголем дел од

новинарите и медиумските работници не ги знаат

своите работнички права кои има следуваат според

Законот за работни односи.

Повеќе од 60 проценти од анкетираните новинари

одговориле дека не го знаат Законот за работни односи.

Всушност, овој процент е доста поголем со оглед на

фактот дека повеќе од половината од тие што

одговориле дека ги знаат правата кои им следуваат на

работниците, не одговориле точно на контролните

прашања како што се: Колку трае приправничкиот стаж?

и Кој е законскиот минимум за годишен одмор?

Сепак, за дел од дописниците овие права кои

произлегуваат од споменатиот закон на некој начин се

второстепена работа, бидејќи се презафатени со

обидите да сврзат крај со крај. Затоа дел од нив без

двоумење велат дека многу често во изминатите години,

се чувствуваат како граѓани од втор ред во една држава.

„Замислете апсурд, во еден период од новинарската

работа, како дописничка морав oд сопствениот хонорар

да издвојувам, за да плаќам снимател. А имаше случај

во медиум, според нашите сознанија, директорка да

зема 25 илјади евра плата, компанијата замина во

стечај, а на дописниците не им беа исплатени неколку

хонорари“, вели еден од дописниците со кои

разговаравме.

Бранко Ѓорѓевски, долгогодишниот заменик главен

уредник во весникот Дневник кој беше затворен во 2017

година смета дека фрустрациите на оваа група на

медиумски работници се сосема разбирливи.

„ Не може како добри услови да се сметаат работата

од дома, без користење на службен автомобил, најчесто

без платени телефонски трошоци, со компјутер кои сами

сте си купиле, со фото-апарат кои сами сте си набавиле

(сега мобилен телефон), со интернет кој сами го

appreciated at all”, says one journalists that at the moment

works for a naonal radio and online news site.

However, the low income is not the only problem that the

correspondents are facing in their everyday work. They

constantly witness breach of the basic labor rights provisioned

by the Labor Law.

“We are basically not entled to a free day, weekend or

holiday. We don’t have the right for sick leave or maternity

leave. I mean the right is wrien in the Law, but if we use it

we automacally lose income because of decreased

number of wrien arcles. In that case we basically are le

with no substanal income”, a journalist that work as a

correspondent to online media explains.

Another journalist witnesses blatant breach of the basic

labor rights.

“НИВ (ДОПИСНИЦИТЕ) ГИ ИМА

СЕ ПОМАЛКУ И ТАА

ПРОФЕСИЈА МИСЛАМ ЌЕ

ИСЧЕЗНУВА ПОЛЕКА. НО НЕ

ЗАРАДИ ТЕХНОЛОГИЈАТА,

ТУКУ ЗАРАДИ СУРОВОСТА НА

ПРОФИТНАТА ЛОГИКА НА

НАШИТЕ МЕДИУМСКИ ГАЗДИ”


"THE NUMBER OF CORRESPONDENTS IS

DECREASING AND WILL SLOWLY

COMPLETELY DISAPPEAR IN FUTURE.

NOT BECAUSE OF THE TECHNOLOGY, BUT

BECAUSE OF THE DISTORTED LOGIC FOR

PROFIT THAT THE OWNERS HAVE"

“I was a correspondent for one naonal newspaper, but

part of the salary was paid to me in cash instead through

the bank. When I gave birth I was supposed to choose

between taking maternity leave and receiving the state

allowance that according to my legal income was very low,

or to connue working and get the proper salary plus the

cash. Because I was in bad financial situaon I had to decide

to go to work. I was taking the baby with me wherever I had

to go and did the breast-feeding in between”, said one of

the correspondents that agreed to talk to us insisng on

anonymity.

BASIC LABOR RIGHTS ARE NOT

PRIORITY

According to another research conducted by the

Independent Trade Union of Journalists and Media Workers

most of the journalists do not know the labor rights they are

entled to by the Labor Law. More than 60 percent of the

journalists that were surveyed said that they do not know

the provisions of the Labor Law. Basically this percent is

much bigger taking into account the fact that more than

half of those who answered posively on this queson,

provided false answers on the control quesons as: How

long is the apprenceship? and What is the minimum

9


“РЕЧИСИ И ДА НЕМАМЕ

ПРАВО НА СЛОБОДЕН ДЕН,

ВИКЕНД ИЛИ ПРАЗНИК,

ГОДИШЕН ОДМОР, НЕМАМЕ

ПРАВО НА БОЛЕДУВАЊЕ, НА

ТРУДНИЧКО ОТСУСТВО”


"WE ARE BASICALLY NOT ENTITLED TO A

FREE DAY, WEEKEND OR HOLIDAY. WE

DON’T HAVE THE RIGHT FOR SICK LEAVE

OR MATERNITY LEAVE"

плаќате... Да не збориме за тоа дека дописници се први

на листа на кратење на трошоците. Ако на сето тоа ги

додадете и притисоците кои ги трпите од локалните

функционери кои се чувствителни за секој објавен

критички збор на нивна сметка, тогаш е јасно во какви

услови работат македонски дописници“, вели Ѓорѓевски.

Тој додава дека општото мислење е дека

новинарството е тешка професија, но дека таа е уште

потешка за дописниците.

„Нив (дописниците) ги има се помалку и таа

професија мислам ќе исчезнува полека. Но не заради

технологијата, туку заради суровоста на профитната

логика на нашите медиумски газди“, вели тој.

ОТКАЗ ПРЕКУ МЕИЛ

Односот на најголем дел од сопствениците е една од

поважните причини за лошите услови во кои работат

овие медиумски работници. Некои од нив сведочат за

сериозни навреди, деградации, па и закани.

Доскорешната новинарка Билјана Наумова Тошевски,

го почувствувала тоа на своја кожа во изминатите

дваесетина години работа како дописник од Тиквешко.

„Наместо да ме пофалат за пожртвуваноста во

работата, доживеав телевизијата во која вложив убави

осум години од мојот живот, да ја прекине соработката

со мене преку електронска пошта. Работев вредно, без

ниту ден работен стаж, со хонорар со кој требаше да

покријам трошоци за бензин, телефон, за на крајот да ја

прекинат соработката со некакво објаснување за

штедење, иако потоа примија нови работници“,

раскажува Наумова Тошевски.

Недопустливиот однос од сопствениците кон

дописнците го потврдува и уредникот Димитар Грумар.

Тој смета дека она што го работат дописниците е од

исклучителна вашност, како за локалната заедница така

и за целата држава.

„Од моето повеќегодишно искуство, можам слободно

да кажам дека токму приказни од дописниците, беа

најпреземани од други медиуми во регионот и во

светот. Тоа лесно може да се провери. А за жал секогаш

дописниците биле онеправдани со привилегии што ги

имале новинарите во редакцијата. Како во поглед на

наградување на трудот, така и други привилегии, и биле

први на удар за „кастрење“. Сведок бев и на еден

апсурд, кога единствената дописничка која беше

постојано вработена, во иста година, доби награда за

дописник на годината и отказно решение.

guaranteed number of days for holiday?

Nevertheless, for the correspondents these basic rights

provisioned by the Law are simply put on the margins as

making ends meet is their priority. Some of them do not feel

shame to say that in many occasions they felt “second grade

cizens”.

“For some me during my work as correspondent I had to

pay the camera man with my own money. It is absurd. This

was happening in a period of me when some of the media

published informaon that a manager of one of the biggest

newspaper companies was earning 25.000 euros per

month. That same company in that me owed several

paychecks to the correspondents”, explains former

journalists who now works in completely unrelated industry

Ḃranko Gjorgjevski, former deputy editor at “Dnevnik”

naonal newspaper that faced closure in 2017 says that the

frustraons that this separate group of media workers have

are completely understandable.

“Working from home, using your own car, no reimbursement

for phone calls, internet and using your own equipment

cannot be considered as good condions. Apart from

the fact that when it comes to cung expenses they are

always on the top of the list. Add the threats and pressures

they face from the local authories and businessmen and

you come to a conclusion that they work in very dissasfying

condions”, Gjorgjevski says.

He adds that if the common opinion about journalism is

that it is very hard profession, than it is even harder for the

correspondents that work outside their newsrooms.

“The number of correspondents is decreasing and will

slowly completely disappear in future. Not because of the

technology, but because of the distorted logic for profit that

the owners have”, he explains.

SACKED BY E-MAIL

The atudes that most of the owners of the media have

towards the correspondents is also one of the important

reasons for worsening working condions for this group of

media workers. Some of them witness about serious insults,

degradaons, even threats.

Biljana Naumova Tosevski who up unl recently worked

as a correspondent from the Tikves region in central Macedonia,

says that she felt this many mes during her 20 years

long career.

“Instead of being acclaimed for my work in the TV staon

that I worked for eight years I was sacked with a simple

e-mail. I worked hard, without a day with paid social benefits,

using my wage to pay gas, phone etc. and at the end

they sacked me with some short explanaon for cung

expenses, even though immediately aer that they hired

new journalists”, Naumova Tosevski says.

The distorted treatment from the owners is confirmed by

another former editor, Dimitar Grumar. He praises the work

of the correspondents assessing it as very important both

for their local community but also naonwide.

“From my long experience as editor I can say that the

stories wrien by the correspondents were most frequently

picked up by the regional and world media. This can be

easily confirmed. However, the correspondents were always

on the margins having almost no privileges that the

journalists from the newsrooms have. I was a direct witness

of the absurd when the only correspondent that was

properly employed with all benefits in the same year earned

the award for best correspondent in the country and was

sacked due to raonalizaon of the expenses”.

10


11

наградување на трудот, така и други привилегии, и биле

први на удар за „кастрење“. Сведок бев и на еден

апсурд, кога единствената дописничка која беше

постојано вработена, во иста година, доби награда за

дописник на годината и отказно решение.

Образложението беше: поради рационализација”, Вели

Грумар.

СЕКОЈ ПЕТТИ ВРАБОТЕН ВО

МЕДИУМИТЕ МОЖЕ ДА БИДЕ

ОТПУШТЕН ВО СЕКОЈ МОМЕНТ

Според анкетата на Самостојниот синдикат на

новинари и на медиумски работници, од 2017 година

половината или околу 54 проценти од медиумските

работници не се вработени постојано, односно немаат

договори на неопределено време и тоа 35 проценти се

на определено време и 19 отсто се ангажирани

хонорарно, што значи дека секој петти вработен во

медиумите може да биде отпуштен во секој момент и

дека прекарната работа во македонската медиумска

индустрија е чест и сериозен проблем за

професионалното новинарство.

Сепак, според анкетата објавена во публикацијата од

2014 година со наслов „Прекарната работа во

медиумската индустрија“, 78 проценти од новинарите и

медиумските работници не знаеле што е прекарна

работа, иако според истото истражување една третина

од анкетираните немале постојана работа или работеле

хонорарно.

Поранешната претседателка на синдикатот на

новинари и медиумски работници Тамара Чаусидис

вели дека во Македонија потврдува дека новинарите

имаат мал интерес за работничките права.

„Нивото на познавање или разбирање на природата

на синдикално организирање беше истражувано во

неколку анкети на ССНМ. Резултатите недвосмислено

покажуваат дека тоа е тема за која новинарите имаат

минимални познавања и еднакво мал интерес.

Синдикалното организирање го следи тој тренд. На

синдикат се помислува на два пати, најчесто кога е веќе

доцна, кога платите не се исплатени со месеци и кога

отказите се веќе врачени, а тогаш всушност многу малку

може да се направи“, вели Чаусидис.

Сепак, таа додава дека по формирањето на ССНМ во

2010 година постои одредено поместување во

позитивна насока.

„На пример, ако порано беше пракса за синдикално

организирање воопшто да не смее да се зборува, денес

е тоа повеќе исклучок отколку правило, се повеќе

медиуми, но и сопственици и менаџменти на медиуми,

ја препознаваат важноста од синдикално

организирање“, нагласува Чаусидис.

Моите соговорници се децидни дека има уште многу

што да се кажува за маките кои секојдневно ги

преживуваат медиумските работници во земјава.

Додаваат дека борбата за подобрување на условите за

работа засега изгледа невозможна, но некои сеуште

продолжуваат да работат како новинари. Некои, пак,

како Наумова, решаваат да се откажат и покрај тоа што

желбата да работат во новинарството не исчезнала.

Според неа лошите услови во професијата по одреден

период стануваат неодминлива причина за напуштање

на новинарството и наоѓање друга работа од која може

да се заработува за достоинствен живот.

EVERY FIFTH MEDIA

EMPLOYEE CAN BE INSTANTLY

LAID-OFF

Another data from the Independent Trade Union of

journalists and Media Workers research from 2017 says that

54 percent of the media workers do not have permanent

employment. About 35 percent of them have fixed term

contracts while 19 percent are engaged with service

contracts. This means that every fih employee can be

instantly laid off without any problem and that the

precarious work in Macedonian media industry is very

frequent and poses a serious problem for professional

journalism. However, according to the survey published in

the 2014 publicaon “Precarious work in the media

industry”, 78 percent of the journalists and media workers

did not know what precarious work is, even though

according to the same research one third of the surveyed

did not have steady job or were working with service

contracts.

The former president of the Independent Trade Union of

Journalists and Media Workers (SSNM), Tamara Causidis

confirms that the media workers have lile interest about

their labor rights.

“The level of knowledge about the Trade unionism was

researched several mes by SSNM. The results undoubtedly

showed that labor rights are a topic that journalists know

lile about. Trade unionism follows this paern. In most

cases employees think of the Trade Union when the salaries

are not being paid for months, or when the lay-offs are

already finished. Then it is too late for something substan-

al to be done”, says Causidis.

However, she adds that aer SSNM was founded in 2010

there are some movements in posive direcon.

“If for example, in the past trade unionism was something

that was forbidden to be talked about, today this is

more and excepon than a rule. More and more media, but

also owners and managers of the media are recognizing the

importance of trade unionism”, Causidis explains.

The journalists that I have talked to were prepared to chat

for days about the problems that media workers are facing

every day. All of them said that at this point winning the

bale for beer working condions seems impossible, but

are sll doing their journalists work. Some, as Naumova, are

deciding to give up, despite the fact that their desire for

journalism has not disappeared. According to her, everybody

has a red line of tolerance, but at some point the bad

working condions become unavoidable reason for leaving

journalism and accepng another job that offers earnings

for dignified life.

“СЕКОГАШ ДОПИСНИЦИТЕ

БИЛЕ ОНЕПРАВДАНИ СО

ПРИВИЛЕГИИ ШТО ГИ ИМАЛЕ

НОВИНАРИТЕ ВО

РЕДАКЦИЈАТА”


"THE CORRESPONDENTS WERE ALWAYS ON

THE MARGINS HAVING ALMOST NO

PRIVILEGES THAT THE JOURNALISTS FROM

THE NEWSROOMS HAVE"


ZELJKA ZVICER

REDAKCIJSKA

POKRETNA TRAKA

EDITORIAL

CONVEYOR BELT

Neriješeni slučajevi napada na novinare, mala primanja

zaposlenih u ovom sektoru, diskutabilne uređivačke

polike... Medijska scena u Crnoj Gori ili kako neki vole da

kažu, medijski mrak... Mnogo je problema u crnogorskom

novinarstvu. Oslobodili smo se okova komunisčke polike

samo da bi prešli na savremene metode cenzure, koji ne

tako vidljivo ali ipak snažno guše glas onih koje nazivamo

čuvarima demokraje.

Pričalo se o ovoj profesiji kao o uzvišenoj, o novinarima

kao privilegovanim članovima društva koji rade u službi

javnog interesa, o onima koji imaju moć da isnu predoče

vjerodostojno i neustrašivo. Nažalost, stvarnost je mnogo

drugačija, a ove riječi ostaju da vise u vazduhu kao cilj kojem

ćemo teži. I možda se i ostvare. Možda, kada izađemo iz

tranzicije i demokrazacija se okonča. A možda nam pomognu

i evropske konvencije, čija nam je rafikacija zagarantovala

slobodu govora i pravo na pristup informacijama.

Međum, rafikacija izgleda paradoksalno ako uzmemo u

obzir ocjene relevantnih međunarodnih organizacija, poput

Reportera bez granica, koji su na osnovu indeksa medijskih

sloboda, Crnu Goru postavili na nezavidno 103. mjesto. Vide

nas kao državu u kojoj se novinari suočavaju sa nasiljem

kriminalnih grupa i priscima poličkog establišmenta. I

zaista, isnito su nas predstavili u toj jednoj rečenici. Pero

naših novinara i novinarki piše maslom onih koji dikraju

uslove. Oglašivači, vlasnici, polički moćnici... Utopijski bi

bilo kada bi jedini okvir predstavljao ečki kodeks. No i on

gubi trku sa interesima onih koji na svojoj strani imaju

kapital i moć. Onima koji isnu prilagođavaju svojoj koris.

No nije ni to bez posledica, rezulralo je niskim povjerenjem

u medije. Ali se čini da to malo koga zabrinjava. Evidentno je

da je sloboda izražavanja samo prividna. Kažem prividna jer

paralelno sa njom ide i ugrožena bezbjednost onih koji su

odlučili da pišu van ovih ograničenja. O tome svjedoče i

izvještaji napada na novinare postavljeni na sajtu safejournalists.net.

Na ovoj regionalnoj plaormi za zagovaranje

medijskih sloboda i sigurnos novinara zabilježena su 33

napada na novinare od 2016. godine. Većina ovih napada

još nije razriješena, a neki od njih izgleda nikada neće ni bi.

Ugrožena bezbjednost svakako jeste najveći problem ali

nije jedini. Gledano sa finansijskog aspekta, situacija u kojoj

se nalaze novinari i novinarke je loša. Prema anke koju je

sproveo Sindikat medija Crne Gore, u kojoj je učestvovalo

136 novinara/ki i urednika/ca više od trećine ankeranih

prima platu od 400-500 eura, dok svaki treći novinar/ka

prima platu manju od 400 eura. Veliki broj njih nema ugovor

o radu, da ne govorim o ugovoru za stalno, a značajan je i

Unresolved cases of aacks on journalists, low incomes

of employees in this sector, debatable editorial policies...

Media scene in Montenegro, or as some people like to say,

media darkness... There are many problems in Montenegrin

journalism. We have freed ourselves from the communism

policy only to move onto modern methods of censorship

which, maybe not openly but strongly, dampens the voices

of those we call the guardians of democracy.

This profession used to be considered as exalted, journalists

as privileged members of society working in the service

of public interest, as those who have the power to present

the truth in a credible and fearless manner. Unfortunately,

the reality is much different, and these words hang in the air

as the goal we are aiming to. And maybe they'll come true.

Perhaps, when we get out of the transion process, democrazaon

will be over, too. Or perhaps the European

convenons help us, because, by rafying them, we have

been guaranteed freedom of speech and the right to access

informaon. However, raficaon seems paradoxical

considering the rangs of relevant internaonal organiza-

ons, such as the Reporters Without Borders, which ranked

Montenegro in the 103rd posion based on the media

freedom index. They saw us as a state in which journalists

face the violence of criminal groups and the pressures of

polical establishment. And indeed, they truly described us

in that single sentence. The pen of our journalists writes

with the ink of those who dictate the condions. Adver-

sers, owners, polical potentates... It would be utopian to

believe that the Code of Ethics is the only framework. But it

also loses a race with the interests of those who have

money and power on their side. Of those who adapt the

truth to their own benefit. However, this situaon is not

without consequences, resulng in low level of trust in the

media. It seems that not many people are worried about

this. It is evident that freedom of expression is only

apparent. I use word apparent because, in parallel with

that, the security of those who decided to write beyond

these limitaons is endangered. This is also evidenced by

reports of aacks on journalists posted on the website

safejournalists.net. On this regional plaorm for advocacy

of media freedom and security of journalists, 33 aacks on

journalists have been recorded since 2016. Most of these

aacks have not yet been solved, and some of them seem

never to be.

Endangered security is, of course, the biggest problem,

but it is not the only one. From a financial point of view, the

situaon of journalists is poor. According to a survey

MONTENEGRO


oj onih kojima kasne primanja. Zaposlenima u lokalnom

javnom emiteru Radio Berane duguje se osam plata, dok se

zaposlenima u lokalnom javnom emiteru Radio Televizija

Ulcinj duguje, čak, 15 plata. Uprkos ovoj situaciji, izgleda da

su lokalne vlas Berana odlučne da po svaku cijenu osnuju i

televiziju. Nijesam prov toga, baš kao ni zaposleni u ovom

javnom emiteru, međum, smatram da bi se prvenstveno

trebalo pozabavi aktuelnim problemima. Jer u ovoj situaciji,

čini se, da bi televizija samo proizvela nova dugovanja.

MOŽDA NAS JE ZAISTA, FORD

ZAMISLIO KAO RADNIKE NA

POKRETNOJ TRACI, SA

MINIMALNIM TROŠKOVIMA

RADA, SAMO UMJESTO

POKRETNE TRAKE IMAMO

REDAKCIJU.


PERHAPS, FORD INDEED IMAGINED US AS

WORKERS ON THE CONVEYOR BELT, WITH

MINIMAL LABOUR COSTS, ONLY INSTEAD

OF A CONVEYOR BELT WE HAVE

EDITORIAL STAFF.

Rame uz rame sa ovim problemima, korača i breme koje

je donijelo digitalno doba. Za sve manje plate zaposleni u

medijima rade sve više i više. Posao za čije obavljanje je u

prošlos angažovano četvoro ljudi, danas se angažuje jedna

osoba. Pomalo nalik fordizmu, zar ne? Možda nas je zaista,

Ford zamislio kao radnike na pokretnoj traci, sa minimalnim

troškovima rada, samo umjesto pokretne trake imamo

redakciju.

Idealisčki sam gledala na ovu profesiju, gledam još

uvijek. Međum, ne mogu prista na to da moja riječ mora

bi prilagođena onima koji dikraju uslove. Novinari jesu i

uvijek će bi prozor u svijet, a sloboda medija jeste osnov

demokraje. Ne možemo dozvoli nijednom glasu da

uhne. Taj luksuz crnogorsko društvo sebi ne smije priuš.

Možda je promjena sa ove tačke gledišta teško vidljiva ali

nije nemoguća, i neće doći sama od sebe. Problemi neće

nesta i riješi se čekanjem. Na svakom crnogorskom

novinaru i studentu novinarstva je da raskrči put ka slobodnoj

riječi i onemogući nastajanje tog stalno potenciranog

medijskog mraka.

conducted by the Trade Union of Media of Montenegro,

which included 136 journalists and editors, more than a

third of respondents receive a salary amounng to EUR

400-500, while every third journalist receives a salary

amounng to less than EUR 400. A large number of them do

not have employment contracts, not to menon permanent

contracts, and the number of those whose salaries are paid

late is also significant. Employees in the local public broadcaster

Radio Beraneare owed 8 salaries, while employees of

the local public broadcaster Radio Television Ulcinjare owed

15 salaries. Despite this situaon, Berane's local authories

seem determined to establish a television staon at any

cost. I am not against it, just nor the employees in this

public broadcaster, however, I think that we should primarily

solve the current problems. This is because it seems that,

in this situaon, the television would only generate new

debts.

A burden that was imposed by the digital age goes side by

side with these problems. Media employees are working

more and more for wages that are geng lower. One

person is hired today for a job for which four people used to

be hired in the past. A bit like Fordism, isn’t it? Perhaps,

Ford indeed imagined us as workers on the conveyor belt,

with minimal labour costs, only instead of a conveyor belt

we have editorial staff.

I have been an idealist regarding this profession, and I am

sll. However, I cannot agree that my word must be adapted

to those who dictate condions. Journalists are and will

always be a window into the world, and media freedom is

the basis of democracy. We can't afford to be silenced.

Montenegrin society must not afford itself this luxury.

Perhaps the change is difficult to be seen from this point of

view but is not impossible, and it will not come by itself.

Problems will not disappear and be resolved by waing.

Every Montenegrin journalist and journalism student has to

clear the way to a free word and prevent the emergence of

this constantly emphasized media darkness.

13


MARIJA SIMOJLOVIĆ

KAKO DO ODGOVORNIH

MEDIJA I NOVINARA

KOJIMA VERUJEMO

TOWARDS RESPONSIBLE MEDIA AND

JOURNALISTS WE CAN TRUST

Reč je delotvorna, te je onaj ko vlada rečima veoma

moćan. Zloupotreba jedne takve moći dovela nas je u

situaciju u kojoj se nalazimo sada, prividno sprečeni da

uradimo bilo šta jer se ništa ne čini dovoljno dobrim odgovorom

na pitanje ovako velikih razmera. Kako bih bolje objasnila

idejno rešenje ovog problema osvrnuću se na priče

mojih roditelja, na proverene glasine starijih ljudi, svedoka

jednog potpuno drugačijeg medijskog sveta. Kažu, nekada

su novinari važili za gospodu. Postojalo je vreme, kome nije

svedočila moja generacija, kada se na televiziji prikazivao

sadržaj odabran od strane ljudi koji su bili svesni da taj

sadržaj oblikuje čitavu naciju. Urednici nisu dozvoljavali

štampanje novina pre no što pročitaju svaki tekst, pazeći na

poruku koju on šalje. Ljudi koji su nekada radili u medijima

znali su da su odgovorni ne samo za sadržaj koji kreiraju već

i za posledice konzumiranja tog sadržaja, bilo da su one

pozivne ili negavne, jer su znali da je Maršal Makluan

govorio da je medij poruka, a sadržaj svakog medija uvek je

neki drugi medij.1 Ne možemo se vra u to vreme ali

možemo insisra na sličnim vrednosma i negova ih.

Veliki problem predstavlja upravo nesvest novinara i

medijskih stručnjaka o tome da su oni koji oblikuju ukus

publike, bilo da kreiraju sadržaj ili upravljaju njime. Ukus je

ono što određuje osobenost, kako pojedinca, tako i mase.

Ograđivanje od kolekvne odgovornos je infekvna bolest

duha koja se u Srbiji održava strahom od vladajuće manjine.

Kada bi se ovo promenilo, postepeno bi bilo moguće uvodi

nove sadržaje starih vrednos. Neodgovorni mediji se mogu

promeni ukidanjem zastrašivanja ljudi koji rade u medijima.

Strahom nametnu naslovi i tekstovi u novinama koji su

vidno stvoreni da zasite najgore ljudske potrebe oduzimaju

ljudsko dostojanstvo, nameću vrednos ljudi ,,sa dna kace

života''2 prikazivanjem rijalija, nameću jeinu, ,,laku''

zabavu kao primarni sadržaj jer ,,to ljudi žele''. Dakle, zauzeli

su većinu tržišta. Ne postoji nešto što se može okarakterisa

kao ,,laka'' zabava upravo zato što je svaki medij poruka.

Ukoliko se takav sadržaj ukine, drugi sadržaj će posta popularan.

Kreiranjem tog drugog, novog sadržaja poznavajući

odgovornost koju takav posao nosi sa sobom, postepeno je

moguće preoblikova kolekvni ukus. Mogli bismo poče

od male promene kao što je pomeranje termina prikazivanja

,,Kulturnog dnevnika'' za koji sat ranije. Vraćanjem starih

vrednos, pažljivim izborom reportera, novinara, producenata,

sa proverenom stručnom spremom, snimanjem novih

emisija i javnih tribina, strogom osudom nepozma,

oduzimanjem nacionalne frekvencije televizijama koje

1

Maršal Makluan. ,,Medij je poruka'', Razumevanje medija, Zagreb: Golden markeng

– tehnička knjiga, 2008, str. 13.

2

Predrag J. Marković, ''Nadrealni rijali svet'', Politika, kulturni dodatak, god. 62, br.

25 (jesen 2018):1

Words are effecve, and the one who controls the words

has the power. The abuse of this power has brought us

where we are now, seemingly unable to do anything about

it since nothing seems to be a good enough answer to such

a high-order queson. In order to beer explain a possible

soluon to this problem, let me go back to the stories told

my parents, proven rumors of people older than myself, the

witnesses of an enrely different media world. They say,

once upon a me, that journalists were held in high regard.

There was a me, unwitnessed by my generaon, when the

content shown on television had been selected by people

who knew that it impacted the enre naon. The newspapers

never went to print without the editors approving the

proof, taking into consideraon the messages it conveyed.

Media professionals used to know that they were responsible

not only for the content they were creang but also for

the consequences of the consumpon of that content,

posive or negave, because they understood that the

medium is a message, and the content of any medium is

always another medium.1 We cannot go back in me, but we

can insist on the similar values, and we can nurture them.

The lack of awareness among journalists and media experts

that they are the ones who shape the taste of the audience,

whether by creang content or by managing it, is a big

problem. Taste is what determines the parcularity of both

the individual and the masses. Refusing collecve responsibility

is an infecous disease in Serbia strengthened through

fear of the ruling minority. If this changed, it would be possible

to gradually introduce new contents of the old values.

The irresponsible media can be changed by doing away with

the inmidaon of people working in the media. Headlines

and newspaper stories inspired by fear, obviously created to

appeal to people’s worst insncts, take away human dignity,

impose the values of those „coming from the boom of the

barrel“2 by airing reality programs, imposing cheap, "easy"

entertainment as the primary content because „that’s what

people want“. Theirs is the majority share of the market.

There is no such thing as easy entertainment precisely

because every medium is a message. Once such content is

abolished, another one takes its place. By creang this new

content, and recognizing the responsibility that comes with

it, it is possible to gradually modify the collecve taste. The

inial small changes could include airing the "Cultural News

Bullen“ closer to prime me. The reestablishment of old

values, careful selecon of professionally qualified reporters,

journalist, and producers,

1

Marshall McLuhan, Understanding Media: The Extensions of Man, 1964.

2

Predrag J. Marković, ''Nadrealni rijali svet'', Politika, kulturni dodatak, god. 62, br. 25

(jesen 2018):1.

SERBIA


najviše štete svojom neodgovornošću, pozivanjem na slobodu

svakog čoveka da se odupre prisku mase – verujem da

je moguće doći do odgovornih medija. Poverenje je nešto

što se zaslužuje i zavisi kako od novinara tako i od publike.

Poverenje je izbor. Posmatrajući poličku, kulturnu, medijsku

situaciju u Srbiji mogli bismo lako zaključi da problem

nije u tome što se novinarima ne veruje, nego što se većini

novinara na današnjem tržištu veruje. Ako samo pogledate

naslovne strane izložene štampe na trafikama uoči izbora i

obrate pažnju na rezultate izbora, shvaćete da se

novinarima veruje, možda više nego što bi trebalo.

Do odgovornih medija koji bi kreirali sadržaj koji ozdravljuje,

potkrepljuje i podsče ljude da igraju ulogu koja im je

data – ulogu građana, dolazi se lukavo, vešto i postepeno.

Ono što se publici ne nudi, ne može bi izabrano. Potrebna

nam je hrabrost, svest i snaga i potrebni su nam stručnjaci

udruženi u jednom cilju – da stvore odgovorne medije koji

će formira novi ukus publike. Kako sam ja na početku puta

otkrivanja medijskog sveta i kako mi je krajnji cilj da akvno

učestvujem u pomenum promenama, o ism mogu govori

samo kao putnik namernik.

introducon of new programs and public debates, clear

condemnaon of neposm, withdrawal of naonal

frequency earlier rewarded to outlets with proven record of

damaging and irresponsible behavior, call for the freedom

of every person to resist to the pressure of the masses –

can, I believe, lead to the establishment of responsible

media. Trust has to be earned by both journalists and the

public. Trust is the choice. Looking at the polical, cultural,

and media situaon in Serbia, one could easily conclude

that the problem is not that the journalists are not trusted,

but that most journalists operang on today's market are

trusted. One glance at the cover pages at the newspaper

stands ahead of the elecons and the subsequent elecon

results shows that journalists are indeed trusted, perhaps

more than they should be. The responsible media which will

offer content that heals, supports, and encourages people

to play the role they were given – that of the cizens – are

to be created wisely, skillfully and gradually. What is not

being offered to the public cannot be chosen by the public.

We need courage, awareness and strength, and we need

experts teaming up towards one common goal – the

creaon of responsible media that will shape a new taste.

As my road to the discovery of the media world has only just

begun and since my ulmate goal is to acvely parcipate in

the changes menoned above, I can for now speak only in

the capacity of a good-intenoned traveler.

15


NEBIYE ARI

MEDYANIN GENÇ

EMEKÇILERI: “HABERCININ

GECESI GÜNDÜZÜ YOKTUR!”

YOUNG MEDIA WORKER:

“A REPORTER HAS NO TIME OFF!”

Medyada çalışan gençler hangi koşullarda, nasıl çalışıyorlar?

Ulusal veya bağımsız basın kuruluşlarında çalışan Ece,

Gökhan, Şükran ve Fırat ile medyada çalışmaya dair tecrübelerini

ve hisseklerini konuştuk.

“BIR HABERCININ GECESI GÜNDÜZÜ

YOKTUR ÇÜNKÜ HABER HER AN, HER

YERDEDIR,” Ece Belen, 32 yaşında, Görsel ileşim

tasarımı mezunu, Star TV’de spiker olarak çalışıyor.

Ece, 2008 yılında stajyer olarak işe başlayıp, muhabirlik,

haber yazımından haber montajına, gündem toplamaktan

canlı yayınlara kadar pek çok alanda çalışarak en sonunda

ana haber’de spikerlik yapmaya başladı. Gazetecilik eğimi

almadığı halde, spikerliğe dair eğimler alıyor ve haber

yapımının her aşamasında tecrübeli kişilerle çalışarak kendini

yeşriyor.

Sektöre girdiğinde yaşadıklarını şöyle özetliyor: “Stajyerliğe

başladıktan sonra bu işin ne kadar fedakarlık gerekrdiğini

anladım. Bir habercinin gecesi gündüzü yoktur çünkü

haber her an, her yerdedir. Sabrederek çok çalışarak asla pes

etmeyerek bugüne geldim. Movasyonum aslında bende

gizliydi, sonuçta hayal eğiniz şey, siz ne kadar çabalarsanız

size yaklaşıyor.”

Ece, işini severek yapan herkesin sektörün zorluklarına

rağmen bakış açısının farklılaşğını anlayor. İlk günden

ibaren sigortalı olarak çalışğını, kendisine ve çalışğı

kuruma güvendiği için mesleğini yaparken rahat hisseğini

de ekliyor.

Ece, gelişen teknoloji ve dijitalleşme çağında sosyal medyanın

gücünün farkında olduğunu söylerken, o gücü işi için en

faydalı olacak şekilde kullandığını, söylüyor.

“HABERDE HIZLI OLURKEN BILGININ

DOĞRULUĞUNU DA IYI TEYIT ETMEK

LAZIM,” Gökhan, 29 yaşında, Gazetecilik mezunu,

ulusal bir gazetede muhabir olarak çalışıyor. (Kendi isteğiyle

soy ismi ve çalışğı kurum ismi veremiyoruz.)

Öğrenciyken BirGün gazetesinde ve Cumhuriyet gazetelerinde

staj yapan Gökhan, şu anda ulusal bir gazetede

muhabir olarak çalışıyor. Gazetecilik bölümüne başladığında

eğimi konusunda beklensi yüksek olmasına rağmen,

istediği eğimi bulamadığından şikayet ediyor. İleşim

fakültesinde sınıfların kalabalık olmasının, 100 kişilik sınıflarda

ders işlemenin öğrenmeye olumsuz etkilerini olduğunu

söylüyor. Eğimlerde sahaya yönelik derslerin olmaması da

gazeteciliğe adım aldığında eksik hisseren yönlerden,

How are the working condions for the young members

of the media corps? We talked with Ece, Gökhan, Şükran

and Fırat, who work in naonal or independent media

outlets, about their experiences and feelings regarding their

work in the media.

“A REPORTER HAS NO TIME OFF, FOR

THE NEWS ARE SIMPLY EVERYWHERE,

AT EVERY MOMENT OF LIFE,” Ece Belen,

32, is a graduate of visual communicaon design, and works

as an anchor at Star TV.

Ece began her career in 2008 as an intern, and worked in

various parts of the operaons, serving as a correspondent,

writer and editor of news pieces, invesgang issues on the

agenda, and working in live broadcasts, ending up as a

newscaster at prime me. Even though she did not receive

a formal journalism educaon, she tries to improve herself

by aending anchor trainings and working with experienced

people in every stage of the producon of news.

She has the following to say in her early days in the industry:

“Once I took up the internship posion, I realized what

kind of a sacrifice this job demanded. A reporter has no

off-me, for the news are simply everywhere, at every

moment of life. I reached my current posion through

paence, hard work, and persistence. Actually my mova-

on was hidden inside me. You know, you get closer to your

dreams through hard work.”

Ece tells how anyone that loves his or her job gets to

enjoy a changing perspecve in me, despite all the difficul-

es involved in this line of business. She also adds that she

worked with social security registraon since day one, and

that she felt comfortable in her work as she was confident

in her abilies as well as the instuon she is a part of.

Underlining her awareness of the importance of social

media in the age of fast-changing technology and digitaliza-

on, she adds that she makes opmal use of that strength in

her line of work.

“ONE SHOULD NOT ONLY ACT

QUICKLY IN PRODUCING NEWS, BUT

ALSO CONFIRM THE ACCURACY OF

ANY PIECE OF INFORMATION,” Gökhan

is a 29-years old Journalism graduate. He works as a

correspondent for a naonal newspaper. (We have to keep

his surname and the organizaon he works in confidenal,

as per his request.)

Having served as an intern at BirGün and Cumhuriyet

TURKEY


17

“BIR HABERCININ GECESI

GÜNDÜZÜ YOKTUR ÇÜNKÜ

HABER HER AN, HER YERDEDIR”

“A REPORTER HAS NO OFF-TIME, FOR THE

NEWS ARE SIMPLY EVERYWHERE,

AT EVERY MOMENT OF LIFE”

diyor Gökhan. “Gazetecilik eğiminde hala fi tarihinden

kalma baskı teknikleri gösteriliyor ama ark insanları sokakta

gazete okurken göremiyoruz, herkesin elinde telefonları

var ve haberleri oradan okuyorlar.”

Gökhan, sektöre girdiğinde bazı hayal kırıklıkları

yaşamasına rağmen, mesleğini sevdiği için devam eğini,

söylüyor:

“Bedava çalışmadan kadroya geçemeyeceğimi sektöre

girince görmüş oldum, bu biraz hevesimi kırsa da mesleği

sevdiğim için devam em.Bu alanda iş bulmak çok zor. İşe

başvurduğunda zaten hemen işe başlatmıyorlar, “seni bir

görelim” diyorlar. Bu görme hali bazen 2 yılı buluyor. Bir

insanın potansiyelini görmek için 2 yıl bakılır mı?”

“Çalışğın kuruma göre haber yapıyorsun, yeri geliyor

kendine otosansür uyguluyorsun. Kendine sansür uygulamak

aslında iyi birşey değil, kendini çalışğın kurumun

kalıbına sokmuş oluyorsun.”

Yeni medyanın gelişmesinin, hız çağında yaşamanın

mesleğinde de nasıl değişimlere neden olduğunu da

anlayor. Basılı gazetelerin hızla azaldığını, birçok gazetenin

kapandığını, zamanla gazetelerin ortadan kalkacağını

düşünüyor. Yazılı medyada çalışanların dijitale ayak uyduramadığı

sürece sektörden silineceğini, söylüyor. Çünkü

gazetede çıkan tüm haberleri insanların zaten dijital

mecralardan okuduğunu söylüyor. Yazılı basının dijitale

yarım yapğını ama çalışanlarını bu konuda eğitmediğini

de ekliyor sözlerine. Yalnız dijital mecraların hızlı haber

yayınlama arzusunun da manipülasyona açık olduğunu

söylüyor:

“Haber yapımında hızlı olurken bilginin doğruluğunu da

iyi teyit etmek lazım. Yoksa hızla yanlış bilgilerle yapılan

haberler ortaya çıkıyor.”

“ANA AKIM DIŞINDA ÇALIŞIYOR-

SAN MESAIN FAZLA VE DÜŞÜK

ÜCRETLERE ÇALIŞIRSIN, ÇOĞU YERDE

SIGORTAN OLMAZ,” Fırat Yeşilçınar, 30 yaşında,

İksat mezunu, Medya Blok sitesinde editör, muhabir olarak

çalışıyor.

Fırat, başlangıçta gazetecilik mesleğinden nefret etmesine

rağmen önce belgesel çekimleriyle, yazılar yazarak, daha

çok hak temelli haberler yaparak başlıyor mesleğe. İnsan

hakları üzerine haberler yapan gazetecilerin hikayesinden

etkilendiği için mesleğe giriyor. Başka alanlarda da haberler

yapmasına rağmen, en yoğun çalışğı alan insan hakları

oluyor. İnsan hakları alanında çalışmanın zor olduğunu ve

devletle karşı karşıya gerdiğini, bu alanda çalışan gazetecilerin

öldürülme ve gözal riski ile karşı karşıya olduğunu,

söylüyor. Bazı haberlerinin ödül aldığını ve Uğur Mumcu,

Men Göktepe, Musa Anter gibi isimler adına ödül alırken

gazetecinin bu riski alması gerekğini, ifade ediyor.

Muhalif medya kuruluşlarında çalışmanın maddi olarak

zorluklarından bahseden Fırat, şöyle anlayor:“Bu meslekte

ses çıkaran, muhalif olan basının çoğu para kazanamaz.

Gazetede çalışırsan raj düşüktür, ajansta çalışırsan k

düşüktür. Yani sigortasız, güvencesiz çalışırsın. Böyle

çalışmak zorunda kalmak kurumun kendisiyle alakalı değil,

dailies during his days at the university, Gökhan, at the

moment, works as a correspondent for a naonal newspaper.

He complains about the level of educaon he expected

to receive in his early days at the school of journalism, but

was unable to get. He notes the negave effects of the

crowded classrooms of the faculty of communicaons, and

how ineffecve courses taught to an audience of 100

students were. Gökhan adds that the lack of classes to

provide some field-experience represents one of the shortcomings

any journalism graduate would feel upon venturing

into an actual career in this occupaon. “Journalism educa-

on sll entails some discussion of truly ancient prinng

techniques. But we don’t see people reading paper based

newspapers in the street any more. Nowadays, they all have

their phones and read the news on those phones.”

Gökhan says that, despite a few disappointments he

suffered upon venturing into this career, he loves his job,

and therefore connues his career:

“Upon venturing into this sector, I realized that I could

not get into a paying job without doing some free service.

To be honest, that was a bit discouraging. However, I

proceeded as I loved this profession.It is very difficult to get

a job in this field. Whenever you apply for a job, you don’t

get hired immediately. The employers think ‘let’s see what

this guy can do first’. And that trial period can extend up to

2 years in some cases. Is it sensible to have a 2-year trial

period just to see the potenal of a person?”

“The news you bring in get shaped with your employer in

mind. At mes, you need to apply some self-censorship.

And that is not the best thing to do. You force yourself into

the template of your employer.”

He also talks about the kinds of change brought about by

the development of the new media and life in this

quick-paced age. He menons how the printed newspapers

are contracng rapidly, and how many newspapers close

their doors, and notes his opinion that, in me, newspapers

will wither away. He believes that the print-media folk is on

track for withering away unless they can keep up with the

digital trend. For, any news you can find on a newspaper

had, by then, been published already on digital media. He

adds that the print-media is invesng in digital, but falls

short of training their staff about the peculiaries of this

new medium. On the other hand, in his perspecve, the

race to publish news quickly, as a trend prevalent in digital

media, makes them prone to manipulaons. “One should

not only act quickly in producing news, but also confirm the

accuracy of any piece of informaon. Otherwise, you get

news based on misinformaon.”

“IF YOU ARE EMPLOYED SOME-

WHERE OTHER THAN MAINSTREAM

MEDIA, YOU HAVE TO WORK LONG

HOURS FOR ONLY MEAGER WAGES.

MORE OFTEN THAN NOT, YOU

WOULD NOT GET SOCIAL SECURITY,”

Fırat Yeşilçınar is a 30 years old economics graduate. He

works as an editor and correspondent on Medya Blok news

site.

Even though he hated the profession in the beginning,

Fırat nevertheless took his first steps in the form of documentary

shoots, wring columns, and reporng news about

rights. His venture into the profession was mostly

influenced by the stories of journalists reporng about

human rights. Even though he reports other news as well,

most of his efforts are focused on human rights issues. He

notes that working on human rights is a difficult task, that

the job puts one on a collusion course with the state, and

that the journalists working in this field face the threat of

being taken into custody, or being killed. He adds that some

of his news brought him awards, and that one should just

take the risk if he wants to be worthy of the awards issued

in the name of Uğur Mumcu, Men Göktepe, or Musa

Anter.


ildiği yerden dolayı bu şekilde. Gerçek gazetecilik yapmak

için maddi olarak zorlansan da bir şekilde çalışıyorsun. Ana

akım dışında çalışıyorsan mesain fazla ve düşük ücretlere

çalışırsın, çoğu yerde sigortan olmaz. Aslında gazeteciliğin

bir mesaisi yok, Türkiye’de 7/24 akışı olan bir sektör.”

Fırat, şu anda sigortalı olarak çalışıyor ve basın iş kolunda

olan bir sendikaya üye.

Fırat, haber yaparken kendini rahat hissediyor, baskı

alnda hissetmiyor. Bugüne kadar kendisine hiçbir

otosansür uygulamadığını ama yapğı haberlere bazen

sansür uygulandığını beliryor. Haber yapmanın kendisi için

öğreci olduğunu, daha çok belgelerle haber yapğını,

yapğı haberlerle bilgisi olmayan alanlarda birçok kavramı

öğrendiğini, söylüyor.

Medya Blok internet sitesi farklı alanlarda çalışan küçük

bir ekiple 1.5 yıldır devam ediyor. Çoğu medya kuruluşunun

kapandığı zaman kurdukları sitede ve “alternafsiz değiliz”

sloganını kullanıyorlar. Fırat, Ohal’den dolayı kapalan

kurumlarda çalışan ve işsiz kalan arkadaşlarıyla birlikte, biraz

da ishdam oluşturmak için kurulduklarını anlayor.

Fırat, internet haberciliği bu kadar yaygın değilken çalışğı

gazetede, baskları haberin ertesi güne merakla beklendiğini

ama şu an bunun mümkün olmadığını, dijital mecraya

uyum sağlamak adına site haberciliğinin daha hızlı

olduğunu, söylüyor.

“SÜREKLI INTERNETIN BAŞINDA

OLMAK, TAKIPTE OLMAK, BU ÇOK

YORUCU BIR ŞEY. GÜNDE 9 SAATE, 10

SAATE ÇIKAN MESAILERIM OLUYOR-

DU,” Şükran Şençekiçer, 26 yaşında, Boğaziçi Siyaset

mezunu, Medyascope’te muhabir ve programcı olarak

çalışıyor.

Şükran, üniversite son sınıf öğrencisi iken Medyascope’te

çalışmaya başlıyor. Medyascope’un bir gazetecilik okulu

olduğunu, istediği haberleri kovalamak ve deneyimli gazetecilerle

birlikte çalışmak noktasında kendisini özgür hisset-

rdiğini, söylüyor Şükran.

“Ana akımda kalabalığın içinde kaybolmaktansa, burada

istediğin her alan açık oluyor sana, istediğin haberi yaz,

kamera önüne çıkmak isyorsan çık, istediğin kişiyle röportaj

yap. Hem de normalde ulaşamayacağın, tanışamayacağın

çok deneyimli gazetecilerle birebir ileşim kurup, yanyana

çalışıyorsun, bu çok öğreci.”

Şükran, 140 journos’un sosyal medya yöneminde de

çalış. Akf olarak çalışğı dönemde yoğun çalışma saatleri

ve son dakika haberciliği yapmanın işini stresli hale gerdiğini,

söylüyor. “Sürekli internen başında olmak, takipte

olmak, bu çok yorucu bir şey. Günde 9 saate, 10 saate çıkan

mesailerim oluyordu.”

Şükran, Medyascope’taki hiyerarşisiz çalışma ortamından,

çalışma saatleri ve çalışma koşullarından memnun.

Çalışğı kurumdan içerik olarak memnun olmasına rağmen,

teknik olarak iyileşrmelerin işlerini daha iyi hale gereceğini,

ifade ediyor. Yine de bunun maddi olarak kurumu

zorlayacağının da farkında.

“BIR INSANIN POTANSIYELINI

GÖRMEK IÇIN 2 YIL BAKILIR

MI?”

“IS IT SENSIBLE TO HAVE A 2-YEAR TRIAL

PERIOD JUST TO SEE THE POTENTIAL

OF A PERSON?”

Nong the financial difficules associated with working in

an opposion media organizaon, Fırat had the following to

say:

“The majority of the media organizaons which stand in

opposion and which raise their voice against the government,

cannot earn much. Such newspapers don’t sell much.

Such media agencies don’t receive enough clicks. In other

words, you have to work without social security or insurance.

That modus operandi is not enforced by the organiza-

ons themselves. They are forced to work that way. To

engage in true journalism, you have to work somehow, even

if you face hardships. If you are employed somewhere other

than mainstream media, you have to work long hours for

only meager wages. More oen than not, you would not get

social security. There are no official work hours for journalists.

It is an industry that is required to work 7/24 in Turkey.”

At the moment Fırat is employed with social security, and

is a member of a union for media laborers.

Fırat feels comfortable and free from pressure as he

simply reports news. He is also quick to note that he never

resorted to self-censorship, while some news he reported

became the object of censorship by the authories. To him,

reporng news is a didacc experience, based mostly on

concrete documents, through a process where he got

acquainted with many concepts he previously been foreign

to.

Medya Blok web site’s journey connues for 1.5 years

now, with a small team covering a multude of interests.

“We are not unrivaled” is the slogan of the site they set up

at a me where many media agencies had been shung

their doors for good. Fırat says that one of the goals for

seng up the site was to create some employment opportunies

for a group of friends who had been employed at

news organizaons closed due to the state of emergency.

Fırat notes how the readers were impaent to read the

news they printed on the next day’s issue, before the advent

of internet news media, and adds that is simply not an

opon today, and news sites represent the faster opon in

terms of keeping up with the digital technology.

“STAYING ONLINE AT ALL TIMES,

KEEPING UP WITH THE DEVELOPMENT,

IS TRULY TIRING. I HAD TO WORK 9

OR 10 HOURS OVERTIME ON SOME

DAYS,” Şükran Şençekiçer is a 26 years old graduate of

Boğaziçi University, Department of Polical Science. She

works at Medyascope, as a reporter and programmer.

Şükran began her work at Medyascope in her last year of

studies at the university. To her, Medyascope is a school of

journalism, making her feel free to chase the news of her

desire, while working with experienced journalists.

“Instead of geng lost in the crowds of mainstream

media, here you have free reign over any issue you desire.

You are free to write any news you like, to get in front of a

camera if you like, have an interview with any person you

choose. And you get to have direct contact with very experienced

journalists who would normally be out of reach for

you. Working side-by-side with them is a very educaonal

experience.

Şükran also worked in social media management of

140journos. She says that in busy mes, the long work hours

and the need to deliver the breaking news as soon as possible

makes the work a stressful one. “Staying online at all

mes, keeping up with the development, is truly ring. I had

to work 9 or 10 hours overme on some days.”

On the other hand, Şükran is happy with the lack of

hierarchy, the flexible work hours, and the condions of

work at Medyascope. Yet, she says that a number of technical

improvements could make the place even beer, given

the right content is available already. She nonetheless is

aware of the financial strains such changes could impose.

18

Similar magazines