01.08.2019 Views

agkyra_76-2013

Create successful ePaper yourself

Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.

Δ Ι Μ Η Ν Ι Α Ι Α Ε Κ Δ Ο Σ Η Ι Ε Ρ Α Σ Μ Η Τ Ρ Ο Π Ο Λ Ε Ω Σ Ι Ε Ρ Α Π Υ Τ Ν Η Σ Κ Α Ι Σ Η Τ Ε Ι Α Σ

Ἄγκυρα

Ἐλπίδος

Π Ε Ρ Ι Ο Δ Ο Σ Β ΄ Τ Ε Υ Χ Ο Σ 7 6 Σ Ε Π Τ Ε Μ Β Ρ Ι Ο Σ - Ο Κ Τ Ω Β Ρ Ι Ο Σ 2 0 1 3


Περιεχόμενα

Κρίσις καί Ἐπίκρισις,

τῆς Α.Θ.Π. τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριάρχου κ.κ. Βαρθολομαίου, ...................... 3-6

Μήνυμα γιά τήν Ἔναρξη τοῦ Νέου Σχολικοῦ Ἔτους,

τοῦ Σεβ. Μητροπολίτου Ἱεραπύτνης καί Σητείας κ.κ. Εὐγενίου, ..................... 7

Παροιμιώδεις ἐκφράσεις ἀπό τά λειτουργικά κείμενα τῆς Ἐκκλησίας,

Ἰωάννου Μπουρμπουράκη ................................................................................... 8-11

Ἀθυμία - Ἀκηδία - Χαρά ἐν Κυρίῳ,

Ἀποστόλου Ν. Μπουρνέλη .................................................................................. 12-17

Συνθήκη Σεβρῶν, Ἀνακωχή Μουδανιῶν, Συνθήκη Λωζάνης,

Γεωργίου Ἀλεβίζου ................................................................................................ 18-24

Μιά καλλιτεχνική ὄαση,

Στυλιανοῦ π. Ἐμμ. Χατζάκη .................................................................................. 25-28

Ἱερομόναχος Ἀνανίας Χουρδάκης,

Ἀριστοφάνους Χουρδάκη ..................................................................................... 29-35

Προσκυνηματική ἐκδρομή σέ Αἴγινα, Ἀττική, Πελοπόννησο καί Σπέτσες,

Χρυσούλας Χαλέπη-Σπανουδάκη ....................................................................... 36-41

Θρησκεία καί Ἱστορία,

Παναγιώτου Σπάρου ............................................................................................. 42-43

Πρωτολογία καί ἐσχατολογία στό ἔργο τοῦ Μεγάλου Ἀθανασίου,

Δημητρίου Π. Λυκούδη ........................................................................................ 44-45

Ἀπό τή ζωή τῆς Μητέρας Ἐκκλησίας Κωνσταντινουπόλεως, ........................ 46-49

Ἀπό τή ζωή τῆς Τοπικῆς Ἐκκλησίας, .................................................................. 50-63

Ἄγκυρα Ἐλπίδος

Διμηνιαῖο Ὀρθόδοξο Περιοδικό τῆς Ἱερᾶς Μητροπόλεως Ἱεραπύτνης καί Σητείας.

Περιόδος Β΄, Τεῦχος 76, Σεπτέμβριος - Ὀκτώβριος 2013.

Ἰδιοκτήτης: Ἱερά Μητρόπολις Ἱεραπύτνης καί Σητείας.

Ἐκδότης-Διευθυντής, Ὑπεύθυνος κατά νόμο: Ὁ Σεβ. Μητροπολίτης Ἱεραπύτνης

καί Σητείας κ. Εὐγένιος.

Ἠλεκτρονική στοιχειοθεσία: Σταῦρος Κακοδειπνάκης, Γραμματεύς Ἱ. Μητροπόλεως.

Ἐπιμέλεια ὕλης, ἠλεκτρονική σελιδοποίηση, προετοιμασία ἐκτύπωσης: Ἀρχιμ. Κύριλλος

Διαμαντάκης, Πρωτοσύγκελλος Ἱ. Μητροπόλεως Ἱεραπύτνης καί Σητείας.

Διεύθυνση: Φιλοθέου Α΄ 8, 722 00 Ἱεράπετρα. Τηλέφωνο: 28420 22400/22786,

FAX: 28420 89653 / Web Site: www.imis.gr / E-mail: angira@otenet.gr

Κωδικός Ταχυδρομείου: 6155. Ἐκτύπωση: Γραφικές Τέχνες «ΤΥΠΟΚΡΕΤΑ», Ἡράκλειο,

τηλ. 2810380886.

Τό περιοδικό ἀποστέλλεται δωρεάν. Προαιρετικές εἰσφορές καί ἐμβάσματα.

Ἐξώφυλλο: Ὁ Ἅγιος Ἰωάννης ὁ Θεολόγος· φορητή εἰκόνα, δεῖγμα λαϊκῆς τέχνης, πού φυλάσσεται στό Ἐκκλησιαστικό

Μουσεῖο τῆς Ἱερᾶς Σταυροπηγιακῆς Μονῆς Παναγίας Ἀκρωτηριανῆς Τοπλοῦ Σητείας· 18ος αἰ.

Ὀπισθόφυλλο: Τό Μοναστήριον τῆς Κυρίας ἡμῶν Ἀκρωτηριανῆς. Σχηματική ἀναπαράσταση τῆς

Μονῆς Τοπλοῦ, ἡ ὁποία προσφέρει τή μοναδική μαρτυρία τῆς ἀρχιτεκτονικῆς μορφῆς της κατά τό δεύτερο

ἥμισυ τοῦ 18ου αἰ., ἐξαίροντας καί τόν φρουριακό χαρακτήρα τοῦ μοναδικοῦ συγκροτήματος,

πού διατηρεῖται ἀκόμη ἀκέραιο. Σέ μικρογράμματη γραφή καί μέ ἀρίθμηση ὑπομνηματίζονται οἱ χῶροι

τῆς Μονῆς καθώς καί ἡ χρήση τους· λεπτομέρεια ἀπό τήν εἰκόνα τοῦ 1771 Ρόδον τό Ἀμάραντον, ΧΕΙΡ

CΤΑΜΑΤΙΟΥ ΚΡΗΤΟΣ, ἀπό τό ἴδιο Μουσεῖο.

Τό περιοδικό ἐκδίδεται μέ τή χορηγία τοῦ Κοινωφελοῦς Ἐκκλησιαστικοῦ Ἱδρύματος τῆς

Ἱερᾶς Μητροπόλεως Ἱεραπύτνης καί Σητείας «ΠΑΝΑΓΙΑ Η ΑΚΡΩΤΗΡΙΑΝΗ».

σελ.

2


Κρίσις καί Ἐπίκρισις

τῆς Α.Θ.Π. τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριάρχου

κ.κ. Βαρθολομαίου

•••

Ἱερώτατε Μητροπολῖτα Θεσσαλονίκης κύριε Ἄνθιμε καὶ λοιποὶ

ἀδελφοὶ Ἱεράρχαι*,

Ἐλλογιμώτατοι κύριoı Πρυτὰνεις καὶ κύριοι Καθηγηταί,

Φίλοι φοιτηταὶ καὶ φοιτήτριαι,

Ἀδελφοὶ καὶ τέκνα ἐν Κυρίῳ,

«Παντὶ πράγματί ἐστι καιρὸς καὶ κρίσις» (Ἐκκλ. 8,6).

Μὲ πολλὴν χαρὰν διὰ πολλοστὴν φορὰν σᾶς ἀπευθύνομεν

ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου τὸν ὁλοκάρδιον χαιρετισμόν μας

καὶ τὴν πατρικὴν καὶ Πατριαρχικὴν εὐλογίαν μας. Σᾶς εὐχαριστοῦμεν

ἐκ βάθους καρδίας διὰ τὴν τιμητικὴν πρόσκλησίν

σας ὅπως σᾶς ἀπευθύνωμεν τὸν λόγον. Σᾶς εὐχαριστοῦμεν ἐπίσης διὰ

τὰς τιμητικὰς ἐκδηλώσεις σας πρὸς τὸ πρόσωπον τῆς ἡμετέρας Μετριότητος,

τὰς ὁποίας θεωροῦμεν καὶ ἐκλαμβάνομεν ὡς ἐκδηλώσεις

σεβασμοῦ πρὸς τὸν Θεσμὸν τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου καὶ ὡς

τὴν ἀναγνώρισιν καὶ ἐκτίμησιν τῆς προσφορᾶς του πρὸς τὴν Ἐκκλησίαν

καὶ τὴν κοινωνίαν γενικώτερον.

Ἡ ἐν πολλοῖς τεταραγμένη καὶ ἐξαιρετικῶς ἀνώμαλος κατάστασις

τῆς ἀνθρωπότητος κατὰ τὴν περίοδον ταύτην μᾶς παρακινεῖ νὰ σᾶς

καταστήσωμεν κοινωνοὺς ὡρισμένων σκέψεων ἡμῶν ἐπὶ τοῦ θέματος Κρίσις καὶ Ἐπίκρισις.

Ἐν πρώτοις, ἐπειδὴ κατὰ τοὺς ἀρχαίους, τοὺς κατὰ τὸ πλεῖστον δεδικαιωμένους διὰ τὰς κρίσεις

των, «ἀρχὴ σοφίας ἡ τῶν ὀνομάτων ἐπίσκεψις», ὀφείλομεν νὰ προσδιορίσωμεν δι᾿ ὀλίγων

τὴν ἔννοιαν τῶν ὅρων τούτων.

Λέγοντες κρίσιν νοοῦμεν τὴν κρίσιμον κατάστασιν τῶν ἀνθρωπίνων κοινωνιῶν καὶ τὴν ρευστότητα

μὲ ἄδηλον κατάληξιν τῶν διαφόρων σχέσεων τῶν ἀνθρώπων μεταξύ των καὶ τῶν περὶ

αὐτοὺς φυσικῶν ἢ περιβαλλοντικῶν συνθηκῶν.

Μὴ κρίσιμος εἶναι ἡ κατάστασις ὅταν ὅλα ἐργάζωνται ἁρμονικῶς. Ἀσφαλῶς ὑπάρχουν διαφορετικαὶ

ἐκτιμήσεις περὶ τῆς ἁρμονικότητος τῶν συμβαινόντων. Ἀσφαλῶς ὑπάρχουν ἄνθρωποι

οἱ ὁποῖοι κρίνουν εὐνοϊκῶς τὰς ἀνθρωποσφαγὰς καὶ τὰς ἀνθρωποθυσίας καὶ διὰ τοῦτο πολλάκις

προκαλοῦν αὐτάς. Ἀρέσκονται νὰ προκαλοῦν πόνον καὶ ὀδύνην. Ἀλλά, βεβαίως, ὁ ὀρθῶς

σκεπτόμενος ἄνθρωπος δὲν δύναται νὰ συμφωνήσῃ μετ᾿ αὐτῶν, διότι ἔχει τὴν ἐσωτερικὴν πληροφόρησιν

ὅτι ἁρμονικὴ εἶναι ἡ λειτουργία τῶν ζώντων καὶ τῶν ἀψύχων στοιχείων τῆς δημιουργίας,

μόνον ὅταν προκαλοῦν χαρὰν καὶ ἀγαλλίασιν εἰς τὰ ὄντα, καὶ δὴ τὰ λογικά.

Ὅλοι γνωρίζομεν ὅτι κατὰ τὴν σύγχρονον ἐποχὴν ἔχει κορυφωθῆ ὁ ἀπόηχος μιᾶς βροντώδους

δυσαρμονίας καὶ ὅτι λαοὶ καὶ πολιτισμοὶ ἵστανται ἀντιμέτωποι πρὸς ἀλλήλους, μὲ τὸ δάκτυλον,

κατὰ τὸ δὴ λεγόμενον, εἰς τὴν σκανδάλην. Ὅλοι βλέπομεν τὴν διαφορὰν μεταξὺ τῶν πλουσίων

*Ὁμιλία τῆς Α.Θ.Π. τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριάρχου κ.κ. Βαρθολομαίου κατά τήν τελετήν ἐπιδόσεως

πρός αὐτόν ὑπό τῶν Πρυτανικῶν Ἀρχῶν καί τῆς Συγκλήτου τοῦ Α.Π.Θ. τῆς Ἀνωτάτης

Τιμητικῆς Διακρίσεως «ΑΓΙΟΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ»· Θεσσαλονίκη, 23 Ὀκτωβρίου 2013.

3


Ἄγκυρα Ἐλπίδος

καὶ τῶν πτωχῶν νὰ αὐξάνηται καὶ τὴν δύναμιν τῶν δυνατῶν νὰ ἀφαιρῇ τὸ ἐλάχιστον ὑπόλοιπον

δυνάμεως ἀπὸ τοὺς ἀδυνάτους.

Εἶναι, λοιπόν, προφανές, ὅτι διερχόμεθα περίοδον κρίσεως, περίοδον δυσλειτουργίας τῶν κοινωνιῶν,

περίοδον ρευστὴν μὲ ἀβεβαίαν ἐξέλιξιν.

Ὁ δυσμενὴς σχολιασμὸς τῆς καταστάσεως αὐτῆς, ἤτοι ἡ ἐπίκρισις τῶν συμβαινόντων, εἶναι φαινόμενον

γενικὸν καὶ εὔκολον. Ὁ λόγος τοῦ Δημοσθένους «τὸ μὲν οὖν ἐπιτιμᾶν ἴσως φήσαι τις

ἂν ράδιον καὶ παντὸς εἶναι» (Ὀλυνθιακὸς Α΄, 16) ἔχει γενικωτάτην ἐφαρμογήν. Πάντες οἱ ἐχέφρονες

καταδικάζουν τὴν κατάστασιν, ἀλλὰ αὐτὸ δὲν ἀρκεῖ. Χρειάζεται νὰ ἀνεύρωμεν τὰ αἴτια

τῆς ἐκτροπῆς, τῆς δυσαρμονίας, τῆς δυσλειτουργίας καὶ νὰ προτείνωμεν τὴν λύσιν. Ὡς λέγει πάλιν

ὁ Δημοσθένης, «τὸ δ᾿ ὑπὲρ τῶν παρόντων ὅ,τι δεῖ πράττειν ἀποφαίνεσθαι, τοῦτ᾿ εἶναι συμβούλου»

(ἔνθ. ἀν.). Ἀλλὰ ποῖος ἐν προκειμένῳ εἶναι ὁ σύμβουλός μας καὶ ποία ἡ συμβουλή του;

Καθ᾿ ἡμᾶς ἀψευδής σύμβουλος εἶναι ὁ λόγος τοῦ Θεοῦ, ὁ λόγος τῆς Ὀρθοδόξου Χριστιανικῆς

Ἐκκλησίας. Ἔχομεν τὴν βεβαιότητα ὅτι διὰ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ λόγου τοῦ Θεοῦ δύνανται νὰ ἐπιλυθοῦν

ὅλα τὰ προβλήματα τῆς ἀνθρωπότητος, τὰ ὁποῖα προκαλοῦν τὴν παροῦσαν κρίσιμον

δυσαρμονίαν.

Θὰ φέρωμεν δύο παραδείγματα: τὸ πρῶτον, ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς διὰ τῆς θείας δυνάμεως

Αὐτοῦ ἔχει πολλαπλασιάσει πέντε ἄρτους καὶ δύο ἰχθύας τόσον ὥστε νὰ χορτάσῃ δι᾿

αὐτῶν τὸ μέγα συγκεντρωμένον πλῆθος τῶν πέντε χιλιάδων ἀνδρῶν καὶ ἀνάλογον γυναικῶν

καὶ παιδίων. Τὸ πλῆθος ἔχει χορτασθῆ καὶ ἀπέρχεται καὶ ὁ Κύριος δίδει ἐντολὴν νὰ περισυλλεγοῦν

τὰ περισσεύματα τῶν κλασμάτων, ὅσα δὲν κατηνάλωσε τὸ χορτασμένον πλῆθος, «ἵνα μή

τι ἀπόληται» (Ἰωάν. ς΄, 13). Εἶναι πασίδηλον, ὅτι ὁ Κύριος καταδικάζει τὴν σπατάλην, καταδικάζει

τὴν καταστροφὴν τῶν προϊόντων, ἀκόμη καὶ ὅταν αὐτὰ δὲν εἶναι προϊόντα τοῦ ἀνθρωπίνου

κόπου ἀλλὰ προϊόντα τῆς θείας δυνάμεως.

Εἰς τὴν ἐποχήν μας, καὶ ἐνῷ μεγάλα πλήθη στεροῦνται στοιχειώδους τροφῆς, τεράστιαι ποσότητες

αὐτῆς, ὅσας ἀναφέρουν αἱ διεθνεῖς στατιστικαί, καταστρέφονται διὰ λόγους ἠθικῶς ἐπικριτέους,

ὡς ἡ ἐλάττωσις τῆς προσφορᾶς πρὸς διατήρησιν τῆς ὑψηλῆς τιμῆς τοῦ προϊόντος ἢ

ἡ ποιοτικὴ ἐπιλογὴ καὶ καταστροφὴ τῶν εἰς τὴν ἐμφάνισιν ἐλαφρῶς ἐλαττωματικῶν τοιούτων

καὶ ἄλλοι συναφεῖς λόγοι∙ ἐνῷ θὰ ἠδύναντο ταῦτα νὰ διατεθοῦν εἰς τοὺς οἰκονομικῶς ἀσθενεστέρους.

Κατ᾿ αὐτὸν τὸν τρόπον, εἶναι πολὺ εὔκολον νὰ καλυφθοῦν αἱ διατροφικαὶ ἀνάγκαι τοῦ κατά

τινας ὑπερπληθυσμοῦ τῆς γῆς. Οὕτω πως ἡ ἐπὶ πολυτελοῦς μνημείου ἐκ γρανιτῶν διακήρυξις

τῶν γνωστῶν Georgia Guidestones, ὅτι ὁ πληθυσμὸς τῆς γῆς πρέπει νὰ μειωθῇ εἰς πεντακόσια

ἑκατομμύρια μόνον ἀνθρώπων, θὰ εἶχε διαγραφῇ ὡς ἀπάνθρωπος.

Τὸ δεύτερον παράδειγμα: εἰς τὴν Ἁγίαν Γραφὴν ἀναφέρεται «οὐ φιμώσεις βοῦν ἁλοῶντα» (Δευτ.

κε΄, 4), δηλαδὴ δὲν θὰ βάλῃς φίμωτρον εἰς τὸ βόδι, τὸ ὁποῖον ἁλωνίζει τὰ στάχυα. Ὁ Ἀπόστολος

Παῦλος ἑρμηνεύων τὸ ἐδάφιον τοῦτο διερωτᾶται: «Μὴ τῶν βοῶν μέλει τῷ Θεῷ;» (Α΄ Κορ.

θ΄, 9-10). Δηλαδή, μήπως τὸ ἐνδιαφέρον τοῦ Θεοῦ περιορίζεται μόνον εἰς τὴν διατροφὴν τῶν

βοδιῶν; Καὶ ἀπαντᾷ, ὅτι ἡ ἔννοια τῆς ἐντολῆς εἶναι ὅτι ὁ ἐργαζόμενος πρέπει νὰ τρέφηται ἀπὸ

τὸ προϊὸν τῆς ἐργασίας του. Ἐν ἄλλοις λόγοις, ὁ ἐργαζόμενος ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἀμείβηται ὅσον

ἀπαιτοῦν αἱ ἀνάγκαι αὐτοῦ.

Ἀτυχῶς, ἡ μεγάλης σημασίας ἀρχὴ αὕτη ἔχει ἀντικατασταθῆ εἰς τὴν ἐποχήν μας (ὄχι βεβαίως

εἰς ὅλας τὰς ἐποχάς) ἀπὸ τὴν ἀρχὴν τῆς προσφορᾶς καὶ τῆς ζητήσεως. Ἡ ὑπερπροσφορὰ ἐργασίας

μειώνει τὰς ἀμοιβὰς εἰς τὸ κατώτατον ὅριον τῆς ἀνάγκης βιολογικῆς ἐπιβιώσεως χωρὶς τὴν

δυνατότητα καλύψεως τῶν ὑπολοίπων ἀναγκῶν τοῦ ἐργαζομένου, ὡς ἡ ὑγεία, ἡ παιδεία, ἡ πνευματικὴ

καλλιέργεια, κλπ..

Εἶναι γνωστόν, ὅτι μεταξὺ τῶν ἀνθρώπων κυριαρχεῖ ἡ ἐπιθυμία τοῦ πλούτου, ἡ ὁποία εἶναι ἀκόρεστος.

Ἡ ἐπιθυμία αὐτὴ σκληρῶς ἐφαρμοζομένη εἶναι ἡ αἰτία τῶν πλείστων δεινῶν τῆς ἀνθρωπότητος.

Ἀσφαλῶς δὲν εἶναι ἐφικτὸν αὐτὴν τὴν στιγμὴν νὰ ἐξαλείψωμεν τὴν ἐπιθυμίαν ταύτην.

Εἶναι ὅμως σκόπιμον νὰ καταδείξωμεν ὅτι ὁ περισσότερον φιλάνθρωπος τρόπος κατανομῆς τῶν

4


Ἄγκυρα Ἐλπίδος

ἀγαθῶν ὠφελεῖ περισσότερον αὐτοὺς τούτους τοὺς πλεονέκτας. Ἡ οἰκονομικὴ μηχανὴ διὰ νὰ

ἐργασθῇ ἔχει ἀνάγκην δύο τινῶν: Πρῶτον, τῶν μέσων παραγωγῆς (ἐδάφους, κεφαλαίου ἐργασίας),

καί, δεύτερον, καταναλωτῶν, οἱ ὁποῖοι νὰ δύνανται νὰ ἀγοράσουν τὰ προϊόντα αὐτῆς. Ἡ

ἐργασία δὲν ἀρκεῖ νὰ παρέχηται εἰς ἐργοστάσιον διὰ νὰ παράγῃ τὰ προϊόντα. Ἀπαιτεῖται νὰ δίδῃ

εἰς τὸν ἐργαζόμενον τὴν οἰκονομικὴν δυνατότητα νὰ καταναλώσῃ τὰ προϊόντα. Διὰ τῆς καταναλώσεως,

ὁ μὲν ἐργαζόμενος ἀπολαμβάνει εἰς βαθμὸν ἱκανοποιητικὸν διὰ τὰς ἀνάγκας του τὰ

ἐν λόγῳ προϊόντα, ὁ δὲ εὔπορος παραγωγὸς τῶν προϊόντων ἀπολαμβάνει τὸ κέρδος ἐκ τῆς πωλήσεως

αὐτῶν εἰς τιμὴν ἀνωτέραν τοῦ κόστους τῆς παραγωγῆς. Μία κοινωνία μὲ ἄνεργα τὰ μέλη

της, οὔτε παράγει, οὔτε καταναλίσκει, οὔτε δημιουργεῖ πλοῦτον. Ἑπομένως, οἱ ἔχοντες συμφέρον

καὶ ἐπιθυμίαν νὰ ἀποκτήσουν πλοῦτον ὀφείλουν νὰ θέσουν εἰς κίνησιν τὰς ἐργατικὰς χεῖρας

καὶ νὰ δώσουν εἰς αὐτὰς τὴν οἰκονομικὴν δυνατὸτητα νὰ καταναλώσουν τὰ προϊόντα τῆς ἐργασίας

των.

Καθίσταται, λοιπόν, φανερόν, ὅτι ἡ οἰκονομικὴ κρίσις τὴν ὁποίαν ἀντιμετωπίζομεν κατὰ τὴν

ἐνεστῶσαν ἐποχὴν εἶναι ἐν τελικῇ ἀναλύσει κρίσις ἠθική. Διὰ τοῦτο καὶ ἀναζήτησις τῶν αἰωνίων

ἠθικῶν ἀξιῶν, ἡ ὁποία παραθεωρεῖται καὶ συμπνίγεται ἐντὸς τοῦ μηχανοκρατουμένου πολιτισμοῦ,

εἶναι κατ᾿ ἐξοχὴν ἐπίκαιρος, ἡ ἀναζήτησις, λέγομεν, ἠθικῶν ἀξιῶν.

***

Ἐν τούτοις, μολονότι ἡ οἰκονομικὴ κρίσις δὲν εἶναί τι τὸ πρωτοφανές, διότι κρίσεις τοῦ εἴδους

τούτου ἐμφανίζονται περιοδικῶς ἐν τῇ ἱστορίᾳ, ἡ σημερινὴ κρίσις, μὲ τὴν μορφὴν καὶ τὴν ἔκτασιν

τὰς ὁποίας προσλαμβάνει, θὰ ἠδύνατο μᾶλλον νὰ χαρακτηρισθῇ πρωτοφανής. Ἀλλὰ καὶ ἡ

οἰκολογικὴ κρίσις, μολονότι καὶ αὕτη ἐμφανίζει περιοδικότητά τινα ἐν τῇ ἱστορίᾳ τῆς φύσεως,

εἶναι σήμερον, μὲ τὰ ἀνθρωπογενῆ της αἴτια, ὄντως πρωτοφανής.

Σήμερον, ἀληθῶς, θίγονται καὶ ἀνατρέπονται θεμελιώδεις θεσμοὶ τῆς κοινωνικῆς καὶ οἰκογενειακῆς

ζωῆς. Παραθεωροῦνται οὐσιώδεις ἀλήθειαι τῆς χριστιανικῆς πίστεως, αἱ ὁποῖαι, σὺν τοῖς

ἄλλοις, κατέστησαν ἱκανὴν τὴν κοινωνίαν μας νὰ ἀναγνωρίζῃ καὶ νὰ στηρίζῃ τὴν ἐλευθερίαν

τῆς γνώμης, τὴν φιλαλληλίαν, τὴν ἀλληλεγγύην καὶ τὴν ἀνεκτικότητα. Ὡς ἐκ τούτου, εἶναι τελείως

ἄδικος ἡ ἀπεμπόλησις καὶ πολλῷ μᾶλλον ἡ καταπολέμησις τῶν χριστιανικῶν ἀξιῶν αἱ ὁποῖαι

ἐκαλλιεργήθησαν καὶ προεβλήθησαν ἐντὸς τοῦ πνεύματος αὐτοῦ, καὶ δὴ τῆς Ὀρθοδοξίας. Ἀκριβῶς

δὲ ἡ σημερινὴ κρίσις ὀφείλει νὰ φέρῃ ἐπὶ τάπητος τὴν ἀπροκατάληπτον θεώρησιν, ἀξιολόγησιν

καὶ δημιουργικὴν ἐφαρμογὴν αὐτῶν, τῶν χριστιανικῶν ἀξιῶν.

Δύναται καὶ ὀφείλει ἀσφαλῶς ὁ καθεὶς νὰ προσεγγίζῃ καὶ νὰ ἀντιμετωπίζῃ κατὰ τὴν εἰδικότητα

καὶ τὸ μερίδιον τῆς εὐθύνης αὐτοῦ τὰς κρίσεις αὐτάς, ὑπὸ ἰδιαιτέραν τινά ὀπτικὴν γωνίαν.

Ἀπὸ τῆς ἡμετέρας σκοπιᾶς καὶ τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου κρίνομεν ὅτι ἐκεῖνο ὅπερ θὰ τοποθετήσῃ

ἐπὶ ἀσφαλοῦς βάθρου τὴν ἔρευναν καὶ θὰ καταστήσῃ ὄντως δημιουργικὴν τὴν προσπάθειαν

πρὸς ἀντιμετώπισιν τῆς κρίσεως εἶναι ἡ ἐπισήμανσις τῆς πνευματικῆς προελεύσεως

αὐτῆς.

Εὔστοχον ἀπόσπασμα τῆς ἡμετέρας παιδείας καὶ σοφίας λέγει: «Νοῦς ὁρᾷ καὶ νοῦς ἀκούει, τἆλλα

τυφλὰ καὶ κωφά» (Ὁμήρου Ὀδύσσεια, Ν 255). Ἡ ὅρασις, ἡ ἀκοὴ καὶ ὅλαι αἱ αἰσθήσεις τοῦ ἀνθρώπου

ἀναφέρονται εἰς τὸν νοῦν του καὶ κατευθύνονται ὑπ᾿ αὐτοῦ (τοῦ νοός). Δὲν εἶναι ἀρκετὴ

μόνον ἡ ὑγεία τῶν αἰσθήσεων. Ἀπαραίτητος κυρίως εἶναι ἡ ὑγεία τοῦ νοῦ. Ὅταν ὁ νοῦς εἶναι ὑγιής,

τότε καὶ αἱ αἰσθήσεις λειτουργοῦν ὀρθῶς καὶ ἐκπληρώνουν τὴν ἀποστολὴν αὐτῶν. Ὅταν ὅμως

ὁ νοῦς δὲν εἶναι ὑγιής, τότε καὶ αἱ ὑγιεῖς ἀκόμη αἰσθήσεις δὲν δύνανται νὰ λειτουργήσουν ὀρθῶς.

Εἰς ὕμνον τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας μας παρουσιάζεται ὁ ἄνθρωπος νὰ ἀπευθύνηται πρὸς

τὸν Θεὸν ἐξομολογητικῶς καὶ νὰ προσεύχηται: «Γέγονα... μολυσμὸς ἀέρος καὶ γῆς καὶ ὑδάτων»

(Στιχηρὸν Ἑσπερινοῦ Δευτέρας, ἦχος βαρύς). Ὁ εὐσυνείδητος ἄνθρωπος αἰσθάνεται ὅτι μὲ τὰς

ἁμαρτίας του, τὰ πάθη του, τὰς παρὰ φύσιν ἐνίοτε ἐκτροπάς, δὲν μολύνει μόνον τὴν ψυχὴν καὶ

τὸ σῶμα του, ἀλλὰ γίνεται μολυσμὸς καὶ τοῦ φυσικοῦ περιβάλλοντός του, τῆς ἀτμοσφαίρας,

τῆς γῆς καὶ τῶν ὑδάτων.

Ὁ Ἅγιος Μάξιμος ὁ Ὁμολογητὴς διακρίνων τὰ πράγματα τῶν νοημάτων καὶ τὰ ἐμπαθῆ νοή-

5


Ἄγκυρα Ἐλπίδος

ματα γράφει: «Ἄλλο ἐστὶ πρᾶγμα, καὶ ἄλλο νόημα, ἄλλο πάθος καὶ ἄλλο ἐμπαθὲς νόημα». Πρᾶγμα

εἶναι ὁ ἀνήρ, ἡ γυνή, ὁ χρυσὸς κλπ. Νόημα εἶναι ἡ ἁπλῆ μνήμη πράγματός τινος. Πάθος εἶναι

ἡ ἄλογος φιλία ἢ τὸ ἄκριτον μίσος ἔναντί τινος τῶν προηγουμένων καὶ ἐμπαθὲς νόημα εἶναι «λογισμὸς

σύνθετος ἀπὸ πάθους καὶ νοήματος» (Μαξίμου Ὁμολογητοῦ, Κεφάλαια περὶ ἀγάπης, PG

90,1029AB).

Ὁ νοῦς τοῦ ἀνθρώπου μολύνεται, ὅταν ἀναμιγνύωνται τὰ νοήματα μὲ τὰ πάθη. Τὰ πάθη αἰχμαλωτίζουν

τὸν νοῦν, ἐμποδίζουν τὴν πνευματικήν του ἐλευθερίαν καὶ τὸν ἐγκλωβίζουν εἰς τὰ πράγματα.

Τοιουτοτρόπως δημιουργοῦνται αἱ ἐμπαθεῖς καταστάσεις, αἱ ὁποῖαι προκαλοῦν σύγχυσιν

εἰς τὸν ἄνθρωπον καὶ εἰς τὰς σχέσεις αὐτοῦ πρὸς τοὺς συνανθρώπους του. Ὁ νοῦς τοῦ ἀνθρώπου

παύει νὰ λειτουργῇ ὀρθῶς, ὑποδουλώνεται εἰς τὰς αἰσθήσεις καὶ γίνεται δοῦλος τῶν ἐμπαθῶν

λογισμῶν. Ἄνευ τῆς καθάρσεως τοῦ νοὸς ἀπὸ τῶν ἐμπαθῶν νοημάτων δὲν δύναται νὰ ἀναπτυχθῇ

ὀρθὴ σχέσις τοῦ ἀνθρώπου μὲ τὸν κόσμον καὶ τὰ πράγματα τοῦ κόσμου.

Κατὰ συνέπειαν, λοιπόν, καὶ ἡ ἀπαλλαγὴ τοῦ νοὸς ἐκ τῆς μολύνσεως δὲν δύναται νὰ πραγματοποιηθῇ

ἄνευ τῆς καθάρσεως τῶν λογισμῶν του καὶ τοῦ ἀπεγκλωβισμοῦ του ἐκ τῶν πραγμάτων.

Ὅταν ὁ νοῦς ἀποδεσμεύηται ἐκ τῶν πραγμάτων, ἐκ τοῦ βάρους δηλαδὴ τῶν ἐμπαθῶν

προσκολλήσεων, καὶ ἐπιστρέφει εἰς τὴν ἡγεμονικὴν θέσιν, ἡ ὁποία ἀνήκει εἰς αὐτόν, τότε ἐλευθερώνονται

καὶ τὰ νοήματα ἀπὸ τὰ πάθη. Τοιουτρόπως καθαρίζει ὁ νοῦς, ἀναδύονται ἀπαθεῖς

λογισμοὶ καὶ ἀποκαθίστανται ὀρθαὶ καὶ φυσιολογικαὶ σχέσεις μὲ τὸ κοινωνικὸν καὶ τὸ εὐρύτερον

περιβάλλον.

Δὲν δύναται κάποιος νὰ ἀντιμετωπίζῃ τὰ πράγματα μόνον ὠφελιμιστικῶς καὶ νὰ συμπεριφέρηται

ὀρθῶς ἀπέναντί των. Δὲν δύναται νὰ θεωρῇ τὸν συνάνθρωπον ὡς ἀντικείμενον ἐκμεταλλεύσεως

ἢ ὡς μέσον ἱκανοποιήσεως τῶν ἐπιθυμιῶν αὐτοῦ καὶ νὰ ἔχῃ ὀρθὰς σχέσεις μαζί του. Διὰ

νὰ βλέπῃ ὁ ἄνθρωπος καθαρῶς τὸν κόσμον καὶ νὰ ἔχῃ ὀρθὰς σχέσεις πρὸς τοὺς συνανθρώπους

του χρειάζεται νὰ καταπολεμήσῃ τὰ πάθη τὰ ὁποῖα μολύνουν τὰ νοήματά του: «Οὐ πρὸς τὰ πράγματα

ὁ νοῦς πολεμεῖ τοῦ θεοφιλοῦς, οὐδὲ πρὸς τὰ νοήματα, ἀλλὰ πρὸς τὰ πάθη τὰ τοῖς νοήμασι

συνεζευγμένα» (Μαξίμου Ὁμολογητοῦ, ἔνθ. ἀν., 40, PG 90, 1028D-1029A).

Καθίσταται, λοιπόν, φανερόν, ὅτι ἡ κρίσις τὴν ὁποίαν ἀνετιμετωπίζομεν κατὰ τὴν ἐνεστῶσαν

ἐποχὴν εἶναι ἐν τελικῇ ἀναλύσει κρίσις ἀνθρωπολογική. Διὰ τοῦτο καὶ αἱ ἀνθρωπιστικαὶ σπουδαί,

αἱ ὁποῖαι συγχνάκις παραθεωροῦνται καὶ συμπνίγονται ἐντὸς τοῦ μηχανοκρατουμένου πολιτισμοῦ

μας, εἶναι κατ᾿ ἐξοχὴν ἐπίκαιροι.

Ἰδιαιτέρως ἡ Μήτηρ Ἐκκλησία τῆς Κωνσταντινουπόλεως εὐχαριστεῖ τὸ Ἀριστοτέλειον Πανεπιστήμιον

Θεσσαλονίκης, ἐν τῷ ὁποίῳ ἐκαλλιεργήθησαν καὶ καλλιεργοῦνται ἐπὶ σειρὰν ἐτῶν

αἱ ἀνθρωπιστικαὶ σπουδαί.

Εὐχαριστοῦμεν θερμῶς τὴν Πρυτανείαν καὶ τὴν σύγκλητον τοῦ Πανεπιστημίου σας διὰ τὴν

καθιέρωσιν καὶ ἀπονομὴν εἰς τὴν ἡμετέραν Μετριότητα τὸ πρῶτον τῆς ἀνωτάτης τιμητικῆς διακρίσεως

αὐτοῦ, τοῦ μεταλλίου τοῦ πολιούχου τῆς Θεσσαλονίκης Ἁγίου Δημητρίου καὶ εὐχόμεθα

πατρικῶς πλουσίαν τὴν ἄνωθεν εὐλογίαν.

Οὕτω φρονοῦντες καὶ ἀξιολογοῦντες τὴν ἐνεστῶσαν ποικιλόμορφον κρίσιν, ἐξεθέσαμεν τὰς

σκέψεις μας εἰς ἑαυτοὺς καὶ ἀλλήλους, καὶ ἰδιαιτέρως εἰς σᾶς, τοὺς ἀγαπητοὺς φοιτητὰς καὶ τὰς

φοιτητρίας τοῦ Ἀριστοτελείου Πανεπιστημίου τῆς «περικλύτου» Θεσσαλονίκης, καὶ ὅλων τῶν

Πανεπιστημίων τῆς Ἑλλάδος, τοὺς μαθητὰς καὶ τὰς μαθητρίας, τὴν νέαν γενεάν, τὴν ἐλπίδα τοῦ

αὔριον καὶ τοῦ μέλλοντος τῆς ὁμαίμονος Ὀρθοδοξίας καὶ τοῦ Γένους μας, ἔχοντες ὑπ᾿ ὄψει ὅτι

«κρίσις ἀπότομος ἐν τοῖς ὑπερέχουσι γίνεται» (Σοφ. Σολ. ς΄, 5). Διερωτώμενοι μετὰ Ἰωάννου τοῦ

Χρυσοστόμου «πῶς ὁ τὰ ἑαυτοῦ μετὰ ἀκριβείας μὴ ἐπιστάμενος, τὰ ἄλλων δυνήσεται κρίνειν;»

(πρβλ. Εἰς Α΄Κορινθ. ΙΑ΄, P.G. 61, 90), σᾶς ἀπευθύνομεν τὸ ἀπόσταγμα τῆς ἐμπειρικῆς σοφίας

τοῦ Ἱεροῦ Πατρός «ὅταν ἡ κρίσις χωρὶς πάθους γίνηται, ἀδέκαστός ἐστι καὶ καθαρά» (Εἰς τὸν

Δαν. κεφ. Β΄, P.G.56, 205). Τότε μόνον εἶναι ἀληθὴς κρίσις καὶ ὄχι ἐπίκρισις.

Σᾶς εὐχαριστοῦμεν καὶ πάλιν καὶ πολλάκις.

6


Μήνυμα τοῦ Σεβ. Μητροπολίτου

Ἱεραπύτνης καί Σητείας κ.κ. Εὐγενίου

γιά τήν Ἔναρξη τοῦ Νέου Σχολικοῦ Ἔτους

13

Ἀγαπητά μου παιδιά,

Ηεὐλογία τοῦ Θεοῦ μέ τήν τελετή τοῦ μικροῦ Ἁγιασμοῦ σηματοδοτεῖ

καί φέτος τό ξεκίνημα τῆς νέας σχολικῆς χρονιᾶς.

Τό πρῶτο κουδούνι τῆς περιόδου σᾶς καλεῖ νά ζήσετε

τή χαρά, πού βρεθήκατε ὅλοι μαζί στήν αὐλή τοῦ Σχολείου,

Δάσκαλοι, Καθηγητές, Μαθητές καί Γονεῖς, ἀλλά καί τή χαρά τῆς

ἀληθινῆς μόρφωσης.

Ἀναμφισβήτητα τό Σχολεῖο εἶναι τό ἐργαστήρι τῆς μάθησης, τό ὁποῖο

μαζί μέ τό νοῦ καλλιεργεῖ καί διαπλάθει τήν ψυχή καί τό σῶμα τῶν

μαθητῶν. Ἡ ἐκπαίδευση δέν ἀποσκοπεῖ μόνο στήν πολυμάθεια μέ

τήν ἀπομνημόνευση μιᾶς σειρᾶς γνώσεων, ἀλλά ἐπιδιώκει τήν ἀνάπτυξη

τῆς κριτικής σκέψης καί τόν ἐμπλουτισμό τοῦ ψυχικοῦ κόσμου

τοῦ παιδιοῦ καί τοῦ ἔφηβου μέ οὐσιαστικές καί χρήσιμες ἐμπειρίες.

Ἔτσι διευρύνει τούς ὁρίζοντες τῶν μαθητῶν καί συμβάλλει στή δημιουργία

ὥριμων καί ἐλεύθερων πολιτῶν, σύμφωνα καί μέ τόν λόγο

τοῦ Κυρίου μας Ἰησοῦ Χριστοῦ «γνώσεσθε τήν ἀλήθειαν καί ἡ ἀλήθεια

ἐλευθερώσει ὑμᾶς» (Ἰω. 8,32).

Σταθερός στόχος ὅλων ὅσοι ἀσχολοῦνται μέ τήν ἐκπαιδευτική διαδικασία

πρέπει νά εἶναι ἡ δημιουργία ὁλοκληρωμένων προσωπικοτήτων μέ ὑψηλά ἰδανικά καί

μέ τίς ἀξίες τῆς Ἑλληνορθόδοξης Παιδείας μας. Μιᾶς Παιδείας ἀνθρωποπλαστικῆς καί ὄχι διανοητικῆς,

πού ἀναπτύσσει πολύπλευρα καί ἁρμονικά τίς πνευματικές καί ψυχικές δυνάμεις τῶν

μαθητῶν καί διαμορφώνει ὑπεύθυνους καί εὐσυνείδητους πολίτες μέ ἦθος, κοινωνικότητα καί

συνεργατικότητα. Ἡ σχολική ζωή εἶναι σημαντική, ὄχι μόνο γιατί παρέχει τίς ἀπαραίτητες γνώσεις

καί τούς μηχανισμούς κατάκτησής τους, ἀλλά κυρίως γιατί καλλιεργεῖ τό αἴσθημα τῆς συλλογικῆς-κοινωνικῆς

καί τῆς ἀτομικῆς εὐθύνης. Γι᾽ αὐτό ὁ Ἅγιος Κοσμᾶς ὁ Αἰτωλός ἔλεγε: «Καλύτερα

νά ἔχεις εἰς τήν χῶραν σου σχολεῖον ἑλληνικόν παρά νά ἔχης βρύσες καί ποταμούς, διατί

ἡ βρύσις ποτίζει τό σῶμα, τό δέ σχολεῖον ποτίζει τήν ψυχήν».

Σέ αὐτή, λοιπόν, τή νέα πορεία σας γιά τή μόρφωση, τήν κατάκτηση τῆς γνώσης καί τήν καλλιέργεια

τῶν ἰδιαίτερων δεξιοτήτων σας μέσα στό Σχολεῖο ἔχετε συμπαραστάτες τούς ἀξιόλογους

Δασκάλους καί τούς Καθηγητές σας, ἀλλά καί τούς ἀκούραστους γονεῖς σας, πού σᾶς στηρίζουν

καί σᾶς ἐνθαρρύνουν συνεχῶς. Ἔχετε, ἐπίσης, καί τίς προσευχές καί εὐλογίες τῆς τοπικῆς

μας Ἐκκλησίας καί ἐμένα προσωπικά, τοῦ Ποιμενάρχη σας, γιά ὑγεία, πρόοδο καί προκοπή. Ἐσεῖς

δέν ἔχετε νά φοβηθεῖτε τίποτα ἀρκεῖ νά ἀπαιτήσετε πρῶτα ἀπό τούς ἑαυτούς σας συνέπεια, ἐργατικότητα,

προσπάθεια, ὑψηλούς στόχους, ποιότητα καί ἦθος ζωῆς.

Γιατί πρέπει νά ξέρετε, ὅτι ὅποιος ἀποφασίζει νά θέσει στόχους καί νά λάβει μέ ὑπευθυνότητα

σοβαρές ἀποφάσεις, τήν ἴδια ὥρα τοῦ ἀνοίγει τό δρόμο καί τόν βοηθᾶ ὁ ἴδιος ὁ Θεός. Αὐτός

εὔχομαι νά φωτίζει καί νά ὁδηγεῖ τά βήματά σας στήν πρόοδο καί τήν ἀρετή.

Χαρούμενη, εὐλογημένη καί ἐποικοδομητική ἡ νέα σχολική χρονιά!

Ἱεράπετρα, 11 Σεπτεμβρίου 2013

Μέ ἀγάπη καί πατρικές εὐχές

Ο ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗΣ

† Ὁ Ἱεραπύτνης & Σητείας ΕΥΓΕΝΙΟΣ

7


Παροιμιώδεις ἐκφράσεις

ἀπό τά λειτουργικά κείμενα τῆς Ἐκκλησίας

Ἰωάννου Μπουρμπουράκη,

συνταξιούχου φιλολόγου καθηγητῆ

Οἱ παροιμιώδεις ἐκφράσεις εἶναι

σύντομες ρήσεις πού συνοψίζουν

ἐπιγραμματικά ἠθικές ἀντιλήψεις,

θρησκευτικές ἀλήθειες ἤ δοξασίες

τοῦ λαοῦ, πρακτικές διδαχές, ἀλήθειες ἀποδεκτές

ἀπό τή μακροχρόνια πείρα. Ἀποτελοῦν

ψήγματα πρακτικῆς σοφίας καί χρήσιμο κανόνα

καί ὁδηγό συμπεριφορᾶς.

Πηγή ἀνεξάντλητη παροιμιωδῶν ἐκφράσεων

εἶναι ἡ Ἁγία Γραφή καί τά λειτουργικά βιβλία

τῆς Ἐκκλησίας. Οἱ ἐκφράσεις αὐτές,

ὅπως π.χ. «δόξα τῷ Θεῷ» ἤ «φωνή βοῶντος

ἐν τῇ ἐρήμῳ», ἐπηρεάζουν καί διδάσκουν

τούς πιστούς, οἱ ὁποῖοι τίς χρησιμοποιοῦν στήν

καθομιλουμένη γλώσσα τῆς ἐποχῆς μας.

Τό βιβλίο τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης «Παροιμίαι

Σολομῶντος» εἶναι βιβλίο μέ γνῶμες σπουδαίων

ἀνδρῶν καί μάλιστα τοῦ Σολομῶντος,

τό ἄριστο τῆς διδακτικῆς ποίησης τῶν Ἑβραίων.

Ἀπό τόν 4ο αἰώνα πού καθιερώθηκε ἡ Θεία

Λειτουργία ἀπό τόν ἅγιο Ἰωάννη τόν Χρυσόστομο

καί κάθε φορά πού οἱ ἄνθρωποι αἰσθάνονταν

τήν ἀδικία τοῦ κάθε δυνατοῦ, τήν ἀβάστακτη

πίεση τοῦ κάθε κατακτητῆ καί τά πλήγματα

μιᾶς μοίρας σκληρῆς, ὅταν τέλος οἱ

ἄνθρωποι ζητοῦσαν τή βοήθεια τοῦ Θεοῦ, ἀπό

τήν πρόνοια τοῦ ὁποίου ἐξαρτοῦσαν τά ἀγαθά

τους ὅλα, κατέφευγαν ὑπό τήν σκέπη τῆς

τοῦ Χριστοῦ Ἐκκλησίας. Ἐκκλησιάζονταν συχνά

καί τά ἀκατάληπτα κείμενα τῆς Ἐκκλησίας

εὔφραιναν τήν ψυχή τους κι ἀπάλυναν τούς

πόνους τους.

Στήν κυρίως Ἑλλάδα στά χρόνια τῆς μακρᾶς

τουρκικῆς κατάκτησης ἐπικρατεῖ πνευματικό

σκοτάδι βαθύ. Στό τέλος, ὅταν πλέον ἦταν

ὁρατά τά συμπτώματα ἀποσύνθεσης τῆς πάλαι

ποτέ Ὀθωμανικῆς Αὐτοκρατορίας, ἐμφανίζονται

τά πρῶτα σημεῖα πνευματικοῦ φωτός.

Ὁ Ἀδαμάντιος Κοραῆς ἐπίστευε ὅτι ὁ ἀσφαλέστερος

δρόμος πρός τήν ἐλευθερία ἦταν ὁ

φωτισμός τοῦ γένους μέ τή βοήθεια τῆς προγονικῆς

του πνευματικῆς κληρονομίας. Νά γίνει

ὅμως αὐτό πότε καί πῶς;

Στήν Κρήτη κατά τήν Ἑνετική περίοδο τά παιδιά

τῶν Ἑνετῶν διδάσκονται τά φράγκικα καί

τά ρωμέϊκα. Παιδιά Κρητῶν πλουσίων σπουδάζουν

σέ Ἰταλικά Πανεπιστήμια καί ἐπιστρέφοντας

προσπαθοῦν στό τέλος τῆς Ἑνετικῆς

περιόδου νά ἱδρύσουν σχολεῖα, παράλληλα

μέ τίς μεγάλες πνευματικές ἑστίες

πού ὑπάρχουν στά μοναστήρια, ὅπου συνεχίζεται

ἡ Βυζαντινή παιδευτική παράδοση καί

ὅπου διδάσκονται τά παιδιά τήν Ὀκτώηχο καί

τό Ψαλτήρι. Ὑπάρχουν βιβλιοθῆκες, ἀντιγράφονται

χειρόγραφα ἀρχαίας Ἑλληνικῆς γραμματείας.

Ὁ ὑπόλοιπος λαός, ὁ πολύς λαός, εὑρίσκετο

σέ σκότος βαθύ.

Στά πρῶτα χρόνια μετά τήν Τουρκική κατάκτηση

τοῦ νησιοῦ ἐπικρατεῖ ἀπόλυτο πνευματικό

σκοτάδι. Μόνο πρός τό τέλος, καί περισσότερο

μετά τό 1878, ἱδρύονται σχολεῖα

Τουρκικά καί Ἑλληνικά περισσότερο στά

ἀστικά κέντρα.

Ὁ πολύς ἀγροτικός πληθυσμός ἐγκατεσπαρμένοι

σέ μικρούς καί ἀπομονωμένους

οἰκισμούς χωρίς μέσα συγκοινωνίας καί ἐπικοινωνίας

ζοῦν ἐν ἀναλφαβητισμῷ σέ πυκνό

σκοτάδι. Ὁ παπάς, ἐν πολλοῖς προσαρμοσμένος

μέ τήν ἐποχή του, καί ὁ ἀναγνώστης

γνωρίζουν νά διαβάζουν καί νά γράφουν.

Ὁ λαός πιεζόμενος φρικτά ἀπό τούς κατακτητές

εὑρίσκει καταφυγή στή δραστήρια

Ἐκκλησία. Ἐκκλησιάζεται συχνά, ὅσο τό ἐπιτρέπουν

οἱ πολλαπλές ἀσχολίες του καί τό ἐπιβάλλει

ἡ θρησκευτική του συνείδηση, ὅταν δέν

τό ἀπαγορεύει ὁ φόβος τοῦ ἀδίστακτου ἀνατολίτη

δυνάστη, πού καμμιά φορά ὁδηγεῖ καί

στόν ἐξισλαμισμό (Τουρκοκρητικοί).

Στό ἀναλφάβητο ἐκκλησίασμα τά γράμματα

τῆς Ἐκκλησίας ἠχοῦν ὡς λόγοι ἀπαντοχῆς

καί ἐλπίδας, ἐν πολλοῖς βέβαια ἀκατάληπτοι,

κι ἐγγίζουν περισσότερο τήν ψυχή καί τήν καρ-

8


Ἄγκυρα Ἐλπίδος

διά τους παρά τόν ἀπαίδευτο νοῦ τους. Τά τροπάρια

τῆς Ὀκτωήχου, τοῦ Μηναίου καί τῶν

ἄλλων ἐκκλησιαστικῶν βιβλίων ἀποτελοῦν

πηγή παιδείας. Πολλά τροπάρια ἔχουν ἀποστηθίσει

καί ἀποτελοῦν γι᾿ αὐτούς κανόνες

ἠθικῆς ἀγωγῆς. Πολλές φράσεις ἔχουν ἀποκολλήσει

ἀπό τά κείμενα, τίς προβάλλουν ὡς

γενικές ἀποδεκτές ἀλήθειες καί τίς κατέστησαν

παροιμιώδεις ἐκφράσεις μέ τήν ἐπανάληψη

καί τήν προβολή τους στίς καθημερινές συζητήσεις

τους. Αὐτό προσδίδει καί ἕνα σχετικό

βάρος στόν ἁπλό, στόν ἁπλοϊκό λόγο

τους «ἐπαιρόμενοι καί θυμοσοφοῦντες». Ἔτσι

ἔγιναν κοινόν κτῆμα οἱ παροιμιώδεις αὐτές

ἐκφράσεις, ἐλέγοντο συχνότερα παλαιότερα,

λέγονται καί σήμερα καί θά λέγονται, ἄς

ἐλπίσουμε, καί αὔριο.

Τή Μεγάλη Ἑβδομάδα ὁ ἐκκλησιασμός ἦταν

καθολικός καί «ἐν κατανύξει».

Οἱ παρακάτω παροιμιώδεις ἐκφράσεις προέρχονται

ἀπό τήν ἀκολουθία τῆς Μεγάλης

Πέμπτης:

-«(ταῦτα ἐντέλλομαι ὑμῖν ἵνα) ἀγαπᾶτε ἀλλήλους»,

Α΄ Εὐαγγέλιον, κατά Ἰωάννην (Ἰω.

13,34).

-«ὁ δέ παράνομος Ἰούδας οὐκ ἠβουλήθη συνιέναι»,

Γ΄ Ἀντίφωνο μετά τό Α΄ Εὐαγγέλιο.

-«γρηγορεῖτε καί προσεύχεσθε», ἐπίσης Γ΄

Ἀντίφωνο (Μαρκ. 14,38).

-«μετά φανῶν καί λαμπάδων», Β΄ Εὐαγγέλιον,

κατά Ἰωάννην (Ἰω. 18,3).

-«βάλε τήν μάχαιραν εἰς τήν θήκην», Β΄Εὐαγγέλιον

(Ἰω. 18,11).

-«ἤγγικεν ἡ ὥρα», Ε΄ Ἀντίφωνο (Ματθ.

26,45).

-«διέρρηξε τά ἱμάτια αὐτοῦ», Γ΄ Εὐαγγέλιο,

κατά Ματθαῖον (Ματθ. 26,65).

-«τό μέν πνεῦμα πρόθυμον ἡ δέ σάρξ ἀσθενής»,

Θ΄ Ἀντίφωνο (Ματθ. 26,11).

-«ἴδε (ἰδού) ὁ ἄνθρωπος», Δ΄ Εὐαγγέλιον, κατά

Ἰωάννην (Ἰω. 19,5).

-«ἆρον, ἆρον (σταύρωσον αὐτόν)», Δ΄ Εὐαγγέλιον

(Ἰω. 19,15).

-«ἀντί τοῦ μάννα χολήν», ΙΒ΄ Ἀντίφωνο.

-«ἀπελθών ἀπήγξατο» (ὁ Ἰούδας), Ε΄ Εὐαγγέλιο,

κατά Ματθαῖον (Ματθ. 27,5).

-«μᾶλλον θόρυβος γίγνεται», Ε΄ Εὐαγγέλιο,

κατά Ματθαῖον (Ματθ. 27,24).

-«νίπτω τάς χεῖρας μου», Ε΄ Εὐαγγέλιο, κατά

Ματθαῖον

( Μ α τ θ .

27,24).

-«κρανίου

τόπος», ΣΤ΄

Εὐαγγέλιο,

κατά Ματθ

α ῖ ο ν

( Μ α τ θ .

27,33).

-«διεμερίσαντο

τά

ἱμάτιά μου

ἑ αυτο ῖ ς » ,

Προκείμενον

(Ματθ.

27,35).

-«τετέλεσται», Θ΄ Εὐαγγέλιο, κατά Ἰωάννην

(Ἰω. 19,30).

-«ὁ ἑωρακώς μεμαρτύρηκε», Θ΄Εὐαγγέλιο,

κατά Ἰωάννην (Ἰω. 21,24).

-«διά τόν φόβον τῶν Ἰουδαίων», ΙΑ΄ Εὐαγγέλιο,

κατά Ἰωάννην (Ἰω. 20,19).

-«λαός δυσεβής καί παράνομος», Ἰδιόμελο τῶν

Ἀποστίχων.

-«καί ἔσται ἡ ἐσχάτη πλάνη χείρων τῆς πρώτης»,

ΙΒ΄ Εὐαγγέλιο, κατά Ματθαῖον (Ματθ.

27,64).

Παραθέτουμε στή συνέχεια παροιμιώδεις

ἐκφράσεις ἀπό κείμενα τῆς Ἐκκλησίας:

-«ἀβρόχοις ποσίν», Εἱρμός Α΄ Ὠδῆς Κανόνος

τῆς Ἀναλήψεως (διάβαση τῆς Ἐρυθρᾶς θάλασσας).

-«ἀγρόν ἠγόρασα», ἀπό παραβολή τοῦ Κυρίου,

Εὐαγγέλιο κατά Λουκᾶν (Λουκ. 14,18).

-«αἱ ἡμέραι πονηραί εἰσίν», πρός Ἐφεσίους

ἐπιστολή τοῦ Ἀποστόλου Παύλου (Ἐφ. 5,16).

-«ἄλαλα τά χείλη τῶν ἀσεβῶν», Μεγαλυνάριον

Παρακλητικοῦ Κανόνος πρός τήν Ὑπεραγίαν

Θεοτόκον.

-«ἀλλήλων τά βάρη βαστάζετε», Πρός Ἐφεσίους

ἐπιστολή τοῦ Ἀποστόλου Παύλου (Ἐφ.

6,2).

-«ἁμαρτίαι γονέων παιδεύουσι τέκνα», ἀπό

τήν Παλαιά Διαθήκη (Ἔξοδος, 20).

-«ἀνάστα ὁ Θεός (ἤ ὁ Κύριος)», Προκείμενο

Μεγάλου Σαββάτου. Ἔγινε ἀνάστα ὁ Θεός, δηλαδή

ἔγινε ἀναστάτωση.

-«ἀναχωρησάντων τῶν Μάγων», Εὐαγγέ-

9


Ἄγκυρα Ἐλπίδος

λιον κατά Ματθαῖον (Ματθ. 2,13).

-«ἄξιος ὁ μισθός σου», Εὐαγγέλιον κατά

Λουκᾶν (Λουκ. 10,7).

-«ἀποδιοπομπαῖος τράγος», ἀπό Παλαιά

Διαθήκη (Λευιτικόν 16).

-«ἀπολωλός πρόβατον», ἀπό τή νεκρώσιμη

ἀκολουθία.

-«ἀπορῶ καί ἐξίσταμαι», ἀπό ἀκολουθία τοῦ

Ἀκαθίστου Ὕμνου.

-«ἄρατε πύλας», (Ψαλμός 23). Ἐπίσης, «ἄρατε

πύλας οἱ ἄρχοντες ὑμῶν», ἀπό τήν τελετή

τῆς Ἀναστάσεως.

-«ἄρον τόν κράββατόν σου καί περιπάτει»,

Εὐαγγέλιον κατά Ἰωάννην - θεραπεία παραλύτου

ἀπό τόν Κύριο (Ἰω. 5,8).

-«μετά βαΐων καί κλάδων», Εὐαγγέλιον κατά

Ματθαῖον - εἴσοδος Ἰησοῦ στά Ἱεροσόλυμα

(Ματθ. 21,8).

-«γενεαί δεκατέσσαρες», Εὐαγγέλιον κατά

Ματθαῖον (Ματθ. 1,17).

-«γῆ(ς) Μαδιάμ», ἀπό τήν Παλαιά Διαθήκη

(Ἀριθμοί 31,7-12).

-«οὐαί ὑμῖν γραμματεῖς καί Φαρισαῖοι ὑποκριταί»,

Εὐαγγέλιον κατά Ματθαῖον (Ματθ.

23,15).

-«δέν ἔχει ποῦ τήν κεφαλήν κλίνῃ», Εὐαγγέλιον

κατά Ματθαῖον (Ματθ. 8,20).

-«δεσμεῖν τε καί λύειν», Εὐαγγέλιον κατά

Ματθαῖον (Ματθ. 16,19).

-«διαρρηγνύω τά ἱμάτιά μου», Εὐαγγέλιον

κατά Ματθαῖον (Ματθ. 26,65).

-«δωρεάν ἐλάβετε, δωρεάν δότε», Εὐαγγέλιον

κατά Ματθαῖον (Ματθ. 10,8).

-«εἶπα καί ἐλάλησα καί ἁμαρτίαν οὐκ ἔχω»,

Εὐαγγέλιον κατά Ἰωάννην (Ἰω. 15,22).

-«εἰς τόν τύπον τῶν ἥλων», Εὐαγγέλιον κατά

Ἰωάννην (Ἰω. 20,25).

-«εἰς τό πῦρ τό ἐξώτερον», Εὐαγγέλιον κατά

Ματθαῖον (Ματθ. 8,12).

-«ἐκτός νυμφῶνος», ἀπό τό Κοντάκιον Μεγάλης

Δευτέρας.

-«ἐν ριπῇ ὀφθαλμοῦ», ἀπό Α΄ Πρός Κορινθίους

ἐπιστολή τοῦ Ἀποστόλου Παύλου (Α΄

Κορ. 15,52).

-«ἐν χορδαῖς καί ὀργάνῳ», Στίχος ἀπό τούς

Αἴνους.

«-ἐπί δικαίους καί ἀδίκους», Εὐαγγέλιον

κατά Ματθαῖον (Ματθ. 5,45).

-«ἥμαρτον», Εὐαγγέλιον κατά Ματθαῖον

(Ματθ. 27,4).

-«Θοῦ, Κύριε, φυλακήν τῷ στόματί μου»

(Ψαλμός 140,3).

-«θρῆνος, κλαυθμός καί ὀδυρμός», Εὐαγγέλιον

κατά Ματθαῖον (Ματθ. 2,18).

-«ὁ ἕτερος Καπαδόκης», ἀπό λόγο τοῦ Μεγ.

Βασιλείου.

-«καί τοῦτο ποιῆσαι κἀκεῖνο μή ἀφιέναι»,

Εὐαγγέλιον κατά Ματθαῖον (Ματθ. 23,23).

-«κατ᾿εἰκόνα καί καθ᾿ ὁμοίωσιν», ἀπό Παλαιά

Διαθήκη (Γένεσις 1,26).

-«κεκλεισμένων τῶν θυρῶν», Εὐαγγέλιο

κατά Ἰωάννην (Ἰω. 20,19).

-«κύμβαλον ἀλαλάζον», ἀπό τήν Α΄ Πρός Κορινθίους

ἐπιστολή τοῦ Ἀποστόλου Παύλου, τό

ἐξαίσιο αὐτό κείμενο περί ἀγάπης (Α΄ Κορ.

13,1).

-«λοιμοί, λιμοί καί καταποντισμοί», Εὐαγγέλιον

κατά Ματθαῖον (Ματθ. 24,7).

-«μακάριοι οἱ πτωχοί τῷ πνεύματι», Εὐαγγέλιον

κατά Ματθαῖον (Ματθ. 5,3).

-«μάρτυς μου ἔστιν ὁ Θεός», ἀπό τήν Πρός

Ρωμαίους ἐπιστολή τοῦ Ἀποστόλου Παύλου

(Ρωμ. 1,9).

-«ματαιότης ματαιοτήτων τά πάντα ματαιότης»,

ἀπό τήν Παλαιά Διαθήκη (Ἐκκλησιαστής

1,2) καί ἀπό τή νεκρώσιμη ἀκολουθία.

-«μέγας εἶ Κύριε», ἀπό τήν εὐχή κατά τό Ἱερόν

Βάπτισμα.

-«μεριμνᾷς καί τυρβάζῃ περί πολλά», Εὐαγγέλιον

κατά Λουκᾶν - Εὐαγγέλιον Παρακλητικοῦ

Κανόνος πρός τήν Ὑπεραγίαν Θεοτόκον

(Λουκ. 10,4).

-«μετά μίαν καί δευτέραν νουθεσίαν παραιτοῦ»,

ἀπό τήν Πρός Τίτον ἐπιστολή τοῦ Ἀποστόλου

Παύλου (Τιτ. 3,10).

10


Ἄγκυρα Ἐλπίδος

-«μεταξύ φθορᾶς καί ἀφθαρσίας», ἀπό τήν Α΄

Πρός Κορινθίους ἐπιστολή τοῦ Ἀποστόλου

Παύλου (Α΄ Κορ. 15,42).

-«μετά φόβου Θεοῦ», ἀπό τή Θεία Λειτουργία.

-«μή γνώτω ἡ ἀριστερά σου τί ποιεῖ ἡ δεξιά

σου», Εὐαγγέλιον κατά Ματθαῖον (Ματθ.

6,3).

-«μή κρίνετε, ἵνα μή κριθῆτε», Εὐαγγέλιον

κατά Ματθαῖον (Ματθ. 7,1).

-«μή μοῦ ἅπτου», Εὐαγγέλιον κατά Ἰωάννην

(Ἰω. 20,17).

-«μνήσθητί μου Κύριε», Εὐαγγέλιον κατά

Λουκᾶν - Λόγοι ἑνός ἐκ τῶν δύο ληστῶν ἐπί

τοῦ σταυροῦ (Λουκ. 23,42).

-«μόσχος σιτευτός», Εὐαγγέλιον κατά Λουκᾶν

(Λουκ. 15,23).

-«νῦν ἀπολύεις τόν δοῦλον σου Δέσποτα»,

Εὐαγγέλιον κατά Λουκᾶν - Λόγος Θεοδόχου

Συμεῶνος (Λουκ. 2,29).

-«ὁ ἀναμάρτητος πρῶτος τόν λίθον βαλέτω»,

Εὐαγγέλιον κατά Ἰωάννην (Ἰω. 1,29).

-«ὁ ἀποθανών δεδικαίωται», ἀπό τήν Πρός

Ρωμαίους ἐπιστολή τοῦ Ἀποστόλου Παύλου

(Ρωμ. 6,7).

-«ὁ ἔχων ὦτα ἀκούειν ἀκουέτω», Εὐαγγέλιον

κατά Μᾶρκον (4,9).

-«ὁ ἑωρακώς μεμαρτύρηκεν», Εὐαγγέλιον

κατά Ἰωάννην (Ἰω. 19,35).

-«οἱ ἔσχατοι ἔσονται πρῶτοι», Εὐαγγέλιον

κατά Λουκᾶν (Λουκ. 13,30).

-«οἶνος εὐφραίνει καρδίαν ἀνθρώπου», Ψαλμός

103,15 (Προοιμιακός).

-«ὁ μή ἐργαζόμενος μηδέ ἐσθιέτω», ἀπό τήν

Β΄ Πρός Θεσσαλονικεῖς ἐπιστολή τοῦ Ἀποστόλου

Παύλου (Β΄ Θεσ. 3,9).

-«Ὅν ἀγαπᾷ Κύριος παιδεύει», ἀπό τήν Παλαιά

Διαθήκη (Παροιμίαι Σολομῶντος 3,12).

-«ὁ ὄφις μέ ἠπάτησε», ἀπό τήν Παλαιά Διαθήκη

(Γένεσις 3,13).

-«ὅσοι πιστοί προσέλθετε», ἀπό τή Θεία Λειτουργία

τῶν Προηγιασμένων Τιμίων Δώρων

(καί εὐχή τῶν Κατηχουμένων στή Θεία Λειτουργία

τοῦ Ἱεροῦ Χρυσοστόμου).

-«οὐδείς δύναται δυσίν κυρίοις δουλεύειν»,

Εὐαγγέλιον κατά Ματθαῖον (Ματθ. 6,24).

-«Οὐκ ἐπ᾿ ἄρτῳ μόνῳ ζήσεται ἄνθρωπος»,

Εὐαγγέλιον κατά Ἰωάννην (Ἰω. 4,4).

-«Οὐκ οἶδα τόν ἄνθρωπον», Εὐαγγέλιον

κατά Ματθαῖον-Λόγος Πέτρου (Ματθ. 26,72).

-«οὔτε φωνή οὔτε ἀκρόασις», ἀπό τήν Παλαιά

Διαθήκη (Βασιλειῶν 18,26).

-«ὁ ὑψῶν ἑαυτόν ταπεινωθήσεται», Εὐαγγέλιον

κατά Λουκᾶν (Λουκ. 14,11).

-«ὀφθαλμός ἀντί ὀφθαλμοῦ», Εὐαγγέλιον

κατά Ματθαῖον (Ματθ. 5,38).

-«παρά μίαν τεσσαράκοντα», ἀπό τήν Β΄

Πρός Κορινθίους ἐπιστολή τοῦ Ἀποστόλου

Παύλου (Β΄ Κορ. 11,24).

-«παρελθέτω ἀπ᾿ ἐμοῦ τό ποτήριον τοῦτο»,

Εὐαγγέλιον κατά Ματθαῖον- Λόγοι Χριστοῦ

πρό τοῦ Πάθους (Ματθ. 26,39).

-«περίλυπός ἐστιν ἡ ψυχή μου ἕως θανάτου»,

Εὐαγγέλιον κατά Ματθαῖον (Ματθ. 26,38).

-«πέτρα τοῦ σκανδάλου», ἀπό τήν Πρός

Ρωμαίους ἐπιστολή τοῦ Ἀποστόλου Παύλου

(Ρωμ. 9,33).

-«πολλοί οἱ κλητοί, ὀλίγοι δέ οἱ ἐκλεκτοί»,

Εὐαγγέλιον κατά Ματθαῖον (Ματθ. 20,16,).

-«προφάσεις ἐν ἁμαρτίαις», στίχος τοῦ «Κύριε

ἐκέκραξα» (Ψαλμός 150).

-«σημεῖα καί τέρατα», πολλαχοῦ εἰς Π.Δ.

-«σημεῖα τῶν καιρῶν», Εὐαγγέλιον κατά

Ματθαῖον (Ματθ. 16,3).

-«τά ἀδύνατα παρ᾿ ἀνθρώποις δυνατά παρά

τῷ Θεῷ», Εὐαγγέλιον κατά Λουκᾶν (Λουκ.

18,27).

-«τά τοῦ Καίσαρος τῷ Καίσσαρι καί τά τοῦ

Θεοῦ τῷ Θεῷ», Εὐαγγέλιον κατά Ματθαῖον

(Ματθ. 22,21).

-«τί τέξεται ἡ ἐπιοῦσα», ἀπό τήν Παλαιά Διαθήκη

(Παροιμίαι Σολομῶντος 27,1).

-«τόν ἀγῶνα τόν καλόν ἠγώνισμαι», ἀπό

τήν Β΄ Πρός Τιμόθεον ἐπιστολή τοῦ Ἀποστόλου

Παύλου (Β΄ Τιμ. 4,7).

-«τῶν παθῶν μου τόν τάραχον», ἀπό τόν Μικρό

Παρακλητικό Κανόνα πρός τήν Ὑπεραγία

Θεοτόκο.

-«χαίρετε καί ἀγαλλιᾶσθε», Εὐαγγέλιον κατά

Ματθαῖον (Ματθ. 5,12).

-«χριστιανά τά τέλη τῆς ζωῆς ἡμῶν», ἀπό τά

Πληρωτικά (δεήσεις τοῦ Ἱερέως) τῶν Ἱερῶν

Ἀκολουθιῶν.

-«ὡς κόρην ὀφθαλμοῦ», (Ψαλμός 16, 8).

-«ὡς πρόβατον ἐπί σφαγήν», Παλαιά Διαθήκη

(Ἡσαΐας 53,7).

Βιβλιογραφία

1.Λειτουργικά Κείμενα τῆς Ἐκκλησίας.

2.Ἄννας Ἰορδανίδου, Λόγιες ἐκφράσεις.

11


Ἀθυμία - Ἀκηδία - Χαρά ἐν Κυρίῳ

Ἀποστόλου Ν. Μπουρνέλη,

Καθηγητῆ Α.Ε.Α.Η. Κρήτης

Προλεγόμενα

Ισως ὁ τίτλος προκαλέσει στόν ἀναγνώστη

ξενισμό καί ἀπορία, ὅμως τά

φαινόμενα τῆς ἀθυμίας καί τῆς ἀκηδίας

στήν ἐποχή μας ἔχουν λάβει

τρομακτικές διαστάσεις. Αὐτό ὀφείλεται ὄχι

μόνο στήν οἰκονομική κρίση πού διέρχεται ὁ

τόπος μας, ἀλλά κυρίως στήν πνευματική ἀδυναμία

πού διαπιστώνει κανείς στήν χρονική περίοδο

πού διανύουμε. Ἄν καί τό πρόβλημα

αὐτό ἀναδείχθηκε στίς ἡμέρες μας, ἐντούτοις

ἀπό τήν ἐμφάνιση τῶν Μεγάλων Πατέρων, γίνεται

λόγος καί προτείνονται μέσα γιά τήν

ἀντιμετώπισή του. Ἡ βιωμένη Πατερική ἐμπειρία

εἶναι ἀκόμα μία διέξοδος στά ἀδιέξοδα.

Ἀπό αὐτό τόν πλοῦτο θά καταθέσουμε κάποιες

βασικές σκέψεις εὐθύς ἀμέσως.

Τί εἶναι ἡ ἀθυμία-ἀκηδία

Οἱ ὡς ἄνω λέξεις παράγονται ἀπό τά ρήματα

«ἀθυμέω» καί «ἀκηδέω» ἀντιστοίχως. Ἀθυμία

σημαίνει ἔλλειψη θάρρους, ὀλιγοψυχία,

ἀδημονία, λύπη, ἀπελπισία. Ἄθυμος εἶναι ὁ

στερούμενος θυμοῦ, θάρρους, ὁ ἀμβλύς τήν

ψυχήν. Ἀκηδία σημαίνει ἀδιαφορία, ἀδράνεια,

νάρκωσις ἐκ θλίψεως ἤ ἐξαντλήσεως 1 .

Καί οἱ δύο ὅροι συναντιοῦνται στήν Πατερική

Γραμματεία. Γιά τόν μέν πρῶτο ὁ Ἰωάννης

Χρυσόστομος χρησιμοποιεῖ χαρακτηριστικές

εἰκόνες γιά νά ἀναδείξει τό ἀμείλικτο

πρόσωπο τῆς ἀθυμίας. Πράγματι λέγει «ἡ ἀθυμία

εἶναι φοβερό βασανιστήριο, ὀδύνη ἄρρητη

καί πικρότερη ἀπό κάθε ποινή καί τιμωρία.

Διότι μιμεῖται τό ἰοβόλο σκουλήκι, πού ἐγγίζει

ὄχι μόνο τή σάρκα, ἀλλά καί τήν ἴδια τήν

ψυχή, καί εἶναι καί σκῶρος ὄχι μόνο τῶν ὀστέων,

ἀλλά καί τῆς διάνοιας, καί δήμιος συνεχής

πού δέν ξεσχίζει μόνο τά πλευρά, ἀλλά καί καταστρέφει

τή δύναμη τῆς ψυχῆς· ἐπίσης εἶναι

καί νύχτα παντοτινή, σκότος ἄφεγγο, τρικυμία

καί ζάλη, πυρετός ἀφανής, πού κατακαίει

δυνατότερα ἀπό κάθε φλόγα, καί πόλεμος χωρίς

ἀνακωχή, νόσος πού σκιάζει πολλά ἀπό τά

βλεπόμενα» 2 . Γιά τόν δέ δεύτερο ὁ Ἰωάννης Σιναΐτης

περιγράφει μέ μεστό λόγο τήν ἔννοιά

του. «Ἀκηδία σημαίνει, παράλυσις τῆς ψυχῆς

καί ἔκλυσις τοῦ νοῦ, ὀκνηρία καί ἀδιαφορία

πρός τήν ἄσκησι, μῖσος πρός τίς μοναστικές

ὑποσχέσεις. (Ἡ ἀκηδία εἶναι ἀκόμη) αὐτή

πού μακαρίζει τούς κοσμικούς, πού κατηγορεῖ

τόν Θεόν ὅτι δέν εἶναι εὐσπλαγχνικός καί

φιλάνθρωπος, πού φέρνει ἀτονία τήν ὥρα τῆς

ψαλμωδίας καί ἀδυναμία τήν ὥρα τῆς προσευχῆς»

3 . Ἐπίσης μέ ἀφορμή τή Β΄ διδασκαλία

τοῦ Ἀββᾶ Δωροθέου, ὁ σχολιαστής τῶν

κειμένων ἀποδίδει δύο ἔννοιες στόν ὅρο ἀκηδία:

«Ἡ μιά ἔχει στενό καί ἡ ἄλλη εὐρύτερο χαρακτήρα.

Μέ τή στενή ἔννοια ἀκηδία εἶναι ἡ

ἀμέλεια, ἡ ἀδιαφορία, ἡ παραίτηση ἀπό κάθε

πνευματική ἐργασία (π.χ. ψαλμωδία, προσευχή,

μελέτη, ἐξαγόρευση λογισμῶν κτ.λ.).

Αὐτό μπορεῖ νά ὀφείλεται εἴτε στή δίβουλη ἤ

ἄβουλη ἐμπάθεια καί ἀνωριμότητα κάποιου

εἴτε καί στή συνέργεια τοῦ δαίμονα μ’ αὐτόν.

Μέ τήν εὐρύτερη ἔννοια ἀκηδία εἶναι γενική

ψυχοσωματική κατάσταση πού χαρακτηρίζεται

ἀπό ἀρνητισμό ὑπαρξιακό, ἀπό ἀϋπνία

καί ἀνορεξία, ἀπό ἀπελπισία καί μελαγχολία,

ἀπό ἀνερμάτιστες καί ‘‘συγκεχυμένες’’ σκέψεις

καί ἀπό τάση αὐτοκαταστροφῆς, ἀπό κατάκριση

‘‘τῶν πάντων’’ καί ἀπό ἀδράνεια τόση

πού φτάνει κανείς στό σημεῖο οὔτε νά ἀπλώνει

τό χέρι του γιά νά φάει ἕνα κομμάτι

ψωμί» 4 .

Ἀπό τήν παραπάνω προσέγγιση ἀντιλαμβανόμεθα

ὅτι οἱ δύο αὐτοί οἱ ὅροι δέν ἀπέχουν

πολύ ἑρμηνευτικά ἀπό τό σύγχρονο ὅρο «κατάθλιψη»,

τό ὁποῖο ὡς πρόβλημα ἔχει λάβει μεγάλες

διαστάσεις στίς ἡμέρες μας καί οἱ πολλαπλές

συνέπειες πού προκαλεῖ εἶναι σοβαρότατες.

12


Ἄγκυρα Ἐλπίδος

Προέλευση τῆς ἀθυμίας - ἀκηδίας

Σαφῶς καί οἱ δύο νοσηρές καταστάσεις εἶναι

φαινόμενα μεταπτωτικά. Προπτωτικά ὁ

ἄνθρωπος πολιτεύεται ὅπως οἱ Ἄγγελοι, δέν

ἔχει ἀνάγκες καί ἡ ἐπικοινωνία του μετά τοῦ

κτίστου εἶναι διαρκής. Κατά τόν Ἰωάννη

Χρυσόστομο, οἱ πρωτόπλαστοι «μέχρι τήν

παράβασιν ἐζοῦσαν, ὡσάν ἄγγελοι, μέσα εἰς

τόν παράδεισον, χωρίς νά φλέγονται ἀπό τήν

ἐπιθυμίαν τῆς σαρκός, οὔτε νά πολιορκοῦνται

ἀπό ἄλλα πάθη, οὔτε νά ὑπόκεινται

εἰς τάς φυσικάς ἀνάγκας, ἀλλ’ ἀφοῦ ἐδημιουργήθησαν

ἐντελῶς ἄφθαρτοι καί ἀθάνατοι,

δέν εἶχαν ἀνάγκην οὔτε ἀπό τήν περιβολήν

τῶν ἐνδυμάτων…» 5 . Σύμφωνα μέ τόν

ἴδιο Πατέρα ἡ πτώση συμπαρέσυρε πολλά, τά

ὁποῖα πρίν ἦσαν περιττά, καί «κατέστησαν

ἀναγκαῖα ἀργότερα ἐξ αἰτίας τῆς ἰδικῆς μας

ἀδυναμίας καί αὐτά καί ὅλα τά ἄλλα, αἱ πόλεις,

αἱ τέχναι, τό φόρεμα τῶν ἐνδυμάτων, καί

τό ὑπόλοιπον πλῆθος τῶν ἀναγκῶν. Διότι ὅλα

αὐτά τά ἔσυρε μαζί του ὁ θάνατος εἰσελθών

εἰς τήν ζωήν τῶν ἀνθρώπων» 6 .

Ὡς λοιπόν μεταπτωτικά φαινόμενα τόσο ἡ

ἀθυμία ὅσο καί ἡ ἀκηδία θά πρέπει νά ἑρμηνεύονται,

καί σέ ὅποια πρόσωπα ἐντοπίζονται

νά ξερριζώνονται ἄμεσα, δεδομένου ὅτι οἱ

ἀρνητικές αὐτές καταστάσεις δέν κάνουν καμία

διάκριση. Συγκλονιστικό παράδειγμα ἡ

Διακόνισσα Ὀλυμπιάδα, ἡ ὁποία πλήν τῶν

ἄλλων ὑπέστη τό μαρτύριο τῆς ἀθυμίας καί μέ

τήν σθεναρή χειραγώγηση τοῦ πνευματικοῦ

της πατρός τό ἀντιμετώπισε. Ἀπό τίς ἐπιστολές

πού τῆς ἀπηύθυνε ὁ γέροντάς της ἅγιος

Ἰωάννης Χρυσόστομος, κυρίως σέ τρεῖς γίνεται

ἐκτενής λόγος γιά τό θέμα αὐτό. Ἐκτός ἀπό

τίς πατρικές προτροπές τοῦ ψυχοανατόμου

Ἰωάννου, «σκέδασον τῆς ἀθυμίας τό νέφος…

ἀπόθου τό βαρύ τῆς ἀθυμίας φορτίον» 7 , τήν

ὀνομάζει «ἄκαιρον καί ὀλεθρίαν» 8 , ὀδυνηρότερη

ἀπό τό θάνατο 9 καί τή συγκρίνει μέ τό

σκοτάδι τῆς νύχτας λέγοντας: «Τό σκότος τῆς

νύχτας δέν εἶναι τέτοιο, ὅπως εἶναι ἡ νύχτα τῆς

ἀθυμίας, πού δέν φθάνει κατά τόν νόμο τῆς

φύσεως, ἀλλά προκαλεῖται ἀπό σκότωση τῶν

λογισμῶν· εἶναι φοβερή καί ἀφόρητη, ἔχει πρόσωπο

ἀμείλικτο, εἶναι ὠμότερη ἀπό κάθε τύραννο,

δέν ὑποχωρεῖ γρήγορα σέ κανένα ἀπό

ἐκείνους πού ἐπιχειροῦν νά τή διαλύσουν, ἀλλά

κρατεῖ πολλές φορές τήν κυριαρχημένη ψυχή

στερεωτέρα ἀπό διαμάντι, ὅταν αὐτή δέν

ἔχει πολλή φιλοσοφική διάθεση» 10 .

Κατανοοῦμε λοιπόν ὅτι ἀφενός μέν δέν

πρόκειται γιά ἕνα ἀσήμαντο θέμα, ἀφοῦ ἔχει

τόσο ἰσχύ στόν ἄνθρωπο καί λαμβάνει τέτοιες

προεκτάσεις καί ἀφετέρου ὅτι ἡ ἀναλυτική παρουσίασή

του θά ὁδηγήσει καί στήν κατά τό

δυνατόν ἐξάλειψή του.

Χαρακτηριστικά ἀθυμίας

Ἡ ἀθυμία ὡς αἰτία πολλῶν κακῶν, ἔχει πολλές

ὀνομασίες. Ὁ Ἰωάννης Χρυσόστομος τή

χαρακτηρίζει ἐπιπροσθέτως ὡς τό χειρότερο

κακό . «Ἁπάντων τῶν παθημάτων χαλεπώτερον

ἀθυμία καί ὁ κολοφών καί τό κεφάλαιον

τῶν δεινῶν» 11 . Σέ ἑρμηνευτική του ὁμιλία εἰς

Κολοσσαεῖς ὑποστηρίζει ὅτι εἶναι χειρότερη

ἀπό κάθε δοκιμασία. «Πάσης βασάνου οὐ χείρων

ἡ ἀθυμία» 12 .

Ὁ ἴδιος Πατήρ ὡς ἄριστος παιδαγωγός ἀπαριθμεῖ

στά ἔργα του τίς συνέπειες τῆς ἀθυμίας,

εἰσηγούμενος φυσικά καί τά μέσα γιά τή φυγάδευσή

της. Πρώτη συνέπεια διπλή εἶναι ἡ

ἀχρήστευση τῆς φρενός καί ὁ καταποντισμός

τῆς ψυχῆς. «Ἡ γάρ ὑπερβολή τῆς ἀθυμίας

ἴσχυε καί τῶν κατά φύσιν πολλάκις ἐκβαλοῦσα

φρενῶν, ὑποβρύχιον ποιῆσαι τήν ψυχήν καί

πρός ἅπαντα ἄχρηστον ἐργάσασθαι τά

13


Ἄγκυρα Ἐλπίδος

καλά» 13 . Δεύτερη σχετιζόμενη μέ τήν προηγούμενη

εἶναι ὁ σκοτισμός τοῦ λογικοῦ μέ συνέπεια

νά μή γεννᾶ λογικές σκέψεις καί ἡ καταβολή

τῆς δυνάμεως τῆς ψυχῆς νά ὁδηγεῖ

στήν κατάρρευση. «Ἡ γάρ ἀθυμία καί αἱ συνεχεῖς

φροντίδες δειναί καταβαλεῖν ψυχῆς δύναμιν

καί εἰς ἀσθένειαν καταγαγεῖν τήν ἐσχάτην…

Ἀθυμία καί ἀγωνία καί φροντίς, πολλάκις

δέ καί θυμός, ἐπεσκότησε τῷ τάς διανοίας

καθαρῷ καί τά τικτόμενα οὐκ ἀφῆκε

προελθεῖν εἰλικρινῆ» 14 . Τρίτη συνέπεια εἶναι ὅτι

ὁ ἄνθρωπος δέν ἔχει διάθεση νά ἀκούσει τίποτε,

ἔστω καί ἐάν τά λεγόμενα εἶναι ἐνδιαφέροντα,

πολυσήμαντα, σωτήρια, λόγῳ τῆς

νοσηρῆς καταστάσεως τῆς ψυχῆς του. «Ψυχή

γάρ ἅπαξ ἀθυμίας πλησθεῖσα, πρός πᾶσαν

ἀκρόασίν ἐστιν ἀνεπιτήδειος» 15 . Τήν ἴδια ἄποψη

διατυπώνει καί ὁ Μέγας Βασίλειος λέγοντας

ὅτι, «ὥσπερ δέ ἡ φροντίς πρᾶγμά ἐστιν

ἀγαθόν, οὕτω πάλιν ἡ ἀθυμία καί ἡ ἀπόγνωσις

καί τό δυσελπίστως ἔχειν πρός σωτηρίαν

τῶν βλαπτόντων ἐστί τήν ψυχήν» 16 .

Τά παραπάνω πού καταθέσαμε ἀφοροῦν

σαφῶς τήν ὑπερβολική ἀθυμία, ἡ ὁποία «εἶναι

βλαβερότερη ἀπό κάθε δαιμονική ἐνέργεια…

Διότι ὁ Θεός ἐφύτεψε τήν ἀθυμία στήν φύση

μας, ὄχι γιά νά τή χρησιμοποιοῦμε γιά τό τίποτα

καί παράκαιρα καί σέ περιπτώσεις πού

δέν ἐνδείκνυνται, οὔτε γιά νά φθείρουμε τόν

ἑαυτό μας, ἀλλά γιά νά ἀποκομίζουμε ἀπό

αὐτήν μεγάλα κέρδη. Πῶς δέ εἶναι δυνατόν νά

ἀποκομίσουμε κέρδη; Ὅταν τήν χρησιμοποιοῦμε

στήν κατάλληλη ὥρα· καί κατάλληλη

ὥρα γιά ἀθυμία δέν εἶναι ὁ καιρός πού ὑποφέρουμε,

ἀλλά ὁ καιρός πού ἐνεργοῦμε

κακῶς» 17 .

Τρόποι ὑπερβάσεως τῆς ἀθυμίας

Ἕνα ἀπό τά μέσα ἐκδιώξεως τῆς ἀθυμίας

εἶναι ἡ προσπάθεια ἐκρίζωσης τῶν παθῶν καί

ἡ προσευχή. Αὐτό ἐκφράζει ὁ ὑμνογράφος

ὅταν ἀπευθύνεται στήν Θεοτόκο λέγοντας:

«Παθῶν με ταράττουσι προσβολαί, πολλῆς

ἀθυμίας, ἐμπιπλῶσαι μου τήν ψυχήν· εἰρήνευσον,

κόρη τῇ γαλήνῃ, τῇ τοῦ Υἱοῦ καί

Θεοῦ σου, Πανάμωμε» 18 . Ὁ ἴδιος ποιητής σέ

ἄλλο σημεῖο τοῦ Παρακλητικοῦ Κανόνος παρακαλεῖ

τή θεομήτορα, «τόν ψυχικόν τάραχον

καί τῆς ἀθυμίας τήν ζάλην διασκεδάσαι

μου» 19 . Τήν παρέμβαση τῆς Ἀειπαρθένου

ἐκζητᾶ καί ὁ ὑμνογράφος Μανουήλ ὁ ῥήτωρ

λέγοντας: «Νοητή νεφέλη, τοῦ ἀδύτου φάους

νεῦσον πρός δέησιν, ἁγνή τοῦ δούλου σου, καί

τήν πολλήν ἀθυμίαν ἥ συνέχει με διάλυσον· ἵνα

μεγαλύνω σε, τήν ὄντως ὑπερένδοξον» 20 .

Μαζί μέ τίς προσευχές καί ἱκεσίες ὁ χρυσοῤῥήμων

Ἰωάννης ἐπιστρατεύει καί τή λογική,

ἡ ὁποία συνεισφέρει στήν ἀπόκρουση τῆς ἀθυμίας.

«Ἄν τούτοις περιφράξῃς σεαυτόν πανταχόθεν

καλῶς, τοῖς μέν λογισμοῖς ἀποτειχίζων

τῆς ἀθυμίας τήν ἔφοδον, ταῖς δέ εὐχαῖς καί

ταῖς σαυτοῦ καί ταῖς ἑτέρων τοῦτο ἰσχυρόν τό

τεῖχος ποιῶν, ταχέως αἰσθήσῃ τόν καρπόν τῆς

παιδείας» 21 .

Ἕνα ἀκόμα πνευματικό μέσο εἶναι ἡ μελέτη

τῆς Ἁγίας Γραφῆς. Ἡ προσεκτική ἀνάγνωση

καί ἐμβάνθυνση ἀφανίζει τήν ἀθυμία. «Προσέχωμεν

τῇ τῶν Γραφῶν ἀναγνώσει . ἐάν γάρ

τῇ Γραφῇ προσέχῃς, ἐκβάλλει σου τήν ἀθυμίαν,

φυτεύει σου τήν ἡδονήν, ἀναιρεῖ τήν κακίαν,

ριζοῖ τήν ἀρετήν, οὐκ ἀφίησιν ἐν θορύβῳ

πραγμάτων τά τῶν κλυδωνιζομένων πάσχειν»

22 .

Τέταρτο μέσο κατά τόν φωστῆρα τῆς Ἀντιοχείας

εἶναι ἡ χρήση ὑποστηρικτικῶν, παρηγορητικῶν

λόγων καί ἡ ἐπίκληση τοῦ Ἁγίου

Πνεύματος, τά ὁποῖα λειτουργοῦν ὡς τρόπος

καθαρισμοῦ τῶν ψυχικῶν τραυμάτων. «Ἄν προκειμένου

γιά σωματικές πληγές, δέν παύουν

οἱ ἰατροί νά τίς πλύνουν καί νά τίς καθαρίζουν,

ἕως ὅτου ἰδοῦν ὅτι θεραπεύθηκε ἡ πληγή, πολύ

περισσότερο πρέπει νά τό ἐφαρμόζουμε αὐτό,

ὅταν πρόκειται γιά ψυχικά τραύματα. Γιατί καί

14


Ἄγκυρα Ἐλπίδος

ἡ ἀθυμία εἶναι τραῦμα τῆς ψυχῆς καί πρέπει

συνεχῶς νά τό μαλακώνουμε μέ λόγια καλωσύνης.

Γιατί συνήθως δέν ἐλαττώνει τόσο

τό πρήξιμο τοῦ σώματος τό ζεστό νερό, ὅσο

εἶναι φυσικό νά ἀνακουφίζει τήν ἀρρώστια

τῆς ψυχῆς ἡ δύναμη τῶν παρηγορητικῶν λόγων.

Ἐδῶ δέν ἔχουμε ἀνάγκη ἀπό σφουγγάρι,

ὅπως οἱ ἰατροί, ἀλλά ἀντί γιά σφουγγάρι

θά μεταχειρισθοῦμε τή γλώσσα. Δέ χρειαζόμαστε

φωτιά ἐδῶ γιά νά ζεστάνουμε τό

νερό, ἀλλά ἀντί γιά φωτιά θά χρησιμοποιήσουμε

τή Χάρη τοῦ Ἁγίου Πνεύματος» 23 .

Πλήν ὅσων ἔχουμε ἀναφέρει ὁ σοφός

Ἱεράρχης Ἰωάννης ἐνισχύοντας πατρικά τήν

Ὀλυμπιάδα καταθέτει καί ἄλλα πνευματικά

ὅπλα. Ἕνα ἀπό αὐτά εἶναι ἡ σκέψη ὅτι γιά

κάθε δοκιμασία ὁ Θεός ἐπιφυλάσσει μεγάλη

ἀμοιβή ἀγαθῶν, σέ ὅσους μέ ὑπομονή καί

καρτερία τήν ὑπομείνουν. Μάλιστα εἰς τήν 10 η

ἐπιστολή ἐπανέρχεται τρεῖς φορές σ’αὐτό τό

θέμα. Σέ μία ἀπό αὐτές συνιστᾶ: «Ὑπομένοντας

τέτοια τιμωρία λοιπόν, νά προσδοκᾶς

μεγάλες ἀμοιβές, πολλά βραβεῖα,

ἄφατα ἀντίδωρα, λαμπρά καί ἀνθισμένα στεφάνια

γιά τούς τόσους ἀγῶνες. Διότι ὄχι

μόνο τό νά κάνει κανείς κάτι καλό, ἀλλά καί

τό νά πάθει κάτι κακό φέρει μεγάλες ἀμοιβές

καί μεγάλα ἔπαθλα. Και πρός αὐτόν τόν λόγο

θά βαδίσω τώρα, πού εἶναι καλό καί σέ σένα

καί σέ ὅλους καί ἱκανός νά προγυμνάσει σέ

ὑπομονή καί νά διεγείρει πρός καρτερία καί δέν

ἀφήνει νά παραλύει κανείς πρός τούς ἱδρῶτες

τῶν παθημάτων» 24 .

Ἐπιπροσθέτως θεωρεῖ ὁ θεῖος ἀνήρ ὅτι ἡ ἀθυμία

ἀντιμετωπίζεται μέ τή δοξολογία τοῦ

ὑψίστου καί τήν ἀπόδοση εὐγνωμοσύνης σ’

αὐτόν . «Θά παρακαλέσω τήν εὐλάβειά σου

ἐκεῖνο πού πάντοτε σέ παρακαλοῦσα, δηλαδή

καί ν’ ἀπαλλαγεῖς ἀπό τήν ἀθυμία, καί νά

δοξάζεις τόν Θεό (κάτι πού πάντοτε ἔκαμνες

καί ἐξακολουθεῖς νά κάμνεις), ἀποδίδοντας

εὐγνωμοσύνη σ’ αὐτόν γιά ὅλα αὐτά τά φοβερά

καί ὀδυνηρά πράγματα. Διότι ἔτσι καί σύ

ἡ ἴδια θά κερδίσεις τά μέγιστα ἀγαθά, καί θά

δώσεις θανάσιμο πλῆγμα στόν διάβολο, καί θά

προσφέρεις σέ μένα πολλή παρηγοριά, καί θά

μπορέσεις μέ πολλή εὐκολία νά ἐξαφανίσεις

τό νέφος τῆς ἀθυμίας, καί θ’ἀπολαύσεις καθαρή

γαλήνη. Μή παραδίνεσαι λοιπόν στήν

ἀποχαύνωση, ἀλλά βγαίνοντας μέσα ἀπό τόν

καπνό αὐτόν (διότι, ἄν θέλεις, θά διασκορπίσεις

εὐκολώτερα ἀπό καπνό ὅλη αὐτή τήν ἀθυμία),

δήλωσέ μου πάλι αὐτό, ὥστε καί ἀπό μακριά

νά ἀποκτῶ πολλή εὐφροσύνη ἀπό τά

γράμματα αὐτοῦ τοῦ εἴδους» 25 .

Ὑπάρχει ὅμως καί ἄλλος τρόπος ἀντιμετωπίσεως.

Με ἀφορμή χωρία 26 τοῦ Ἀποστόλου

Παύλου πού ἀναφέρονται στή χαρά στίς

ἑρμηνευτικές προσεγγίσεις του ὁ μελιστάλακτος

ῥήτωρ, ἐπισημαίνει ὅτι ὁ χριστιανός

πρέπει να χαίρεται ἀκόμα και ὅταν τοῦ συμβαίνουν

λυπηρά γεγονότα . «Αὐτή εἶναι ἡ μέγιστη

χαρά· τέτοια ἦταν καί ἡ χαρά τῶν Ἀποστόλων

. χαρά, πού ἀποφέρει ψυχικό κέρδος,

χαρά ἀπό τά δεσμωτήρια, χαρά ἀπό τά μαστίγια,

ἀπό τούς διωγμούς, ἀπό τίς κακολογίες,

χαρά πού ἀπό τίς θλίψεις γενικά ἔχει την ἀρχή,

τή ρίζα και τήν ἀφορμή,· γι’ αὐτό καί καταλήγει

σέ καλό τέλος. Ἀντίθετα ἡ χαρά τοῦ κόσμου

ἀρχίζει μέν ἀπό τά εὐχάριστα, καταλήγει

ὅμως στά δυσάρεστα. Οὔτε ἐγώ ἐμποδίζω νά

χαίρεσθε τή χαρά τοῦ Κυρίου, καί παρά πολύ

σᾶς συμβουλεύω. Μαστιγώνονταν οἱ Ἀπόστολοι,

καί χαίρονταν . δένονταν καί εὐχαριστοῦσαν·

λιθοβολοῦνταν καί κήρυτταν. Αὐτή

15


Ἄγκυρα Ἐλπίδος

καί ἐγώ τή

χαρά θέλω·

ἀπό κανένα

σωματικό

δέν ἔχει τήν

ἀρχή της,

ἀλλά ἀπό

πνευματικά

πράγματα.

Δέν εἶναι

δ υ ν α τ ό

ἐκεῖνος πού

χ α ί ρ ε τ α ι

κατά τή συνήθεια

τοῦ

κ ό σ μ ο υ

αὐτοῦ, νά

χ α ί ρ ε τ α ι

συγχρόνως

καί κατά τή

χαρά τοῦ Θεοῦ . διότι ὁ καθένας πού χαίρεται

κατά τή συνήθεια τῆς χαρᾶς τοῦ κόσμου, χαίρεται

γιά τόν πλοῦτο, γιά τίς ἀπολαύσεις τῆς

ζωῆς, γιά δόξα καί ἐξουσία, καί ἀπό ἀλαζονεία·

ἐκεῖνος ὅμως πού χαίρεται τή χαρά πού τοῦ δίνει

ἡ ἕνωσή του μέ τό Θεό, χαίρεται γιά τήν

προσβολή πού παθαίνει γι’ αὐτόν, γιά τήν φτώχεια

του, γιά τήν ἀκτημοσύνη του, γιά τήν νηστεία,

γιά τήν ταπεινοφροσύνη. Βλέπεις, ὅτι

οἱ ὑποθέσεις εἶναι ἀντίθετες;» 27 .

Ἑρμηνεύοντας κείμενα τοῦ προφήτου Ἡσαΐα,

ὁ πολυτάλαντος Ἀρχιερεύς ὁρίζει τή χαρά ὡς

ἀκολούθως: «Χαρά γάρ ἐστι καταθυμίων πλήρωσις

καί ἡδέων ἀπόλαυσις καί ἀνιαρῶν

λήθη» 28 . Μέ τή λέξη ἀνιαρά ἐννοεῖ τά δυσάρεστα

μεταξύ τῶν ὁποίων συγκαταλέγεται καί

ἡ ἀθυμία. Ἡ χαρά ὅμως ἐπιτυγχάνεται μέσω

τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ θείου νόμου καί ἐκπληρώσεως

τῶν ἐντολῶν· «Ἡ τῆς ἐντολῆς πλήρωσις

χαράν εἴωθεν ἐμποιεῖν τῷ τήν ἀρετήν

ἀσκοῦντι» 29 . Ἡ χαρά ἀκόμα εἶναι ἀποτέλεσμα

ἐσωτερικοῦ πλούτου καρδιᾶς καί στροφῆς

πρός τά ἄνω. Ἑρμηνεύοντας τόν Δ΄ Ψαλμόν

μετά παρρησίας γράφει: «Ἡ εὐφροσύνη δέν

ὑπάρχει στά ἐξωτερικά πράγματα, οὔτε στούς

δούλους, οὔτε στό χρυσάφι καί στό ἀσήμι, οὔτε

στά φορέματα, οὔτε στό πλούσιο τραπέζι, οὔτε

στό ὕψος τοῦ ἀξιώματος, οὔτε στό μέγεθος τῆς

κατοικίας. Γιατί αὐτή ἡ εὐφροσύνη δέν εἶναι

τῆς καρδιᾶς, ἀλλά μόνον τῶν ματιῶν. Πραγματικά,

πολλοί ἀπό αὐτούς πού τά κατέχουν

αὐτά, νομίζουν ὅτι ἡ ζωή εἶναι ἀβίωτη καί

ἔχουν μόνιμα μέσα στήν ψυχή τους καμίνι ἀθυμίας,

γιατί καταποντίζονται μέσα στό πλῆθος

τῶν φροντίδων καί πιέζονται ἀπό τούς συνεχεῖς

φόβους. Ἀλλά γιά μένα λέει ὁ Ψαλμωδός,

ἡ εὐφροσύνη δέν βρίσκεται σ’ αὐτά, ἀλλά στήν

πνευματική καρδιά, στή σκέψη τήν ἀσώματη,

πού σκέπτεται τά ἄϋλα καί ἀθάνατα» 30 .

Ὁ Μέγας Βασίλειος δίδει καί ἄλλη μία διάσταση

στό θέμα μας ἐξετάζοντας τούς λόγους

γιά τούς ὁποίους ὀφείλει ὁ χριστιανός νά χαίρεται.

Εἰς τό ἔργο του περί εὐχαριστίας τούς

ἀπαριθμεῖ ὡς ἑξῆς: «Ἤρθαμε στήν ὕπαρξη καί

τή ζωή, ἐνῶ δέν ὑπήρχαμε. Δημιουργηθήκαμε

σύμφωνα μέ τήν εἰκόνα τοῦ Δημιουργοῦ.

Ἔχουμε νοῦ καί λογικό πού συμπληρώνουν τή

φύση μας, μέ τά ὁποῖα ἐγνωρίσαμε τό Θεό. Καί

ὅταν μέ αὐτά ἐξετάζουμε προσεκτικά τά κάλλη

τῆς φύσεως, διαβάζουμε καί ἀναγνωρίζουμε,

σάν νά εἶναι γράμματα βιβλίου, τή μεγάλη

πρόνοια καί σοφία τοῦ Θεοῦ σέ ὅλα τά

δημιουργήματα. Ἔχουμε τή δυνατότητα νά διακρίνουμε

τό καλό ἀπό τό κακό καί ἀπό τήν ἴδια

τή φύση ἔχουμε διδαχθεῖ νά ἐκλέγουμε ὅ,τι μᾶς

συμφέρει καί νά ἀποστρεφόμαστε τό βλαβερό.

Ὅταν ἀποξενωθήκαμε ἀπό τό Θεό, ἐξαιτίας

τῆς ἁμαρτίας, πάλι μᾶς ἔφερε κοντά του καί

μᾶς ἔκανε οἰκείους του καί μᾶς ἐλευθέρωσε

ἀπό τήν ἀτιμωτική δουλεία τῆς ἁμαρτίας μέ τό

αἷμα τοῦ μονογενοῦς Υἱοῦ του. Ἐλπίδες ἀναστάσεως,

ἀπολαύσεις ἀγγελικῶν ἀγαθῶν, ἡ

οὐράνια βασιλεία, τά ἀγαθά πού μᾶς ὑποσχέθηκε

καί τά ὁποῖα οὔτε ὁ νοῦς οὔτε ὁ λόγος

μποροῦν νά παραστήσουν, ὅλα αὐτά μᾶς

ἔχουν δοθεῖ. Πῶς λοιπόν αὐτά νά μή δημιουργοῦν

χαρά συνεχῆ καί ἀδιάκοπη καί νά μήν

τά θεωροῦμε ὅτι εἶναι ἱκανά νά φέρουν διαρκῆ

εὐφροσύνη;» 31 .

Ἐπιλεγόμενα

Πέρα ἀπό τή διαπίστωση ὑπάρξεως τῆς

ἀθυμίας-ἀκηδίας σήμερα, τόν ἀπαραίτητο

ὁπλισμό τοῦ πιστοῦ μέ τά μέσα ἐκεῖνα γιά τήν

ἀντιμετώπιση ὅλων τῶν λυπηρῶν καταστάσεων,

εἶναι ἀνάγκη νά καλέσομε καί τήν πρέσβειρα

τοῦ κόσμου, Παναγία. Ἡ ἱκεσία τοῦ ποιητοῦ

πρός τή μητέρα τοῦ Λυτρωτοῦ πού

16


Ἄγκυρα Ἐλπίδος

εὐθύς ἀμέσως παραθέτομε ἄς γίνει καί δική

μας: «Χαρᾶς μου τήν καρδίαν, πλήρωσον

Παρθένε, ἡ τῆς χαρᾶς δεξαμένη τό πλήρωμα,

τῆς ἁμαρτίας τήν λύπην ἐξαφανίσασα» 32 .

Παραπομπές

1

Liddell H., Scott R., Μέγα Λεξικόν τῆς Ἑλληνικῆς

Γλώσσης, Τόμ. Α΄, ἔκδ. Ἰ. Σιδέρης, Ἀθήνα

1997, σσ. 60, 85.

2

Ἰωάννου Χρυσοστόμου, «Τῇ δεσποίνῃ μου,

τῇ αἰδεσιμωτάτῃ καί θεοφιλεστάτῃ διακόνῳ

Ὀλυμπιάδι», ἐπιστολή Ι΄, Ε.Π.Ε. 37, 453.

3

Ἰωάννου Σιναΐτου, Κλῖμαξ, Λόγ. ΙΓ΄, ἔκδ. Ἱ.

Μ. Παρακλήτου, Ὠρωπός Ἀττικῆς, Ἀθήνα

1978, σ. 181.

4

Ἀββᾶ Δωροθέου, Ἔργα ἀσκητικά, ἔκδ.

Ἑτοιμασία, ἔκδ. Ἱ. Μ. Ἁγ. Ἰωάννου Προδρόμου

Καρέα, Ἀθήνα 1981, σσ. 112-113.

5

Ἰωάννου Χρυσοστόμου, «Εἰς Γένεσιν Ὁμιλ.»,

ΙΕ΄, Ε.Π.Ε. 2, 397.

6

Ἰωάννου Χρυσοστόμου, «Περί παρθενίας»,

Ε.Π.Ε. 29, 497.

7

Ἰωάννου Χρυσοστόμου, «Τῇ δεσποίνῃ

μου…», ἐπιστολή Ε΄, Ε.Π.Ε. 37, 359.

8

Ἰωάννου Χρυσοστόμου, «Τῇ δεσποίνῃ

μου…», ἐπιστολή Η΄, Ε.Π.Ε. 37, 391.

9

Ἰωάννου Χρυσοστόμου, «Εἰς Ὀλυμπιάδα»,

Ἐπιστολή Ι´, Ε.Π.Ε. 37, 461.

10

Αὐτόθι, σ. 453.

11

Αὐτόθι, σ. 464.

12

Ἰωάννου Χρυσοστόμου, «Εἰς Κολοσσαεῖς»,

Ὁμιλ. Η΄, 4 PG 62, 357.

13

Ἰωάννου Χρυσοστόμου, «Εἰς τόν πτωχόν

Λάζαρον», Λόγ. Δ΄, 5 PG 48, 1013.

14

Ἰωάννου Χρυσοστόμου, «Περί Ἱερωσύνης»,

Λόγ. Ε΄, 4-5 PG 48, 674.

15

Ἰωάννου Χρυσοστόμου, «Εἰς Ἀνδριάντας»,

Ὁμιλ. ΙΑ΄, 1 PG 49, 119. Βλ. καί «Εἰς

Ἀνδριάντας», Ὁμιλ. Δ΄, 1 PG 49, 59. «Οὐ γάρ

ἐστι ψυχήν ὀδυνωμένην, καί νέφει κατεχομένην

ἀθυμίας, δυνηθῆναι μετά προθυμίας

ἀκοῦσαι τι τῶν λεγομένων».

16

Μεγάλου Βασιλείου, «Πρός ἐλευθέραν»,

Ἐπιστολή ΡΟΔ΄, PG 32, 652.

17

Ἰωάννου Χρυσοστόμου, «Εἰς Σταγείριον»,

Λόγ. Γ΄, Ε.Π.Ε. 29, 281, 283.

18

Μ.

Ὡ ρ ο λ ό -

γιον, Μικρός

Παρακλητικός

Κανών,

ἔκδ.

Α.Δ.Ε.Ε.

Ἀ θ ή ν α

1979, σ.

545.

19

Αὐτόθι,

σ. 546.

20

Μανουήλ

τοῦ

Ρήτορος,

« Κα ν ώ ν

εἰς τήν

Ὑπ ε ρ α -

γίαν Θεοτ

ό κ ο ν » ,

Ἦχος πλ.

Β΄, Θεοτοκάριον

Ἁγ. Νικοδήμου τοῦ Ἁγιορείτου, ἔκδ.

Ἑλληνικό Γορτυνίας 1996, σ. 133.

21

Ἰωάννου Χρυσοστόμου, «Εἰς Σταγείριον»,

Λόγ. Γ΄, 14 PG 47, 494.

22

Ἰωάννου Χρυσοστόμου, «Εἰς Εὐτρόπιον»,

Ὁμιλ. Β΄, 1 PG 52, 397.

23

Ἰωάννου Χρυσοστόμου, «Εἰς Ἀνδριάντας»,

Ὁμιλ. ΣΤ΄, 1 Ε.Π.Ε 32, 149.

24

Ἰωάννου Χρυσοστόμου, «Τῇ δεσποίνῃ

μου…», ἐπιστολή Ι΄, Ε.Π.Ε. 37, 463.

25

Αὐτόθι, σ. 497.

26

Α΄ Θεσ. 5, 16-17. Φιλιπ. 4, 1-4. Γαλ. 5, 22.

27

Ἰωάννου Χρυσοστόμου, «Εἰς τήν προειρημένην

ὑπόθεσιν τῆς στάσεως… πάντοτε»,

Ὁμιλ. ΙΗ΄, 4 Ε.Π.Ε. 32, 569.

28

Ἰωάννου Χρυσοστόμου, «Εἰς Ἡσαΐαν»,

Ὁμιλ. Α΄, 2 PG 56, 100.

29

Αὐτόθι.

30

Ἰωάννου Χρυσοστόμου, «Εἰς Ψαλμόν Δ΄»,

9 Ε.Π.Ε. 5, 177.

31

Μεγάλου Βασιλείου, «Περί Εὐχαριστίας»

2-3, Ε.Π.Ε. 6, 84.

32

Μ. Ὡρολόγιον, Μικρός…, ἔνθ. ἀνωτ., σ.

554.

17


Συνθήκη Σεβρῶν (1920), Ἀνακωχή

Μουδανιῶν (1922), Συνθήκη Λωζάνης (1923)

Γεωργίου Ἀλεβίζου,

Προέδρου τοῦ Συλλόγου Μικρασιατῶν, Ποντίων καί Ἀρμενίων Σητείας

18

Σεπτέμβριος 1922-Σεπτέμβριος 2013,

91 χρόνια ἀπό τούς ἐξοντωτικούς

καί συνεχεῖς διωγμούς, τή σκληρή

καταδυνάστευση, τόν ὁλοκληρωτικό

ἀφανισμό τοῦ χριστιανικοῦ πληθυσμοῦ

τῆς Ἀνατολῆς ἀπό τούς Τούρκους. Συνεχίζοντας

τή δεκαπενταετή προσπάθειά μας,

στά πλαίσια τοῦ παρεχόμενου χρόνου, σήμερα

ἐπιχειροῦμε τήν ἱστορική παρουσίαση τῶν

γεγονότων.

Ὁ Α΄ Παγκόσμιος Πόλεμος εἶχε τελειώσει μέ

τήν ἄνευ ὅρων παράδοση τῆς Βουλγαρίας, τῆς

Τουρκίας, τῆς Αὐστροουγγαρίας καί τῆς Γερμανίας.

Οἱ νικητές ἄρχισαν τίς διαβουλεύσεις

γιά τήν ὑπογραφή τῆς εἰρήνης, πού θά ἄλλαζε

τό χάρτη ὁλόκληρου τοῦ κόσμου, καί ἰδιαίτερα

τῆς Εὐρώπης.

Ἕδρα τῶν συζητήσεων εἶχε ὁρισθεῖ τό Παρίσι.

Ἐκεῖνοι πού ἔπαιρναν τίς ἀποφάσεις ἦταν

ὁπωσδήποτε οἱ ἐκπρόσωποι τῶν ἰσχυροτέρων

Δυνάμεων: Ὁ πρωθυπουργός τῆς Ἀγγλίας

Λόυντ Τζώρτζ, ὁ πρωθυπουργός τῆς Γαλλίας

Κλεμανσώ, ὁ πρόεδρος τῶν Η.Π.Α. Οὐίλσον

καί δευτερευόντως ὁ πρωθυπουργός τῆς Ἰταλίας

Ὀρλάντο.

Ἡ ὑπογραφή τῆς συνθήκης εἰρήνης μέ τήν

Τουρκία γιά λόγους ἐνδοσυμμαχικούς καί

ἀντικειμενικούς παρουσίαζε τίς μεγαλύτερες

δυσκολίες.

Ἡ πρώτη σκέψη τῶν Συμμάχων ἦταν νά διαλύσουν

τήν ὀθωμανική αὐτοκρατορία καί ὁ καθένας

νά πάρει τό μεγαλύτερο μερίδιο. Κέντρο

διαμάχης ἦταν τά Στενά τῶν Δαρδανελλίων

καί τά πετρέλαια τῆς Μεσοποταμίας, τῆς

Μoσούλης, τῶν Βατούμ-Μπακοῦ.

Ἡ Ἀγγλία ἐποφθαλμιοῦσε καί τά Στενά καί

τά πετρέλαια.

Ἡ Ἀμερική ἀντέδρασε βίαια. Μετά τίς φοβερές

σφαγές τῶν Ἀρμενίων ἀπό τούς Νεοτούρκους

δήλωσαν ὅτι δέν θά ἀναγνώριζαν

καμία συμφωνία πού θά ὑπόγραφαν οἱ Σύμμαχοι

μέ τήν Τουρκία. Πρότειναν δέ τήν ἵδρυση

ἑνός μεγάλου ἀρμενικοῦ κράτους πού θά

περιελάμβανε τήν πετρελαιοφόρο περιοχή

Βατούμ-Μπακοῦ.

Ἡ Ἰταλία ἐποφθαλμιοῦσε τήν περιοχή ἀπό

τήν εἴσοδο τῶν Δαρδανελλίων, ὅλα τά παράλια

τῆς Μικρασίας συμπεριλαμβανομένης

τῆς Σμύρνης, μέχρι τή Μερσίνα στή ΝΑ Μικρασία

καί μέ ἐνδοχώρα ὥς τό Ἀφιόν Καραχισάρ

καί τό Ἰκόνιο.

Ἡ Γαλλία ἐπιζητοῦσε μιά ζώνη μέ ἔξοδο πρός

τή Μερσίνα, τά Ἄδανα καί ἐνδοχώρα ὥς τό

Σιβᾶς.

Ἡ Ἀγγλία διαθέτουσα στή Μέση Ἀνατολή

καί ΝΑ Τουρκία στρατιωτική δύναμη 600.000

ἀνδρῶν, σκέφθηκε νά ἐνισχύσει ἀκόμη τή θέση

της ὑποστηρίζοντας τίς διεκδικήσεις τῆς

Ἑλλάδος στή Θράκη καί στά δυτικά μικρασιατικά

παράλια μέ ἐπίκεντρο τή Σμύρνη.

Ὅπου τό 1919 σέ συνολικό πληθυσμό 370.000

κατοίκων ὑπῆρχαν 165.000 Ἕλληνες, 80.000

Τοῦρκοι καί ὑπόλοιποι 125.000 Ἀρμένιοι

Ἑβραῖοι Λεβαντίνοι.

Ἡ Ἑλλάς δέν εἶχε τίς ἴδιες διεκδικήσεις μέ

τούς Συμμάχους. Οἱ Ἕλληνες ἤθελαν τή συγκόλληση

τῶν δύο πλευρῶν τοῦ Αἰγαίου, μέ τήν

ὑπαγωγή τῶν ἑλληνικῶν ἐδαφῶν καί πληθυσμῶν

τῆς Ἰωνίας στό ἑλληνικό κράτος. Οἱ

ἑλληνικές διεκδικήσεις ἐπιγραμματικά ἐκφράστηκαν

μέ τή δήλωση τοῦ Ἐλευθέριου Βενιζέλου:

«Ἡ Ἑλλάς δέν πηγαίνει ἐκεῖ ὅπου τῆς

λείπει ἡ ἐθνολογική της βάσις», μέ τό Ὑπόμνημα

πού ὑπέβαλε στίς 17 Δεκεμβρίου 1918

(ὅλες οἱ ἡμερομηνίες μέ τό παλαιό ἡμερολόγιο)

στό Συνέδριο Εἰρήνης πού γινόταν στό

Παρίσι.

Ὁμιλία τοῦ κ. Γ. Ἀλεβίζου κατά τό ἐτήσιο Ἀρχιερατικό μνημόσυνο γιά τά θύματα τῆς Μικρασιατικῆς

Καταστροφῆς τοῦ 1922 πού τελέσθηκε στόν Ἱερό Ναό Ἁγίου Ἰωάννου τοῦ Προδρόμου,

στά «Λειβάδια» Σητείας, τήν Κυριακή 15 Σεπτεμβρίου 2013.


Ἄγκυρα Ἐλπίδος

Ἔπειτα ἀπό πολύμηνες συζητήσεις, ἐπίμονες

ἀντιδράσεις, κυρίως ἀπό Ἰταλία καί φυσικά

Τουρκία καταρτίστηκε ἡ Συνθήκη τῶν Σεβρῶν.

Μέ 400 ἄρθρα χαρακτηρίσθηκε ἐπιτυχής διπλωματικά,

ὅμως ἦταν εὔθραυστη ὅσο καί ἡ

πορσελάνη τῶν Σεβρῶν, προαστίου τῶν Παρισίων.

Ὑπογράφτηκε στίς 28 Ἰουλίου 1920 ἀπό

τήν Ἀγγλία, Γαλλία, Ἰταλία, Ἰαπωνία, Ἑλλάδα,

Ἀρμενία, Γιουγκοσλαβία, Πολωνία, Ρουμανία,

Πορτογαλία, Τσεχοσλοβακία καί τό Χετζάζ.

Ἀπό πλευρᾶς Τουρκίας ὑπέγραψαν οἱ Τοῦρκοι

ἀντιπρόσωποι τῆς σουλτανικῆς κυβερνήσεως,

πού ἀναγνώριζαν οἱ Σύμμαχοι καί ὄχι τήν Κεμαλική

Κυβέρνηση.

Ἡ συνθήκη αὐτή ὑπῆρξε τό ἐπιστέγασμα τῶν

διπλωματικῶν προσπαθειῶν τοῦ Βενιζέλου.

Ὅμως, τά δικαιώματα τῆς Ἑλλάδος οὐσιαστικά

ἦταν ἀκατοχύρωτα, ἀφοῦ ἡ Συνθήκη τῶν

Σεβρῶν εἶχε τήν ἔγκριση τοῦ σουλτάνου, ὄχι

ὅμως τοῦ Κεμάλ πού ἦταν ἡ νέα κυρίαρχη δύναμη

τῆς Τουρκίας.

Σύμφωνα μέ τή συνθήκη παραχωροῦνταν

στήν Ἑλλάδα τό μεγαλύτερο μέρος τῆς Ἀνατολικῆς

Θράκης (ἀπό Ἀνδριανούπολη ὥς

Τσατάλτζα) καί ἡ Ἴμβρος καί ἡ Τένεδος. Ἐπίσης

ἐπισημοποιοῦνταν ἡ ἑλληνική κυριαρχία

στά νησιά τοῦ ἀνατολικοῦ Αἰγαίου (Λέσβος,

Χίος, Σάμος, Ἰκαρία κ.λπ) καί στά Δωδεκάνησα,

ἐκτός τῆς Ρόδου, ὕστερα ἀπό ἑλληνοϊταλική

συμφωνία.

Ἀκόμα, ἡ Ἑλλάδα ἀποκτοῦσε δικαίωμα κατοχῆς

καί διοίκησης τῆς Σμύρνης γιά πέντε

χρόνια. Μετά τό διάστημα αὐτό μέ δημοψήφισμα

οἱ κάτοικοι θά ἀποφάσιζαν γιά τήν προσάρτηση

τῆς περιοχῆς στήν ὑπόλοιπη Ἑλλάδα.

Ἡ Συνθήκη τῶν Σεβρῶν ἀποτελοῦσε θρίαμβο

τῆς ἀποικιοκρατίας, ἀφοῦ:

•Οἱ Εὐρωπαῖοι ἐξασφάλιζαν ἐλεύθερη ναυσιπλοΐα

καί ἀεροπλοΐα στά Στενά τῶν Δαρδανελλίων.

•Ἀποκτοῦσαν σφαῖρες ἐπιρροῆς οἱ Ἄγγλοι

στή Μοσούλη, οἱ Γάλλοι στήν Κιλικία, οἱ

Ἰταλοί στή ΝΔ Μικρασία, Ἀττάλεια κ.λπ.

•Ἀπό τή Συρία ὥς τή νότιο Ἀραβία δημιούργησαν

σειρά νέων κρατῶν ὑπό τήν ἄμεση

ἤ ἔμμεση κηδεμονία τους.

Ἄφησαν πολλά ζητήματα ἐκκρεμῆ, ὅπως

ἀσαφῆ σύνορα τοῦ Κουρδιστάν, τῆς Ἀρμενίας,

τοῦ Πόντου, ὥστε νά μποροῦν νά ἐπεμβαίνουν

καί νά ρυθμίζουν τά πράγματα πρός τό ἑκάστοτε

συμφέρον τους. Οἱ Ἄγγλοι κυρίως,

ἀποκτοῦσαν τόν ἔλεγχο τῆς περιοχῆς ἀπό τόν

Εὔξεινο Πόντο ὥς τόν Περσικό Κόλπο. Τέλος,

διατηροῦνταν οἱ «διομολογήσεις», δηλαδή τό

καθεστώς ἀποικιακῆς ἐκμεταλλεύσεως πού

ἐμπεριεῖχε καί τήν ἑτεροδικία.

Ἡ Συνθήκη τῶν Σεβρῶν διήρκησε λίγο,

σφραγίζοντας τυπικά τόν Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Στήν πραγματικότητα ἄνοιγε ἀναρίθμητους,

μικρότερους, ἀλλά περισσότερο αἱματηρούς

πολέμους.

Στήν Ἑλλάδα τά πάθη τοῦ διχασμοῦ διατηροῦνταν

ἀπό τήν ἐποχή τῆς σύγκρουσης βασιλιᾶ

καί Βενιζέλου τό 1916-17. Ἡ βενιζελική

παράταξη πού κυβερνοῦσε ἀπό τό 1917 ὥς τόν

Αὔγουστο τοῦ 1920 μέ αὐθαιρεσίες καί βαναυσότητες

συντηροῦσε τό διχασμό.

Τά γεγονότα πού ἀναζωπύρωσαν τόν ἐθνικό

διχασμό μετά τή Συνθήκη τῶν Σεβρῶν ἦταν:

Ἡ δολοφονική ἀπόπειρα, πού ἔγινε στίς 29

Ἰουλίου 1920 κατά τοῦ πρωθυπουργοῦ Βενιζέλου

στό σταθμό τῆς Λυών στό Παρίσι ἀπό

τούς ἀντιβενιζελικούς ἀπότακτους ἀξιωματικούς,

τόν Τσερέπη καί τόν Κοραή.

Ἡ δολοφονία τοῦ Ἴωνα Δραγούμη, σεβαστοῦ

ἐκπροσώπου τοῦ ἀντιβενιζελισμοῦ, στήν Ἀθήνα.

Στίς 25 Αὐγούστου 1920 προκηρύχθηκαν

ἐκλογές, μέ μιά προεκλογική περίοδο γεμάτη

ἀπό βίαια γεγονότα καί ἀπρόβλεπτα περιστατικά.

Ὁ βασιλιάς Ἀλέξανδρος πεθαίνει ἀπό

δάγκωμα πιθήκου. Κανένας ἐκ τῶν διαδόχων

τῆς βασιλικῆς οἰκογένειας δέν δέχεται νά

19


Ἄγκυρα Ἐλπίδος

τόν ἀναπληρώσει. Μοιραῖα οἱ ἐκλογές ἀπό πολιτικές

γίνονται πολιτειακές.

Τό κόμμα τῶν Φιλελευθέρων ἔχασε τίς ἐκλογές

ἐξαιτίας καί τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος

πού ἦταν πλειοψηφικό μέ εὐρεία περιφέρεια.

Ὁ Βενιζέλος δέν ἐκλέχθηκε οὔτε βουλευτής.

Χολωμένος ἔφυγε γιά τό Παρίσι, δηλώνοντας

ὅτι παραιτεῖται ἀπό τήν πολιτική.

Οἱ νέοι ἡγέτες τῆς Ἑλλάδος, ὄχι μόνο δέν διέκοψαν

τήν ἐκστρατεία στή Μικρά Ἀσία, πού

προεκλογικά εἶχαν ὑποσχεθεῖ στόν ἑλληνικό

λαό, ἀλλά θέλοντας νά ἱκανοποιήσουν τούς

συμμάχους, συνέχισαν τήν ἐκστρατεία.

Στίς 5 Δεκεμβρίου 1920, ἡ μέ δημοψήφισμα

ἐπιστροφή τοῦ ἐξόριστου βασιλιᾶ Κωνσταντίνου

ἐπέτρεψε στούς Συμμάχους νά ἐγκαταλείψουν

τήν Ἑλλάδα. Ἀγγλία καί Γαλλία εἶχαν

εἰδοποιήσει τήν πρώτη μεταβενιζελική κυβέρνηση,

ὅτι ἄν ξαναγύριζε ὁ γερμανόφιλος

Κωνσταντίνος θά ἔπαυαν νά θεωροῦν τήν

Ἑλλάδα σύμμαχη χώρα.

Ὁ πρωθυπουργός Δ. Ράλλης, Ν. Στράτος,

Δημ. Γούναρης μάταια προσπάθησαν νά ἐξασφαλίσουν

ἐνίσχυση ἀπό τούς Συμμάχους, οἱ

ὁποῖοι ἔπαιζαν διπλό καί τριπλό παιχνίδι.

Δηλαδή, ἐνῶ διατηροῦσαν συμμαχική σχέση

μέ τήν Ἑλλάδα καί σχέση συμφωνίας μέ τόν

σουλτάνο, τό Φεβρουάριο τοῦ 1921 στή συνδιάσκεψη

τοῦ Λονδίνου γιά ἐξεύρεση λύσης

κάλεσαν καί τόν Κεμάλ καί ἐκπροσώπους τοῦ

σουλτάνου, ἀναγνωρίζοντας ἔτσι καί ἐπίσημα

τόν Κεμάλ, ὁ ὁποῖος δέν περιορίστηκε μόνο

στό Σύμφωνο Φιλίας μέ τούς Σοβιετικούς.

Ὑπόγραψε συμφωνίες μέ τούς Γάλλους καί τούς

Ἰταλούς, μέ κύριο ὅρο νά ἀποσυρθοῦν οἱ

Γάλλοι ἀπό τή ΝΑ Μικρασία (Κιλικία) καί οἱ

Ἰταλοί ἀπό τή ΝΔ (περιοχή Ἀττάλειας). Φεύγοντας

οἱ Γάλλοι μέ τό πρόσχημα ἐξοπλισμοῦ

τῆς τουρκικῆς χωροφυλακῆς, τοῦ ἄφησαν

ὅλο τόν ὁπλισμό τους. Ἐπίσης, τόν Ὀκτώβριο

τοῦ 1921 ὁ Κεμάλ συνάπτει μέ τούς Γάλλους

τό σύμφωνο οἰκονομικῆς συνεργασίας Φρανκλέν-Μπουγιόν,

πού ἀποτέλεσε βαριά διπλωματική

ἥττα γιά τήν Ἑλλάδα καί θορύβησε

τούς Ἄγγλους, πού διέκριναν νά ἀπειλοῦνται

τά οἰκονομικά τους συμφέροντα στήν περιοχή.

Στίς 2 Μαΐου 1919, ὁ ἑλληνικός στρατός ὄχι

ἀναίμακτα, ἀποβιβάστηκε στή Σμύρνη, ὕστερα

ἀπό ἀπόφαση τῶν Οὐίλσον (ΗΠΑ), Κλεμανσώ

(Γαλλία) καί Λόυντ Τζώρτζ (Ἀγγλία) γιά

νά ἐξουδετερωθεῖ ἡ Ἰταλική ἀπειλή, ἡ ὁποία

ἀπέβλεπε στήν κατάληψη τῶν δυτικῶν Μικρασιατικῶν

παραλίων.

Οἱ Τοῦρκοι εἶδαν τούς Ἕλληνες σάν διεκδικητές

τῶν ἐδαφῶν τους καί ὄχι σάν προσπάθεια

τῶν Ἑλλήνων γιά ἐξασφάλιση τῆς τάξης

στήν περιοχή. Σταδιακά, οἱ Τοῦρκοι ἐθνικιστές,

οἱ περιβόητοι τσέτες, ἄρχισαν τίς βαναυσότητες

καί τίς διώξεις τοῦ ἑλληνικοῦ πληθυσμοῦ

στήν ἐνδοχώρα. Στήν Περγάμο, στό Ἀϊδίνιο

σημειώθηκαν ἔκτροπα ἐμφανῶς σκηνοθετημένα

ἀπό Ἰταλούς.

Ὁ Βενιζέλος παρακολουθοῦσε ἄγρυπνα τίς

ἐξελίξεις στή Μικρασία καί συνιστοῦσε ψυχραιμία

στίς ἑλληνικές ἀρχές.

Μέ τή συγκατάνευση τῶν Συμμάχων διόρισε

Ὕπατο Ἁρμοστή Σμύρνης τόν παλιό του συνεργάτη

Ἀριστείδη Στεργιάδη, ὀπαδό τῆς

ἑλληνοτουρκικῆς συνυπάρξεως. Ὁ διορισμός

Στεργιάδη, ἀντί νά λύσει, περιέπλεξε τό ζήτημα.

Οἱ Ἕλληνες δικαιολογημένα θεώρησαν

τή στάση του μεροληπτική ὑπέρ τῶν Τούρκων,

μέ συνέπεια νά ἐνταθοῦν πάλι οἱ σχέσεις, καί

νά σβήσει κάθε ἐλπίδα συμβιβασμοῦ μεταξύ

Ἑλλήνων καί Τούρκων. Περίεργο εἶναι, ὅτι ὁ

Στεργιάδης διατήρησε τή θέση του καί ὅταν

ἦλθαν στήν ἐξουσία οἱ ἀντιβενιζελικοί.

Μᾶλλον ἦταν πράκτορας τῶν Ἄγγλων (γιά τόν

Στεργιάδη ἔχουμε ἀναφερθεῖ σέ προηγούμενη

ὁμιλία μας).

Ἀπό τήν ἀπόβαση τοῦ ἑλληνικοῦ στρατοῦ

στή Σμύρνη (2 Μαΐου 1919) ἕως τήν ὑπογραφή

τῆς Συνθήκης τῶν Σεβρῶν (28 Ἰουλίου 1920)

παρῆλθαν 15 μῆνες, χωρίς νά γίνει μιά γενι-

20


Ἄγκυρα Ἐλπίδος

κή προέλαση τοῦ ἑλληνικοῦ στρατοῦ, ὥστε

μετά τήν ἀποστασία τοῦ Κεμάλ νά μήν ἑδραιωθεῖ

καί ἰσχυροποιηθεῖ αὐτός ὁ ἐθνικιστής.

Αὐτό θά ἔσωζε καί τή δημοκρατία τῶν Ἀρμενίων.

Στό δεκαπεντάμηνο διάστημα πού προαναφέραμε

σειρά ἐκτροπῶν, κυρίως ἡ δράση τῶν

τσετῶν, ἐπέτρεψαν στόν ἑλληνικό στρατό νά

καταλάβει διαδοχικά το Ἀϊδίνιο, τό Νυμφαῖο,

τήν Περγάμο, τή Μαινεμένη καί τό Ἀϊβαλί.

Μετά τή Συνθήκη τῶν Σεβρῶν, ἡ Ἀνατολική

Θράκη ἀποτέλεσε τμῆμα τῆς ἑνιαίας Ἑλλάδος

καί κηρύχθηκε Γενική Διοίκηση χωρισμένη σέ

(6) νομούς. Τόν Ἰούνιο τοῦ 1920 κατελήφθησαν

ἡ Ἀρτάκη, ὁ Πανόρμος, ἡ Προύσα. Ἔτσι,

δύο μῆνες μετά τήν ὑπογραφή τῆς Συνθήκης

τῶν Σεβρῶν ὁ ἑλληνικός στρατός εἶχε καταλάβει

περισσότερα ἐδάφη ἀπό ὅσα τοῦ ἐπιδίκαζε

ἡ συνθήκη.

Παραιτούμενος ὁ ἀρχιστράτηγος Λεων. Παρασκευόπουλος

ἀπό τήν ἡγεσία τῆς στρατιᾶς,

ἀνέλαβε ὁ Ἀναστάσιος Παπούλας. Ἡ κυβέρνηση

Γούναρη θέλοντας νά ἐκβιάσει τήν ἐξέλιξη

τοῦ πολέμου ἀποφάσισε τήν προέλαση

τοῦ ἑλληνικοῦ στρατοῦ στό βάθος τῆς Μ.

Ἀσίας.

Στίς 30 Μαΐου 1921 ἔφτασε στό μέτωπο ὁ βασιλιάς

Κωνσταντίνος συνοδευόμενος ἀπό τό

παλιό του ἐπιτελεῖο. Ἐκτός τοῦ Ἰωάννη Μεταξᾶ,

πού ἦταν ἀντίθετος πρός τή συνέχιση τῆς

ἐκστρατείας, προβλέποντας τήν καταστροφή.

Οἱ Σύμμαχοι ἔχοντας θορυβηθεῖ ἀπό τό

τουρκοσοβιετικό σύμφωνο φιλίας καί συνεργασίας,

φοβούμενοι δέ καί τή σέ βάθος κατίσχυση

τῶν Ἑλλήνων, συνέστησαν στήν

ἑλληνική κυβέρνηση στίς 8 Ἰουνίου 1921 νά

ἀναστείλει τίς ἐπιχειρήσεις. Στίς 12 Ἰουνίου

1921 ὁ Δημ. Γούναρης ἀπέρριψε τήν πρότασή

τους.

Στίς 16 Ἰουλίου 1921 ὑπό τήν προεδρία τοῦ

βασιλιᾶ Κωνσταντίνου ἔγινε ἡ μεγάλη Σύσκεψη

τῆς Κιουτάχειας. Ἀποφασίσθηκε ἡ

προέλαση τοῦ ἑλληνικοῦ στρατοῦ πέραν τοῦ

Σαγγαρίου ποταμοῦ μέ ἀντικειμενικό σκοπό

τήν κατάληψη τῆς Ἄγκυρας. Δυστυχῶς, οἱ δυσοίωνες

προειδοποιήσεις τοῦ διευθυντῆ τοῦ

τμήματος ἀνεφοδιασμοῦ Γ. Σπυρίδωνος δέν

εἰσακούσθηκαν.

Στή διάρκεια Αὐγούστου-Σεπτεμβρίου 1921

διεξήχθηκε ἡ μεγαλύτερη ἐπιχείρηση τοῦ

ἑλληνικοῦ στρατοῦ, ὁ ὁποῖος πέρασε τόν

Σαγγάριο. Πολεμώντας συνεχῶς ἐπί 30 ἡμέρες

ἔφτασε πρό τῶν πυλῶν τῆς Ἄγκυρας, στό

Πολατλί. Ἐδῶ ὅμως ἐκδηλώθηκε ἡ κόπωση τοῦ

στρατοῦ, ἡ ἀδυναμία τοῦ ἀνεφοδιασμοῦ καί ἡ

ἔλλειψη ἐφεδρειῶν πού θά κάλυπταν τά κενά.

Στίς 13 Σεπτεμβρίου 1921 ἀποφασίστηκε

ὑποχώρηση καί σύμπτυξη ξανά στή γραμμή

Ἐσκί Σεχήρ-Ἀφιόν Καραχισάρ. Στή μάχη τοῦ

Σαγγαρίου χάθηκε τό ἄνθος τοῦ ἑλληνικοῦ

στρατοῦ. Περίπου 5.000 νεκροί καί 20.000

τραυματίες. Ἐπί ἕνα χρόνο ὁ στρατός μας ἔμεινε

καθηλωμένος στή γραμμή Ἐσκί Σεχήρ-

Ἀφιόν Καραχισάρ, χωρίς σχέδιο ἤ ἀπόφαση γιά

προέλαση ἤ σύμπτυξη. Ὁ στρατός μας εἶχε παγιδευτεῖ

σέ ἕνα τέλμα στατικότητας, δέσμιος

των παλινωδιῶν τῆς κυβέρνησης.

Οἱ Σύμμαχοι μετά τήν ἄρνηση τῆς ἑλληνικῆς

κυβερνήσεως νά ἀποδεχτεῖ τήν εἰρηνική τους

πρόταση ἄρχισαν νά ἀποσύρονται ἀπό τά διάφορα

μέτωπα τῆς Μ. Ἀσίας, παίρνοντας φυσικά

ἀπό τόν Κεμάλ οἰκονομικά ἀνταλλάγματα.

Ἡ ὥρα τῆς μεγάλης κρίσης πλησίαζε.

Ὁ Κεμάλ στίς 13 Ὀκτωβρίου 1921 πέτυχε τήν

ὑπογραφή συμφωνίας συνεργασίας μέ τίς

τρεῖς νέες σοβιετικές δημοκρατίες τοῦ Καυκάσου,

τήν Ἀρμενία, τή Γεωργία καί τό Ἀζερμπαϊτζάν.

Ἔχοντας δέ ὑπογράψει τή συμφωνία

ἀπόσυρσης τῶν γαλλικῶν δυνάμεων ἀπό τήν

Κιλικία εἶχε διασφαλισμένα τά νῶτα του ἕτοιμος

νά ἐπιτεθεῖ κατά τῶν Ἑλλήνων.

Οἱ διπλωματικές ἐπιτυχίες τῶν κεμαλικῶν

προβλημάτισαν τήν πολιτική μας ἡγεσία, πού

παρέμενε ἀπόλυτα προσηλωμένη στήν Ἀντάντ,

ἡ ὁποία εἶχε στό μεταξύ διασπαστεῖ. Γάλλοι καί

Ἰταλοί συμμαχοῦσαν μέ τόν Κεμάλ. Μόνο ἡ

Ἀγγλία ὑποστήριζε τούς Ἕλληνες πού δέν ἦταν

ὅμως διατεθειμένη νά διακινδυνεύσει τά συμφέροντά

της στή Μοσούλη. Ἡ διπλωματική

ἀπομόνωση τῆς Ἑλλάδος ἦταν δεδομένη καί

δεδηλωμένη.

Οἱ Σύμμαχοι ἀνέλαβαν τήν πρωτοβουλία γιά

ὑπογραφή μιᾶς ἀνακωχῆς. Τέλη Μαρτίου

1922 στό Παρίσι συναντήθηκαν οἱ ὑπουργοί

Ἐξωτερικῶν Γαλλίας, Ἰταλίας, Ἀγγλίας καί

πρότειναν τήν ὑπογραφή τρίμηνης ἀνακωχῆς

μέχρις ὅτου ὁ ἑλληνικός στρατός ἐκκενώσει

τή Μ. Ἀσία. Κατόπιν θά ὑπογραφόταν νέα

συνθήκη εἰρήνης, βάσει τῆς ὁποίας ἡ Ἑλλάς θά

ἐγκατέλειπε τή Σμύρνη καί μέρος τῆς Ἀνα-

21


Ἄγκυρα Ἐλπίδος

τολικῆς Θράκης. Εἴχαμε δηλαδή πλήρη ἀνατροπή

τῆς Συνθήκης τῶν Σεβρῶν καί κανένα

μέτρο προστασίας γιά τούς ἑλληνικούς πληθυσμούς

τῆς Μ. Ἀσίας.

Ἡ ἑλληνική κυβέρνηση συγκατένευσε στήν

πρόταση τῶν Συμμάχων. Ὅμως, ὁ Κεμάλ

ἀπέρριψε τή μεσολάβηση ἀξιώνοντας ἄμεση

ἐκκένωση τῆς Μ. Ἀσίας ἀπό τόν ἑλληνικό

στρατό. Ἡ ἄρνηση τοῦ Κεμάλ δημιούργησε

εὐνοϊκό πρός στιγμή κλίμα γιά τή χώρα μας.

Ἡ νέα κυβέρνηση Πέτρου Πρωτοπαπαδάκη,

γιά νά πείσει τόν Κεμάλ, σχεδίασε τήν κατάληψη

τήν Κωνσταντινουπόλεως. Οἱ Σύμμαχοι,

ὅμως, ἀρνήθηκαν καί ἀπείλησαν ὅτι θά χρησιμοποιήσουν

ὅπλα ἐναντίον τοῦ ἑλληνικοῦ

στρατοῦ.

Στίς κρίσιμες γιά τόν Ἑλληνισμό στιγμές ὑπερασπίστηκε

τά δίκαια τῆς Ἑλλάδος μόνο ὁ

Βρετανός πρωθυπουργός Λόυντ Τζώρτζ, ὁ

ὁποῖος δυστυχῶς παραιτήθηκε στίς 19 Ὀκτωβρίου

1922.

Τό Σχέδιο Αὐτονομήσεως τῆς περιοχῆς τῆς

Σμύρνης θά ἀποτελοῦσε σανίδα σωτηρίας γιά

τόν μικρασιατικό Ἑλληνισμό. Δυστυχῶς, ἡ κυβέρνηση

Γούναρη δέν ὑποστήριξε τό σχέδιο

δηλώνοντας, ὅτι ἡ πολιτική τῆς παραμένει ἀταλάντευτη

καί ἡ Μ. Ἀσία δέν διατρέχει κανένα

κίνδυνο. Κατόπιν τούτου, ὁ ἀρχηγός στρατιᾶς

Παπούλας παραιτήθηκε. Τόν διαδέχθηκε

ὁ Γεώργιος Χατζανέστης ὁ ἐκτός τόπου καί

χρόνου μέ τά «γυάλινα πόδια» στρατιωτικός.

Στό μικρασιατικό μέτωπο ὁ στρατός μας

ἔφτανε τίς 240.000 μέ παρατάξιμη δύναμη μόλις

100.000 ἄνδρες, πού ἀδυνατοῦσαν νά καλύψουν

τό μήκους 700 χλμ. μέτωπο τῆς

γραμμῆς Ἐσκί Σεχήρ-Ἀφιόν Καραχισάρ. Τό ἠθικό

του στρατοῦ εἶχε πέσει. Ἡ ἀντοχή τοῦ λαοῦ

οἰκονομική καί ψυχική ἦταν μηδενική. Ἀντιθέτως,

οἱ κεμαλικοί εἶχαν ἰσχυροποιηθεῖ στρατιωτικά

καί ἠθικά.

Στίς 13 Αὐγούστου 1922 στόν ὁδικό κόμβο

τοῦ Ἀφιόν Καραχισάρ ἐκδηλώθηκε ἡ κεμαλική

ἐπίθεση. Τό σημεῖο ἐκάλυπταν 2 ἑλληνικές

μεραρχίες, ἐνῶ ὁ Κεμάλ ἐξαπέλυσε 12 μεραρχίες

πεζικοῦ καί 3 ἱππικοῦ. Ἄν καί οἱ 2 μεραρχίες

μας ἐνισχύθηκαν ἀπό τό ἀπόσπασμα

Πλαστήρα, δέν ἄντεξαν σέ τόση πίεση. Δημιουργήθηκε

ρῆγμα καί ὑποχώρησαν πρός τά

λιμάνια τῆς Προποντίδας καί πρός τά λιμάνια

τοῦ Αἰγαίου.

Στό δράμα τῆς Καταστροφῆς τήν πιό ἡρωική

σελίδα ἔγραψε ἡ Ἀνεξάρτητη Μεραρχία τοῦ

συνταγματάρχη Δημ. Θεοτόκη, ἡ ὁποία μαχόμενη

ἐπί 14 ἡμέρες, μέ μιά ξενοφώντια πορεία,

ὀργανωμένη ἔφτασε στό Δεκελί καί

διεκπεραιώθηκε στή Λέσβο, ὅπου εἶχε φτάσει

ὁ συνταγματάρχης Στυλιανός Γονατᾶς, διοικητής

τώρα τοῦ Α΄ Σώματος Στρατοῦ, ἐγκαθιστώντας

τό στρατηγεῖο του.

Στή Σμύρνη, ἄν καί ὑπῆρχαν δυνατότητες γιά

τήν ἀσφαλή μετακίνηση τοῦ πληθυσμοῦ, ἡ Κυβέρνηση

ἐξέδωσε τόν νόμο «περί διαβατηρίων»

πού δέν ἐπέτρεπε τήν ὁμαδική ἀποχώρηση. Ὁ

δέ Στεργιάδης ἐξαπατοῦσε τόν πληθυσμό

ψευδόμενος, ὅτι δέν ὑπάρχει κίνδυνος. Ὁ τελευταῖος

ἀρχιστράτηγος Γ. Πολυμενάκος

φρόντισε γιά τή μεταφορά τοῦ ὑλικοῦ καί ὄχι

τῶν ἀμάχων.

Στίς 27 Αὐγούστου 1922 ὑπό τήν ἡγεσία τοῦ

Κιόρ Μπεχλιβᾶν ἐμφανίζονται στή Σμύρνη οἱ

αἱμοσταγεῖς γενοκτόνοι τσέτες. Τήν ἑπομένη

28 Αὐγούστου μπῆκε ὡς διοικητής ὁ θηριώδης

Νουρεντίν πασάς. Αὐτός κάλεσε τόν

Μητροπολίτη Χρυσόστομο καί τούς προκρίτους

Κλημάνογλου καί Τσουρουκτσόγλου.

Πάνω τους ξέσπασε ἡ λύσσα του. Γιά τό μαρτύριο

καί τήν αὐταπάρνηση τοῦ Χρυσόστομου

ἔχουμε ἀναφερθεῖ ἐκτενῶς σέ προηγούμενη

ὁμιλία μας. Ὁ Μητροπολίτης Χρυσόστομος δικαίως

ἀνήκει στούς μεγαλομάρτυρες τοῦ

ἔθνους, πού κρατοῦν ψηλά τήν ὑπερηφάνειά

του, ὅταν τήν τσακίζουν οἱ στρατιωτικοί καί

οἱ πολιτικοί μας ἡγέτες.

Στίς 31 Αὐγούστου ἀπό τήν ἀρμενική συνοικία

ἄρχισε ὁ ἐμπρησμός τῆς Σμύρνης.

Λόγῳ τοῦ ἰσχυροῦ ἀνέμου ἐξαπλώθηκε σέ ὅλη

τήν πόλη. Τά πυροσβεστικά ὀχήματα ἀντί νεροῦ

ἔριχναν πετρέλαιο. Ἡ ἑλληνική συνοικία,

ἡ μεγαλύτερη καί πλουσιότερη κυριολεκτικά

ἀποτεφρώθηκε. Στήν παραλία μέχρι τό βράδυ

τῆς 23ης Αὐγούστου εἶχαν συγκεντρωθεῖ

70.000 πρόσφυγες. Ἄλλοι προσπαθοῦσαν νά

σωθοῦν μέ κάθε πλεούμενο. Μητέρες πνίγονταν

μέ τά παιδιά τους. Ἄλλοι κολυμπώντας

προσπαθοῦσαν νά φτάσουν στά ξένα

πολεμικά. Χωρίς καμία βοήθεια. Οἱ ἐξοντωθέντες

τῆς Σμύρνης ὑπολογίζονται σέ 200.000.

Διαδραματιζόταν ἡ τελευταία πράξη τῆς Γε-

22


Ἄγκυρα Ἐλπίδος

νοκτονίας τῶν Ἑλλήνων τῆς Ἀνατολῆς ἀπό

τούς Τούρκους. Σχεδιασμένη ἀπό τόν Γερμανό

στρατιωτικό Λίμαν Φόν Σάντερς.

Μπροστά στό μέγεθος τῆς καταστροφῆς τοῦ

ἑλληνικοῦ στρατοῦ οἱ κυβερνήσεις τῆς Μ. Βρετανίας,

τῆς Γαλλίας καί τῆς Ἰταλίας, φοβούμενες

καί γιά τά δικά τους συμφέροντα, πρότειναν

στόν Κεμάλ, ἐν ἀγνοίᾳ τῆς ἑλληνικῆς

κυβερνήσεως σύναψη ἀνακωχῆς μέ τόν ὅρο νά

τοῦ ἀποδοθεῖ ἡ Ἀνατολική Θράκη. Ὁ Κεμάλ

ἀπαίτησε ἡ διάσκεψη νά γίνει στά Μουδανιά,

λιμάνι στήν ἀσιατική ἀκτή τοῦ Μαρμαρᾶ καί

ὄχι στό Μοῦδρο. Ἡ ἀπαίτηση τοῦ Κεμάλ ἔγινε

δεκτή ἀπό τούς Συμμάχους, οἱ ὁποῖοι ζήτησαν

ἀπό τήν Ἑλλάδα νά στείλει ἀντιπροσώπους.

Ἡ σύσκεψη ἄρχισε στίς 10 Σεπτεμβρίου

1922. Ἡ ἑλληνική ἀντιπροσωπεία προσῆλθε

τήν ἑπομένη καί στίς 12 Σεπτεμβρίου οἱ Σύμμαχοι

ἔθεσαν ὑπόψη τῶν Ἑλλήνων σχέδιο ἀνακωχῆς

πού προέβλεπε:

•Ἐντός 15 ἡμερῶν ἀπό τήν ἡμέρα τῆς ἀνακωχῆς,

ἀπόσυρση τοῦ ἑλληνικοῦ στρατοῦ

πέρα ἀπό τόν Ἕβρο.

•Ἡ ἐκκενούμενη περιοχή θά περιέλθει στούς

Συμμάχους, οἱ ὁποῖοι ἀκολούθως θά τήν παραδώσουν

στούς Τούρκους.

•Ἑπτά συμμαχικά τάγματα θά ἐξασφάλιζαν

τήν τάξη.

Ἡ ἑλληνική ἀντιπροσωπεία ἀρνήθηκε αὐτούς

τούς ὅρους καί ὑπέβαλε δικές της προτάσεις,

πού φυσικά δέν ἔγιναν ἀποδεκτές. Στίς 28 Σεπτεμβρίου

ἀρνήθηκε νά ὑπογράψει τήν ἀνακωχή

καί ἀνεχώρησε γιά τήν Ἀθήνα. Οἱ Σύμμαχοι

ὑπέγραψαν τήν ἴδια ἡμέρα τήν ἀνακωχή

μέ τούς κεμαλικούς. Στό μεταξύ, ἔχοντας

ξεσπάσει τό στρατιωτικό κίνημα Πλαστήρα,

ἡ ἑλληνική ἐπαναστατική ἐπιτροπή, βρισκόμενη

πρό τετελεσμένου γεγονότος, ἀναγκαστικά

ὑπέγραψε τούς ὅρους τῆς ἀνακωχῆς στίς

30 Σεπτεμβρίου 1922.

Τήν ἑπόμενη μέρα ἄρχισε ἡ ἀποχώρηση τοῦ

ἑλληνικοῦ στρατοῦ ἀπό τήν Ἀνατολική Θράκη

καί 250.000 ἄμαχων πού τρομοκρατημένοι

ἀπό τίς σφαγές τῆς Σμύρνης ἔσπευσαν νά

ἐγκαταλείψουν τίς ἀρχαῖες πατρίδες τους.

Στίς 12 Νοεμβρίου οἱ Ἕλληνες παρέδωσαν

στούς Συμμάχους τή διοίκηση τῆς Ἀνατολικῆς

Θράκης κι ἐκεῖνοι τήν ἴδια μέρα τή μεταβίβασαν

στούς

κεμαλικούς.

Ὁ Κεμάλ

μετά τήν κατάληψη

τῆς

Ἀνατολικῆς

Θράκης ἀνέτρεψε

τό

σ ο υ λτ ά ν ο

καί ἀνακήρυξε

τήν

Τουρκία Δημοκρατία.

Σ τ ή ν

Ἑλλάδα τό

στρατιωτικό

κίνημα μέ

ἐπικεφαλῆς

τούς συνταγματάρχες

Νικ. Πλαστήρα,

Στυλ.

Ὁ Ἰσμέτ Ἰνονοῦ μέ τόν κακό δαίμονα

τῆς Διάκσεψης τῶν Μουδανιῶν

Γάλλο Φραγκλέν Μπουγιόν.

Γονατᾶ καί τόν ἀντιπλοίαρχο Δημ. Φωκᾶ κατάφερε

κεραυνοβόλο χτύπημα ἐναντίον τοῦ

παλαιοῦ καθεστῶτος στήν Ἀθήνα.

Ἀφοῦ παραιτήθηκε ἡ κυβέρνηση καί ὁ βασιλιάς

Κωνσταντίνος, ἀναχώρησε γιά τό ἐξωτερικό,

ἡ ἐπαναστατική ἐπιτροπή προέβη στίς

ἀκόλουθες ἐνέργειες:

•Σχημάτισε νέα κυβέρνηση ὑπό τόν Σωτ.

Κροκιδᾶ. Τήν πραγματική ἐξουσία, ὅμως, εἶχε

ὁ Πλαστήρας.

•Συγκατατέθηκε στήν ὑπογραφή τῆς ἀνακωχῆς

τῶν Μουδανιῶν.

•Φρόντισε γιά τήν ὀργάνωση τῆς στρατιᾶς

τοῦ Ἕβρου, γιά νά μή χαθεῖ καί ἡ Δυτική Θράκη,

μέ ὑπεύθυνο τόν στρατηγό Θεοδ. Πάγκαλο.

•Διόρισε διπλωματικό της ἐκπρόσωπο στό

ἐξωτερικό τόν Ἐλευθέριο Βενιζέλο.

•Τέλος, κάτω ἀπό τήν πίεση τοῦ στρατοῦ καί

τῆς κοινῆς γνώμης παρέπεμψε σέ δίκη τούς

ὑπεύθυνους τῆς Μικρασιατικῆς καταστροφῆς.

Μέ κύρια κατηγορία τή διάπραξη τοῦ ἀδικήματος

τῆς ἐσχάτης προδοσίας, πού ἐπισύρει

τήν ποινή τοῦ θανάτου, στίς 15 Νοεμβρίου

1922 ἐκτελέστηκαν στό Γουδί οἱ «ἕξι»

Γούναρης, Στράτος, Πρωτοπαπαδάκης, Μπαλτατζῆς,

Θεοτόκης, Χατζανέστης, παρά τίς

23


Ἄγκυρα Ἐλπίδος

Ὁ Ἐλευθέριος Βενιζέλος ὑπογράφει τή συνθήκη τῆς Λωζάνης.

ἀντιδράσεις τῶν πρεσβευτῶν Γαλλίας καί

Ἀγγλίας καί προσωπικά τοῦ ἴδιου τοῦ Βενιζέλου.

(Γιά τήν «Δίκη τῶν Ἕξι» διεξοδικότερα

ἔχουμε ἀναφερθεῖ σέ προγενέστερη ὁμιλία

μας).

Στίς 21 Νοεμβρίου 1922 μέ τή μεσολάβηση

τῶν ἰσχυρῶν ἄρχισαν διαπραγματεύσεις γιά

τόν τερματισμό τοῦ Μικρασιατικοῦ Πολέμου

στήν ἑλβετική πόλη Λωζάνη. Οἱ συνομιλίες

λόγῳ τῆς τουρκικῆς ἀδιαλλαξίας διακόπηκαν

στίς 4 Φεβρουαρίου 1923, ἐπαναλήφθηκαν στίς

23 Ἀπριλίου 1923 καί τερματίστηκαν στίς 24

Ἰουλίου 1923. Κύριο θέμα ἦταν ἡ ἀναθεώρηση

τῆς Συνθήκης τῶν Σεβρῶν.

Τήν Ἑλλάδα στίς δραματικές συνεδριάσεις

τῆς Λωζάνης ἀντιπροσώπευε ὁ Ἐλευθέριος Βενιζέλος

καί τήν Τουρκία ὁ νικητής τοῦ ἑλληνικοῦ

στρατοῦ Ἰσμέτ Ἰνονοῦ. Ἡ μεταξύ τους

προσέγγιση ἦταν πολύ δύσκολη, λόγῳ τῶν

τουρκικῶν διεκδικήσεων στή Δυτική Θράκη.

Ἡ προσέγγιση ἔγινε ἐφικτή χάρη στήν ἀναδιοργάνωση

τῆς στρατιᾶς τοῦ Ἕβρου, πού ἦταν

ἕτοιμη νά βαδίσει πρός τήν Κωνσταντινούπολη,

ἀλλά καί στή διπλωματική ὀξυδέρκεια

τοῦ Βενιζέλου.

Στίς 24 Ἰουλίου 1923 στή μεγάλη αἴθουσα τοῦ

Πανεπιστημίου τῆς Λωζάνης ὑπογράφτηκε τό

τελικό κείμενο τῆς συνθήκης. Ἀποτελεῖται ἀπό

143 ἄρθρα μέ προσαρτημένες ἄλλες 17 συμβάσεις.

Σύμφωνα μέ τό εὐρύτερο πλαίσιο τῶν ὅρων

τῆς συνθήκης, πού ἀφορᾶ τά, ἐκτός Ἑλλάδος,

συμβαλλόμενα μέρη:

•Τά Στενά των Δαρδανελλίων παραδόθηκαν

στούς Τούρκους.

•Βελτιώθηκε ἡ συνοριακή γραμμή Τουρκίας-Συρίας,

ἀφοῦ ἡ Τουρκία πῆρε τή ζώνη τῆς

Ἀλεξανδρέττας.

•Τά ΒΑ σύνορα τῆς Τουρκίας μέ τή Σοβιετική

Ἕνωση καθορίσθηκαν μέ βάση τή συνθήκη τῆς

Ἀλεξαντροπόλ (3/12/1920).

•Ἔκλεισε τό θέμα τῶν Κούρδων καί τῶν

Ἀρμενίων. Ἡ Συνθήκη δέν ἀναφέρει τίποτα γι’

αὐτούς.

•Ἡ περιοχή τῆς Μοσούλης, μετά ἀπό διαιτησία

πέρασε στούς Ἄγγλους.

•Καταργήθηκαν οἱ «διομολογήσεις», δηλαδή

τό καθεστώς τῶν προνομιακῶν συμφωνιῶν

καί τῆς ἑτεροδικίας.

Σύμφωνα μέ τό στενότερο πλαίσιο τῶν

ὅρων τῆς Συνθήκης, πού ἀφοροῦν τή χώρα

μας:

Ἡ Ἑλλάδα ὑποχρεώνεται νά ἀποδώσει στήν

Τουρκία τήν Ἀνατολική Θράκη, τά νησιά

Ἴμβρο καί Τένεδο καί τήν περιοχή τῆς Σμύρνης.

Μέ τό ἄρθρο 15 παραχωροῦσε τά Δωδεκάνησα

στήν Ἰταλία. Μέ τό ἄρθρο 20 ἀναγνώριζε

τήν προσάρτηση τῆς Κύπρου στή Μ.

Βρετανία.

Στή Συνθήκη προσαρτήθηκε ἡ Ἑλληνοτουρκική

Σύμβαση περί ἀνταλλαγῆς πληθυσμῶν

πού εἶχε ὑπογραφεῖ στίς 30 Ἰανουαρίου

1923. Περίπου 1.300.000 Ἕλληνες ἐγκατέλειψαν

τίς ἑστίες τους, ἐνῶ 355.000 Τοῦρκοι

ἐγκατέλειψαν τίς ἑλληνικές περιοχές. Ὁ μεγάλος

ὄγκος τῶν προσφύγων 750.000 ἐγκαταστάθηκε

στή Βόρεια Ἑλλάδα, 380.000 στήν

παλιά Ἑλλάδα κι ἕνα μέρος διαμοιράστηκε στά

νησιά τοῦ Αἰγαίου καί τήν Κρήτη.

Ἡ Συνθήκη τῆς Λωζάνης ἀποτέλεσμα ἑνός

διαρκέστερου συσχετισμοῦ δυνάμεων, ἀπεικόνιζε

ἀκριβῶς τή διαμορφωμένη κατάσταση.

Εἶναι ἀπό τίς λίγες συνθῆκες πού ἀκόμη ἐξακολουθοῦν

νά ὑφίστανται.

Γιά τόν ἐρχομό τῶν προσφύγων στήν Ἑλλάδα,

εὐελπιστοῦμε νά ἀναφερθοῦμε σέ μελλοντική

μας ὁμιλία.

Τελειώνουμε μέ τόν στοχασμό τῆς μεγάλης

μας Πηνελόπης Δέλτα, γιαγιᾶς τοῦ σημερινοῦ

Πρωθυπουργοῦ, πού ἔζησε τήν τραγωδία τῆς

Μικρασιατικῆς Καταστροφῆς: «Ἡ δυνατότερη

ἀγάπη εἶναι ἡ πατρίδα καί οἱ σκληρότεροι

καημοί τά λάθη τῆς φυλῆς».

24


Μιά καλλιτεχνική ὄαση

Στυλιανοῦ π. Ἐμμ. Χατζάκη,

Καθηγητή Φυσικῆς Ἀγωγῆς

Στήν ἐποχή τῆς τεχνολογικῆς ἐπανάστασης,

τῆς ἐπικοινωνίας μέχρι

τῶν περάτων τῆς γῆς, τῆς ἐπιστημονικῆς

καί μεθοδικῆς διερεύνησης

τοῦ σύμπαντος καί τοῦ φλοιοῦ τῆς γῆς, τῆς θεοποίησης

τῆς μητέρας τῶν ἐπιστημῶν τῆς Φυσικῆς

πού ἄρχισε νά γεννάει «θαύματα» ἀπομυθοποιήσεων,

τῆς ἐποχῆς τῆς διάλυσης τῶν

θρησκειῶν μέ τό γκρέμισμα τῶν θεῶν τους…

Ἔρχεται ἡ στιγμή, ὅλο καί πιό συχνά, πού περπατᾶς

μόνος κι ἔρημος μ’ ἕνα ψυχρό καί παγωμένο

λάπτοπ στά χέρια ἤ κι ἕνα κινητό τελευταίας

«ἔξυπνης» τεχνολογίας, διαβάζοντας

τά τελευταῖα μηνύματα «ἀγάπης» καί «συμπόνιας»

καί «κατανόησης». Τί τραγική εἰρωνεία!!!

Ἡ τεχνολογία πού σέ ἀπομάκρυνε ἀπό

τά ἀγαπημένα σου πρόσωπα ἤ σοῦ τά πῆρε μακριά

σου ἔρχεται τώρα μέ ἀπίστευτη εὐκολία

νά σοῦ μεταφέρει λόγια «ἀγάπης» καί «στήριξης».

Μήπως δέν τό ἔχομε συνηθίσει τελευταῖα

αὐτό; Οἱ «φονιάδες» μας νά παλεύουν

μέ πάθος γιά τή σωτηρία μας!! Αὐτοί

πού μᾶς διαλύουν σπεύδουν καί στέλνουν

«ἀνθρωπιστική» βοήθεια!!!

Ἐκεῖ λοιπόν στόν ἔρημο τόπο τῶν ἀνθρώπων,

ἀφοῦ χτυπήσεις πάνω σέ θωρακισμένες ψυχές,

πάνω σέ «αὐθόρμητα» χαμόγελα μέ στόχο τήν

τσέπη σου, πάνω σέ χειραψίες τρόμου κι

ἐκμετάλλευσης… ἀνέλπιστα φτάνεις στό

δρομάκι μιᾶς μικρῆς ὄασης!

Μιά μικρή ὄαση πού σάν ἀπό θαῦμα γλύτωσε

ἀπό τά νύχια τοῦ «πολιτισμοῦ». Τοῦ πολιτισμοῦ

τῶν πεζοδρομίων, τῶν τσιμεντοποιημένων

πλατιῶν, τῆς ἄσφαλτης πίσσας-ὅλα στό βωμό

τῆς θεᾶς τεχνολογίας. Ἡ ἀγάπη μιᾶς ψυχῆς γιά

τά δέντρα, τήν πρασινάδα, τήν ὄμορφη καί

ἰσορροπημένη δημιουργία, -μιᾶς ψυχῆς πού

ἦταν ἕτοιμη νά θυσιάσει τό σῶμα της γιά αὐτή

τήν ὄαση- ἦταν καί ἡ αἰτία μιᾶς μεγάλης νίκης.

Μιᾶς νίκης ὅπου το ἔπαθλο ἦταν δυό συκιές,

ἕνα κυπαρίσσι, ἕνα πεῦκο, μιά ἐλιά, ἕνα

παρτέρι λουλούδια καί πολύ… ἠρεμία!

Ἐκεῖ λοιπόν, παρ᾽ ὅλη τήν καχυποψία, τόν

φόβο καί τήν ἀνασφάλεια πού ἔχουν καταφέρει

νά σκορπίσουν παντοῦ οἱ μολυσματικοί πατριοί

καί ἐθνοσωτῆρες τῆς πατρίδας μας,

κάτω ἀπό μιά φιλόξενη χαρουπιά καί μιά καλοβαβαλισμένη

κληματαριά θά συναντήσεις

τήν πατροπαράδοτη φιλοξενία: γλυκά σῦκα,

γλυκά σταφύλια, ἀχλάδια, τσικουδιά καί

ἐγκάρδιο χαμόγελο. Θά συναντήσεις δηλαδή

κάτιτις ἀπό τά παλιά καλά κι ἀνθρώπινα

χρόνια!

Ἀπολαμβάνοντας λοιπόν τή γνήσια κρητική

φιλοξενία δέν θά ἀργήσεις καί δέ θά δυσκολευτεῖς

νά ἀνακαλύψεις ἄλλη μιά ὄαση.

Μιά καλλιτεχνική ὄαση. Ἕνα σπίτι γεμάτο ἀπό

ἔργα τέχνης. Ὅπου τοῖχος, ὅπου γλάστρα, ὅπου

κάδρο κι ἕνα ἔργο καλλιτεχνίας. Τότε μέ τό

τσαμπί τό σταφύλι στό χέρι ἀρχίζεις νά ρωτᾶς

γιά τό ἕνα καί τό ἄλλο. Θές νά μάθεις γιά τή

ζωή τοῦ καλλιτέχνη.

Ψιλόλιγνος, μέ λεβέντικη κορμοστασιά,

ἀσπρομάλλης τώρα, μέ εὐγενικούς τρόπους ὁ

καλλιτέχνης εὐχαρίστως μᾶς ξεδιπλώνει τήν

ὀγδονταοχτάχρονη ζωή του ταξιδεύοντάς

μας στά μονοπάτια τῆς ψυχῆς του καί μιᾶς κοινωνίας

τοῦ παρελθόντος.

-Καταρχήν θά μᾶς πεῖτε πῶς ὀνομάζεστε.

-Ὀνομάζομε Χαλκιαδάκης Ἰωάννης.

-Πότε καί ποῦ γεννηθήκατε;

-Γεννήθηκα στό

χωριό Ἅγιος Στέφανος

(Λασιθίου)

στίς 13 τοῦ Μάρτη

1925, ἀπό τό

Μιλτιάδη Χαλκιαδάκη

καί τή

Δέσποινα Κορνελάκη.

-Ἀπό τά παιδικά

σας χρόνια τί

θυμᾶστε;

25


Ἄγκυρα Ἐλπίδος

-Ἡ οἰκογένειά μου ἦταν ἀγροτική οἰκογένεια

καί μεγάλωσα μές τά ἁλώνια καί τά λιόφυτα

βοηθώντας στά ζῶα καί σέ ὅλες τίς δουλειές.

Σχολεῖο πῆγα στόν Ἅγιο Στέφανο. Τότε εἶχε 180

μαθητές! (τώρα εἶναι κλειστό). Ἡ κάθε οἰκογένεια

εἶχε τό λιγότερο 4 μέ 5 παιδιά. Ὁ συμπέθερος,

ὁ Φλεβαρογιάννης, ἦταν 14 ἀδέλφια.

Στό σχολεῖο λοιπόν εἶχε δυό Δασκάλους. Ἡ δασκάλα

μᾶς μάθαινε τήν ἄλφα-βήτα, προσευχές,

ἀνάγνωση. Ὁ δάσκαλος ἀριθμητική,

ἱστορία, τίς Εὐαγγελικές περικοπές κ.ἄ.

-Μέ τή ζωγραφική πότε ἀσχοληθήκατε πότε

φάνηκε τό ταλέντο σας.

-Εἶχα αὐτό τό ταλέντο ἀπό μικρός. Θυμᾶμαι

τό Μαρταπρίλη πήγαινα καί καθάριζα τή λεγόμενη

«καλουργιά» (ὄργωμα τῶν χωραφιῶν

καί καθάρισμα ἀπό πέτρες καί ζιζάνια),

ἐκεῖ ζωγράφιζα πάνω στό χῶμα μέ τό δάχτυλο

ἤ μέ ἕνα ξυλάκι. Ὁ ἀδελφός μου ὁ Νικολῆς

ὅλο μέ μάλωνε «ἔλα νά λαλεῖς τά ζῶα», ἐγώ

ὅμως ἤμουν προσηλωμένος. Ζωγράφιζα πάνω

καί σέ πλάκες. Τόν Ἅγιο Νικόλαο τόν ἔχω ἀπό

τό 1935. Πελέκησα τήν πέτρα μέ τῆς μάνας μου

τόν «τσουρά» (ἕνα μαχαιράκι πού ἔβγαζε τά

ἀγριόχορτα) καί μετά τόν ζωγράφισα.

-Δέν κατάλαβε κάποιος τό ταλέντο σας γιά

νά σᾶς προτρέψει νά σπουδάσετε;

-Ὁ μακαριστός ὁ δάσκαλός μου, ἅγια λείψανα

νά γίνουν τά κόκκαλά του, ὁ Νίκος ὁ Χαροκοπάκης,

βρῆκε τούς γονεῖς μου καί τούς

εἶπε πώς ἔχω ταλέντο στή ζωγραφική νά μέ

στείλουν νά σπουδάσω. Τά χρόνια ὅμως

ἐκεῖνα ἦταν δύσκολα. Οἱ ἀποστάσεις μεγάλες.

Μέ τό γαϊδουράκι ἤθελες 5-6 ὧρες νά φτάσεις

26

στό «Λιμάνι» (στή Σητεία). Ἔτσι πέρασε ὁ βίος

μου χωρίς νά τελειώσω μιά πολυτεχνική σχολή.

-Πότε παντρευτήκατε; Ἔχετε παιδιά;

-Ὅταν παντρεύτηκα ἤμουν 17 χρονῶν. Εἶχα

στενοχωρηθεῖ πού δέν πῆγα στό σχολεῖο στό

«Λιμάνι» κι ἔτσι παντρεύτηκα μικρός. Ἔκανα

πρῶτα μιά κόρη, τήν Δέσποινα καί τό 1945 μέ

πῆραν στό στρατό. Ἐκεῖ ζωγράφιζα στούς

τοίχους. Ζωγράφιζα φαντάρους, μάχες κι

ἔγραφα συνθήματα ὅπως «ἐθνικός ἀπελευθερωτικός

στρατός» καί ἄλλα.

Μετά πῆγα στήν Ε.Σ.Α. καί πῆρα εἰδικότητα.

Ἤμουν συνοδεία στόν Παπάγο, στόν Τσακαλῶτο,

στό Βεντήρι καί στόν Βάφριτ, ὁ

ὁποῖος μᾶς παρασημοφόρησε κιόλας. Ἤθελαν

νά μέ κρατήσουν μόνιμο. Τό εἶπα στή γυναίκα

μου μά δέν ἤθελε «ἐγώ τί θά γίνω μέ τό παιδί;»

μοῦ εἶπε. Κι ἔτσι πέρασε κι αὐτό.

-Μετά τό στρατό τί ἔγινε;

-Ἀπολύθηκα καί γύρισα στό χωριό. Ἀσχολήθηκα

μέ τή γεωργία, εἶχα ἀπαραίτητα καί

ζῶα. Ἤμουν πολύ ἐνεργητικός καί δραστήριος.

Ἄκουγα τήν «πρώτη» του πετεινοῦ, ὁ πετεινός

ὅσο πλησιάζει τό ξημέρωμα πολλαπλασιάζει

τίς κραυγές του, μόλις ἄκουγα πέντε-ἕξι

κραυγές, ἔλεγα: «σιμώνει τό ξημέρωμα»!

Σηκωνόμουν, «ροβοτάιζα τά ζῶα», ὅπως

λέγαμε παλιά στά χωριά κι ὕστερα ἀντί νά πάω

γιά ὕπνο, καθόμουν καί ζωγράφιζα! Ὅταν

σηκωνόταν οἱ ἄλλοι νά ροβοταΐσουν ἐγώ

ἤμουν στό χωράφι καί ὄργωνα! Ἀσχολήθηκα

μέ πολλές δουλειές, τό ταλέντο μου ὅμως δέν

τό σταμάτησα. Νά περάσει μέρα καί νά μήν


Ἄγκυρα Ἐλπίδος

παίξω τήν πινελιά!!;

-Ἡ γυναίκα σᾶς στήριζε, σᾶς βοηθοῦσε;

-Ἡ γυναίκα μου ἦταν γυναίκα πού δέν

ὑπῆρχε! Καθαρή καί προκομμένη νοικοκυρά.

Εἶχε κι ἐργαστήρι! Ὕφαινε! Ὅλα ἦταν πάντα

ἕτοιμα καί καθαρά.

-Τί ζωγραφίζατε; Ἀπό ποῦ παίρνατε τά θέματά

σας, τί σᾶς ἔνεπνεε;

-Ὅτι ἔβλεπα τό ζωγράφιζα. Ἀπό τό σχολεῖο

σώζεται τό μπλόκ ζωγραφικῆς τό βρῆκε ἡ κόρη

μου. Στό σχολεῖο εἴχαμε ἰδιαίτερο δωμάτιο γιά

τά καλλιτεχνικά! Φτιάχναμε ἀπό ξύλο ἐλιᾶς

κουταλάκια, ἀλέτρια, ζυγούς κ.ἄ. Φτιάχναμε

καί πήλινα. Εἶχα φτιάξει «τό καζαναριό» ἀπό

πηλό. Ἀκόμα τό θυμοῦνται οἱ συμμαθητές μου

καί μοῦ τό λένε. Τό δωμάτιο αὐτό τοῦ σχολείου

ἦταν σάν μουσεῖο. Τώρα δυστυχῶς δέν ὑπάρχει

τίποτε. Ἀπό ᾽κεῖ πού ἐπιρεάστηκα νά ζωγραφίζω

Ἁγίους καί σκηνές ἀπό τή ζωή τοῦ

Χριστοῦ ἦταν τό «εἰκονοστάσι» (ἐννοεῖ τό τέμπλο)

τῆς Ἐκκλησίας τοῦ Ἁγίου Στεφάνου πού

μέ συγκινοῦσε πολύ! (Ἁγιογραφημένο τό

1905 ἀπό τόν Νικολαΐδη, ὁ ὁποῖος προτοῦ

ἀρχίσει νά ἁγιογραφεῖ νήστευε καί προσευχόταν).

Ὅμως καί κάθε Σάββατο στό σχολεῖο ἀσχολούμασταν

μέ τήν Εὐαγγελική περικοπή τῆς

Κυριακῆς. Οἱ προσευχές πού μᾶς μάθαιναν, τό

«Πάτερ ἡμῶν» τό μαθαίναμε ἀπό τήν πρώτη

τάξη, τό «Πιστεύω» στήν πέμπτη τάξη, ὅλα

αὐτά μέ βοήθησαν.

Ἀκόμα θυμοῦμαι τή προσευχή πού μᾶς ἔμαθε

ἡ δασκάλα μᾶς Ἐλπίς Πουλήνα (ἀπό τό Καβούσι)

στήν πρώτη τάξη:

Ὤ! Παναγία Δέσποινα

καί τοῦ Θεοῦ μητέρα

πού σ᾿ ἔχομε βοήθεια

πάντοτε νύχτα μέρα.

Ἄνοιξε Παναγία μου

τά Ἅγια Σου χεράκια

κι εὐλόγησέ μας τά μικρά

κι ἀθῶα σου παιδάκια.

Δίνε μας κάθε προκοπή

καί κάθε εὐτυχία

νά ᾿ν᾿ ἡ ψυχή μας στό καλό

κι ὁ νοῦς μας στά βιβλία.

-Ἔχετε ζωγραφίσει πολλά καράβια !

-Ὁ Μακρύ Γιαλός, στό σημερινό «λιμανάκι»

ὅπως τό λέμε σήμερα, εἶχε «σκάλα» γιά φορτοεκφόρτωση

τῶν καϊκιῶν. Τά καΐκια δέν

ἦταν ψαράδικα. Ἦταν μεγάλα γιά μεταφορά

προϊόντων, μετέφεραν μέχρι καί δέκα τόνους.

Φόρτωναν λάδια, πυρήνα, χαρούπια κ.ἄ.

ἐνῶ μᾶς ἔφερναν λιπάσματα κι ὅ,τι ἄλλο

χρειαζόμασταν. Ἀλλά κι ἀπό τό πέλαγος περνοῦσαν

δέκα καί δώδεκα καράβια τή μέρα.

-Ὑλικά πού βρίσκατε γιά νά ζωγραφίζετε;

-Οἱ γονεῖς μου ποτέ δέν μοῦ εἶπαν καί δέν

σοῦ παίρνουμε μπογιές. Πάντα εἶχα. Ἀγόραζα

ἀπό τά βιβλιοπωλεῖα πού ὑπῆρχαν τά χρόνια

ἐκεῖνα, ἀπό τή Στεία, ἀπό τό Ἡράκλειο…

Χαρτί χρησιμοποιοῦσα τό χασαπόχαρτο ἤ τό

χαρτί πού ἅπλωναν τή σταφίδα. Θυμᾶμαι

καί ὅταν πρωτοβγῆκαν τά στυλό. Ἤμουν τότε

στήν Ε.Σ.Α. φαντάρος. Μᾶς ἐπισκέφθηκε ἡ βασίλισσα

Φρειδερίκη καί μᾶς δώρισε ἀπό ἕνα

27


Ἄγκυρα Ἐλπίδος

28

στυλό. Ἡ Πελαγία

μέ βοηθοῦσε

καί μάζευε

μικρά βοτσαλάκια

ἀπό

τήν ἀμμουδιά ἤ

φρόντιζε νά

ἀγοράζομε ψηφίδες

γιά τά ψηφιδωτά.

-Ἡ Πελαγία

ποιά εἶναι;

-Σαρανταδύο

χρόνια ἤμουν

μέ τή γυναίκα

μου. Ὅμως πέθανε.

Μετά

παντρεύτηκα

τήν Πελαγία. Ὁ

Θεός τήν ἔστειλε!

Ἤμαστε τώρα τριανταδύο χρόνια μαζί.

-Σᾶς βοηθάει.

-Ναί σέ ὅλα! Μόνο ὅταν ἔχω ἔμπνευση καί

θέλω ἡσυχία τῆς λέω «ἐσύ θά φᾶς ἀλλά ἐμένα

μή μέ διακόψεις θέλω νά ζωγραφίσω».

-Δάσκαλο ζωγραφικῆς εἴχατε ποτέ;

-Ὄχι. Ἐδῶ στό Μακρύ Γιαλό ἦταν πολύ δύσκολα.

Μόνος μου δοκιμάζοντας καί προσπαθώντας

ἔφτασα ὥς ἐδῶ.

-Τό ταλέντο σας τό κληρονόμησε κάποιο ἀπό

τά παιδιά σας;

-Ναί τῆς κόρης μου τῆς Στεφανίας ὁ ἐγγονός,

ὁ Ἀντωνάκης. Ἡ δασκάλα του λέει ὅτι

εἶναι ταλαντοῦχος στή ζωγραφική.

-Σᾶς εὐχόμαστε ὁλόψυχα νά βρεθεῖ συνεχιστής.

-Σέ ἔκθεση ζωγραφικῆς συμμετείχατε ποτέ;

-Ναί, στό Ἡράκλειο, στή διεθνή ἔκθεση

εἰκαστικῶν ὀργανώσεων μέ θέμα «ὁ ἀρχαῖος

ἐλαιώνας τῆς Κρήτης στό βάθος τοῦ χρόνου…»

(Πραγματοποιήθηκε στό Διεθνές

Ἐκθεσιακό Κρήτης ἀπό 25 Ἰουλίου ἕως 31

Αὐγούστου 2010).

-Σέ ποιούς χώρους βρίσκονται ἔργα σας;

-Ἔχω δωρίσει ἔργα μου στή Μητρόπολη

Ἱεραπύτνης καί Σητείας, στό Νοσοκομεῖο

Ἁγίου Νικολάου, στό Νοσοκομεῖο Ἱεράπετρας,

στό Νοσοκομεῖο Σητείας, στό Γυμνάσιο Κουτσουρᾶ,

στήν αἴθουσα ἐκδηλώσεων «Μελίνα

Μερκούρη» τοῦ Δήμου Ἱεράπετρας, στό Δημαρχεῖο

Ἱεράπετρας,

στό

Κ.Α.Π.H. τοῦ

Δήμου Σητείας

κ.ἄ.

-Ποιό μήνυμα

θέλετε νά

στείλετε στή

νέα γενιά;

-Νά ἔχουν οἱ

νέοι το νοῦ

τους στό Θεό,

γιατί ὁ Θεός

εἶναι αὐτός

πού δίνει τή

φώτιση. Ἐγώ

ὅποτε ἤθελα

νά ζωγραφίσω

ἔκανα τό σταυρό

μου καί μέ

φώτιζε ὁ Θεός.

Νά ἔχουν αὐτοπεποίθηση

καί

αὐτοσυγκράτηση.

Νά εἶναι

ε ὐ χ ά ρ ι σ τ ο ι

στήν ὄψη καί

χ α ρ ο ύ μ ε ν ο ι

στήν ψυχή. Ὁ

Θεός τά τακτοποιεῖ

ὅλα!

Ἀφοῦ ἤπιαμε

τήν τελευταία

μας τσικουδιά,

γευτήκαμε γιά

μιά ἀκόμα

φορά χοντρορώγικο

σταφύλι ἀπευθείας ἀπό τήν κληματαριά,

σηκωθήκαμε νά ξεμουδιάσουμε καί

νά θαυμάσουμε ἕνα πλῆθος ἔργων, ἔργων μιᾶς

ζωῆς, πού βρίσκονται δυστυχῶς σωρευμένα σ᾿

ἕνα μικρό δωμάτιο-ἐργαστήρι μέ τήν ἐλπίδα

ὅτι θά βρεθεῖ ἕνας τρόπος νά δημιουργηθεῖ μιά

μόνιμη ἔκθεση.

Σημείωση:

Οἱ ζωγραφικοί πίνακες πού πλαισιώνουν τό

κείμενο εἶναι μερικά ἀπό τά ἔργα τοῦ κ. Ἰωάννη

Χαλκιαδάκη.


Ἱερομόναχος Ἀνανίας Χουρδάκης

Ἀριστοφάνους Χουρδάκη,

συνταξιούχου δασκάλου

Υπῆρξαν μορφές τῆς Ἐκκλησίας, πού

ἔζησαν ὅλη τους τή ζωή μέ ταπείνωση,

ἐντελῶς λησμονημένες σήμερα,

ἀλλά πού ἔγραψαν τή δική τους ξεχωριστή

ἱστορία.

Μιά τέτοια μορφή ἦταν καί ὁ Ἱερομόναχος

Ἀνανίας Χουρδάκης (1874-1952) ἀπό τήν

Ἁγία Παρασκευή Πεδιάδος, πού ἐμόνασε

στήν Ἱερά Μονή Ἁγίου Ἀντωνίου Ἄρβης καί

τήν Ἁγία Μονή Βιάννου. Ἦταν ἕνας ἐξαίρετος

μοναχός, ἕνας καθαρά πνευματικός ἄνθρωπος,

ἕνας ἀσκητής τῆς πίστεως καί τοῦ Χριστοῦ,

πού τήν περίοδο τῆς πνευματικῆς του ἀκμῆς

ἀκτινοβόλησε ὄχι μόνο στά δύο μοναστήρια

πού ἐγκαταβίωσε, ἀλλά ἦταν γνωστός σέ

ὁλόκληρη τήν ἐπαρχία Βιάννου καί πέρα

ἀκόμη.

Ὁ π. Ἀνανίας, κατά κόσμον Χαράλαμπος Γεωργίου

Χουρδάκης, γεννήθηκε στήν Ἁγία

Παρασκευή Πεδιάδος τό 1870 1 καί ἦταν τό τελευταῖο

παιδί μιᾶς πολυμελοῦς οἰκογένειας. Ὁ

πατέρας του Γεώργιος Χουρδάκης, ἦταν ξαναπαντρεμένος

καί εἶχε τρία παιδιά ἀπό τόν

πρῶτο γάμο! Ἕνα ἀγόρι καί δύο κορίτσια. Μέ

τό δεύτερο γάμο ἀπέκτησε ἀλλά πέντε παιδιά.

Τρία ἀγόρια καί δύο κορίτσια. Ὁ π. Ἀνανίας

ἦταν τό τελευταῖο παιδί ἀπό τό δεύτερο

γάμο. Δέν εἶχε κλείσει τούς ἕξι μῆνες ζωῆς καί

χάνει τή μάνα του. Τό παιδί στήν ἡλικία αὐτή

ἦταν καταδικασμένο νά πεθάνει, ἀφοῦ τήν

ἐποχή πού ὀρφάνεψε, τά ζῶα δέν ἔβγαζαν

γάλα καί ἄλλη τροφή νά τοῦ δίδουν δέν

ὑπῆρχε.

Μία θεία, ἀδελφή τῆς μάνας του, λίγους

μῆνες πρίν εἶχε ἀπογαλακτήσει τό γιό της τό

Γιώργη καί αὐτή ἀνέλαβε νά περιποιηθεῖ, νά

θρέψει καί νά μεγαλώσει τό ὀρφανό.

Κάποιες χωριανές γυναῖκες τῆς ὁρμήνεψαν

νά κάμει ἕνα πρακτικό φάρμακο. Νά βράσει

μαυρομάτικα φασόλια (τῆς μπαμπακιᾶς) μέ

γάλα καί νά τά βάζει ζεστά-ζεστά κατάπλασμα

στήν πλάτη της. Τό ἔκαμε μερικές φορές καί

«ὦ τοῦ θαύματος!» ἦρθε ξανά τό γάλα στό

στῆθος τῆς θείας! Ἔτσι σιγά-σιγά ἄρχισε νά βυζαίνει

τό μωρό καί μέ τό γάλα αὐτό μεγάλωσε

τό παιδί.

Τό βάφτισαν μετά καί τοῦ ἔδωσαν τό ὄνομα

Χαράλαμπος, ἀλλά ἐξακολουθοῦσε νά μένει

στό σπίτι τῆς θείας του, πού τόν ἀνέθρεψε,

ἀφοῦ ὁ πατέρας του στό μεταξύ, πού ἦταν σέ

μεγάλη ἡλικία, εἶχε πεθάνει.

Μέ τόν ὁμογάλακτο καί ξάδελφό του Γεώργιο

Χουρδάκη ἦταν ἀγαπημένοι καί λεγόταν

ἀδέλφια. Ἔτσι ἔνιωθαν. Καί ὅσες φορές μετά

ἐρχόταν στό χωριό μας ἀπό τήν Ἱερά Μονή

Ἄρβης, στό σπίτι τοῦ ἀδελφοῦ Γιώργου ἔκανε

κονάκι. Ἐξάλλου ἀπό τά πραγματικά ἀδέλφια

τοῦ π. Ἀνανία κανένα δέν ἔμενε στό χωριό.

Ὁ Γιάννης παντερύτηκε στή Βιτσιλιά καί ὁ

Μαθιός στό Μηλιαρίσι. Καί τά δύο οἰκισμοί

τοῦ χωριοῦ Παρτίρων Μονοφατσίου. Ἡ Καλλή

στό Γάσι, δίπλα στό Ἀρκαλοχώρι, καί μιά

ἀκόμη ἀδελφή, πού δέν μπόρεσα νά μάθω τό

ὄνομά της, στίς Πουλιές Μονοφατσίου.

Τά ἀδέλφια τοῦ π. Ἀνανία μετά πού παντρεύτηκαν,

πούλησαν τή λιγοστή περιουσία

πού εἶχαν καί λιγόστεψαν τίς ἐπισκέψεις στό

χωριό, ἀφοῦ καί ὁ μοναδικός ἀδελφός πού ἔμενε

στήν Ἁγία Παρασκευή, εἶχε πεθάνει.

Ὁ π. Ἀνανίας εἶχε λοιπόν ἕναν ἀδελφό στό

χωριό, πού ἦταν τό πρῶτο παιδί ἀπό τόν πρῶτο

γάμο τοῦ πατέρα του, τόν παπα-Μανώλη

Χουρδάκη (1860-1926). Ὁ παπα-Μανώλης εἶχε

τελειώσει τό Ἑλληνικό Σχολεῖο στό Καστέλλι

Πεδιάδος καί ἦταν γιά τήν ἐποχή του ἕνας

μορφωμένος παπάς. Εἶχε μάλιστα ὑπηρετήσει

καί ὡς ἑλληνοδιδάσκαλος γιά δύο τουλάχιστον

σχολικά ἔτη σέ γειτονικά χωριά.

Ἡ χειροτονία του ἔγινε στήν Ἱερά Μονή

29


Ἄγκυρα Ἐλπίδος

Ἀγκαράθου τό 1894 μέ τό ἱερατικό ὄνομα Εὐνικιανός,

ἀλλά οἱ χωριανοί δέν τοῦ ἄλλαξαν ὄνομα.

Παπα-Μανώλη τόν ἔλεγαν μέχρι πού πέθανε.

Παπα-Μανώλη τόν ἤξεραν καί στά

γύρω χωριά. Καί ἦταν ἕνας παπάς μέ αὐστηρές

ἀρχές. Ποτέ του δέν φωτογραφήθηκε, γιατί,

ὅπως ἔλεγε, ἡ φωτογραφία εἶναι ἔργο τοῦ

πονηροῦ 2 .

Ὁ ἀδελφός του λοιπόν, ὁ παπα-Μανώλης,

ἐφρόντισε γιά τή μόρφωση τοῦ νεαροῦ Χαραλάμπη.

Σχολεῖο στό χωριό μας, δέν ὑπῆρχε.

Τό δημοτικό σχολεῖο τό τελείωσε στό Μουχτάρω

(σημερινός Εὐαγγελισμός). Φοίτησε καί

στό Ἑλληνικό Σχολεῖο στό Καστέλλι. Τό πιθανότερο

εἶναι ὅτι τό τελείωσε. Ὁ π. Ἀνανίας

ἦταν ἐπιμελής μαθητής καί ἤξερε πολύ καλά

τά ἀρχαῖα ἐλληνικά.

Ὁ παπα-Μανώλης ἐπηρέασε ἀπό νεαρῆς

ἡλικίας τόν Χαράλαμπο καί τόν ἔστρεψε στήν

ἐκκλησία. Εἶχε καί αὐτός κλίση στήν ἐκκλησία.

Ἔψαλλε καί ἐκκλησιαζόταν τακτικά.

Ὁ Χαράλαμπος ἦταν ἕνα σεμνό καί ταπεινό

παιδί πού τό διέκρινε ἡ ἐργατικότητα. Παρόλο

πού ἦταν μικρός, βοηθοῦσε ὅσο μποροῦσε

στίς δουλειές στό σπίτι τοῦ θείου του,

πού τόν φιλοξενοῦσαν, γιά νά δείξει τήν ἀγάπη,

τό σεβασμό καί τήν εὐγνωμοσύνη σ᾿

αὐτούς πού τόν ἀνάστησαν στή ζωή. Ἀφοῦ

ἤξερε πώς στή ζωή του τήν ὄφειλε ἐξ ὁλοκλήρου

στή θεία του.

Ἔτσι μέ σκληρό ἀγώνα καί πολλές στερήσεις

ἀρχίζει ἡ ζωή τοῦ Χαραλάμπους μέσα σέ μιά

οἰκογένεια μέ τέσσερα παιδιά (ἐξαδέλφια) καί

πολλές ἀνάγκες. Ἴσως αὐτές οἱ ἀνάγκες καί οἱ

στερήσεις τῆς παιδικῆς ἡλικίας ἔπαιξαν τόν

ρόλο τους καί ὁ Χαράλαμπος, ὅταν μεγάλωσε,

ἦταν ἕνας ἀνοιχτοχέρης καί πονόψυχος. Γιά

τό Χαράλαμπο ἦταν ὅλοι οἱ ἄνθρωποι «ἀδελφοί».

Μέσα σέ ένα τέτοιο οἰκογενειακό περιβάλλον

μεγάλωνε ὁ Χαράλαμπος. Ἦταν τώρα ἕνα

παιδί δεκαέξι ἐτῶν. Μιά μέρα τόν ἔστειλε ὁ

θεῖος του νά μαζεύει τίς μεγάλες πέτρες ἀπό

ἕνα χωράφι καί νά τίς χτίζει στό γύρο ξερολιθιά.

Ἐκεῖ λίγο πρίν ἀπό τό μεσημέρι περνοῦσε

ἕνας χωριανός καί τοῦ λέει: «Νά πεῖς τοῦ

μπάρμπα μου πώς φεύγω καί πάω στο μοναστήρι

στήν Ἄρβη». Καί σηκώνεται τήν ἴδια ὥρα

30

καί φεύγει. Εἶχε πάρει τήν ἀπόφασή του νά καλογερέψει.

Εἶχε πιό κοντινά μοναστήρια, ἀλλά αὐτός

προτίμησε τό μακρινό μοναστήρι στήν Ἄρβη,

γιά νά ξεχάσει γρήγορα καί νά μή θέλει νά ξαναγυρίσει

στό χωριό.

Στό Κληρικολόγιο-Μοναχολόγιο τῆς Ἱερᾶς

Μητροπόλεως Πέτρας καί Χερρονήσου ἀναφέρεται

ὅτι ὁ π. Χαράλαμπος Χουρδάκης

τοῦ Γεωργίου ἐκάρη μοναχός τό ἔτος 1888, δηλαδή

δύο χρόνια μετά πού πῆγε στή Μονή ὡς

δόκιμος μοναχός τῆς Ἄρβης, καί ἔλαβε τό ὄνομα

Ἀνανίας.

Ὁ π. Ἀνανίας εἶχε ἔφεση γιά μόρφωση ὄχι

μόνο γιά τήν ἐκκλησιαστική τάξη, ἀλλά καί τά

θεολογικά θέματα καί γρήγορα χειροτονήθηκε

διάκονος καί πρεσβύτερος 3 . Καί σέ ὅλη τή διαδρομή

ὁ ἱερομόναχος π. Ἀνανίας ὑπῆρξε τό

πρότυπο τοῦ καλοῦ μοναχοῦ. Ὁ ταπεινός

μοναχός, ὁ εὐλαβής, ὁ πρᾶος, ὁ ἐλεήμων, ὁ

ἐγκρατής, ὁ ἀνεξίκακος, ὁ φιλόξενος, πού διαβίωνε

χωρίς τυμπανοκρουσίες καί χωρίς ἐπιδείξεις.

Στά 1900, σέ πολύ μικρή ἡλικία γιά τό ἀξίωμά

του, τόν βρίσκομε ἡγούμενο στήν Ἱερά

Μονή Ἁγίου Ἀντωνίου Ἄρβης. Βρέθηκαν

ἔγγραφα στά ἀρχεῖα τῆς Ἱερᾶς Μητροπόλεως

Πέτρας καί Χερρονήσου, τά ὁποῖα ὑπογράφει

ὡς ἡγούμενος ὁ Ἀνανίας Χουρδάκης 4 .

Γρήγορα ὅμως ἐγκατέλειψε τήν ἡγουμενία κι

ἐστράφη στό διάβασμα καί τήν πνευματική

ζωή. Ὁ Ἀνανίας δέν ἐργαζόταν στά χωράφια,

διάβαζε καί προσευχόταν 5 . Τόν διέκρινε ἡ ἀπέραντη

πίστη στό Θεό, ἡ ὡριμότητα τῆς σκέψης

του, ἀλλά καί ἡ βαθύτερη πνευματικότητά

του. Δέν ἐξηγεῖται ἀλλιῶς πῶς σέ ἡλίκία 30

ἐτῶν βρίσκεται Ἡγούμενος σέ μιά Μονή μέ 20

τουλάχιστον μοναχούς τήν περίοδο αὐτή.

Ἕνα μέρος τῆς μοναστικῆς του ζωῆς τό πέρασε

ἀσκητεύοντας σέ σπήλαιο πάνω ἀπό τό

μοναστήρι τοῦ Ἁγίου Ἀντωνίου. Κατέβαινε

πότε-πότε ἐξαντλημένος ἀπό τή νηστεία καί

τήν προσευχή νά ξεκουραστεῖ στό μοναστήρι,

νά ἀναλάβει δυνάμεις καί νά προμηθυευτεῖ

τά στοιχειώδη. Ἄλλοτε πάλι οἱ ἀδελφοί τῆς

μονῆς τοῦ ἔστελναν νερό, ψωμί ἐλιές καί ὅ,τι

ἄλλο ἐφύλασσε ἡ ἀγάπη τους μέ τά καλογεροπαίδια.

Ἦταν ὁ μοναδικός μοναχός πού


Ἄγκυρα Ἐλπίδος

ἀσκήτευε.

Ὁ π. Ἀνανίας εἶχε βαθιά θρησκευτική πίστη

καί ἦταν ὁ καλύτερος ἐξομολόγος τήν

ἐποχή του στήν ἐπαρχία Βιάννου. Ἦταν

πολύ γνωστός καί οἱ Βιαννίτες τόν ἐπισκέπτονταν

καί ζητοῦσαν τή βοήθειά του.

Στό χωριό μας τήν Ἁγία Παρασκευή γύρισε

πολλά χρόνια ἀργότερα μέ ἱερατικό σχῆμα.

Ἦταν χειροτονημένος ἱερέας καί λειτούργησε

μαζί μέ τόν ἀδελφό του παπα-Μανώλη.

Ἀπό τότε καί μετά ἐπισκέπτονταν τό χωριό

σέ πολύ ἀραιά διαστήματα. Οἱ χωριανοί τόν

ἀγαποῦσαν ἰδιαίτερα καί τόν σέβονταν,

γιατί ἐνέπνεε τό σεβασμό καί εἶχε ἕνα ξεχωριστό

μοναχικό ἄρωμα. Ἦταν δέ καί ὁ μοναδικός

χωριανός πού εἶχε καλογερέψει.

Παλιά αὐτούς πού αὐτοκτονοῦσαν δέν τούς

ἔψαλλαν τήν ἐξόδιο ἀκολουθία καί δέν τούς

ἔθαυαν μέ τούς ἄλλους νεκρούς. Ἄνοιγαν ἕνα

λάκκο ἔξω ἀπό τό χῶρο τοῦ νεκροταφείου καί

τούς ἔβαζαν.

Σ᾿ ἕνα χωριό τῆς Βιάννου, ἀπ᾿ αὐτά πού ἦταν

γύρω ἀπό τή Μονή τῆς Ἄρβης αὐτοκτόνησε

ἕνας χωριανός καί τόν ἔθαψαν ἔξω ἀπό τό νεκροταφεῖο

τοῦ χωριοῦ κοντά στόν τοῖχο τῆς

περίφραξης καί κάθε φορά πού περνοῦσε

ἀπό ἐκεῖ κοντά ὁ π. Ἀνανίας, ἄκουε μιά φωνή

νά τοῦ λέει: «Πάτερ Ἀνανία, βοήθησέ με»: Κι

ἐκεῖνος ἀπαντοῦσε: «Ὅ,τι μπορῶ σοῦ κάνω,

παιδί μου». Τήν ἴδια φωνή ἄκουε καί στά ὄνειρά

του κι ἐξυπνοῦσε.

Τό τυπικό τῆς Ἐκκλησίας ὁρίζει ἔτσι. Ὁ κακοθανατισμένος

νά ταφεῖ ἔξω ἀπό τόν αὐλότοιχο

τοῦ νεκροταφείου καί νά χωματιστεῖ

ἀδιάβαστος. Ὁ Ἀνανίας δέν τό ἔβλεπε αὐτό

σωστό. Ἡ Ἐκκλησία νά ἀποκληρώνει ἕνα

χριστιανό γιά ὁποιδήποτε λόγο. Κι ἐσηκωνόταν

τή νύχτα, χωρίς νά τόνε βλέπουν οἱ

ἄλλοι μοναχοί, καί ἔπαιρνε τό πετραχήλι καί

τό θυμιατό κι ἐπήγαινε ἐπί σαράντα μέρες καί

τοῦ διάβαζε εὐχές καί συγχωρεμούς 6 .

Τό μυστικό αὐτό θά τό ἔπαιρνε μαζί του, ἄν

δέν τό ἀνακάλυπταν οἱ πολλοί μοναχοί. Ἕνα

βράδυ ἀντιλήφθηκαν πώς ὁ Ἀνανίας ἔφευγε

ἀπό τό μοναστήρι. Παρακολούθησαν καί

εἶδαν πώς ἐσυνέχιζε νά φεύγει κάθε βράδυ

ἀκριβῶς τά μεσάνυκτα καί νά γυρίζει μετά ἀπό

δύο-τρεῖς ὧρες. Τόν ἀκολούθησαν λοιπόν

Ἄποψη Ἱερᾶς Μονῆς Ἁγίου Ἀντωνίου Ἄρβης.

ἕνα βράδυ καί εἶδαν ὅτι πήγαινε στό μνῆμα τοῦ

κακοθανατισμένου καί διάβαζε καί ἔψαλε

καί θυμιάτιζε.

Αὐτό τό θεώρησαν «μέγα ἁμάρτημα» οἱ

ἄλλοι μοναχοί καί τό κατήγγειλαν στόν Ἐπίσκοπο

Πέτρας Tίτο Ζωγραφίδη, πού τόν κάλεσε

σέ ἀπολογία. Ὁ π. Ἀνανίας παρουσιάστηκε

στόν Ἐπίσκοπο καί ἀπολογούμενος, τοῦ

εἶπε: «Δέν μπορεῖ ἡ Ἐκκλησία, ἅγιε Δέσποτα,

νά θάφτει ἕναν χριστιανό ἀδιάβαστο καί νά

μήν τοῦ κάνει μνημόσυνα καί νά μήν προσεύχεται

γιά τή σωτηρία τῆς ψυχῆς του.

Μόνο νά τόνε πετᾶ σάν τό σκυλί στ᾿ ἀμπέλι.

Καί ἐπειδή τό ἀπαγορεύει ἡ Ἐκκλησία, ἐπήγαινα

κι ἐγώ κάθε βράδυ τή νύχτα, νά μή μέ

βλέπουν οἱ ἄνθρωποι καί σκανταλίζονται καί

τόν διάβαζα ἴσαμε πού σαράντισε. Καί κάθε

φορά πού πήγαινα, ἄκουγα φωνή ἀπό τό

μνῆμα μέσα, πού ἔλεγε “Πατέρα Ἀνανία, βοήθησέ

με”. Ὁ χριστιανός αὐτός ἤθελε τή βοήθεια

τῆς Ἐκκλησίας κι αὐτό ἔκαμα».

Ὁ Ἐπίσκοπος τόν ἄκουσε ἄφωνος καί ἄμα τελείωσε

τοῦ πιάνει τό χέρι καί τοῦ λέει «Ἐγώ

πρέπει νά σοῦ φιλῶ τό χέρι καί ὄχι ἐσύ ἐμένα».

Ἀπό τότε καί μετά ὁ Ἐπίσκοπος Πέτρας τόν

εἶχε ἐξομολόγο.

Στά ἀπομνημονεύματά του ὁ Τίτος Ζωγραφίδης,

γράφει ὅτι εἶχε πνευματικό του τόν

Ἡγούμενο τῆς Ἱερᾶς Μονῆς Ἀρβης π. Ἀνανία

Χουρδάκη.

Ὁ π. Ἀνανίας δέν ἦταν μόνο ἕνα πρότυπο καλοῦ

μοναχοῦ, ἦταν ἕνας ἄνθρωπος μέ αὐστη-

31


Ἄγκυρα Ἐλπίδος

Ὁ Ἐπίσκοπος Πέτρας Τίτος Ζωγραφίδης μέ τόν Καθηγούμενο

Ἀνανία Χουρδάκη καί τούς Πατέρες τοῦ Ἁγίου

Ἀντωνίου Ἄρβης καί τῆς Ἁγίας Μονῆς Βιάννου.

ρές ἀρχές καί μεγάλη πίστη στήν παράδοση.

Τό 1936 κλέφτηκε ἡ δεύτερη κόρη τοῦ ἀδελφοῦ

του παπα-Μανώλη κι ἐπῆγε στό διπλανό

χωριό τό Μουχτάρω (Εὐαγγελισμός). Δέν

ἦταν αὐτός ὁ Ὀρθόδοξος τρόπος γιά ἕνα

ἀνδρόγυνο, νά κλέφτει ὁ γαμπρός τή νύμφη,

νά τήν πηγαίνει στό σπίτι του, νά τήν ἔχει γυναίκα

του καί μετά νά ἀκολουθεῖ τό μυστήριο

τοῦ γάμου.

Ἡ Ἐκκλησία θέλει τόν ἀρραβώνα, μιά περίοδο

δοκιμασίας γιά τό ζευγάρι, καί μετά νά ἀκολουθεῖ

ἡ στέψη, ἄν ὅλα πήγαιναν καλά. Ἀλλά

ἡ νύφη ἔπρεπε νά βάλει ὁπωσδήποτε τίμιο στεφάνι.

Στίς 26 Ἰουλίου τό 1936 πῆγε ἕνας Μουχταριανός

κρασί νά τό πουλεῖ στή Βιάννο κι ἐπῆγε

καί μιά ποσότητα στήν Ἁγία Μονή. Ἐκεῖ

βρῆκε τόν π. Ἀνανία 7 καί τοῦ εἶπε μέ λεπτομέρειες

τά νέα τῆς ἀνηψιᾶς του. Καί τοῦ λέει:

-Σήμερο, ἅγιε ᾿γούμενε, στεφανώνεται ἡ ἀνηψιά

σου, ἡ Χαρίκλεια, γιάντα δέν ἐπῆγες στό

γάμο;

-Δέν τό ᾿ξερα παιδί μου. Ἀλλά καί νά μέ καλούσανε,

δέν ἐπήγαινα. Ντά ἔπρεπε νά πάω;

Ἐτσά γίνουνται οἱ γάμοι 8 ;

Ὁ π. Ἀνανίας δέν ἐνέκρινε τόν τρόπο τῆς

παντρειγιᾶς. Τό κλέψιμο τῆς νύφης, τήν παράνομη

συμβίωση πρίν ἀπό τό γάμο, πού κατά

τήν Ἐκκλησία εἶναι ἁμάρτημα. Ὁ π. Ἀνανίας

ἦταν αὐστηρῶν ἠθικῶν ἀρχῶν.

32

Στό χωριό μας, ὅπως εἴπαμε ἐρχότανε πολύ

ἀραιά μέχρι τό 1926 πού πέθανε ξαφνικά ὁ

ἀδελφός του ὁ παπα-Μανώλης καί τό χωριό

ἔμεινε χωρίς παπά. Ἐπῆγαν τότε μερικοί χωριανοί

καί τόν παρακάλεσαν νά ἔρχεται νά

λειτουργεῖ. Τό χωριό ἦταν μικρό, ἀλλά κάθε

σκόλη καί κάθε Κυριακή ἐκκλησιάζονταν ὅλοι

οἱ χωριανοί.

Ὁ π. Ἀνανίας δέχθηκε καί ἐρχότανε μέ τό

μουλάρι ἀπό τήν Ἁγία Μονή στό χωριό μας.

Ἡ ἀπόσταση εἶναι πάνω ἀπό τριάντα χιλιόμετρα.

Ξεκινοῦσε λοιπόν τό Σάββατο πρωίπρωί,

ἔφθανε τό βράδυ καί ἔκανε τόν Ἑσπερινό.

Λειτουργοῦσε τό πρωί τῆς Κυριακῆς καί

ἔφευγε ἀμέσως, γιά νά φτάσει νύχτα στή

Βιάννο! Ἦταν τότε 56 ἐτῶν, ἀλλά ἡ νηστεία

καί ἡ ἀσκητική ζωή τόν εἶχαν καταβάλει.

Τούς χειμωνιάτικους μῆνες ἀψηφοῦσε τήν

παγωνιά καί τό κρύο κι ἐρχότανε νά κάμει τή

λειτουργία του. Πολλές φορές ἔφτανε παγωμένος

καί στό πρῶτο σπίτι πού συναντοῦσε,

πού ἦταν ἑνός χωριανοῦ ψάλτη, σταματοῦσε

καί τοῦ φώναζε: «Ἀνεγνώστη, ἔλα νά μέ κατεβάσεις

ἀπό τό μουλάρι, γιατί ἐξύλιασα» 9 . Εἶχε

κρυσταλλιάσει, ἐπάνω στό μουλάρι, ὀκτώ μέ

δέκα ὧρες ἀσταμάτητης ὁδοιπορίας μέσα

στό ξεροβόρι καί τό κρύο.

Ὁ Μιχάλης Παζαράκης πού ζεῖ στό χωριό μας

καί εἶναι σήμερα 93 ἐτῶν, ἦταν τότε παιδί ἕξι

χρονῶν καί θυμᾶται καλά τίς ὄμορφες λειτουργίες

τοῦ πατέρα Ἀνανία, πού χαιρόσουν

νά τόν ἀκοῦς, πού χαιρόσουν νά βρίσκεσαι

στήν ἐκκλησία. Καί ἐκεῖνο πού τόν εἶχε κυριολεκτικά

μαγέψει, καί τό θυμᾶται ἀκόμη,

ἦταν τό τραγουδάκι πού ἔλεγε ὅταν μοίραζε

τό ἀντίδωρο. Δέν ἔλεγε τό «εὐλογία Κυρίου

καί ἔλεος Αὐτοῦ ἔλθῃ ἐφ ἡμᾶς», ἀλλά ἕνα παλιό

δημοτικό τραγούδι γιά τήν Ἁγία Κυριακή

πού κυκλοφοροῦσε τότε εὑρέως:

Σάν τήν Ἁγία Κυριακή,

νά ᾿ταν οἱ μέρες ὅλες,

πού λειτουργοῦνται οἱ ἐκκλησές

μέ τόση ὑμνωδία,

κάθε ψυχή χριστιανική ἔχει παρηγορία.

Κι Ἁγία μου Τριάδα μου κι Ἁγία Πελαγία

κι ἀξίωσε τούς χριστιανούς

τήν Ἄνω Βασιλεία.

Καί τό ἔλεγε τόσο ὄμορφα καί τόσο γλυκά,


Ἄγκυρα Ἐλπίδος

μέ ἕνα δικό του σκοπό, μεταξύ τραγουδιοῦ καί

ψαλμωδίας, πού ἐμάγευε τό ἐκκλησίασμα.

Καί δέν ἀποχωροῦσε κανείς ἀπό τό ναό, ἄν

δέν τό τελείωνε! Ἔτσι χωρίς νά τό ἔχει σκοπό,

ἐπάντρευε τήν ὀρθόδοξη πίστη μέ τό λαϊκό πολιτισμό.

Νά πῶ ἐδῶ πώς στήν ἐποχή ἐκείνη τό χωριό

μας τό ἔλεγαν εἰρωνικά οἱ κάτοικοι τῶν γύρω

χωριῶν Ἱεροσόλυμα καί τό διπλανό χωριό τήν

Ἀρμάχα, Ἱεριχώ. Γιατί καί στά δύο χωριά,

ὅταν λειτουργοῦσε ὁ παπάς, δέν ἔμενε κανείς,

μά κανείς στό σπίτι του. Ὅλοι ἐκκλησιάζονταν.

Καί ὅταν ἔλειπε καμιά γυναίκα, τό κουτσομπολιό

ἔλεγε, πώς αὐτή εἶχε τά ἔμμηνά της.

Αὐτό κράτησε δύο χρόνια (1926-1928), γιατί

ὁ πατέρας Ἀνανίας δέν εἶχε ἀντοχές γιά περισσότερες

ταλαιπωρίες. Τά ἑπόμενα χρόνια

ἔστελνε ἕναν μικρότερο σέ ἡλικία μοναχό ἀπό

τό ἴδιο μοναστήρι, τόν πατέρα Κοσμᾶ, πού ἐξυπηρέτησε

τήν Ἐνορία ἐπί τέσσερα ὁλόκληρα

χρόνια (1928-1932), μέχρι πού ὁ ἐπίσκοπος

ἔφερε παπά στό χωριό.

Πέρασε ὁ καιρός καί ἦρθαν τά καταραμένα

ἐκεῖνα χρόνια τῆς κατοχῆς καί ἦρθαν οἱ Γερμανοί

στήν Ἄρβη. Ὅταν ἦρθαν, τό καλοκαίρι

τοῦ 1941, ἦταν τρεῖς μοναχοί στό μοναστήρι

τοῦ Ἁγίου Ἀντωνίου. Ὁ π. Κύριλλος ἀπό τό

Ἀμαριανό Πεδιάδος, πού ἦταν τότε ἡγούμενος,

ὁ π. Ἀνανίας ἀπό τήν Ἁγία Παρασκευή καί

ὁ π. Λουκᾶς ἀπό Μοχό Πεδιάδος. Εἶχαν καί

τρία καλογεροπαίδια (δόκιμους).

Οἱ Γερμανοί τούς ἔδιωξαν ἀμέσως, γιατί

εἶχαν κάνει στρατιωτική ζώνη ἕνα χιλιόμετρο

ἀπό τόν γυαλό καί ἡ ζώνη ἔφτανε λίγο πιό

κάτω ἀπό τά κελλιά τῶν μοναχῶν. Τότε ἔφυγε

ὁ π. Ἀνανίας, πού ἦταν καί ὁ γεροντότερος,

71 χρονῶν τότε, κι ἐπῆγε στήν Ἁγία Μονή

Βιάννου, πού ἦταν μετόχι τῆς Μονῆς Ἄρβης

καί δέν ξαναγύρισε ποτέ. Κι ἦταν αὐτό αἰτία

κι ἐγλύτωσε ἀπό τούς Γερμανούς, ὅταν ἔκαψαν

τόν Ἅγιο Ἀντώνιο. Στήν Ἁγία Μονή σύρθηκαν

σιγά-σιγά καί ἄλλοι μοναχοί.

Στό μοναστήρι τῆς Ἄρβης εἶχαν καλές περιουσίες

ἀπό τίς ὁποῖες ζοῦσαν οἱ μοναχοί.

Εἶχαν κι ἕνα συμμισάτορα ἀπό τό χωριό Κρεβατᾶς

Βιάννου, τό Μανώλη Παξιμαδάκη, πού

καλλιεργοῦσε τά χωράφια. Ὁ ἡγούμενος π. Κύριλλος

ἐπήγαινε κατά καιρούς στόν Ἅϊ-Βασίλη

νά ἐπιβλέπει

τίς

περιουσίες

καί κατά

τύχη βρισ

κ ό τ α ν

ἐκεῖ στίς 14

τοῦ Σεπτέμβρη

τό

1943, ὅταν

οἱ Γερμανοί

ἔκαψαν τό

μοναστήρι

καί ἐκτέλεσαν

τόν

ἡγούμενο

μαζί μέ τό

συμμισσάτορα.

Τό φθινό-

Ὁ Ἱερομόναχος ἈνανίαςΧουρδάκης

(στό μέσο καθήμενος) μέ Πατέρες τῆς

Ἱερᾶς Μονῆς Ἁγίου Ἀντωνίου Ἄρβης

καί Ἁγίας Μονῆς Βιάννου.

πωρο τοῦ

1943 ἦρθε

γιά τελευταία

φορά στό χωριό μας ὁ ἱερομόναχος π. Ἀνανίας.

Μετά τήν καταστροφή τῆς Ἱερᾶς Μονῆς

Ἄρβης, εἶχαν φτώχεια καί στήν Ἁγία Μονή,

ἀλλά καί σέ ὅλα τά χωριά τῆς Βιάννου. Καί

ὅταν οἱ μοναχοί ἔφτασαν στήν ἔσχατη ἀνάγκη,

τό χωριό του, τίς ρίζες του, θυμήθηκε ὁ π.

Ἀνανίας. Ἐκαβαλίκεψε πάλι τό μουλάρι καί

ἔκαμε τή γνώριμη πιά διαδρομή Βιάννος-Ἁγία

Παρασκευή. Αὐτή πού εἶχε κάμει ἑκατοντάδες

φορές πρίν ἀπό εἴκοσι χρόνια.

Ἦρθε στό χωριό καί ἔκαμε κονάκι στοῦ

ὁμογάλακτου ἀδελφοῦ του Γιώργη Χουρδάκη.

Οἱ χωριανοί τόν δέχθηκαν μέ χαρά καί συγκίνηση,

ὅταν εἶδαν ὅτι ζοῦσε. Τότε τηλέφωνα

καί ἐπικοινωνίες ἦταν δύσκολες καί ἰδιαίτερα

γιά τό χωριό μας πού ἦταν γεμᾶτο Γερμανούς

καί τά τριάμισυ χρόνια πού λειτουργοῦσε στό

στρατιωτικό ἀεροδρόμιο Καστελλίου.

Τό Σάββατο τό βράδυ ἔκαμε τόν ἑσπερινό καί

ἐτέλεσε τό μυστήριο τοῦ Ἁγίου Ἑλαίου. Εἶχε

φέρει καί μιά λειψανοθήκη ἀπό τό μοναστήρι.

Ἦμουν τότε 11 χρονῶν καί ἡ ἀσημένια λειψανοθήκη

στραφτάλιζε στά μάτια μου. Πρώτη

φορά ἔβλεπα λείψανα ἁγίων. Μά πιό πολύ

ἐντύπωση μοῦ ἔκαμε ὁ πατέρας Ἀνανίας. Δέν

33


Ἄγκυρα Ἐλπίδος

Ἱερά Μονή Ἁγίου Ἀντωνίου Ἄρβης.

ἦταν σάν τούς συνηθισμένους παπάδες πού

ἔβλεπα στό χωριό μου καί στά γύρω χωριά.

Ἦταν μικρόσωμος καί ἀδύνατος. Ξεροψημένος

ἀπό τήν προσευχή, τή νηστεία καί τή στέρηση.

Τήν ἄλλη μέρα λειτούργησε καί εἶδε πάλι νά

γεμίζει ἡ ἐκκλησία χωριανούς καί εὐχαριστήθηκε.

Ἔκαμε καί τό κήρυγμά του. Πέντε λόγια

ὅλο οὐσία. Εἶπε πώς «εἶναι δύσκολοι οἱ καιροί,

ἀλλά νά κάνομε ὑπομονή καί κουράγιο καί

νά προσευχόμαστε. Ὁ Θεός εἶναι μεγάλος καί

θά τιμωρήσει τούς Γερμανούς γιά τά κακά πού

κάνουν στούς ἀνθρώπους». Δέν θυμᾶμαι τί

ἄλλο εἶπε ἀκόμη, ἀλλά θυμᾶμαι μέ πόση

προσοχή τόν ἄκουαν οἱ χωριανοί. Ἄκρα σιγή.

Λές καί δέν ὑπῆρχε ψυχή μέσα στό ναό.

Εἶχα τήν τύχη καί τήν εὐτυχία νά παρακολουθήσω

μικρό παιδί τήν τελευταία Λειτουργία

τοῦ πατέρα Ἀνανία στό χωριό καί

ἔνιωσα χαρά, συγκίνηση καί ὑπερηφάνεια

γιά τό σπουδαῖο αὐτό μοναχό, πού μόνο

καλά λόγια εἶχα ἀκούσει γιά τήν ἀσκητική του

ζωή, τήν εὐσέβεια καί τήν ἁγιότητά του. Στά

παιδικά μου μάτια φάνταζε, ἔτσι καθώς τόν

ἔβλεπα ἀδύνατο καί κοκκαλιάρη, πώς εἶχε ξεκολλήσει

ἀπό καμιά εἰκόνα μέ αὐστηρή βυζαντινή

ἁγιογραφία καί εἶχε ζωντανέψει καί μᾶς

λειτουργοῦσε.

Μετά τή θεία Λειτουργία οἱ ἐπίτροποι τῆς

Ἐκκλησίας καί πολλοί χωριανοί γύρισαν τό χωριό

πόρτα-πόρτα καί τοῦ μάζεψαν στάρι, κριθάρι,

λάδι, τυρί, ὄσπρια, χόντρο καί ξινόχοντρο,

αὐγά, κρασιά, κριθαρένιο παξιμάδι καί

ὅ,τι ἄλλο φύλασσε ἡ ἀγάπη τῶν χωριανῶν

γιά τόν πατέρα Ἀνανία. Ἔμεινε

ἀκόμη ἕνα βράδυ καί τήν ἄλλη πρωί-πρωί

μέ δάκρυα στά μάτια ἀποχαιρετοῦσε τό

χωριό καί τούς χωριανούς καί ἔφευγε.

Τά πράγματα, πολύτιμα ἐφόδια τή μαύρη

ἐκείνη ἐποχή τῆς πείνας, τά φόρτωσαν

σέ δύο μουλάρια. Τόν συνόδευσε καί

ἕνας χωριανός μέχρι τήν Ἁγία Μονή γιά

συντροφιά καί γιά νά γυρίσει πίσω τά ζωντανά.

Αὐτό ἦταν τό κύκνειο ἄσμα τοῦ σεβάσμιου

γέροντα. Οἱ Γερμανοί ἔφυγαν, ἀλλά

ὁ π. Ἀνανίας δέν ξαναῆρθε στό χωριό του

ἄλλη φορά. Τά ὑπόλοιπα χρόνια τά πέρασε

στήν Ἁγία Μονή. Δέν ἔβγαινε ἔξω ἀπό τό μοναστήρι.

Ἦταν πιά γέρος καί ἐξαντλημένος.

Εἶχε ὅμως μεγάλη ἐκτίμηση μεταξύ τῶν μοναχῶν

τῆς Μονῆς καί τῶν ἀνθρώπων ἀπό τά

γύρω χωριά. Καί εἶχε πολλούς ἐπισκέπτες πού

πήγαιναν νά ἀκούσουν τά σοφά του λόγια καί

νά πάρουν τήν εὐλογία του. Ἄλλοι πήγαιναν

καί τούς ἐξομολογοῦσε. Σέ κανέναν καί ποτέ

δέν ἀρνήθηκε τή βοήθειά του 10 .

Στίς 18 τοῦ Γενάρη τοῦ 1952 ἐκοιμήθη στήν

Ἁγία Μονή Βιάννου σέ ἡλικία 82 ἐτῶν. Ἐκεῖ

βρίσκεται ὁ τάφος του: «Ἱερομόναχος Ἀνανίας,

ἐτῶν 91» 11 .

Στό χωριό μας σήμερα δέν ὑπάρχουν στενοί

συγγενεῖς τοῦ πατέρα Ἀνανία. Μόνο παιδιά,

ἐγγόνια καί δισέγγονα ἀπό πρωτανίψια, πού

δέ γνωρίζουν καί πολλά πράγματα γιά τόν

Ἀνανία οὔτε ἔχουν μιά φωτογραφία, γιά νά ξέρουν

τή μορφή του 12 . Ξέρουν ὅμως ὅλοι πώς

κάποτε εἶχαν ἕναν καλό συγγενή, ἡγούμενο

στήν Ἱερά Μονή τῆς Ἄρβης, πού ἄφησε δυνατά

τά ἴχνη στό πέρασμά του.

Ἀπό τούς πρώτους μῆνες τοῦ 2000 ἕνας ἀνιψιός

του, ὁ Μανώλης Χουρδάκης (1913-

2010), πού ἦταν γιός τοῦ ὁμογάλακτου ἀδελφοῦ

του Γεωργίου Χουρδάκη, ἔβλεπε ὄνειρο

ἕναν καλόγερο σέ ἕνα δισταύρι λίγο πιό κάτω

ἀπό τό χωριό μας καί τόν ἐπαρακαλοῦσε νά

τοῦ πάει τούς ἄρτους, πού τοῦ εἶχε τάξει. Τό

ὄνειρο τό εἶδε καί τό ξαναεῖδε καί στό τέλος

θεώρησε πώς τόν ὀνείρευε ὁ μπάρμπας του ὁ

π. Ἀνανίας καί τοῦ ἔλεγε νά τοῦ πάει τούς

34


Ἄγκυρα Ἐλπίδος

ἄρτους καί νά ἀνάψει ἕνα κερί στή μνήμη

του.

Τό Δεκαπενταύγουστο τοῦ ἴδιου χρόνου

πραγματοποιήθηκε τό τάμα αὐτό.

Ἕνα προσκύνημα ὄχι στόν τόπο πού

ἀναπαύεται (Ἁγία Μονή), ἀλλά τό μοναστήρι

πού ἀσκήτεψε, πού ἔγινε ἡγούμενος

καί ἔζησε τά περισσότερα χρόνια

τῆς μοναστικῆς του ζωῆς. Τόν Ἅγιο

Ἀντώνιο Ἄρβης. Πήγαμε μαζί μέ τόν

θεῖο Μανώλη καί τίς γυναῖκες μας καί ἡ

συγκίνησή μας ἦταν μεγάλη πού βρεθήκαμε

στό χῶρο αὐτό. Ἔφερε τούς ἄρτους,

πού τόν εἶχε ὀνειρέψει ὁ πατέρας Ἀνανίας

καί ἐκπλήρωσε τό χρέος του. Προσευχηθήκαμε

καί ἀνάψαμε τό κεράκι μας. Ἄς

εἶναι ἡ μνήμη του αἰωνία.

Ἐπιχείρησα αὐτή τήν ἔρευνα γύρω ἀπό

τή ζωή καί τή δράση τοῦ ἀείμνηστου ἱερομονάχου

π. Ἀνανία Χουρδάκη, πού κράτησε

πάνω ἀπό εἴκοσι χρόνια. Στηρίχθηκα

περισσότερο σέ μαρτυρίες ἀνθρώπων πού

τόν γνώρισαν καί τόν ἔζησαν, παρά σέ ἀρχειακό

ὑλικό, πού ἦταν ἐλάχιστο. Ἐλπίζω μέ τή δημοσίευση

αὐτοῦ τοῦ κειμένου, νά βρεθοῦν καί

ἄλλα στοιχεῖα, ὥστε νά ὁλοκληρωθεῖ ἡ εἰκόνα

ἑνός σημαντικοῦ προσώπου τῆς τοπικῆς

μοναστικῆς κοινότητας.

Τελειώνοντας τή σύντομη μονογραφία αὐτή

γιά τόν ἱερομόναχο π. Ἀνανία, εὔχομαι ἀπό τόν

κῆπο τῶν ἀγγέλων, πού εἶμαι σίγουρος ὅτι βρίσκεται,

νά προσεύχεται καί γιά μᾶς.

Τό Καθολικό τῆς Ἁγίας Μονῆς Βιάννου. Δεξιά διακρίνεται

ὁ τάφος τοῦ τελευταίου Ἐπισκόπου Ἀρκαδίας Νικοδήμου

Κατσαράκη μέ ἕδρα τήν Ἄνω Βιάννο. Ὁ τελευταῖος πρός τά

δεξιά εἶναι ὁ τάφος τοῦ Ἱερομονάχου Ἀνανίου Χουρδάκη.

ΠΑΡΑΠΟΜΠΕΣ

1. Στοιχεῖα στό ληξιαρχεῖο τῆς πρώην Κοινότητος

Λιλιανοῦ πού ὑπαγόταν ἡ Ἁγία Παρασκευή

δέν ὑπάρχουν. Ἀλλά ἀπό τή χρονολογία

γεννήσεως τοῦ ἐξαδέλφου καί ὁμογάλακτού του

Γεωργίου Χουρδάκη (1868-1968), πού βύζαξε

μετά ἀπό αὐτόν ἀπό τήν ἴδια μάνα καί ὁ π. Ἀνανίας,

βγαίνει τό συμπέρασμα πώς θά εἶχαν μιά

διαφορά τό πολύ δύο ἐτῶν. Ὁ π. Ἀνανίας λοιπόν

θά πρέπει νά γεννήθηκε τό 1870. Ἄλλη

ἀσφαλής μαρτυρία δέν ὑπάρχει.

2. Πληροφορίες Ἐμμαν. Γεωργ. Στεφανάκη

(1906-2000).

3. Χρονολογίες δέν ὑπάρχουν στά ἀρχεῖα

τῆς Ἱερᾶς Μητροπόλεως Πέτρας καί Χερρονήσου,

ἀλλά οὔτε καί στήν Ἱερά Μονή Ἁγίου

Ἀντωνίου Ἄρβης διασώθηκε κάτι ἀπό τή γερμανική

καταστροφή. Μαζί μέ τό μοναστήρι κάηκαν

καί ὅλα τά ἀρχεῖα.

4. Στιβακτάκη Ἀντωνίου, Γενική Ἐπισκόπηση

τῆς Ἐκκλησιαστικῆς Ἱστορίας τῆς Βιάννου.

Ἀνάτυπο ἀπό τήν Ἐπιστημονική Ἐπετηρίδα τῆς

Ἱερᾶς Μητροπόλεως Πέτρας καί Χερρονήσου.

Τόμος Β΄, σελ. 585.

5. Πληροφορίες Μύρωνα Παξιμαδάκη, Κρεβατᾶς

Βιάννου.

6. Πληροφορία Γεωργίου Ἰ. Χουρδάκη, Ἁγία

Παρασκευή Πεδιάδος.

7. Ὁ ἱερομόναχος π. Ἀνανίας ὑπηρέτησε καί

στά δύο μοναστήρια. Τόν Ἅγιο Ἀντώνιο Ἄρβης

καί τήν Ἁγία Μονή Βιάννου, πού ἦταν μετόχι

τῆς Μονῆς Ἄρβης.

8. Πληροφορίες Δέσποινας Μιχ. Παπαδάκη,

Εὐαγγελισμός.

9. Πληροφορία Ἰωάννη Ἀντ. Χουρδάκη, Ἁγία

Παρασκευή Πεδιάδος.

10. Πληροφορίες ἀπό τή μοναχή Χρυσῆ πού

ζεῖ στήν Ἁγία Μονή σέ βαθιά γεράματα.

11. Ἡ χρονολογία αὐτή δέν εἶναι ἀκριβής.

12. Οἱ φωτογραφίες πού δημοσιεύονται εἶναι

ἀπό τό ἀρχεῖο τοῦ φίλου διδασκάλου Ἀντωνίου

Στιβακτάκη καί τόν εὐχαριστῶ.

35


Προσκυνηματική ἐκδρομή σέ Αἴγινα, Ἀττική,

Πελοπόννησο καί Σπέτσες

Χρυσούλας Χαλέπη-Σπανουδάκη,

συνταξ. Δασκάλας

Μέ μεγάλη συγκίνηση διάβασα τήν

ἀνακοίνωση αὐτῆς τῆς προσκυνηματικῆς

ἐκδρομῆς μέ τήν πνευματική

καθοδήγηση καί συνοδεία

τοῦ Σεβ. Μητροπολίτου μας Ἱεραπύτνης καί

Σητείας κ. Εὐγενίου.

Εὐχαριστοῦμε πολύ τόν Σεβ., πού μέ τήν ἄριστη

ὀργάνωση καί συνεργασία μέ τόν κ. Θεόδουλο

Ζεάκη, ὁδήγησαν τά βήματά μας σέ

τόπους μέ πολιτιστικά καί θρησκευτικά ἐνδιαφέροντα

πού ἦταν ἀδύνατον μόνοι μας νά ἐπισκεφθοῦμε.

Τονώθηκε πολύ τό θρησκευτικό μας συναίσθημα,

μᾶς ξεκούρασε ἡ ἐναλλαγή τοῦ τοπίου

καί μᾶς δίδαξε ἡ ζωντανή ἱστορία τους.

Εἶναι πολλά τά ὀφέλη πού ἀποκομίζουν οἱ πιστοί

ἀπό τέτοιου εἴδους ἐκδρομές. Κυρίως ἡ

ἀλληλογνωριμία καί ἡ σύσφιγξη τῶν σχέσεων

μεταξύ μας, τῶν φίλων καί συνεργατῶν τῆς

Ἐκκλησίας. Γνωριμία μέ τά μοναστήρια πού

ἀποτελοῦν κάστρα τῆς πίστεως καί μέ τούς μοναχούς,

πού εἶναι οἱ φρουροί τῆς παραδόσεως.

Ἐπίσης οἱ ἐκδρομές αὐτές ἔχουν ὡς σκοπό

νά μᾶς ξεκουράσουν ἀπό τό ἄγχος τῆς καθημερινότητας.

Κυριακή 20 Ὀ κτωβρίου. Μεταφορά

ἀπό Ἱεράπετρα καί Σητεία στό λιμάνι τοῦ Ἡρακλείου

καί ἀναχώρηση γιά Πειραιᾶ.

Δ ε υ τ έ ρ α 2 1 Ὀ κ τ ω β ρ ί ο υ. Ἄφιξη στόν

Πειραιά καί ἐπιβίβαση σέ πλοῖο μέ προορισμό

τό ἱερό καί πανέμορφο νησί τῆς Αἴγινας, τό

δεύτερο μεγαλύτερο νησί τοῦ Σαρωνικοῦ

μετά τή Σαλαμίνα, ὅπου προσκυνήσαμε τόν

τάφο τοῦ Ἁγίου Νεκταρίου στήν Ἱερά Μονή

Ἁγίας Τριάδος. Στήν εἴσοδο τοῦ λιμανιοῦ ὁ κατάλευκος

ναός τοῦ Ἁγίου Νικολάου καλωσορίζει

τόν ἐπισκέπτη. Μπορεῖς νά κάνεις βόλτα

μέ τά ἄλογα καί τίς ἅμαξες στά στενά πλακόστρωτα

σοκάκια ἀνάμεσα στ’ ἀρχοντικά,

στίς ἐκκλησιές μέ τούς γαλάζιους τρούλους καί

τά καταστήματα λαϊκῆς τέχνης. Ἡ Αἴγινα

ὑπῆρξε γιά δύο χρόνια πρωτεύουσα τῆς Ἑλλάδας

μετά τήν ἀπελευθέρωση.

36

Ἡ πόλη τῆς Αἴγινας εἶναι πανέμορφη καί γραφική.

Ἡ οἰκονομική ἄνθιση πού παρουσίασε

ἡ Αἴγινα στίς παραμονές τοῦ ξεσηκωμοῦ τοῦ

1821 εἶναι ἕνα φαινόμενο πού παρατηρήθηκε

καί στά ἄλλα νησιά ὅπως στήν Ὕδρα, τόν

Πόρο, τίς Σπέτσες, τά Ψαρᾶ. Ὅλα τά νησιά

αὐτά βρέθηκαν κατά τήν ἔκρηξη τῆς ἐπανάστασης

μ’ ἕναν ἀξιόλογο καί ἀξιόμαχο στόλο,

ὁ ὁποῖος ὅταν χρειάστηκε μετατράπηκε σέ

δραστικό πολεμικό ὅπλο κατά τῶν τυράννων.

Ἀκόμη ἡ Αἴγινα στίς διάφορες κρίσιμες ἱστορικές

φάσεις τοῦ τόπου μας χρησίμευε ὡς καταφύγιο

ἄμαχου πληθυσμοῦ. Σήμερα τό νησί

ἔχει γίνει πόλος ἕλξης λόγῳ τοῦ θαυματουργοῦ

Ἁγίου Νεκταρίου.

Ὁ Ἅγιος Νεκτάριος εἶναι μιά εὐλογία καί ἀνεκτίμητη

καί ἀνεξάντλητη δωρεά τ’οὐρανοῦ

στήν πατρίδα μας. Ἡ ὁσιακή μου μορφή καί ἡ

ἁγία του βιοτή συγκινεῖ. Τίς ἀρετές καί τά θαύματά

του κανείς δέν μπορεῖ ἐπάξια νά παρουσιάσει.

Λάμπει σάν σπάνια μορφή στό σύγχρονο

ἁγιολόγιο τῆς Ὀρθόδοξης Ἐκκλησίας

μας. Μιά ψυχή ἁγία πού φλέγεται ἀπό θεῖο

ἔρωτα κι ἀγάπη πύρινη πρός τόν πλησίον. Πάντα

εὕρισκε τρόπους προκειμένου νά εὐαρεστήσει

τό Θεό καί νά διακονήσει τούς ἐλάχιστους

ἀδελφούς. Κοπίαζε πολύ, ἀγρυπνοῦσε,

μελετοῦσε, ἔγραφε, κήρυττε. Εἶχε στό νοῦ του

πάντοτε τά περίφημα λόγια τοῦ Κυρίου: «Ὁ

ποιμήν ὁ καλός τήν ψυχήν αὐτοῦ τίθησι ὑπέρ

τῶν προβάτων» (Ἰω. 10,11). Τίποτα τό ὑλικό

δέν τόν συγκινοῦσε: ἀνώτερος ἀπό τά πρόσκαιρα.

Εἶχε φτάσει πλέον εἰς «ἄνδρα τέλειον,

εἰς μέτρον ἡλικίας τοῦ πληρώματος τοῦ

Χριστοῦ» (Ἐφεσ. 4, 13). Μερικοί τόν φθόνησαν,

τόν συκοφάντησαν. Στή δοκιμασία αὐτή

φάνηκε ἡ ἀνεξικακία, ἡ καλοσύνη, ἡ εὐγένεια

καί ἡ μακροθυμία τοῦ ἁγίου μας, γιατί δέν κατηγόρησε

κανένα καί συγχώρεσε τούς συκοφάντες

του. Ὑπέφερε οἰκονομικά, ἐστερεῖτο καί

τῶν στοιχειωδῶν ἀναγκαίων πραγμάτων πρός

τό ζῆν. Ὅ,τι εἶχε τό διέθετε πάντα γιά φιλανθρωπικούς

σκοπούς καί γιά τήν ἔκδοση ψυ-


Ἄγκυρα Ἐλπίδος

χωφελῶν βιβλίων. Εἶχε τή χάρη τοῦ Ἁγίου

Πνεύματος καί τή σφραγίδα τῆς δωρεᾶς. Κι

ὁ Πανάγαθος Κύριος τόν χρησιμοποίησε

μέσα στό σχέδιο τῆς Θείας Του Πρόνοιας.

Χωρίς νά λογαριάζει κόπους, περιόδευε τίς

πόλεις καί τά χωριά καί κήρυττε τό θεῖο

λόγο στίς διψασμένες ψυχές. Ἡ ἁγιοπατερική

διδασκαλία στήν ἁπλότητα τοῦ κηρύγματός

του γινόταν μάννα Οὐράνιο κι

ἔτρεφε τίς πεινασμένες ψυχές. Δέν ξεκουραζόταν

διόλου. Οὐδέποτε ἔδωσε «ἀνάπαυσιν

τοῖς κροτάφοις του καί τοῖς βλεφάροις

του νυσταγμόν». Ἰδιαίτερη ἀγάπη

τόν διέκρινε πρός τόν Μοναχισμό. Τό

1904, ὅταν ἦταν Διευθυντής τῆς Ριζαρείου

Ἐκκλησιαστικῆς Σχολῆς, θεμελίωσε στήν

Αἴγινα γυναικεία Ἱερά Μονή ἐπ᾿ ὀνόματι τῆς

Ἁγίας Τριάδος. Τό 1907 ἐγκαταστάθηκε μόνιμα

στήν Αἴγινα στήν Ἱερά Μονή πού ὁ ἴδιος ἵδρυσε.

Διακαής πόθος του καί καθημερινό μέλημά

του ἦταν ὁ ἐξαγνισμός καί ἡ ψυχική σωτηρία

τῶν Μοναζουσῶν καί ἰδιαίτερα τῆς

κάθε μιᾶς ἀπ’ αὐτές ξεχωριστά.

Ἦρθε ὅμως ἡ εὐλογημένη ὥρα πού ὁ Κύριος

τόν κάλεσε κοντά του. Ἐκεῖ τόν περίμεναν τά

πάντερπνα καί αἰώνια σκηνώματα τῆς Ἄνω

Ἱερουσαλήμ, οἱ Ἅγιοι Ἱεράρχες, οἱ Ὅσιοι καί δίκαιοι,

τῶν ὁποίων τή ζωή μιμήθηκε. Ἀναρίθμητα

θαύματα ἔγιναν ὅταν ζοῦσε καί ἀμέσως

μετά τήν ὁσιακή κοίμησή του, τό 1920.

Ταπεινοί κι ἐμεῖς προσκυνητές προσκυνήσαμε

τό ἅγιο λείψανό του, ζητήσαμε τή βοήθεια καί

μεσιτεία του, εἴδαμε ἐνθυμήματα καί προσωπικά

του ἀντικείμενα καί τό ταπεινό ὑπνοδωμάτιο

του μέ τό γραφεῖο καί τά βιβλία του

δίπλα σ’ ἕνα μικρό πρόχειρο κατάλυμα. Πλημμυρισμένοι

ἀπό συγκίνηση καί πίστη, μέ

πλούσια θρησκευτικά συναισθήματα, ἀφήνουμε

τό εὐλογημένο νησί καί ταξιδεύοντας

μέ πλοῖο φτάνουμε στόν Πειραιᾶ καί ἐπιβιβαζόμαστε

σέ λεωφορεῖο μέ δεύτερο προορισμό

τή Νέα Μάκρη, ὅπου εἶναι ἡ Μονή τοῦ

Εὐαγγελισμοῦ τῆς Θεοτόκου καί τοῦ Ὁσίου

Ἐφραίμ (τοῦ 10ου αἰ.). Καθ’ ὁδόν πρός τό μοναστήρι

ὁ ἀκούραστος Ποιμενάρχης μᾶς ἐνημέρωνε

καί μᾶς προετοίμαζε κατάλληλα. Τό μεγάλο

αὐτό προσκύνημα βρίσκεται στό Ὄρος

τῶν Ἀμώμων Ἀττικῆς, δηλ. βουνό τῶν καθαρῶν,

ὅπου ζοῦσαν ἐνάρετοι ἀσκητές μοναχοί.

Ἐκεῖ ὁ Κύριος ὁδήγησε τά βήματα τοῦ Ἁγίου

Ἐφραίμ. Τό 10ο μέ 11ο αἰώνα τό Ὄρος τῶν

Ἀμώμων βρισκόταν σέ μεγάλη ἀκμή μέ πλῆθος

ἀσκητηρίων, τά ὁποῖα ἦταν σκορπισμένα σέ

ὅλη τήν ἔκταση τοῦ βουνοῦ, κατάφυτου ἀπό

πεύκα, ἐλιές, χαρουπιές καί ἄλλα θαμνώδη.

Ἐδῶ ὁ Ἅγιος ἔζησε τήν ἀσκητική του ζωή ὡσάν

ἄγγελος καί γι’αὐτό τοῦ ἐδόθη ἀπό τόν Κύριο

ἡ χάρη καί ἡ δύναμη νά μαρτυρήσει μέ φρικτά

βασανιστήρια πού διήρκεσαν ἀρκετό χρονικό

διάστημα. Στά χρόνια τῆς τουρκοκρατίας

ἔγιναν μεγάλες καί βάρβαρες σφαγές καί

ἔτσι ξεκληρίστηκε τό μοναστήρι. Ἕνα ἀπό τά

θύματα ἦταν καί ὁ ἅγιός μας, ὁ ὁποῖος μέ τό

φρικτό μαρτύριό του, πού κράτησε ἕξι μῆνες,

λάμπρυνε περισσότερο καί ἐδόξασε τό ὄρος

τῶν Ἀμώμων. Τό ἱερό λείψανο τοῦ Ὁσιομάρτυρα

Ἐφραίμ, βρέθηκε θαυματουργικά πρίν μερικές

δεκαετίες. Προσκυνήσαμε εὐλαβικά τό

ὁλόσωμο σκήνωμά του, τό συναρμολογημένο

μέ κερί. Ἐψάλη Ἑσπερινός μέ ἀρτοκλασία

καί ἀφοῦ πήραμε εὐλογημένο λαδάκι καί

ἄλλα ἱερά ἀναμνηστικά ἀναχωρήσαμε μέ τήν

ψυχή γεμάτη ἀπό θεία ζεστασιά τῆς ζωντανῆς

ἁγίας μορφῆς του.

Εἶναι ἀπόγευμα τῆς πρώτης ἡμέρας καί κατευθυνόμαστε

πρός τήν Τρίπολη μέ ἐνδιάμεσο

σταθμό τόν Ἰσθμό τῆς Κορίνθου. Θαυμάσαμε

τήν παρέμβαση τοῦ ἀνθρώπου στό περιβάλλον

μέ τή μεγάλη διώρυγα τοῦ Ἰσθμοῦ.

Φτάσαμε πιά βράδυ στήν Τρίπολη, μέσῳ ἑνός

σύγχρονου ὁδικοῦ δικτύου μέ μεγάλα τούνελ,

πού συντόμευσε πολύ τό ταξίδι μας σέ σύγκριση

μέ τό παρελθόν.

Νωρίς τό πρωί τῆς Τρίτης 22 Ὀκτωβρίου

ξεκινήσαμε γιά τόν ἑπόμενο προορισμό μας,

τήν Ἁγία Θεοδώρα στή Βάστα μέσῳ τῆς νέας

37


Ἄγκυρα Ἐλπίδος

ἐθνικῆς ὁδοῦ, περνώντας τόν περιφερειακό

δρόμο τῆς Μεγαλόπολης μέ τό μεγάλο ἠλεκτρικό

ἐργοστάσιο. Βρισκόμαστε στό Νομό

Ἀρκαδίας στό κέντρο τῆς Πελοποννήσου.

Περάσαμε τό παραδοσιακό πέτρινο χωριό

Ἴσαρι καί κατηφορίσαμε σέ μιά διαδρομή γεμάτη

πεύκα καί πλατάνια. Κατά τή διάρκεια

τῆς διαδρομῆς ἀπολαύσαμε ὕμνους τῆς Πεντηκοστῆς.

Γι᾿ αὐτά τά ἱερά ἀκούσματα εἶχε ἐπιμελῶς

φροντίσει ὁ Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης

μας καί τόν εὐχαριστοῦμε πολύ, γιατί

καί αὐτά βοηθοῦν καί ἀνεβάζουν τόν

ἄνθρωπο στό θεῖο προορισμό του. Σέ λίγο φτάσαμε

σέ μιά κατάφυτη εἰδυλλιακή ρεματιά μέ

πυκνό δάσος ἀπό θεόρατες βελανιδιές, ἀνάμεσα

στίς ὁποῖες βρίσκεται ἡ μικρή ἐκκλησούλα

τῆς Ἁγίας Θεοδώρας. Μαγεμένοι ἀπό

τό μυστήριο πού ἀντικρύσαμε στή σκέπη

τῆς ἐκκλησίας, ὅπου φύονται 17 πελώρια

δέντρα, ἀλλά καί ἀπό τό κάλλος τοῦ τοπίου

μέ τήν ὀργιώδη βλάστηση, τά κρυστάλλινα

νερά καί τόν παραδοσιακό νερόμυλο. Αὐτό τό

μικρό ἐκκλησάκι εἶναι ἕνα προσκύνημα τῆς

ὀρθόδοξης χριστιανικῆς πίστης μας, τοῦ 10ου

αἰῶνος πρός τιμήν τῆς Ὁσιομάρτυρος Θεοδώρας,

τοπικῆς Ἁγίας.

Ἡ ἁγία Θεοδώρα πού ζοῦσε θεάρεστο βίο συκοφαντήθηκε

καί ἀφοῦ βίαια ὁδηγήθηκε ἐδῶ

ἐκτελέσθηκε ἀπό δημίους. Τά τελευταῖα λόγια

τῆς προσευχῆς της ἦταν: «Τό σῶμα μου νά γίnει

ναός, τά μαλλιά μου δέντρα καί τό αἷμα μου

ποτάμι». Τά λόγια αὐτά τῆς πιστῆς ψυχῆς πρός

ὑπεράσπιση τῆς τιμῆς της τά δέχθηκε ὁ

Ἰησοῦς Χριστός καί ἡ ἀλήθεια ἔλαμψε. Οἱ πιστοί

στό μέρος αὐτό κτίσανε ἕνα μικρό ἐκκλησάκι

ὀλίγων τετραγωνικῶν. Ἔτσι φύτρωναν

θαυματουργικά καί ὑπάρχουν 17

δέντρα. Ἀνατριχιάσαμε μόλις ἀντικρύσαμε

καί αὐτό τό θαῦμα τῆς πίστης και

ἀναφωνήσαμε: «Μέγας εἶ Κύριε καί

θαυμαστά τά ἔργα Σου καί οὐδείς λόγος

ἐξαρκέσει πρός ὕμνον τῶν θαυμασίων

Σου!». Τό ἐρώτημα στή συνέχεια: Πῶς

διατηροῦνται τά δέντρα αὐτά; Πῶς

ὅταν φυσοῦν σφοδροί ἄνεμοι δέν γκρεμίζονται;

Οἱ ρίζες περνοῦν ἀπό τά ντουβάρια

καί προσαρμόζονται χωρίς νά

ξεσηκώνουν τίς πέτρες. Ἐκτός ἀπό τά

παραπάνω ὑπάρχει μιά ἄλλη καταπόνηση

τῆς στέγης ἀπό τή δύναμη τοῦ

ἀέρα τῆς ρεματιᾶς πάνω ἀπό τά δέντρα.

Ὅταν ὁ ἀέρας αὐτός ἔχει τή δυνατότητα νά

ξερριζώνει δέντρα, καταλαβαίνει κανείς τί

δυνάμεις ἀσκοῦνται ἀπό τά δέντρα γιά ἀνατροπή

τῆς στέγης. Ἐδῶ φουντώνει ἡ πίστη στό

Θεό, τά μάτια βουρκώνουν ἀπό ἱερή συγκίνηση

καί αὐτός πού ἀμφιβάλλει ἀποχωρεῖ σκεπτικός.

Πλήθη κόσμου καταφθάνουν ἀπό ὅλο τόν

κόσμο. Ἐπιστήμονες διακεκριμένοι καί ἐπώνυμοι

ἐρευνοῦν χρόνια νά ἑρμηνεύσουν τό

ὑπερφυσικό αὐτό θέαμα πού δέν ἐξηγεῖται μέ

ἀνθρώπινη λογική ἀλλά μόνο μέ τήν πίστη.

Κάτω τρέχει τό ἁγίασμα πού διατηρεῖται

ὅπως ὁ Ἁγιασμός. Σέ λίγο φεύγουμε πάλι πίσω

τόν ἴδιο δύσκολο δρόμο μέχρι τήν Τρίπολη καί

κατευθυνόμαστε ἀνατολικά στήν ὀρεινή

Ἀρκαδία, περνώντας πάλι ἀπό Μεγαλόπολη,

Δολιανά καί φτάνουμε τό μεσημέρι στόν Ἅγιο

Πέτρο Κυνουρίας, 900 μ. ὑψόμετρο.

Παντοῦ μυρίζει θυμάρι καί λιβάνι. Ἑλληνισμός

καί Ὀρθοδοξία. Τό ἕνα εἶναι ἀλληλένδετο

μέ τ’ ἄλλο. Δέν νοεῖται Ἑλληνισμός χωρίς

Ὀρθοδοξία. Θά ὁδηγηθοῦμε σέ μαρασμό ἄν

ἀποκοποῦμε. Αὐτό προσπαθοῦν οἱ δυνάμεις

τοῦ σκότους νά πετύχουν! Ἕλληνες! Ἄς τά κρατήσουμε

αὐτά ὑψηλά καί ἑνωμένα. Αὐτές τίς

ὑπέρτατες ἀξίες ἔχουμε ἱερό χρέος νά παραδώσουμε

στά παιδιά καί τά ἐγγόνια μας ὡς τήν

καλύτερη καί πλουσιότερη κληρονομιά: «Τήν

ἁγία πίστη μας καί τόν σεβασμό στήν πατρίδα

μας» ὡς ἱερή παρακαταθήκη γιά νά μήν

ἔρθουν στούς τάφους μας καί θρηνοῦν τήν καταδίκη

καί τόν ἐξανδραποδισμό!

Φτάσαμε ἐπιτέλους στό μεγαλόπρεπο μοναστήρι

τῆς Παναγίας τῆς Μαλεβῆς. Εἶναι

ἁγιασμένο μοναστήρι 1.300 χρόνων, ποτισμένο

38


Ἄγκυρα Ἐλπίδος

μέ τούς ἀσκητικούς ἱδρῶτες, τά αἵματα καί

τά δάκρυα τῶν ἀναρίθμητων Πατέρων

πού πέρασαν καί ἀγωνίστηκαν τόν ἀγώνα

τόν καλόν. Ἡ θαυματουργός εἰκόνα τῆς

Κυρίας Θεοτόκου εἶναι κατά τήν παράδοση

μία ἀπό τίς ἑβδομήκοντα εἰκόνες

πού ζωγράφισε ὁ Εὐαγγελιστής Λουκᾶς.

Τήν εἰκόνα αὐτή τήν ἔφεραν μαζί τους κάτοικοι

ἀπό τή Χαλκιδική καί τήν περιοχή

τοῦ Ἁγίου Ὄρους πού ἦρθαν καί κατοίκησαν

στήν Κυνουρία, τό 971. Ἡ εἰκόνα

ἦταν στό πρῶτο μοναστήρι ψηλά στούς

Κανάλους. Μετά τό τραγικό τέλος τῶν

μοναχῶν πού πέθαναν ἀπό τό πολύ κρύο

καί τή βοή τοῦ ἀέρα, ἡ εἰκόνα ἔφυγε μόνη

της καί ἦρθε στή θέση πού εἶναι σήμερα.

Δίπλα της ἔκαιγε ἕνα καντήλι θεϊκό καί φώτιζε

τή νύκτα. Τρεῖς φορές μετέφεραν τήν εἰκόνα

ψηλά στούς Κανάλους καί πάλι ἔφευγε κι

ἐρχόταν μέσα στά βάτα. Οἱ Πατέρες τότε ἀποφάσισαν

κι ἔκτισαν τό Μοναστήρι τό ἔτος 1110

στή σημερινή θέση, πού ἡ ἴδια ἡ Κυρία τῶν

Ἀγγέλων εἶχε διαλέξει.

Ἀπό τή θαυματουργή αὐτή εἰκόνα τῆς Κυρίας

Θεοτόκου ἀναβλύζει θεῖο καί ὑπερκόσμιο

Μύρο. Τό Μύρο αὐτό εἶναι πρωτοφανές, δέν

εἶναι ὅμοιό του ἐπί τῆς γῆς. Ἐμφανίστηκε τό

1964. Ἕνας Χημικός ἔκαμε χημική ἀνάλυση καί

εἶδε θαυματουργική δύναμη. Δέν εἶδε τίποτα

τά φυσικό καί ἀνεβόησε: «Μέγας Θεός ὑπάρχει».

Τό ἴδιο καί ὁ ἀνώτατος διοικητής Τριπόλεως

μέ τό διοικητή τοῦ Ἄστρους ἐπιθεώρησαν

τό 1969 τήν εἰκόνα καί εἶπαν στούς Ἁγιοπετρίτες

ὅτι οὐδεμία νοθεία ὑπάρχει καί ἀπεδείχθη

χημικῶς οὐδέτερον. Εἶναι μεγάλη ἡ θαυματουργική

δύναμη τοῦ Ἁγίου Μύρου. Ἔχουν

γίνει πολλά θαύματα καί θεραπεῖες ἀσθενειῶν.

«Τά μεγαλεῖα Σου, Θεοτόκε Παρθένε,

τίς δηγήσεται; Βρύεις γάρ θαύματα καί πηγάζεις

ἰάματα». Εἶναι ἀλήθεια ὅτι πολλοί ἅγιοι

Πατέρες καί λαϊκοί ἀνά τούς αἰῶνες προσπαθοῦν

νά ἐξυμνήσουν καί νά μεγαλύνουν

τήν Παναγία τόσο ὅσο πρέπει. Ποιός ἐπάξια

μπορεῖ νά ἐγκωμιάσει τή Μητέρα αὐτοῦ τοῦ

ἐπουρανίου βασιλέως, τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ; Καί

ἐγώ ἡ ταπεινή δούλη τοῦ Κυρίου, ὡς ἐλαχίστη

πάντων, τολμῶ νά γράψω γιά τή Μητέρα ὅλων

μας, τή γλυκειά Παναγία. Ἡ ἱερή αὐτή Μονή

τῆς Μαλεβῆς, ἐπί Τουρκοκρατίας ὑπῆρξε μοναδικό

κρυφό σχολεῖο τῆς περιοχῆς. Ἐδῶ

κατέφυγαν τά σκλαβωμένα Ἑλληνόπουλα μέ

φόβο καί τρόμο ὑπό τό φῶς τοῦ φεγγαριοῦ γιά

νά μάθουν ἀπό τούς ἁγίους πατέρες μέ βοηθό

τό ψαλτήρι καί τήν Ὀκτάηχο τά στοιχειώδη

γράμματα. Στίς παραμονές τοῦ 1821 ἡ μονή

ἦταν στήν ἐπαναστατικό κέντρο καί προμαχώνας

τοῦ ἀγώνα. Ὁ Ἡγούμενος τῆς Μονῆς

γίνεται στέλεχος τῆς Φιλικῆς Ἑταιρίας καί μετασκεύασε

τό μοναστήρι σέ νοσοκομεῖο τραυματιῶν.

Ὁ πρίγκηπας Δημήτριος Ὑψηλάντης

πού ὑπέφερε ἀπό φυματίωση, στό μοναστήρι

τῆς Μαλεβῆς εἶχε ἔρθει γιά ἀνάρρωση καί

θεραπεύτηκε. Ἀκόμη καί ἡ οἰκογένεια τοῦ Θεοδώρου

Κολοκοτρώνη στή Μαλεβῆ βρῆκε

στοργή καί περίθαλψη στά χρόνια ἐκεῖνα

τῶν συνεχῶν πολέμων καί κατατρεγμῶν. Ὁ

ἴδιος ὁ Ἡγούμενος Καλλίνικος λένε πώς ἔλαβε

μέρος στίς μάχες. Ἡ Μονή ὑπῆρξε στά χρόνια

τῆς Τουρκοκρατίας σπουδαῖο ὁρμητήριο

καί καταφύγιο κλεφτουριᾶς.

Ἀφοῦ ψάλλαμε Παράκληση στήν Παναγιά

μας κι ἔγινε ἡ εὐλόγηση τῶν ἄρτων ὑπέρ ὑγείας

ὅλων τῶν παρόντων καί τῶν συγγενῶν

τους, κεραστήκαμε καί σέ λίγο ἐπιβιβαστήκαμε

στό λεωφορεῖο γιά τό Ναύπλιο, ὅπου καί διανυκτερεύσαμε.

Εἶναι Τετάρτη, 23 Ὀκτωβρίου. Πολύ πρωί

ξεκινήσαμε μέ προορισμό τή Μονή τοῦ Ἁγίου

Δημητρίου Καρακαλᾶ, 13 χιλιόμετρα μακριά

ἀπό τό Ναύπλιο, ὅπου ὁ Σεβ. Μητροπολίτης

μας», μέ τούς Ἱερεῖς συνοδούς τῆς

ἐκδρομῆς, τέλεσε τή Θεία Λειτουργία. Ἡ παράδοση

τοποθετεῖ τήν ἵδρυση τοῦ μοναστηριοῦ

σέ ἀρχαιότερη ἐποχή. Ἴσως ἡ ὀνομασία

Καρακαλᾶ εἶναι ὄνομα κάποιου ἄρχοντα τῆς

Ναυπλίας βυζαντινοῦ ἤ Φράγκου. Ἡ μονή κα-

39


Ἄγκυρα Ἐλπίδος

ταστράφηκε ἀπό πυρκαγιά. Τό 1710 ἀνακαινίζεται.

Ἡ μονή εἶναι ἕνα μεγάλο πετρόκτιστο

μοναστηριακό συγκρότημα καί ὁ χαρακτήρας

του εἶναι φρουριακός. Μετά τήν πυρκαγιά λένε

ὅτι ἕνας πασᾶς πῆρε τίς πέτρες καί ὀμόρφηνε

μέ αὐτές τό μεγαλόπρεπο τεκέ του. Αὐτή ἡ

πράξη μαρτυρεῖ τήν ἀξία τῆς μορφῆς τοῦ παλιοῦ

μοναστηριοῦ. Ἀρχικά ἦταν ἀνδρώα

Μονή. Τό 1962 γίνεται γυναικεῖο Μοναστήρι.

Τότε ἀρχίζει ἡ ἄνθιση καί ἡ διαρκής ἀνοικοδόμηση.

Στή συνέχεια ἐπισκεφθήκαμε τή Μονή τοῦ

Ὁσίου Θεοδοσίου τοῦ νέου τοῦ ἰαματικοῦ, 14

χλμ. ἀπό τό Ναύπλιο. Ἡ ἵδρυση της δέν ἀποδίδεται

σέ κοινό θνητό ἤ ἁπλό ἱερωμένο,

ἀλλά σ’ ἕνα ἄσημο ὥς τότε μοναχό πού ἦρθε

νέος ἀπό τήν Ἀθήνα γύρω στά 880, ἁγίασε καί

πέθανε σ’αὐτόν τόν τόπο, ἀφήνοντας τή μνήμη

τῆς ἁγιασμένης ζωῆς καί τῶν θαυμάτων του.

Ὁ Ὅσιος Θεοδόσιος πού κατά τήν παράδοση

προϋπάντησε τόν Ἐπίσκοπο τοῦ Ἄργους Πέτρο

κρατοῦσε γιά θυμιατό στά χέρια τό

σκοῦφο του μέ κάρβουνα ἀναμμένα χωρίς νά

καίγεται. Ἀπέδειξε ἔτσι τήν ἁγιότητά του

στόν Ἐπίσκοπο, ὁ ὁποῖος τόν ἀναγνώρισε ὡς

ἅγιο. Στή συνέχεια προσκυνήσαμε στό ναό τά

λείψανα τοῦ Ἁγίου Πέτρου στό Ἄργος, ὅπου

ἦταν Ἐπίσκοπος, προστάτης χηρῶν, ὀρφανῶν

καί ἀδυνάτων. Ἀπό ἐκεῖ πέρασε ὁ Ἅγιος Νίκων

ὁ «Μετανοεῖτε» ἀπό τήν Κρήτη καί ὁ Ἅγιος Πέτρος

τόν ἔστειλε στήν Σπάρτη. Ὁ Νομός

Ἀργολίδος ἔτσι ἁγιάστηκε ἀπό τόν Ἅγιο Πέτρο,

τόν Ἅγιο Ἀναστάσιο καί τόν Ἅγιο Θεοδόσιο

τόν Νέο τόν ἰαματικό.

Τό ἀπόγευμα τῆς ἴδιας ἡμέρας ἐπισκεφθήκαμε

τόν ἀρχαιολογικό χῶρο μεγάλης ἀξίας

καί ἱστορίας καί τό Μουσεῖο τῶν Μυκηνῶν.

Στή συνέχεια περνώντας τόν

ἀπέραντο κάμπο τοῦ Νομοῦ Ἀργολίδας

μέ τά ἑσπεριδοειδῆ φθάσαμε στό ἀρχαῖο

θέατρο τῆς Ἐπιδαύρου πού θεωρεῖται τό

τελειότερο ἀρχαῖο ἑλληνικό θέατρο

ἀπό ἄποψη ἀκουστικῆς καί αἰσθητικῆς.

Ἡ ἀκουστική του εἶναι ἀνεξήγητο φαινόμενο,

γιά τούς σύγχρονους ἐρευνητές.

Τό ἀρχαῖο θέατρο αὐτό κατασκευάστηκε

μεταξύ τῶν ἐτῶν 340-330

π.Χ. ἀπό τόν Ἀργεῖο ἀρχιτέκτονα Πολύκλειτο

τόν Νεότερο, ὅπως ἀναφέρει

ὁ Παυσανίας. Τό θέατρο χτίστηκε γιά

διασκέδαση τῶν ἀσθενῶν τοῦ Ἀσκληπιείου,

ἀλλά καί ὡς ἕνα μέσο θεραπείας μέ

εὐεργετικά ἀποτελέσματα γιά τήν ψυχική καί

σωματική ὑγεία τῶν ἀσθενῶν. Εἶχε χωρητικότητα

15.000 θεατῶν. Εἶναι κατασκευασμένο

ἀπό πωρόλιθο, ὁ ὁποῖος ἀπορροφᾶ τόν ἦχο.

Τό ἀπόγευμα ξεναγήθηκε στή γραφική καί

γοητευτική πόλη τοῦ Ναυπλίου, πρωτεύουσα

τοῦ Νομοῦ Ἀργολίδας, ὅπου δεσπόζουν ἱστορικά

κτήρια, ἀναπαλαιωμένα ἀρχοντικά, μνημεῖα,

μουσεῖα καί φρούρια, ὅπως αὐτό τοῦ Παλαμιδίου

βενετσιάνικης ὀχυρωματικῆς ἀρχιτεκτονικῆς

καί τό Μπούρτζι, ἐπιθαλάσσιο

φρούριο κτισμένο πάνω στό νησάκι τῶν

Ἁγίων Θεοδώρων. Τό Ναύπλιο ὑπῆρξε καί ἡ

πρώτη πρωτεύουσα τῆς Ἑλλάδας μετά τόν

ἀπελευθερωτικό ἀγώνα τοῦ 1821. Σταθήκαμε

μέ σεβασμό μπροστά στό ἄγαλμα τοῦ

πρώτου κυβερνήτη τῆς Ἑλλάδας Ἰωάννη Καποδίστρια

καί στή συνέχεια ὁδηγηθήκαμε

ἔξω ἀπό τό ναό τοῦ Ἁγίου Σπυρίδωνα, ὅπου

εἶχε πάει νά ἐκκλησιασθεῖ καί ἐκεῖ δολοφονήθηκε

δυστυχῶς ἀπό συμπατριῶτες του.

Ἀπό μακριά εἴδαμε ψηλά στό Παλαμίδι τή φυλακή

τοῦ Κολοκοτρώνη καί αἰσθανθήκαμε

λύπη καί ντροπή γιά τήν ἄδικη φυλάκισή του.

Διανυκτερεύσαμε στό Ναύπλιο καί τήν ἄλλη

μέρα, Πέμπτη 24 Ὀκτωβρίου, ἀναχωρήσαμε

γιά τό Πόρτο Χέλι τῆς Ἑρμιονίδας. Κατά τή

διαδρομή γιά Πόρτο Χέλι περάσαμε ἀπό τά σύνορα

τῆς Ἐπαρχίας Τροιζηνίας τοῦ Ν. Ἀργολίδας,

ὅπου εἶχα διορισθεῖ γιά πρώτη φορά δασκάλα

καί αἰσθάνθηκα πολλή μεγάλη συγκίνηση,

γι᾿ αὐτό καί εὐχαρίστησα τόν Μεγαλοδύναμο.

Ἀπό τό Πόρτο Χέλι μέ ταχύπλοα

μικρά σκάφη, πού ὀνομάζονται θαλάσσια

40


Ἄγκυρα Ἐλπίδος

ταξί, περάσαμε ἀπέναντι στό ἱστορικό

νησί τῶν Σπετσῶν. Ἐπισκεφθήκαμε τόν

ἀρχαῖο Ναό τοῦ Ἁγίου Νικολάου. Θαυμάσαμε

τό πολύ παλιό ξυλόγλυπτο τέμπλο

του. Τήν περίοδο 1821-1832 οἱ Σπέτσες

ἔπαιξαν πρωταγωνιστικό ρόλο στήν Ἑλληνική

ἐπανάσταση. Οἱ Σπέτσες μαζί μέ τήν

Ὕδρα καί τά Ψαρᾶ ἦταν ἀπό τά πρῶτα νησιά

πού ἐπαναστάτησαν μέ ἐνεργό συμμετοχή

στόν ἀγώνα ἔναντι τῶν Τούρκων.

Οὔτε Τοῦρκοι, οὔτε Γερμανοί δέν κατάφεραν

νά μείνουν γιατί τούς πέταξαν ἀπό

τά πλοῖα στή θάλασσα. Ὁ σπετσιώτικος

στόλος ἀποτελούμενος ἀπό ἐμπορικά

πλοῖα Σπετσιωτῶν πῆρε μέρος σέ μεγάλο

ἀριθμό ναυμαχιῶν. Τήν περίοδο αὐτή κάνουν

τήν ἐμφανισή τους ἡρωϊκά ὀνόματα,

ὅπως Λασκαρίνα Μπουμπουλίνα, Ἀνδρέας

Μιαούλης, κ.ἄ. Τά ὀνόματα αὐτά κατέχουν

ὑψηλή θέση στήν ἑλληνική ἱστορία.

Στίς Σπέτσες βρίσκεται τό ἀρχοντικό τῆς

Μπουμπουλίνας, ἱστορικό μουσεῖο σήμερα,

ὅπου ξεναγηθήκαμε ἀπό τόν ἰδιοκτήτη καί

ἀπόγονο τῆς ἡρωϊδας καί τό ὁποῖο ὑποδέχεται

πλῆθος ἐπισκεπτῶν. Σ’αὐτό μπορεῖ κανείς

νά δεῖ συλλογή ὅπλων, ἐπιστολές καί ἄλλα

ἀρχεῖα, πολλά βιβλία, πορτραῖτα τῆς Μπουμπουλίνας

καί προσωπικά της ἀντικείμενα καί

ἔπιπλα. Ἐπίσης διακρίσεις πού τῆς εἶχαν ἀπονείμει

κυρίως ξένες κυβερνήσεις κ.ἄ.

Εἶναι ἡ τελευταία ἡμέρα τῆς προσκυνηματικῆς

μας ἐκδρομῆς. Παίρνουμε τόν δρόμο τοῦ

γυρισμοῦ μέ τελευταῖο τό προσκύνημα σ’

ἕνα σημαντικό μοναστήρι μέ μεγάλη ἱστορία

καί πολλούς πνευματικούς θησαυρούς γνωστό

μέ τ’ ὄνομα Παναγία τῆς Ἀγνάντας ἤ

Μονή Ἀγνοῦντος, ὄνομα πού προκύπτει ἀπό

τή λέξη ἁγνός ἤ ἀπό τό ρῆμα ἀγναντεύω, ἐπειδή

ἡ τοποθεσία της εἶναι περίβλεπτη καί

μπορεῖ κανείς ν’ ἀγναντεύσει ὅλη τή γύρω περιοχή.

Εἶναι Μονή τοῦ 11ου αἰώνα. Θαυμάσαμε

τό ἀρχιτεκτονικό της σχέδιο, τό 300 χρόνων

σκαλιστό μέ ἀνάγλυφες παραστάσεις

τέμπλο καί τήν ὅλη της βυζαντινή τεχνοτροπία

καί μεγαλοπρέπεια. Εἶναι ναός ἀφιερωμένος

στήν Κοίμηση τῆς Θεοτόκου. Ὅλος ὁ

ναός εἶναι κατάγραφος ἀπό πάνω ἕως κάτω μέ

πάνω ἀπό χίλια (1.000) πρόσωπα ἁγιογραφημένα

καί στή δυτική πλευρά τοῦ Ναοῦ

ὑπάρχει ἡ μεγάλη καί φοβερή εἰκόνα τῆς

Δευτέρας Παρουσίας, πού χρονολογεῖται τό

1029 μ.Χ.

Παίρνουμε τό δρόμο τοῦ γυρισμοῦ μέ σύντομη

στάση στόν Ἰσθμο τῆς Κορίνθου καί φθάνουμε

στό λιμάνι τοῦ Πειραιᾶ. Μία ἀκόμα ἐπιτυχημένη

προσκυνηματική ἐκδρρομή. Αὐτό

ὀφείλεται στόν σεβαστό Ποιμενάρχη μας κ.

Εὐγένιο, πού ἡ εὐγένεια καί ἡ ἀγάπη καί τό πατρικό

ἐνδιαφέρον του πρός τό ποίμνιό του μᾶς

ἔχει βαθιά συγκινήσει. Εὐχαριστοῦμε καί συγχαίρουμε

τόν κ. Θεόδουλο Ζεάκη, ἰδιοκτήτη

τοῦ ταξιδιωτικοῦ πρακτορείου «Miranda Travel».

Ἡ ὀργάνωση τῆς ἐκδρομῆς αὐτῆς μέ τήν

τόση καρτερία, προσοχή καί εὐγένειά του μᾶς

ὑποχρέωσαν. Εὐχαριστοῦμε τούς Ἱερεῖς πού

μᾶς συνόδευσαν καί ὅλους τούς προσκυνητές

καί ἐργάτες τῆς Ἐκκλησίας γιά τήν εὐγένεια,

τήν ἀλληλοβοήθεια καί τήν ὄμορφη συντροφιά

τους. Εὐχόμεθα, Σεβασμιώτατε, ὁ Θεός νά

σᾶς χαρίζει ὑγεία καί χρόνους πολλούς ὥστε

νά μᾶς ὁδηγεῖτε σέ τέτοιους τόπους, ὅπου

ξυπνᾶ μέσα μας τό φῶς τό ἀκοίμητο τῆς

ἱερᾶς παράδοσης καί τῆς μακραίωνης ἱστορίας

τοῦ Γένους μας. Μᾶς δυναμώνει τήν πίστη καί

χαρίζει μαζί μέ τήν ἐλπίδα καί τήν ἀγάπη στό

Θεό καί τήν πολύπαθη πατρίδα μας. Διδαχθήκαμε

καί πάλι ὅτι ὅποιος ἀγωνίζεται στεφανώνεται

ἀπό δόξα καί τιμή, οὐράνια καί διαχρονική.

Καί σήμερα πρέπει νά πιστέψουμε τό

«πάντα δυνατά τῷ πιστεύοντι» καί τό βλέπουμε

στίς δυσκολίες ἀλλά καί τίς ἐπιτυχίες

τῆς ζωῆς μας. Νά ἔχουμε ὑγεία καί μέ τή βοήθεια

τοῦ Θεοῦ νά ἔχουμε καί πάλι μιά τόσο

σπουδαία κι ἐπιτυχημάνη προσκυνηματική

ἐκδρομή μέ ψυχική ἀνάπαυση καί ὠφέλεια.

41


Θρησκεία καί Ἱστορία

Παναγιώτου Σπάρου,

Ἐκπαιδευτικοῦ-τ. Δ/ντοῦ Μαρασλείου Ἀκαδημίας

«Οὐδείς ἔστιν οὐδ᾽ ἔσται θεατής ἀνιέρου

καί ἀθέου λαοῦ»

(Δέν εἶδε κανείς οὔτε θά δεῖ λαό χωρίς ἱερά

καί Θεό) [Πλούταρχος]

«Ὅλβιος, ὅστις τῆς ἱστορίης ἔσχε μάθησιν»

(Εὐτυχής, ἐκεῖνος πού γνωρίζει ἱστορία)

[Εὐριπίδης]

Εἶναι γνωστό καί βέβαιο ὅτι τό ἑλληνικό

κράτος σέ ἀμέτρητες ἐμπόλεμες

καί ἀνώμαλες καταστάσεις,

καθώς καί κατοχῆς του, κυρίως

κατά τή μακραίωνα ἀπό τούς Τούρκους

δουλεία, ὁ Ἑλληνισμός καί Χριστιανισμός,

Θρησκεία καί Παιδεία, Ἐκκλησία καί Σχολεῖο,

Κληρικός καί Δάσκαλος, Μάρτυρες

καί Ἥρωες ἀποτελοῦσαν ἔννοιες ἀδιαχώριστες

καί ταυτόσημες. «Μακάριοι εἶναι οἱ

ἄνθρωποι καί οἱ λαοί, οἱ ὁποῖοι μετέχουν τῆς

Ὀρθοδόξου Χριστιανικῆς Ἐκκλησίας καί

συνεπῶς δέχονται τήν ἰσχυράν μορφωτικήν

ἐπίδρασίν της», μᾶς ἔλεγε ὁ ἀείμνηστος

Δ/ντής τῆς Μαρασλείου Ἀκαδημίας Ἀντώνιος

Τσιρίμπας. Ἀλλά καί ὁ Ἅγιος Αὐγουστίνος

ἔλεγε ὅτι «ὁ Θεός εἶναι ὁ ἰδεώδης θεωρητικός

καί πρακτικός παιδαγωγός τῆς

ἀνθρωπότητας».

Δυστυχῶς σήμερα τοποθετοῦν τήν ἱστορία

μας, τήν πίστη μας, τήν ἐθνική μας

ὕπαρξη καί τό αἷμα τῶν ἡρώων καί τῶν προγόνων

μας στή χυδαία ζυγαριά τῶν σκοπιμοτήτων

τους. Γνωρίζουν ἀσφαλῶς ὅτι οἱ

κυβερνήσεις ἔρχονται καί παρέρχονται καί

κάθε φορά ψηφίζονται γιά νά διαχειριστοῦν

σωστά τά πολιτικά, νομοθετικά,

οἰκονομικά, κοινωνικά, πολιτισμικά καί

κυρίως την ἐθνική μας ἀκεραιότητα καί ὄχι

νά μᾶς ἀλλάξουν τήν πίστη καί ἱστορία μας.

Αὐτά τά δύο εἶναι ἀδιαπραγμάτευτα καί ὁ

42

Ἕλληνας τά ἀπορρίπτει μετά βδελυγμίας.

Ἀντί νά θεραπεύσουν τήν πληγωμένη σήμερα

ἐκπαίδευση μέ τή δημιουργία ἑνός θεσμικοῦ

πλαισίου ἐνίσχυσης τῆς ἐθνικῆς μας

συνείδησης, τῆς Ὀρθοδοξίας, τῆς ἱστορίας

καί τῶν λαϊκῶν παραδόσεων, ἐπεξεργάζονται

προτάσεις πῶς νά «ἐξοστρακιστοῦν»

τόσο τό μάθημα τῶν Θρησκευτικῶν,

ὅσο καί τῆς αἱματογραμμένης ἱστορίας

μας καί νά μετατραποῦν σέ μαθήματα

(ἄκουσον, ἄκουσον) ἐπιλογῆς. Μά αὐτό

ἀκριβῶς προτείνει καί ὁ «φιλέλληνας» Κίσινγκερ,

«ἐξοστρακισμός γλώσσας, ἱστορίας,

θρησκείας». Ἡ γλώσσα μας συνεχῶς

ὑποβαθμίζεται στό πιό ἔσχατο σημεῖο ἀναγραμματισμοῦ,

ἱδιωματογραφίας, ξενολεξίας,

καί κυρίως λεξιπενίας.

Κανένα Ὑπουργεῖο Παιδείας δέν εἶναι

ἐξουσιοδοτημένο οὔτε ἀπό τήν Πανεπιστημιακή

Κοινότητα, οὔτε ἀπό τή Δευτεροβάθμια

καί Πρωτοβάθμια Ἐκπαίδευση νά

τεμαχίζει τήν ἐθνική μας ὑπόσταση, τή

ζωή καί ὕπαρξή μας, τή θρησκεία μας,

ὥστε νά παραδίδει τή μισή, τή σοβαρή καί

αἱματοβαμμένη στούς «ἄσπονδους» φίλους

καί τήν ἄλλη «κουτσουρεμένη»,

ἀλλοιωμένη, διεστραμμένη, ἀνεπαρκή καί

κυρίως προαιρετική στίς ἀθῶες ψυχές τῶν

ἑλληνοπαίδων. Οὔτε νά ἀφήνεται ἡ Ὀρθοδοξία

μας νά γίνει ἕρμαιο τῶν ἐπιθυμιῶν καί

τῶν παθῶν τῶν ξενόδουλων καί ἀλλόθρησκων

ἐχθρῶν τῆς πίστης καί τῆς φυλῆς

μας.

Τό ἑλληνικό γένος, ἐμεῖς οἱ Ἕλληνες,

ἔχουμε ἕνα χάρισμα, ἕνα θεϊκό προνόμιο.

Παίρνουμε πάντοτε δύναμη ἀπό τήν πίστη

στήν πατρίδα μας, τήν Ὀρθοδοξία καί τίς ρίζες

μας, ἐνέργεια καί προσταγή ἀπό τήν

αἱματογραμμένη ἱστορία μας, ἀνάσταση

ἀπό τή στάχτη τοῦ φοίνικα καί τίς κατα-


Ἄγκυρα Ἐλπίδος

στροφές μας, πάθος καί ἐθνική δύναμη ἀπό

τούς νεκρούς μας καί τέλος αὐτοθυσία

καί ἡρωισμό ἀπό τή φουστανέλα τοῦ Κολοκοτρώνη,

τή σούβλα τοῦ Ἀθανασίου

Διάκου καί τό αἱματοβαμμένο ράσο τοῦ Παπαφλέσσα

καί τῶν μοναχῶν τοῦ Ἀρκαδίου.

Ξεχνοῦν ὅτι ἡ ἱστορική καί θρησκευτική

ἀγωγή, μέσα στό σκοτάδι καί τήν ἀπόγνωση

πού βρίσκεται ἡ νεολαία μας, εἶναι μιά παρουσία

φωτιστικῆς, ψυχολογικῆς, πνευματικῆς,

ἰδεολογικῆς καί σωστικῆς ἀναγκαιότητας.

Ἡ Παιδεία καί ἡ Ἐκπαίδευση ὁδηγοῦνται

σέ ἐξαθλίωση. Ἡ ἱστορία μας πλαστογραφεῖται,

ἡ Ἐκκλησία καί ἡ πίστη μας πολεμοῦνται

καί λοιροροῦνται, οἱ πνευματικές

ἀξίες, τά ἱδανικά μας, οἱ ἠθικές ἀρχές καί

ἀρετές περιφρονοῦνται, ἡ ἀγάπη πρός τήν

πατρίδα μας χαρακτηρίζεται ἐθνικισμός, ἡ

οἰκογένεια διαλύεται, κάθε ἐνέργεια κατά

τῶν ξενοκίνητων κέντρων θεωρεῖται ρατσισμός,

ὁ χῶρος τοῦ πνεύματος μικραίνει

καί ὁδηγεῖται ἐπικίνδυνα σέ ἐξαφανισμό, ὁ

σεβασμός, ἡ ἀλληλεγγύη καί ἡ ἀγάπη πρός

τόν «πλησίον» ἀπαξιώνεται, λόγῳ τοῦ ὑλόφρονου

πνεύματος πού ἐπικρατεῖ. Τέλος,

«τό ἔμβλημα πιά τοῦ ἑλληνικοῦ σχολείου

δέν εἶναι γλαῦξ, εἶναι ὁ παπαγάλος, ὁ μαθητής

- βλάξ, πού καταπίνει σελίδες σάν χάπια

καί πού θεωρεῖ ὡς σωστό ὅ,τι αἰσχρό σέ

περιεχόμενο γράφει τό σχετικό βιβλίο... Τούτη

ἡ παιδεία ἀποκεφαλίζει τά παιδιά. Τά κάνει

ἱκανά νά μήν κάνουν τίποτε» ἀναφέρει

σέ ἄρθρο ὁ διακεκριμένος καθηγητής,

ἱστορικός καί συγγραφέας Σαράντος Καργάκος.

Ὑπέυθυνοι τῆς Παιδείας, μέ ὑποσχέσεις

φροῦδες καί ἀτελέσφορες, μέ «ἑβδομαδιαῖες»

μεταρρυθμίσεις, μέ ἀλλοπρόσαλλες

ἀποφάσεις, μέ στρεβλά νομοθετήματα, πυροβολήσατε

κάθε πηγή αἰσιοδοξίας, σβήσατε

κάθε ὄνειρο καί ἐλπίδα ἀπό τή νεολαία

μας. Ἡ νέα γενιά, ἡ σύγχρονη νιότη, εἶναι

ἡ πιό ἀπαισιόδοξη καί πικραμένη. Ἔχει

στηθεῖ στό «ἀπόσπασμα», πένεται καί μέρα

μέ τήν ἡμέρα ὁδηγεῖται στήν ἀβεβαιότητα,

σέ κοινωνικό ἀποκλεισμό, μαρασμό καί

ἀνεργία. Τούς ἀρνηθήκαμε νά ὀνειρεύονται

πρόοδο, σπουδές, πτυχία, ἐπιτυχία,

ἐξέλιξη, ἀξιώματα, ἀγάπη, γάμο καί δημιουργία

μιᾶς ἐλληνικῆς καί ὀρθόδοξης οἰκογένειας.

Τούς στερεῖτε τήν ἱστορική καί θρησκευτική

ἀγωγή, πού ἀμφότερα ἀποτελοῦν

τούς στερεούς πυλῶνες τῆς ἐθνικῆς

ὕπαρξης. Τά περισσότερα ἱστορικά πνευματικά

ἱδρύματα ἔχουν γίνει καταφύγια διαδηλωτῶν

καί ἐκκολαπτήρια παραγωγῆς

καταληψιῶν, ἀναρχικῶν, ἀνέργων καί ναρκομανῶν.

Ἔχουν γίνει πυριτιδαποθῆκες

κατασκευῆς βομβῶν καί μέσων καταστροφῆς.

Ὁ Δημόκριτος ὁ

Ἀβδηρίτης ἔλεγε:

«Ὁ γέρος ἦταν κάποτε

νέος, ὁ νέος

ὅμως δέν ξέρει ἄν

θά φτάσει νά γίνει

γέρος». Ἐκεῖ τούς

ὁδηγεῖτε καί ὄχι

στήν Σπαρτιατική

ὑπόσχεση τῶν

νέων ὅτι «Ἄμμες

δέ γ᾿ ἐσσόμεθα

πολλῷ κάρρονες»

(δηλ. ἐμεῖς θά γίνουμε

πολύ καλύτεροι!)

Θά γίνουν;...

43


Πρωτολογία καί ἐσχατολογία στό ἔργο

τοῦ Μεγάλου Ἀθανασίου

Δημητρίου Π. Λυκούδη,

Θεολόγου-Φιλολόγου- Ὑπ. Δρoς Παν/μίου Ἀθηνῶν

Aθανάσιον ἐπαινῶν, ἀρετήν ἐπαινέσομαι».

Μέ αὐτή τή φράση

ἀρχίζει τόν ἐπιμνημόσυνο λόγο

του ὁ ἅγιος Γρηγόριος ὁ Θεολόγος

πρός τόν ἅγιο Ἀθανάσιο, ἐπίσκοπο

Ἀλεξανδρείας. «Ὅτι πᾶσαν ἐν ἑαυτῷ εἶχε τήν

ἀρετήν… Ἀρετήν δέ ἐπαινῶν, Θεόν ἐπαινέσομαι,

παρ’ οὗ τοῖς ἀνθρώποις ἡ ἀρετή».

Ἡ ζωή τοῦ Μεγάλου Ἀθανασίου ὑπῆρξε

σταθερή μαρτυρία ὀρθοπραξίας, ἀγάπης καί

σεβασμοῦ στήν εὐαγγελική παράδοση καί

στήν ἀκεραιότητα τῆς Ἐκκλησίας. Διαδραμάτισε

ἀποφασιστικό ρόλο στήν καταστολή

καί ἀναίρεση τῆς αἱρετικῆς διδασκαλίας

τοῦ Ἀρείου καί πῆρε μέρος στήν Α΄

Οἰκουμενική Σύνοδο στή Νίκαια τό 325

μ.Χ., ὡς διάκονος καί γραμματέας τοῦ Ἐπισκόπου

Ἀλεξανδρείας Ἀλέξανδρου 1 .

Προσωπικότητα ἰσχυρή καί ἀνήσυχη,

γνήσιος ἐκφραστής τοῦ χριστιανικοῦ ἤθους,

ὁ Ἅγιος Ἀθανάσιος ἀναδείχθηκε τό 328 ἐπίσκοπος

Ἀλεξανδρείας, μέ τή σύμφωνη

γνώμη κλήρου καί λαοῦ τῆς θεοσώστου

ποιμαντικῆς του περιφέρειας. Ὁ σθεναρός

του ἀγώνας γιά τή διάσωση τοῦ Ὀρθοδόξου

δόγματος προκάλεσε τήν ὀργή καί τό

φθόνο τῶν αἱρετικῶν, κυρίως δέ τῶν Ἀρειανῶν,

οἱ ὁποῖοι ἐξαπέλυσαν ἀμείλικτο καί

μέ κάθε ποταπό μέσο πόλεμο ἐναντίον

του. Ὁ Ἀθανάσιος καταδιώχθηκε καί πέρασε

περισσότερο ἀπό δεκαέξι χρόνια τῆς ἀρχιερατείας

του μακριά ἀπό τό ποίμνιό του. Ἐξορίσθηκε

πέντε φορές καί ἐπανειλημμένα καταδικάστηκε

καί καθαιρέθηκε ἀπό ψευδοσυνόδους.

Παρά τίς δοκιμασίες καί τίς

στερήσεις, ὁ Μ. Ἀθανάσιος παρέμεινε

ἀκλόνητος «στῦλος Ὀρθοδοξίας» καί μέ τό

πλούσιο συγγραφικό του ἔργο, κυρίως δέ

μέ τό Χριστομίμητο παράδειγμα τοῦ βίου

του, διέσωσε τήν Ὀρθόδοξη πίστη καί ἔθεσε

τά δογματικά θεμέλια πάνω στά ὁποῖα

οἱ μεταγενέστεροι Πατέρες στηρίχθηκαν καί

ἀποδέχθηκαν καθολικά, καθώς ἐξέφραζαν

τόν γνήσιο οἰκουμενικό ἐκκλησιαστικό

λόγο 2 .

Ἰδιαίτερο ἐνδιαφέρον στό ἔργο τοῦ Μεγάλου

Ἀθανασίου ἀποτελεῖ ἡ διδασκαλία

του «Περί πρωτολογίας καί ἐσχατολογίας»

στήν Ἐκκλησία. Σύμφωνα μέ τόν Ἀλεξανδρινό

ἱεράρχη, ἡ δημιουργία τοῦ ἀνθρώπου

«κατ’ εἰκόνα καί καθ’ ὁμοίωσιν τοῦ Θεοῦ»

ἀποτελεῖ τήν ἀφετηρία, τήν ἔναρξη μιᾶς πορείας

πρός τήν τελείωση. Ἡ δημιουργία τοῦ

κτιστοῦ κόσμου, μέρους τοῦ ὁποίου ἀποτελεῖ

ὁ ἄνθρωπος, σηματοδοτεῖ μία κίνηση

πρός τά ἔξω τῆς θείας θελήσεως 3 , εἶναι δηλαδή

προϊόν τῆς ἀγαθότητας τοῦ Θεοῦ. Τό

«κατ’ εἰκόνα» ὑποθέτει ὅτι ὁ ἄνθρωπος εἶχε

στήν ὕπαρξή του ὁρισμένα στοιχεῖα τοῦ Λόγου

(σκιᾶς τινάς ἔχειν τοῦ Λόγου). Μέ ἄλλα

λόγια, ἡ λογικότητα τοῦ ἀνθρώπου κατανοεῖται

ἀπό τόν ἅγιο Ἀθανάσιο ὡς ἔλεος τοῦ

ἀγαθοῦ Θεοῦ, ὥστε ὁ ἄνθρωπος νά μήν

εἶναι «ἔρημος» τῆς θείας γνώσεως. Ἔτσι, οἱ

πρωτόπλαστοι δημιουργήθηκαν «κατ’ εἰκόνα

τοῦ Λόγου, τήν εἰκόνα νοοῦντες τοῦ Λόγου

τοῦ Θεοῦ» καί εἶχαν τή δυνατότητα,

κατά σχετικό τρόπο ἀσφαλῶς, «ἔννοιαν δι’

αὐτοῦ τοῦ Πατρός λαβεῖν» 4 .

Ἡ πτώση τοῦ ἀνθρώπου ἀποτελεῖ μία δραματική

φάση στήν πορεία τῆς ἀνθρωπότητας.

Αὐτή ἀκριβῶς ἡ πτώση ὑπερβαίνεται

μέ τή συνεχή πορεία τῆς θείας οἰκονομίας.

Ἡ πορεία καί ἡ κίνηση δηλαδή πρός

τό μέλλον καί ἑπομένως πρός τήν τελείωση,

πρός τό «καθ’ ὁμοίωσιν», καθορίζεται ἀπό

τίς ἀρχικές ρίζες τῆς δημιουργίας, οἱ ὁποῖες

μέ τή σειρά τους εἶναι σχηματισμένες καί

ἁγιαστικά ἐναρμονισμένες πρός τή μελλοντική

τελείωση. Ὁ ἄνθρωπος μέ τήν

44


Ἄγκυρα Ἐλπίδος

πτώση του δέν ἀπώλεσε ἕνα ἀγαθό τοῦ παρελθόντος

ἀλλά ἕνα ἀγαθό τοῦ μέλλοντος,

ἀπόδειξη τοῦ ὁποίου εἶναι ὁ παραλληλισμός

καί ἡ συμπόρευση παρελθόντος καί μέλλοντος,

τά ὁποῖα ἀπό κοινοῦ ἐξακολουθοῦν

νά καθορίζουν τήν πορεία τοῦ ἀνθρωπίνου

γένους καί μετά τήν ἀπώλεια τῆς «προτέρας

εὐγένειας» 5 . Μέ ἄλλα λόγια, ὁ ἄνθρωπος

κινεῖται δυναμικά πρός τό «καθ’ ὁμοίωσιν»

καί κάθε πτώση του ἀποτελεῖ ἀπομάκρυνση

ἀπό τό μέλλον καί ὄχι ἀπό τό παρελθόν.

Ὑπό αὐτό τό πρίσμα, δύναται κανείς

νά κατανοήσει τό νόημα τῆς ἱστορίας

τῆς θείας οἰκονομίας, τῆς ὁποίας ἡ πορεία

εἶναι μελλοντική καί ἄπειρη. Ἔτσι, ἡ

ἐσχατολογία εἶναι ἡ ἴδια ἡ δυναμική

πορεία τῆς θείας οἰκονομίας,

καθώς ὁ ἐνανθρωπήσας

Λόγος ἐπαναφέρει

τόν ἄνθρωπο στήν ὀρθή

πορεία πρός τό μέλλον 6 .

Αὐτή τήν ἐσχατολογική

ἰδιότητα τῆς Ἐκκλησίας,

ὁ Μέγας Ἀθανάσιος, τήν

ἀντιλαμβάνεται ἐκκλησιολογικά

καί ἐκκλησιοκεντρικά.

Τό γεγονός τῆς

θείας οἰκονομίας βιώνεται στήν

Ἐκκλησία, ἑπομένως μόνο μέσα

στήν Ἐκκλησία καί μέ τούς δοκιμασμένους

τρόπους πού ἡ Ἐκκλησία γνωρίζει μπορεῖ

αὐθεντικά νά ἐκφραστεῖ καί νά κατανοηθεῖ 7 .

Τότε μόνο ὁ ἄνθρωπος μπορεῖ νά ἐκφράζει

τό γνήσιο ἐκκλησιαστικό καί χριστιανικό

φρόνημα καί ταπεινά νά δοξολογεῖ «ὅτι Κύριος

Ἰησοῦς Χριστός εἰς δόξαν Θεοῦ Πατρός»

8 .

Πρωτολογία καί ἐσχατολογία στό ἔργο

τοῦ Μεγάλου Ἀθανασίου εἶναι ἔννοιες καί

μεγέθη ἄρρηκτα συνυφασμένα καί ἀλληλένδετα.

Στήν πρωτολογία ἀναφύονται

ξεκάθαρα οἱ καταβολές τῆς ἐσχατολογίας

καί ἀκολούθως στήν ἐσχατολογία, ὡς δυναμική

πορεία, διακρίνεται ἡ ἀνάπτυξη

τῶν σπερμάτων τῆς πρωτολογίας. «Ἡ ἐν

Χριστῷ Ἀποκάλυψις συνενώνει πάσαν ἐνέργειαν

τοῦ Λόγου ἀπό τῆς δημιουργίας καί

ἑξῆς καί συνάμα προεκτείνει αὐτήν εἰς τήν

μελλοντικήν πορείαν τοῦ ἀνθρώπου πρός τήν

ἀκατάπαυστον τελείωσιν» 9 .

Ἄρρηκτος δεσμός λοιπόν πρωτολογίας καί

ἐσχατολογίας στήν «ἐν Χριστῷ Ἀποκάλυψη».

Ἄλλωστε, ἡ ἐνανθρώπηση τοῦ Λόγου

κατέστησε τόν ἄνθρωπο καί πάλι «δεκτικόν

θεότητος» 10 . Τό περίσσσευμα τῆς ταπείνωσης

τοῦ Μεγάλου Ἀθανασίου θά τόν παρακινήσει

νά σημειώσει: «Ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος

ἐνηνθρώπησεν, ἵνα ἡμεῖς θεοποιηθῶμεν.

Καί αὐτός ἐφανέρωσεν Ἑαυτόν διά σώματος,

ἵνα ἡμεῖς τοῦ ἀοράτου Πατρός ἔννοιαν λάβωμεν.

Καί Αὐτός ὑπέμεινε τήν παρ’ ἀνθρώπων

ὕβριν, ἵνα ἡμεῖς ἀθανασίαν κληρονομήσωμεν»

11 .

Παραπομπές:

1. Βλ. Σχ., Σκουτέρη Κωνσταντίνου,

Ἱστορία Δογμάτων, τόμος

2ος, Ἀθήνα 2004, σελ. 169-

178.

2. Αὐτόθι, σελ. 180-183.

3. Κατά Ἀρειανῶν, 2,2.

4. Περί τῆς ἐνανθρωπήσεως

τοῦ Λόγου,11.

6. Πρβλ., Αὐτόθι, 3.

7. «Ἡ ἐσχατολογική ἰδιότης τῆς

Ἐκκλησίας εἶναι ἰδιότης σύμφυτος μέ

τήν συνολικήν ζωήν της. Ἐσχατολογία

λοιπόν δέν εἶναι τό τέλος, ἀλλά σύνολος ἡ πορεία

πρός τό τέλος. Καί τοῦτο συμβαίνει, διότι ἡ πορεία

τῆς θείας οἰκονομίας καί ἡ πορεία τοῦ ἀνθρωπίνου

προορισμοῦ εἶναι δυναμικῆς φορᾶς» (Βλ., Ματσούκα

Νίκου, Θεολογία-Κτισιολογία-Ἐκκλησιολογία

κατά τόν μέγαν Ἀθανάσιον, σημεῖα πατερικῆς

καί οἰκουμενικῆς θεολογίας, ἔκδ. Πουρναρᾶ, Θεσσαλονίκη

2001, σελ.150).

8. Πρβλ., Σκουτέρη Κ., Ἱστορία Δογμάτων, σελ

189.

9. Περί τῶν γενομένων ἐν τῇ Ἀριμινίῳ τῆς Ἰταλίας

καί ἐν Σελευκείᾳ τῆς Ἰσαυρίας Συνόδων, 20,4,

Πρβλ.,Φιλιπ., 2,11.

10. Ματσούκα Ν., Θεολογία-Κτισιολογία- Ἐκκλησιολογία

κατά τόν μέγαν Ἀθανάσιον, σελ. 151-152.

11. Πρβλ.,Περί τῆς ἐνανθρωπήσεως τοῦ Λόγου,

1 καί 4.

12. Αὐτόθι, 54.

45


ΑΠΟ ΤΗ ΖΩΗ ΤΗΣ ΜΗΤΕΡΑΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΕΩΣ

•Πραγματοποιήθηκε ἡ τακτική ἀνασυγκρότηση

τῆς Ἁγίας καί Ἱερᾶς Συνόδου γιά τό ἑξάμηνο

01.09.2013 ἕως 28.02.2014, ἡ ὁποία ὑπό τήν

προεδρία τῆς Α. Θ. Παναγιότητος, τοῦ Οἰκουμενικοῦ

Πατριάρχου κ.κ. Βαρθολομαίου, θά

ἀποτελεῖται ἀπό τούς Σεβ. Μητροπολῖτες: Ἀμερικῆς

κ. Δημήτριο, Γερμανίας κ. Αυγουστῖνο,

Τρανουπόλεως κ. Γερμανό, Σασίμων κ. Γεννάδιο,

Νέας Ἰερσέης κ. Εὐάγγέλο, Ρόδου κ. Κύριλλο,

Ρεθύμνης καί Αὐλοποτάμου κ. Εὐγένιο,

Νέας Ζηλανδίας κ. Ἀμφιλόχιο, Κυδωνίας καί

Ἀποκορώνου κ. Δαμασκηνό, Κώου καί Νισύρου

κ. Ναθαναήλ, Σιγκαπούρης κ. Κωνσταντῖνο καί

Αὐστρίας κ. Ἀρσένιο.

•Μέ πολλή ἱεροπρέπεια καί κατά τήν ἐκκλησιαστική

τάξη ἑορτάσθηκε στά Πατριαρχεῖα ἡ

ἑορτή τῆς νέας Ἰνδικτιῶνος, ἡ ἑορτή τῆς ἀπό

αἰώνων τεθησαυρισμένης στόν Πάνσεπτο Πατριαρχικό

Ναό Ἱερᾶς Εἰκόνος Παναγίας τῆς Παμμακαρίστου,

καθώς καί ἡ ἡμέρα προστασίας τοῦ

φυσικοῦ περιβάλλοντος. Ὁ Οἰκουμενικός Πατριάρχης

χοροστάτησε κατά τήν τελεσθεῖσα

Θεία Λειτουργία στόν Πάνσεπτο Πατριαρχικό

Ναό καί συγχοροστάτησαν οἱ Σεβ. Ἀρχιερεῖς,

Μέλη τῆς Ἁγίας καί

Ἱερᾶς Συνόδου. Ὁ

Πανοσιολ. Ἀρχιμανδρίτης

κ. Βαρθολομαῖος,

Ἀρχιγραμματεύς

τῆς Ἁγίας καί

Ἱερᾶς Συνόδου, διάβασε

ἀπό τόν Ἱερό

Ἄμβωνα τό Μήνυμα

τῆς Α. Θ. Παναγιότητος

ἐπί τῇ ἡμέρᾳ

προσευχῶν ὑπέρ τῆς

προστασίας τῆς κτίσεως.

Μετά τό πέρας

τῆς Θείας Λειτουργία

ἀνεγνώσθηκε

ἀπό τόν Πατριάρχη

ἡ νενομισμένη

εὐχή καί Πράξη

τῆς νέας Ἰνδικτιῶνος,

ἡ ὁποία

στή συνέχεια ὑπογράφηκε ἀπό τόν Οἰκουμενικό

Πατριάρχη καί τούς συγχοροστατήσαντες

Ἀρχιερεῖς.

•Ὁ Οἰκουμενικός Πατριάρχης ἐπισκέφθηκε ἐπίσημα

ἀπό 4 ἕως 11 Σεπτεμβρίου τήν Ἐσθονία μέ

ἀφορμή τόν ἑορτασμό τῶν 90 χρόνων τῆς

Αὐτονομίας τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἐσθονίας. Ὁ Πατριάρχης,

κατά τή διάρκεια τῆς ἐπίσκεψής του

εἶχε συναντήσεις καί συνομιλίες μέ τούς ἐξοχωτάτους

κ.κ. Πρόεδρο τῆς Δημοκρατίας τῆς

Ἐσθονίας Τ-Η.Ilves, Πρωθυπουργό Αndrus

Ansip, Πρόεδρο τῆς Βουλῆς Enne Ergma,

Ὑπουργό Ἐξωτερικῶν Urmas Paet, Δήμαρχο τοῦ

Τάλλιν Edgar Savisaar καί τό Δημοτικό Συμβούλιο.

Ὁ Πατριάρχης, πού ἔγινε δεκτός μέ μεγάλη

συγκίνηση ἀπό τόν Σεβ. Μητροπολίτη

Ταλλίνης καί πάσης Ἐσθονίας κ. Στέφανο, μεταξύ

ἄλλων, μίλησε τήν 7η Σεπτεμβρίου, μετά

τό πέρας τῆς Οἰκουμενικῆς Προσευχῆς στόν

Λουθηρανικό Καθεδρικό Ναό, προέστη τῆς

Πατριαρχικῆς Θείας Λετουργίας στόν Καθεδρικό

Ναό Pärnu Ἐσθονίας, ἐνῶ μετέβη σέ Ἱερές Μονές

καί Ναούς τῆς χώρας, ὅπως στήν Ἱερά

Σκήτη τοῦ Τιμίου Προδρόμου, στόν Ναό τοῦ

Ἁγίου Ἀνδρέου τοῦ Πρωτοκλήτου, ὅπου ὁ Παναγιώτατος

ἐτέλεσε σύντομη δέηση καί ἐπιδαψίλευσε

τήν Πατριαρχική εὐλογία του στούς πιστούς

τῆς εὐρύτερης περιοχῆς.

•Τήν 11η Σεπτεμβρίου ἡ Α.Θ.Π. ὁ Οἰκουμενικός

Πατριάρχης κ.κ. Βαρθολομαῖος μετέβη

46


Ἄγκυρα Ἐλπίδος

ἀτμοπλοϊκῶς ἀπό τήν Ἐσθονία στό Ἑλσίγκι καί

προέστη στούς ἑορτασμούς γιά τή συμπλήρωση

90 ἐτῶν ἀπό τήν ἀνακήρυξη τῆς Ἐκκλησίας

τῆς Φιλλανδίας ὡς Αὐτονόμου ἀπό τή Μητέρα

Ἐκκλησία τῆς Κωνσταντινουπόλεως. Ὁ Πατριάρχης

κατά τήν ἐπίσκεψή του, μεταξύ ἄλλων,

προέστη στήν πανηγυρική Θεία Λειτουργία

στόν Ἱ. Καθεδρικό Ναό Κοιμήσεως τῆς Θεοτόκου

(Uspenski), τόν μεγαλύτερο στή Βόρεια

Εὐρώπη Ὀρθόδοξο Ἱ. Ναό, συναντήθηκε μέ τόν

Πρόεδρο τῆς Δημοκρατίας τῆς Φιλλανδίας

Ἐξοχ. κ. Sauli Niinistö, μετεῖχε σέ Οἰκουμενική

Συνάντηση στό Λουθηρανικό Καθεδρικό Ναό

τῆς πόλεως, ἐπισκέφθηκε τόν Ἱ. Ναό τοῦ Ἁγίου

Γερμανοῦ Ἀλάσκας, καί παρακολούθησε

ἐκδηλώσεις πρόν τιμήν του.

•Τριήμερη ἐπίσημη εἰρηνική ἐπίσκεψη στό

Οἰκουμενικό Πατριαρχεῖο καί τήν Α.Θ.Π. πραγματοποίησε

τήν Παρασκευή 20ή Σεπτεμβρίου

ὁ Μακαριώτατος Μητροπολίτης Σόφιας καί Πατριάρχης

πάσης Βουλγαρίας κ. κ. Νεόφυτος. Στά

Πατριαρχεῖα ὁ Μακ. Πατριάρχης Βουλγαρίας ἔγινε

δεκτός μέ τίς προβλεπόμενες τιμές, προέστη

στή Δοξολογία πού τελέσθηκε στόν Πάνσεπτο

Πατριαρχικό Ναό καί εἶχε ἐπίσημη συνάντηση

μέ τόν Οἰκουμενικό Πατριάρχη κ.κ. Βαρθολομαῖο

καί τήν Ἱεραρχία τοῦ Θρόνου. Τήν Κυριακή

22 Σεπτεμβρίου, τελέσθηκε στόν Πάνσεπτο

Πατριαρχικό Ναό μέ τάξη καί ἱεροπρέπεια

Πατριαρχικό Συλλείτουργο.

•Ἐπίσκεψη στή Σερβία πραγματοποίησε τήν

Παρασκευή ἀπό 4 μέχρι 7 Ὀκτωβρίου ἡ Α.Θ.Π.,

ὁ Οἰκουμενικός Πατριάρχης κ.κ. Βαρθολομαῖος,

προκειμένου νά προεξάρχει στίς ἐκδηλώσεις γιά

τόν ἑορτασμό τῶν 1700 ἐτῶν ἀπό τήν ἔκδοση

τοῦ Διατάγματος τῶν Μεδιολάνων, στίς ὁποῖες

μετεῖχαν καί οἱ Προκαθήμενοι τῶν Πρεσβυγενῶν

Πατριαρχείων καί τῶν Αὐτοκεφάλων

Ἐκκλησιῶν. Μετά τήν ἐπίσημη Δοξολογία

στόν Ἱ. Καθεδρικό Ναό τοῦ Ἁγίου Ἀρχαγγέλου

Μιχαήλ ἀκολούθησε συνάντηση μέ τόν Ἐξοχώτατο

Πρόεδρο κ. Τomislav Nikolić στό Προεδρικό

Μέγαρο τῆς Σερβίας.Τό πρωΐ τῆς Κυριακῆς

6ης Ὀκτωβρίου τελέσθηκε στόν αὔλειο

χῶρο τοῦ Ἱ. Ναοῦ τῶν Ἁγίων Κωνσταντίνου καί

Ἑλένης στό Νίς ἡ Θεία Λειτουργία, προεξάρχοντος

τοῦ Παναγιωτάτου καί συλλειτουργούντων

τῶν λοιπῶν Μακ. Προκαθημένων

καί τῶν ἐκπροσώπων τῶν κατά τόπους Ὀρθοδόξων

Ἐκκλησιῶν, καθώς καί Ἱεραρχῶν τῆς Σερβικῆς

Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας. Τή Δευτέρα 7

Ὀκτωβρίου ὁ Παναγιώτατος προεξῆρχε κατά

τήν ἀκολουθία τῶν Ἐγκαινίων τοῦ Ἱ. Κ. Ναοῦ

Ἀναστάσεως τοῦ Κυρίου στήν πρωτέουσα τοῦ

Μαυροβουνίου Podgorica καί στή συνέχεια

προέστη στή Θεία Λειτουργία, συλλειτουργούντων

τῶν Ὀρθοδόξων Προκαθημένων καί

47


Ἄγκυρα Ἐλπίδος

τῶν ἄλλων ἐκπροσώπων Σεβ. Ἀρχιερέων.

•Τήν ἕκτη κατά σειρά ἐπίσκεψή του πραγματοποίησε

ὁ Οἰκουμενικός Πατριάρχης κ.κ.

Βαρθολομαῖος στήν Ἀθωνική Πολιτεία, ἀπό 15

ἕως 19 Ὀκτωβρίου, μέ ἀφορμή τόν ἑορτασμό

τῆς ἐπετείου τῆς συμπληρώσεως ἑκατό χρόνων

ἀπό τήν ἐνσωμάτωση τῆς μοναστικῆς πολιτείας

τοῦ Ἄθω στό ἑλληνικό κράτος. Τόν Προκαθήμενο

τῆς Ὀρθοδοξίας καί Ἡγούμενο τοῦ Ἄθω

ὑποδέχθηκαν μέ τήν καθιερωμένη βυζαντινή

μεγαλοπρέπεια στό Ναό τοῦ Πρωτάτου στίς

Καρυές, ὅπου ἐψάλη Δοξολογία, οἱ Ἡγούμενοι

τῶν εἴκοσι Μονῶν, οἱ Ἀντιπρόσωποί τους, ὁ Διοικητής

τοῦ Ἁγίου Ὄρους κ. Ἀρίστος Κασμίρογλου,

πλῆθος Μοναχῶν καί πολλοί προσκυνητές.

Ὁ Πατριάρχης κατά τήν παραμονή

του στό Περιβόλι τῆς Παναγίας παρέμεινε

στήν περιοχή τῶν Καρυῶν, ὅπου προεξῆρχε Πατριαρχικῆς

Θείας Λειτουργίας καί Λιτανείας τῆς

θαυματουργοῦ εἰκόνος «Ἄξιόν Ἐστι» στό Ναό

τοῦ Πρωτάτου, ἐπισκέφθηκε τήν Ἱερά Κοινότητα

καί προήδρευσε σέ ἔκτακτη Διπλή Σύναξη, νουθετώντας

τούς ἐνασκουμένους Πατέρες, ἐπισκέφθηκε

τό Ἀντιπροσωπεῖο τῆς κανονικῆς

Ἱερᾶς Μονῆς Ἐσφιγμένου, τήν Ἱερά Μονή

Κουτλουμουσίου, τήν Ἀθωνιάδα Ἐκκλησιαστική

Ἀκαδημία, τό Κέντρο Ὑγείας Ἁγίου

Ὄρους κ.ἄ.

• Ἀπό 19 μέχρι 27 Ὀκτωβρίου ὁ Πατριάρχης

τοῦ Γένους ἐπισκέφθηκε διαδοχικά τίς Ἱερές

Μητροπόλεις Νεαπόλεως καί Σταυρουπόλεως,

Θεσσαλονίκης καί Νέας Κρήνης καί Καλαμαριᾶς.

Τήν Κυριακή 20/10 ὁ Πατριάρχης προεξῆρχε

στή Θεία Λειτουργία στόν Ἱ. Καθεδρικό

Ναό τοῦ Τιμίου Προδρόμου Νεαπόλεως, μέ

ἀφορμή τή συμπλήρωση σαράντα ἐτῶν ἀπό τήν

ἵδρυση τῆς Μητροπόλεως. Ὁ Παναγιώτατος

κατά τήν παραμονή του στή Δυτική Θεσσαλονίκη

ἐπισκέφθηκε Ἱερούς Ναούς, ὅπου ἔτυχε θερμοτάτης

ὑποδοχῆς, εὐλόγησε τά συσσίτια καί συνέφαγε

μέ τούς σιτιζομένους, ἐγκαινίασε ἐνοριακά

κέντρα μέ πολλαπλές κοινωνικές καί

φιλανθρωπικές δράσεις, τέλεσε τόν ἁγιασμό τῶν

ἐγκαινίων τοῦ κοινωνικοῦ ἰατρείου τῆς Μητροπόλεως

«Ὑγεία», ἐπισκέφθηκε τό κατάστημα

ἐνδυμάτων «Ὁ Χιτών» καί τό κοινωνικό παντοπωλεῖο

«Ἡ Ἀγάπη», τέλεσε τά ἐγκαίνια τοῦ

Δημοτικοῦ Σχολείου Μενεμένης, ὅπου φοιτοῦν

Ρομά μαθητές, πραγματοποίησε ἐπίσημη

ἐπίσκεψη στό Γεν. Νοσοκομεῖο Θεσσαλονίκης

«Παπαγεωργίου» καί στή Βιομηχανία Μπισκότων

«Παπαδοπούλου», ἐνῶ τέλος παρακολούθησε

πλούσια μουσικοχορευτική ἐκδήλωση

πρός τιμήν του ἀπό στελέχη τῶν Ἐνοριῶν τῆς

Ἱ. Μητροπόλεως στή Μονή Λαζαριστῶν.

•Κατά τήν ἐπίσκεψή του στήν Ἱερά Μητρόπολη

Θεσσαλονίκης πού ἄρχισε τό ἀπόγευμα τῆς 22ας

Ὀκτωβρίου, ἡ Α.Θ.Π. ὁ Πατριάρχης, μετά τήν

48


Ἄγκυρα Ἐλπίδος

ἐπίσημη Δοξολογία στόν Ἱερό Ναό τοῦ πολιούχου

καί προστάτου τῆς πόλεως Ἁγίου Δημητρίου

καί τήν ὑποδοχή ἀπό τόν Σεβ. Μητροπολίτη

Θεσσαλονίκης κ. Ἄνθιμο, ἐπισκέφθηκε

τήν Ἱερά Σταυροπηγιακή καί Πατριαρχική

Μονή Βλατάδων, ἐνῶ τοῦ ἐπιδόθηκε σέ

εἰδική τελετή στήν αἴθουσα τελετῶν ἀπό τόν

Πρύτανη κ. Ἰωάννη Μυλώπουλο, τίς Πρυτανικές

Ἀρχές καί τή Σύγκλητο τοῦ Α.Π.Θ. ἡ ἀνώτατη

τιμητική διάκριση «Ὁ Ἅγιος Δημήτριος»,

ὅπου ἐν συνεχείᾳ ὁ Παναγιώτατος ἀνέπτυξε τό

θέμα: «Κρίσις καί ἐπίκρισις». Ἐγκαινίασε στό

Βυζαντινό Μουσεῖο ἔκθεση μέ θέμα «Ἡ τιμή

τοῦ Ἁγίου Μάμαντος στή Μεσόγειο. Ἕνας

ἀκρίτας ἅγιος ταξιδεύει», ἐνῶ ἐπισκέφθηκε τήν

Περιφέρεια Κεντρικῆς Μακεδονίας. Ἡ Α.Θ.Π.

πραγματοποίησε ἐπίσκεψη στήν Ἀνωτάτη

Ἐκκλησιαστική Ἀκαδημία Θεσσαλονίκης, τό Ἱ.

Γυναικεῖο Ἡσυχαστήριο τοῦ Γενεσίου τῆς Θεοτόκου

Πανοράματος Θεσσαλονίκης, τήν Ἱ. Γυναικεία

Μονή Κοιμήσεως τῆς Θεοτόκου Πανοράματος,

τήν ἀνδρώα Ἱ. Μονή Ἁγίας Θεοδώρας,

ὅπου ἐγκαινίασε τό Κέντρο Οἰκουμενικῶν

Ἱεραποστολικῶν καί Περιβαλλοντικῶν

Μελετῶν «Μητροπολίτης Παντελεήμων Παπαγεωργίου»,

καί τό Τουρκικό Προξενεῖο.

Ἐπισκέφθηκε τό Ἑλληνικό Κολλέγιο καί τά

Ἐκπαιδευτήρια Μαντουλίδη, τό Ὑπουργεῖο

Μακεδονίας-Θράκης. Τό Σάββατο 26 Ὀκτωβρίου

ὁ Πατριάρχης χοροστάτησε κατά τόν

Ἑσπερινό τῆς ἑορτῆς τοῦ Ἁγίου Δημητρίου στόν

πανηγυρίζοντα Ναό τοῦ πολιούχου καί προστάτου

τῆς πόλεως τῆς Θεσσαλονίκης, ἐνῶ

ἀνήμερα τῆς πανηγύρεως ὁ Πατριάρχης προέστη

στήν τελεσθεῖσα Πατριαρχική Θ. Λειτουργία

καί τή Δοξολογία γιά τήν ἀπελευθέρωση

τῆς πόλεως, παρουσία τοῦ Προέδρου τῆς

Ἑλληνικῆς Δημοκρατίας κ. Καρόλου Παπούλια.

Τήν ἴδια ἡμέρα ὁ Πατριάρχης ἀνακηρύχθηκε

σέ ἐπίτιμο δημότη τοῦ Δήμου Θεσσαλονίκης

σέ εἰδική τελετή πού πραγματοποιήθηκε

στήν αἴθουσα τοῦ δημοτικοῦ συμβουλίου

καί ἐπισκέφθηκε τήν Ἰμβριακή Ἕνωση Μακεδονίας

– Θράκης, ὅπου ἔγινε δεκτός μέ ἐνθουσιασμό

ἀπό τά μέλη της καί πλῆθος κόσμου.

•Τήν Κυριακή 27 Ὀκτωβρίου, ὁ Οἰκουμενικός

Πατριάρχης, συνοδευόμενος ἀπό τήν ἐπίσημη συνοδεία

του, ὁλοκλήρωσε τήν πολυήμερη περιοδεία

του στίς Ἱερές Μητροπόλεις τοῦ Νομοῦ Θεσσαλονίκης

μέ τήν ἐπίσκεψή του στήν Ἱερά Μητρόπολη

Νέας Κρήνης καί Καλαμαριᾶς, ὅπου χοροστάτησε

τό πρωί στή Θεία Λειτουργία πού τελέστηκε

στόν Ἱερό Μητροπολιτικό Ναό Μεταμορφώσεως

τοῦ Σωτῆρος Καλαμαριᾶς. Στή συνέχεια

ὁ Παναγιώτατος, συνοδευόμενος ἀπό τόν

οἰκεῖο Μητροπολίτη κ. Προκόπιο ἐπισκέφθηκε

τή Νέα Μηχανιώνα, ὅπου στόν Ἱερό Ναό τῆς Παναγίας

Φανερωμένης προσκύνησε τή θαυματουργή

εἰκόνα τῆς Παναγίας τῆς Μηχανιώτισσας,

ἡ ὁποία ἀποτελεῖ ἕνα ἱστορικό κειμήλιο τοῦ Ἑλληνισμοῦ

τῆς Μικρᾶς Ἀσίας.

49


ΑΠΟ ΤΗ ΖΩΗ

ΤΗΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΜΑΣ

Η πανηγυρη του Βυζαντινου Ναου Παναγιας των Λιθινων

Μέ ἰδιαίτερη λαμπρότητα καί ἀθρόα συμμετοχή

τῶν πιστῶν τῆς εὐρύτερης περιοχῆς πανηγύρισε

τήν Κυριακή 8 Σεπτεμβρίου, ἑορτή τοῦ Γενεσίου

τῆς Θεοτόκου, ὁ φερώνυμος βυζαντινός

Ναός τῆς Παναγίας τῶν Λιθινῶν. Τό ἑσπέρας τοῦ

Σαββάτου 7 Σεπτεμβρίου, τελέσθηκε ἡ ἀκολουθία

τοῦ Μεγάλου πανηγυρικοῦ Ἑσπερινοῦ

τῆς ἑορτῆς, στήν ὁποία χοροστάτησε ὁ Σεβ. Μητροπολίτης

Ἱεραπύτνης καί Σητείας κ. Εὐγένιος,

περιστοιχούμενος ἀπό τόν Πρωτοσύγκελλο

τῆς Ἱερᾶς Μητροπόλεως, τόν Ἡγούμενο τῆς

Ἱερᾶς Μονῆς Καψᾶ καί πλειάδα Ἐφημερίων

τῆς Ἐπαρχίας Σητείας.

Στήν ἐμπνευσμένη ὁμιλία του ὁ Σεβ. κ. Εὐγένιος

ἀναφέρθηκε στά θεολογικά μηνύματα τῆς

πρώτης Θεομητορικής ἑορτῆς τοῦ ἐκκλησιαστικοῦ

ἔτους. Ἀκολούθησε ἡ λιτάνευση τῆς

θαυματουργῆς εἰκόνας τῆς Θεοτόκου στούς δρόμους

τῶν Λιθινῶν μέ τή συμμετοχή τῶν ἐκπροσώπων

τῶν τοπικῶν ἀρχῶν καί ἑκατοντάδων

πιστῶν. Τό βράδυ τελέσθηκε ἡ Ἱερά Παράκληση

στήν Ὑπεραγία Θεοτόκο καί ἡ καθιερωμένη

ἀγρυπνία στόν παλαιό, ἱστορικό καί κατάγραφο

Ναό τῆς Παναγίας.

Ἀνήμερα τῆς ἑορτῆς ὁ Σεβ. Μητροπολίτης Ἱεραπύτνης

καί Σητείας κ. Εὐγένιος, περιστοιχούμενος

ἀπό Ἐφημερίους τῆς περιοχῆς, χοροστάτησε

στήν ἀκολουθία τοῦ Ὄρθρου καί στή συνέχεια

ἱερούργησε, ἐνῶ τόν θεῖο λόγο κήρυξε ἐπίκαιρα

ὁ Πανοσιολ. Πρωτοσύγκελλος τῆς Ἱ.

Μητροπόλεως Ἀρχιμ. Κύριλλος Διαμαντάκης.

Τήν πανήγυρη τίμησαν μέ τήν παρουσία τους οἱ

Δήμαρχοι Σητείας κ. Θ. Πατεράκης καί Ἱεράπετρας

κ. Σ. Ἀναστασάκης, ὁ Βουλευτής Ν. Λασιθίου

κ. Ἰω. Πλακιωτάκης, ὁ Περιφερειακός Σύμβουλος

κ. Ν. Παπαβασιλείου, Ἀντιδήμαρχοι

τῶν δύο Δήμων καί ὁ Φρούραρχος Ν. Λασιθίου

κ. Ματθ. Μοζάκης, ὡς ἐπικεφαλῆς ἀντιπροσωπείας

τοῦ 3ου Κ.Ε.Π. Ζήρου καί πολυάριθμοι πιστοί.

50


Ἄγκυρα Ἐλπίδος

Ο Αγιασμος για την εναρξη του σχολικου ετους 2013-2014

Τήν Τετάρτη 11 Σεπτεμβρίου ὁ Σεβ. Μητροπολίτης

Ἱεραπύτνης καί Σητείας κ. Εὐγένιος τέλεσε τήν ἀκολουθία

τοῦ Ἁγιασμοῦ γιά τήν ἔναρξη τοῦ νέου σχολικοῦ

ἔτους στίς σχολικές μονάδες τῆς Δευτεροβάθμιας

Ἐκπ/σης τῆς Ἱεράπετρας. Εἰδικότερα ὁ Σεβ. κ.

Εὐγένιος τέλεσε διαδοχικά τήν ἀκολουθία τοῦ Ἁγιασμοῦ

γιά τήν ἔναρξη τοῦ νέου σχολικοῦ ἔτους στό παραλιακό

σχολικό συγκρότημα τῆς Ἱεράπετρας, ὅπου

στεγάζονται τό 3ο Γυμνάσιο καί τό Ἐπαγγελματικό Λύκειο

(ΕΠ.ΑΛ.), στά δύο Γενικά Λύκεια τῆς πόλεως (1ο

καί 2ο) πού στεγάζονται στό δυτικό σχολικό συγκρότημα,

καί τέλος στό 1ο Γυμνάσιο Ἱεράπετρας.

Στό μήνυμά του ὁ Σεβ. Μητροπολίτης κ. Εὐγένιος

εὐχήθηκε ἐγκάρδια στούς μαθητές καί στίς μαθήτριες,

ἀλλά καί στούς ἐκπαιδευτικούς καί στούς γονεῖς, χαρούμενη,

εὐλογημένη καί ἐποικοδομητική σχολική

χρονιά. Παρέστησαν ἐκτός ἀπό τούς Διευθυντές καί

τούς Καθηγητές τῶν παραπάνω σχολείων, ὁ Δήμαρχος

Ἱεράπετρας κ. Σ. Ἀναστασάκης, ὁ Περιφερ. Σύμβουλος

κ. Ν. Παπαβασιλείου, ὁ Βουλευτής Νομού Λασιθίου

κ. Κ. Δερμιτζάκης, ὁ Πρόεδρος τοῦ Δημ. Συμβoυλίου

καί πρ. Δήμαρχος κ. Ν. Χριστοφακάκης, ὁ

Ἀντιδήμαρχος κ. Εμμ Ζαφειράκης, ὁ Προϊστάμενος τῆς

Διεύθυνσης Δευτεροβάθμιας Ἐκπαίδευσης Ν. Λασιθίου

κ. Ἰω. Σταμέλος, ὁ πρώην Προϊστάμενος τῆς

Δ/νσης Δευτεροβάθμιας Ἐκπαίδευσης κ. Ν. Τζώρτζης,

οἱ πρώην Λυκειάρχες, ἐκπρόσωπος τῆς Ε.Λ.Μ.Ε. Ν.

Λασιθίου, οἱ ἐκπρόσωποι τῶν Συλλόγων Γονέων καί

Κηδεμόνων καί πολλοί γονεῖς.

Η πανήγυρη του Ιερού Ναού Τιμίου Σταυρού Ιεράπετρας

Μέ ἱερή κατάνυξη καί πάνδημη συμμετοχή τοῦ εὐσεβοῦς λαοῦ τῆς πόλεως ἑορτάσθηκε τό Σάββατο

14 Σεπτεμβρίου ἡ παγκόσμια Ὕψωση τοῦ Τιμίου καί Ζωοποιοῦ Σταυροῦ στόν πανηγυρίζοντα

φερώνυμο Ἱερό Ναό τῆς πόλεως τῆς Ἱεράπετρας.

Τό ἀπόγευμα τῆς Παρασκευῆς 13/9 ὁ Σεβ. Μητροπολίτης Ἱεραπύτνης καί Σητείας κ. Εὐγένιος,

περιστοιχούμενος ἀπό Ἐφημερίους τῆς πόλεως, χοροστάτησε στόν πανηγυρικό Ἑσπερινό τῆς ἑορτῆς,

εὐλόγησε τούς προσφερόμενους ἄρτους καί κήρυξε

τόν θεῖο λόγο στούς πολυάριθμους πιστούς πού κατέκλυσαν

τούς χώρους τοῦ πανηγυρίζοντος Ναοῦ, σημειώνοντας

ὅτι ὁ Τίμιος Σταυρός ἀποτελεῖ τό «ἀήττητον

τρόπαιον» καί τό κάτ᾿ ἐξοχήν σύμβολο θυσίας

καί προσφορᾶς τῶν χριστιανῶν. Ἀκολούθησαν οἱ καθιερωμένοι

Χαιρετισμοί τοῦ Τιμίου Σταυροῦ. Τήν

κυριώνυμη ἡμέρα τῆς ἑορτῆς τελέσθηκε ἡ ἀκολουθία

τοῦ Ὄρθρου, χοροστατοῦντος τοῦ Σεβ. Μητροπολίτου

Ἱεραπύτνης καί Σητείας κ. Εὐγενίου, ὁ ὁποῖος συμπαραστατούμενος

ἀπό τούς δύο Ἐφημερίους τοῦ

πανηγυρίζοντος Ἱεροῦ Ναοῦ προέστη στήν τελετή τῆς

Ὑψώσεως τοῦ Τιμίου Σταυροῦ καί στή συνέχεια

51


Ἄγκυρα Ἐλπίδος

ἱερούργησε καί κήρυξε τόν θεῖο λόγο, ἀναφερόμενος

στό πολίτευμα τοῦ Σταυροῦ πού χαρακτηρίζει τόν

ἀληθινό χριστιανό, τή σημασία τῆς ἄρσης τοῦ προσωπικοῦ

σταυροῦ καί τῆς μίμησης τῆς θυσιαστικῆς

ἀγάπης καί προσφορᾶς τοῦ Σταυρωθέντος Κυρίου

μας Ἰ. Χριστοῦ.

Στήν πανήγυρη τοῦ Ναοῦ συμμετεῖχε πλῆθος

πιστῶν, μεταξύ των ὁποίων ὁ Δήμαρχος Ἱεράπετρας

κ. Σήφης Ἀναστασάκης, οἱ Ἀντιδήμαρχοι κ. Ἐμ. Κατρίνης

καί Γ. Κουγιουμτζάκης καί ἄλλοι ἐκπρόσωποι

τῆς Τοπικῆς Αὐτοδιοίκησης.

Αρχιερατικο μνημοσυνο για τα θυματα του ολοκαυτωματος

των δυτικων χωριων της Ιεραπετρας το Σεπτεμβριο 1943

Σέ κλίμα συγκίνησης καί περισυλλογῆς τελέσθηκε

στή Ρίζα Ἱεράπετρας τό Σάββατο 14 Σεπτεμβρίου,

ἑορτή τῆς Ὑψώσεως τοῦ Τιμίου καί

Ζωοποιοῦ Σταυροῦ, τό καθιερωμένο μνημόσυνο

τῶν θυμάτων τῆς Ναζιστικῆς θηριωδίας κατά τόν

Σεπτέμβριο τοῦ 1943 στά χωριά τῆς δυτικῆς Ἱεράπετρας

Μύρτος, Γδόχια, Ρίζα, Μουρνιές, Μύθοι,

Παρσᾶς, Χριστός καί Μάλλες.

Τό μνημόσυνο τελέσθηκε στόν πανηγυρίζοντα

Ἱερό Ναό Τιμίου Σταυροῦ Ρίζας μετά τό πέρας τῆς

ἀκολουθίας τοῦ Ὄρθρου καί τῆς Θείας Λειτουργίας,

στήν ὁποία προεξῆρχε ὁ Πανοσιολ. Ἀρχιμ.

Κύριλλος Διαμαντάκης, Πρωτοσύγκελλος τῆς Ἱερᾶς Μητροπόλεως.

Ἡ ἐπιμνημόσυνη δέηση ὑπέρ ἀναπαύσεως τῶν 131 Ἐθνομαρτύρων τῶν δυτικῶν χωριῶν τῆς

ἐπαρχίας Ἱεράπετρας ἀπό τά Γερμανικά στρατεύματα κατοχῆς τελέσθηκε ἀπό τόν Σεβ. Μητροπολίτη

Ἱεραπύτνης καί Σητείας κ. Εὐγένιο ἐνώπιόν του Ἡρώου τῶν πεσόντων, πού βρίσκεται

στόν αὔλιο χῶρο τοῦ πανηγυρίζοντος Ναοῦ. Ἀκολούθησε ἡ ἔπαρση τῆς σημαίας, προσκλητήριο

τῶν πεσόντων καί κατάθεση στεφάνων, ἐνῶ τηρήθηκε ἑνός λεπτοῦ σιγή στή μνήμη τῶν

θυμάτων καί ἀκολούθησε ἡ ἀνάκρουση τοῦ Ἐθνικοῦ Ὕμνου.

Τήν 70ή ἐπέτειο τοῦ ὁλοκαυτώματος καί τή μνήμη

τῶν ἐκτελεσθέντων ἀπό τά Ναζιστικά στρατεύματα

στά δυτικά της Ἱερᾶς Μητροπόλεώς μας

τίμησαν μέ τήν παρουσία τούς ὁ Δήμαρχος Ἱεράπετρας

κ. Σ. Ἀναστασάκης, ἡ Ἀντιπεριφερειάρχης

Λασιθίου κ. Πελαγία Πετράκη, ὁ Διοικητής τοῦ

3ου Κ.Ε.Π. Ζήρου Σμήναρχος κ. Γεώργιος Δημητρόπουλος,

ὁ Ἀντιδήμαρχος Ἱεράπετρας κ.

Ἐμ. Κατρίνης, ὁ Περιφερειακός Σύμβουλος τῆς

Π.Ε. Λασιθίου κ. Σήφης Μηλιός, οἱ Πρόεδροι καί

Μέλη τῶν Τοπικῶν Κοινοτήτων τῶν Μαρτυρικῶν

Χωριῶν.

52


Ἄγκυρα Ἐλπίδος

Αρχιερατική Θεία Λειτουργία και μνημόσυνο στη Σητεία

για τα θύματα της Μικρασιατικής καταστροφής

Τήν Κυριακή μετά τήν Ὕψωση τοῦ Τιμίου Σταυροῦ,

15 Σεπτεμβρίου, τελέσθηκε στόν Ἱερό Ναό Ἁγίου Ἰωάννου

Προδρόμου στήν περιοχή «Λειβάδια» Σητείας τό

καθιερωμένο μνημόσυνο γιά τά θύματα τῆς Μικρασιατικῆς

καταστροφῆς τοῦ 1922.

Τό πρωί τελέσθηκε ἡ ἀκολουθία τοῦ Ὄρθρου χοροστατοῦντος

τοῦ Σεβ. Μητροπολίτου Ἱεραπύτνης καί

Σητείας κ. Εὐγενίου, ὁ ὁποῖος στή συνέχεια ἱερούργησε

καί κήρυξε ἐπίκαιρα τόν θεῖο λόγο. Ἀκολούθησε ἐπιμνημόνυση

δέηση, ἐνώπιον τῆς προτομῆς τοῦ σητειακῆς

καταγωγῆς μακαριστοῦ ἐθνοϊερομάρτυρος Ἀρχιμανδρίτου

Ἰακώβου Ἀρχατζικάκη, ὑπέρ ἀναπαύσεως

«πάντων τῶν ἐν τῇ Μικρᾷ Ἀσίᾳ, Πόντῳ καί Ἀρμενίᾳ

ἐκτελεσθέντων, σφαγιασθέντων καί ὁλοκαυτωθέντων»

καί στή συνέχεια ἐκφωνήθηκε ἡ ὁμιλία τῆς ἡμέρας ἀπό

τόν Πρόεδρο τοῦ Συλλόγου Μικρασιατῶν, Ποντίων

καί Ἀρμενίων Σητείας κ. Γεώργιο Ἀλεβίζο μέ θέμα:

«Συνθήκη Σεβρῶν, Ἀνακωχή Μουδανιῶν, Συνθήκη Λωζάνης».

Ὁ κ. Ἀλεβίζος ἀναφέρθηκε διεξοδικά στά γεγονότα

πού προηγήθηκαν καί ἐπακολούθησαν μετά

τά τραγικά γεγονότα τῆς Μικρασιαστικῆς Καταστροφῆς

ὑπογραμμίζοντας τήν ἀνάγκη νά κρατήσουμε

ἄσβεστη τή μνήμη τῶν ἐθνομαρτύρων κατά τή Μικρασιατική

καταστροφή καί νά παραμείνουμε προσηλωμένοι

στή πίστη, τά ἰδανικά, τίς ἀξίες καί τίς ἀρετές τῆς φυλῆς μας.

Τή μνήμη τῶν θυμάτων τῆς Μικρασιατικῆς καταστροφῆς τόν Σεπτέμβριο τοῦ 1922 τίμησαν μέ

τήν παρουσία τους πολλοί Σητειακοί, μεταξύ τῶν ὁποίων ὁ Δήμαρχος κ. Θεόδ. Πατεράκης καί οἱ

Ἀντιδήμαρχοι τοῦ Δήμου Σητείας, ὁ Διοικητής τῆς Ν.Π.Β. Κυριαμαδίου Ἀντιπλοίαρχος κ. Γεώργιος

Καθεκλάκης, ἐκπρόσωπος τοῦ 3ου Κ.Ε.Π. Ζήρου, ἡ Πρόεδρος κ. Εὐθυμία Ἀμυγδαλιοῦ καί στελέχη

τῆς Ε.Δ.Ε.Α.Κ. Σητείας καί ἄλλοι ἐκπρόσωποι φορέων καί συλλόγων.

Αρχιερατικό Μνημόσυνο στον Ιερό Ναό Παναγίας Ελεούσaς

Ιεράπετρας για τα θύματα της Μικρασιατικής καταστροφής

Τήν Κυριακή 22 Σεπτεμβρίου ὁ Σεβ. Μητροπολίτης Ἱεραπύτνης καί Σητείας κ. Εὐγένιος χοροστάτησε

κατά τήν ἀκολουθία τοῦ Ὄρθρου, προέστη στή Θεία

Λειτουργία καί στή συνέχεια τέλεσε τό ἐτήσιο μνημόσυνο

τιμῆς καί μνήμης «πάντων τῶν ἐν τῇ Μικρᾷ

Ἀσίᾳ ἀπωλεσθέντων, ἐκτελεσθέντων, σφαγιασθέντων

καί ὁλοκαυτωθέντων πατέρων καί ἀδελφῶν ἡμῶν»,

κατά τή Μικρασιατική καταστροφή τοῦ 1922, στόν Ἱ.

Ναό Παναγίας Ἐλεούσης Ἱεράπετρας. Πρίν τό πέρας

τῆς Θείας Λειτουργίας ὁ Σεβ. κ. Εὐγένιος ἀπένειμε τό

ὀφφίκιο τοῦ Σταυροφόρου Σακελλάριου στόν Αἰδεσιμώτατο

Οἰκονόμο π. Γεώργιο π. Κων. Γιανναδάκη,

Ἐφημέριο Βαϊνιᾶς, ὡς ἀναγνώριση τῆς ἐπί τριανταοκτώ

ἔτη ἱερατικῆς του διακονίας στήν τοπική Ἐκκλησία.

Ἐπίσης ἀπένειμε Δίπλωμα Τιμῆς στόν συνταξιοῦχο

53


Ἄγκυρα Ἐλπίδος

54

Πρωτοπρεσβύτερο π. Κωνσταντίνο π. Ἐμμ. Γιανναδάκη,

πατέρα τοῦ π. Γεωργίου, γιά τά πενήντα ἕξι

(56) ἔτη ἱερατικῆς διακονίας του, εὐχόμενος σέ

αὐτόν «ὑγεία κατ᾿ ἄμφω καί ἀπρόσκοπτον συνέχισιν

τῆς θεοφιλοῦς αὐτοῦ διακονίας μέχρι βαθυτάτου γήρατος».

Ἡ ὁμιλία γιά τά 91 χρόνια ἀπό τή Μικρασιατική

Καταστροφή ἔγινε ἀπό τόν Πανοσιολ. Πρωτοσύγκελλο

τῆς Ἱερᾶς Μητροπόλεως Ἱεραπύτνης

καί Σητείας Ἀρχιμ. Κύριλλο Διαμαντάκη, ὁ ὁποῖος

μέ λόγο γλαφυρό καί περιεκτικό ἀναφέρθηκε στά

σημαντικότερα γεγονότα πού ὁδήγησαν στόν ξεριζωμό

καί τῆς προσφυγιᾶς ἐνάμισυ ἑκατομμύριο

Ἑλλήνων ἀπό τήν Ἰωνική γῆ, τόν Πόντο, τήν Πισιδία,

τήν Καππαδοκία, τή Θράκη καί ἄλλες περιοχές

τῆς Μικρᾶς Ἀσίας ἀπό τίς πατρογονικές ἑστίες τους.

Τέλος, ὁ Σεβ. Μητροπολίτης κ. Εὐγένιος καλωσόρισε

τόν Πανοσιολ. Ἀρχιμ. π. Κλήμεντα Φιλίππου,

Προϊστάμενο τοῦ Ἱεροῦ Ναοῦ Ἁγίων Κων/νου καί

Ἑλένης Κολωνοῦ Ἀττικῆς καί προσέφερε στόν φιλοξενούμενο

πολιό Κληρικό ἀντίγραφο τῆς εἰκόνος

τῆς Παναγίας τῆς Ἐλεούσης. Ὁ π. Κλήμης ἀντιφώνησε

κατάλληλα τόν Σεβασμιώτατο ἐκφράζοντας τίς

θερμές εὐχαριστίες του, ἀλλά καί τήν ἱερή συγκίνησή

του ὡς Μικρασιάτης καταγόμενος ἀπό τήν Ἀττάλεια,

πού ἀξιώθηκε ἀπό τήν Παναγία νά προσκυνήσει

εὐλαβικά τό θαυματουργό της εἰκόνισμα καί νά λειτουργήσει

στό Ναό.

Στήν Ἀρχιερατική Θεία Λειτουργία καί στό μνημόσυνο,

πού τελέσθηκε μέ πρωτοβουλία τοῦ Συλλόγου

Μικρασιατῶν Ἱεράπετρας, παρέστησαν ὁ Δήμαρχος

Ἱεράπετρας κ. Σ. Ἀναστασάκης, ὁ Πρόεδρος

τοῦ Δημ. Συμβ. καί πρώην Δήμαρχος κ. Νικ. Χριστοφακάκης,

ὁ Ἀντιδήμαρχος κ. Γ. Κουγιουμτζάκης,

ἡ Πρόεδρος κ. Μαρία Μαθιουδάκη-Δραγασάκη καί

τά μέλη τοῦ Συλλόγου Μικρασιατῶν, ἄλλοι ἐκπροσώποι

τοπικῶν φορέων καί σωματείων, οἱ Μικρασιάτες

τῆς πόλεως καί πλῆθος πιστῶν.

Με Αρχιερατικο συλλειτουργο

πανηγυρισε η Ι. Σταυροπηγιακη Μονη Τοπλου Σητειας

Μέ ἱεροπρέπεια, ἐκκλησιαστική λαμπρότητα καί μεγάλη συμμετοχή τοῦ ἱεροῦ Κλήρου καί τοῦ

εὐσεβοῦς λαοῦ τῆς εὐρύτερης περιοχῆς πανηγύρισε τήν Πέμπτη 26 Σεπτεμβρίου, ἑορτή τῆς Μεταστάσεως

τοῦ Ἁγίου Ἰωάννου τοῦ Θεολόγου, ἡ Ἱερά καί ἱστορική Πατριαρχική καί Σταυροπηγιακή

Μονή Παναγίας Ἀκρωτηριανῆς καί Ἁγίου Ἰωάννου τοῦ Θεολόγου Τοπλοῦ Σητείας.

Τό ἀπόγευμα τῆς Τετάρτης 25/9 τελέσθηκε ἡ ἀκολουθία τοῦ Μεγάλου πανηγυρικοῦ Ἑσπερινοῦ

της ἑορτῆς, στήν ὁποία χοροστάτησε ὁ Σεβ. Μητροπολίτης Διδυμοτείχου, Ὀρεστιάδος καί Σουφλίου

κ. Δαμασκηνός, συμπροσευχομένου τοῦ οἰκείου Ποιμενάρχου Σεβ. Μητροπολίτου Ἱεραπύτνης

καί Σητείας κ. Εὐγενίου, ἐνῶ ἔλαβαν μέρος πολλοί Κληρικοί τῆς Ἱερᾶς Μητροπόλεως. Ὁ Σεβ. Μητροπολίτης

Διδυμοτείχου κ. Δαμασκηνός εὐλόγησε τούς προσφερόμενους ἄρτους καί κήρυξε ἐπί-


Ἄγκυρα Ἐλπίδος

καιρα τόν θεῖο λόγο, ἀναφερόμενος στόν τιμώμενο

Εὐαγγελιστή Ἰωάννη πού, ὄπως σημείωσε, τόν χαρακτήριζε

ἡ ἐγκράτεια καί ἡ σωφροσύνη, ἡ ἔλλειψη τῶν

ὁποίων ὁδήγησε στή σημερινή οἰκονομική κρίση, τήν

ἔκπτωση τῶν ἀξιῶν καί στήν ἀποδόμηση τῶν θεσμῶν

τῆς κοινωνίας μας.

Ὁ Σεβ. κ. Δαμασκηνός τόνισε ὅτι ἀπό τό βόρειο ἄκρο

τῆς πατρίδας μας βρέθηκε στό νοτιοανατολικότερο ἄκρο

της ἀνταποκρινόμενος στήν εὐγενή πρόσκληση τοῦ

οἰκείου καί προσφιλεστάτου σ’ αὐτόν Σεβ. Ποιμενάρχου

κ. Εὐγενίου, καί ἐξέφρασε τή χαρά, τήν ἱκανοποίηση

καί τή συγκίνησή του πού συμμετέχει στήν πανήγυρη

τῆς ἱστορικῆς Μονῆς Τοπλοῦ, λόγῳ καί τῆς καταγωγῆς

τοῦ κατά σάρκα πατρός του ἀπό τήν περιφέρεια

τῆς Ἱ. Μ. Ἱεραπύτνης καί Σητείας, γεγονός πού

τοῦ δίνει τή δυνατότητα νά ἀναβαπτισθεῖ στά νάματα

τῆς μεγάλης ἐκκλησιαστικῆς, ἱστορικῆς καί πολιτιστικῆς

παράδοσης τοῦ τόπου.

Ὁ Σεβ. Μητροπολίτης Ἱεραπύτνης καί Σητείας κ. Εὐγένιος

στήν ἀντιφώνησή του καλωσόρισε καί εὐχαρίστησε

θερμά τόν Σεβ. Μητροπολίτη κ. Δαμασκηνό πού

μέ τή συμμετοχή του λάμπρυνε τήν πανήγυρη τῆς παλαιᾶς

καί ἱστορικῆς Σταυροπηγιακῆς Μονῆς Τοπλοῦ,

ἀφήνοντας τά ὑψηλά καί δύσκολα καθήκοντά του στόν

ἀκριτικό Ἕβρο καί τό «τριεθνές», φέρνοντας τό μήνυμα

τοῦ διπλοῦ ἀγώνα γιά τήν πίστη καί τήν πατρίδα, ἐνῶ

ἔκανε ἰδιαίτερη ἀναφορά στή μεγάλη πάραδοση τῆς

ἀκριτικῆς περιοχῆς πού ποιμαίνει θεοφιλῶς ὁ καταγόμενος

ἀπό τά μαρτυρικά χωριά τῆς Δυτικῆς Ἱεράπετρας

Σεβ. κ. Δαμασκηνός, ὅπως εἶναι οἱ τοπικοί Ἅγιοι

τῆς Μητροπόλεώς του, ὁ ἅγιος Κύριλλος ὁ ΣΤ΄, Πατριάρχης

Κων/πόλεως, καί ὁ αὐτοκράτορας ἅγιος

Ἰωάννης ὁ Βατάτζης ὁ Ἐλεήμων.

Ἀνήμερα τῆς πανηγύρεως τελέσθηκε ἡ ἀκολουθία τοῦ

Ὄρθρου, κατά τήν ὁποία χοροστάτησε ὁ Σεβ. Μητροπολίτης

Ἱεραπύτνης καί Σητείας κ. Εὐγένιος, καί

ἀκολούθησε Ἀρχιερατικό Συλλείτουργο ἀπό τούς

Σεβ. Μητροπολίτες κ. Εὐγένιο καί κ. Δαμασκηνό.

Ἔλαβαν μέρος ὁ Πανοσιολ. Ἀρχιμ. Κύριλλος Διαμαντάκης,

Πρωτοσύγκελλος τῆς Ἱ. Μητροπόλεως καί

Ἀρχιγραμματέας τῆς Ἱερᾶς Ἐπαρχιακῆς Συνόδου τῆς

Ἐκκλησίας Κρήτης καί ἄλλοι Κληρικοί τῆς περιοχῆς,

ἐνῶ ὁ Παν/τος Ἡγούμενος τῆς Μονῆς Ἀρχιμ. Φιλόθεος

Σπανουδάκης χοροστάτησε ἀπό τό Παραθρόνιο, σύμφωνα

μέ τήν παλαιά παράδοση.

Τόν θεῖο λόγο κήρυξε ἐπίκαιρα ὁ οἰκεῖος Σεβ. Μητροπολίτης

κ. Εὐγένιος, ὁ ὁποῖος στήν ἐμπνευσμένη

ὁμιλία του στό πλῆθος τῶν πιστῶν πού κατέκλυσαν τήν

πανηγυρίζουσα Μονή ἐπεσήμανε ὅτι ὁ «Εὐαγγελιστής

τῆς ἀγάπης» καί ἐπιστήθιος φίλος τοῦ Κυρίου μας ἅγιος

55


Ἄγκυρα Ἐλπίδος

Ἰωάννης ὁ Θεολόγος ὑπῆρξε «θεατής τῶν ἀρρήτων

ἀποκαλύψεων». Ὅπως ὑπογράμμισε, ἡ διδασκαλία

του γιά τήν ἀγάπη τοῦ Θεοῦ πρός τούς ἀνθρώπους

καί στήν ἀγάπη τῶν ἀνθρώπων μεταξύ τους γίνεται

πράξη στή μοναστική ζωή τῆς πανηγυρίζουσας

Ἱερᾶς Μονῆς Τοπλοῦ, ἡ ὁποία μέσα στό διάβα τῶν

αἰώνων καί μέχρι σήμερα συνεχίζει τή μακραίωνη

πνευματική, ἐθνική καί φιλανθρωπική παράδοση στό

ἀνατολικότερο ἄκρο τῆς Κρήτης, δίδοντας τή μαρτυρία

τῆς ἀγάπης καί τῆς προσφορᾶς στήν τοπική

κοινωνία.

Στήν πανήγυρη παρέστησαν τόσο ἀφ’ ἑσπέρας, ὅσο

καί ἀνήμερα ὁ Δήμαρχος Σητείας κ. Θεόδ. Πατεράκης,

ὁ Περιφερειακός Σύμβουλος Λασιθίου κ. Νεκτ. Παπαβασιλείου, ὁ Ἀντιδήμαρχος τῆς Δημοτικῆς

Ἑνότητας Ἰτάνου κ. Ἰω. Χατζηνάκης, ὁ Πρόεδρος τῆς Δ.Ε.Υ.Α.Σ κ. Θεοδ. Πετρουλάκης, μέλη

τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου Σητείας καί ἄλλοι ἐκπρόσωποι τῆς Τοπικῆς καί Περιφερειακῆς Αὐτοδιοίκησης,

τά μέλη τοῦ Δ.Σ. τοῦ Κοινωφελοῦς Ἐκκλ. Ἱδρύματος «Παναγία ἡ Ἀκρωτηριανή», ὁ Διοικητής

Πλωτάρχης κ. Γ. Καθεκλάκης καί ἀντιπροσωπεία τῆς Ναυτικῆς Πολεμικῆς Βάσης Κυριαμαδίου,

ἐκπρόσωποι τῆς Ἑλληνικῆς Ἀστυνομίας καί τοπικῶν φορέων κάθως καί πλῆθος πιστῶν.

Ο Σεβ. Μητροπολιτης ιεραπυτνησ και σητειασ κ. Ευγενιος:

•Τήν Κυριακή 1/9, Ἀρχή τῆς Ἰνδίκτου, χοροστάτησε στήν ἀκολουθία τοῦ Ὄρθρου καί στή συνέχεια

ἱερούργησε καί τέλεσε τό ἐτήσιο μνημόσυνο τῆς μακαριστῆς Μαρίας Γαλανάκη στόν Ἱερό

Καθεδρικό Ναό Ἁγίας Αἰκατερίνης πόλεως Σητείας, ἐνῶ ἀντί κηρύγματος ἀναγνώσθηκε τό Μήνυμα

τῆς Α.Θ.Π., τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριάρχου

κ.κ. Βαρθολομαίου «ἐπί τῇ ἑορτῇ τῆς Ἰνδίκτου καί

τῇ ἡμέρα προσευχῆς ὑπέρ τοῦ φυσικοῦ περιβάλλοντος».

•Τήν Πέμπτη 5/9 προέστη στήν ἐξόδιο ἀκολουθία

τῆς μακαριστῆς Πρεσβυτέρας Αἰκατερίνης π.

Γεωργίου Καναβάκη, πού τελέσθηκε στόν Ἱερό Ἐνοριακό

Ναό Ἁγίας Τριάδος Σταυροχωρίου.

•Τήν Παρασκευή 6/9 τέλεσε Τρισάγιο στόν

τάφο τοῦ μακαριστοῦ δοκίμου μοναχοῦ Νικοδήμου

(κατά κόσμον Νικολάου Σωτηρόπουλου),

μέ ἀφορμή τό τριήμερο μνημόσυνο τοῦ ἐκλιπόντος

στήν Ἱερά Μονή Παναγίας Ἀκρωτηριανῆς καί

Ἁγίου Ἰωάννου Θεολόγου Τοπλοῦ.

•Τή Δευτέρα 16/9 προέστη στήν ἐξόδιο ἀκολουθία

τοῦ μακαριστοῦ Ἐμμανουήλ Νεστοράκη,

πρώην Ἐκκλησιαστικοῦ Συμβούλου, πού τελέσθηκε

στόν Ἱερό Ναό Εἰσοδίων Θεοτόκου Χρυσοπηγῆς

Σητείας.

•Τήν ἴδια ἡμέρα δέχθηκε στό Γραφεῖο του τόν Θεοφιλέστατο

Ἐπίσκοπο Ἀντίδων κ. Χριστοφόρο ἀπό

τήν Ἐκκλησία τῆς Ἀμερικῆς, ὁ ὁποῖος κατάγεται

ἀπό τούς Μύθους Ἱεράπετρας.

•Τό ἑσπέρας, περιστοιχούμενος ἀπό Ἐφημερίους

56


Ἄγκυρα Ἐλπίδος

τῆς περιοχῆς, χοροστάτησε καί κήρυξε τόν θεῖο λόγο

κατά τήν ἀκολουθία τοῦ Ἑσπερινοῦ στόν πανηγυρίζοντα

Ἱερό Ναό Ἁγίας Σοφίας Ἐνορίας Ἀρμένων Σητείας.

•Τό ἑσπέρας τῆς Πέμπτης 19/9, περιστοιχούμενος

ἀπό τόν Πρωτοσύγκελλο τῆς Ἱ. Μητροπόλεως καί

Ἐφημερίους τῆς περιοχῆς, χοροστάτησε καί κήρυξε

τόν θεῖο λόγο κατά τήν ἀκολουθία τοῦ Ἑσπερινοῦ

στόν πανηγυρίζοντα Ἱερό Ναό Ἁγίου Εὐσταθίου Σελακάνου

τῆς Ἐνορίας Χριστοῦ Ἱεράπετρας.

•Τό Σάββατο 28/9 προέστη στήν ἐξόδιο ἀκολουθία

τοῦ μακαριστοῦ Δημητρίου Τοψιδέλη πού τελέσθηκε

στόν Ἱερό Ναό Τιμίου Σταυροῦ Ἱεράπετρας.

•Τήν Κυριακή 29/9 χοροστάτησε στήν ἀκολουθία

τοῦ Ὄρθρου καί στή συνέχεια ἱερούργησε στόν

Ἱερό Μητροπολιτικό Ναό Ἁγίου Γεωργίου Ἱεράπετρας,

ὅπου κήρυξε ἐπίκαιρα τόν θεῖο λόγο, καλωσορίζοντας

ὅμιλο προσκυνητῶν ἀπό τό Ρέθυμνο μέ ἐπικεφαλῆς

τόν Αἰδεσιμολ. Πρωτ. π. Σωκράτη Ξενικάκη, Ἐφημέριο

τοῦ Ἱεροῦ Ναοῦ Ἁγίων Τεσσάρων Μαρτύρων,

καί τέλος τέλεσε τό ἐννεάμηνο μνημόσυνο τῆς μακαριστῆς

Ἑλένης Γιαννακουδάκη.

•Στή συνέχεια μετέβη στούς χώρους τοῦ Περιφερειακοῦ

Τμήματος τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἑρυθροῦ Σταυροῦ

Ἱεράπετρας, ὅπου παρουσίᾳ τῶν ἐκπροσώπων τῶν

τοπικῶν Ἀρχῶν τέλεσε τόν ἁγιασμό γιά τήν ἔναρξη

καί λειτουργία τοῦ Κοινωνικοῦ Ἰατρείου-Φαρμακείου

ὑπό τήν εὐθύνη τοῦ Ἐρυθροῦ Σταυροῦ.

•Τό βράδυ τῆς Δευτέρας 30/9 πρός Τρίτη 1/10 χοροστάτησε

στήν ἀκολουθία τοῦ Ὄρθρου καί στή συνέχεια

ἱερούργησε στόν Ἱερό Ναό Ὁσίου Νίκωνος τοῦ

Μετανοεῖτε (κάτωθεν τοῦ Ἱ. Καθεδρικοῦ Ναοῦ Ἁγ.

Φωτεινῆς) Ἱεράπετρας κατά τήν τελεσθεῖσα κατά τήν

ἁγιορειτική τάξη ἱερά Ἀγρυπνία ἐπί τῇ μνήμῃ τῆς Παναγίας

τῆς Γοργοεπηκόου, στήν ὁποία ἔλαβαν μέρος

ὁ Πανοσιολ. Πρωτοσύγκελλος Ἀρχιμ. Κύριλλος

Διαμαντάκης καί οἱ Κληρικοί τοῦ Ναοῦ, ἐνῶ κατανυκτικά

ἔψαλλαν οἱ Ἱεροψάλτες τῆς περιοχῆς, στούς

ὁποίους ὁ Σεβασμιώτατος εὐχήθηκε τά δέοντα γιά

τήν ἑορτή τῆς μνήμης τῶν Ἁγίων Ἰωάννου τοῦ

Κουκουζέλους καί Ρωμανοῦ τοῦ Μελωδοῦ.

•Τήν Τρίτη 1/10 προέστη στήν ἐξόδιο ἀκολουθία

τοῦ μακαριστοῦ Ἐμμανουήλ Φουναράκη πού τελέσθηκε

στόν Ἱερό Ναό Παναγίας Ἐλεούσης Ἱεράπετρας.

57


Ἄγκυρα Ἐλπίδος

Αγιασμος στη Σχολη Βυζαντινης Μουσικης της Ι. Μητροπολεως

«Αγ. Ανδρεας ο κρητης» στο Παραρτημα Σητειας

Μέσα σέ πανηγυρική καί ἰδιαίτερα εὐχάριστη

ἀτμόσφαιρα ἄνοιξε τίς πύλες του τό Παράρτημα τῆς

Σχολῆς Βυζαντινῆς Μουσικῆς τῆς Ἱερᾶς Μητροπόλεως

Ἱεραπύτνης καί Σητείας στήν πόλη τῆς Σητείας

τό ἀπόγευμα τῆς Τρίτης 1 Ὀκτωβρίου στόν Ἱερό

Ἐνοριακό Ναό Ἁγίου Γεωργίου πόλεως Σητείας γιά

τήν ἐκπαιδευτική περίοδο 2013-2014. Τόν Ἁγιασμό

γιά τήν ἔναρξη τῶν μαθημάτων τῆς νέας περιόδου

τέλεσε ὁ Σεβ. Μητροπολίτης Ἱεραπύτνης καί Σητείας

κ. Εὐγένιος, περιστοιχούμενος ἀπό τόν Ἱερό Κλῆρο

τῆς πόλεως καί τῶν περιχώρων τῆς Σητείας.

Ὁ Σεβ. Μητροπολίτης κ. Εὐγένιος καλωσόρισε

ἐγκάρδια τους παλαιούς καί τούς νέους μαθητές,

ἀνακοινώνοντας ὅτι ἀπό φέτος ἡ Σχολή Βυζαντινῆς

Μουσικῆς τῆς Ἱερᾶς Μητροπόλεως Ἱεραπύτνης καί

Σητείας «ΑΓΙΟΣ ΑΝΔΡΕΑΣ Ο ΚΡΗΤΗΣ» εἶναι ἀναγνωρισμένη

ἀπό τό κράτος. Ὅπως τόνισε ὁ Σεβ., σκοπός

καί στόχος τῆς Σχολῆς Βυζαντινῆς Ἐκκλησιαστικῆς

Μουσικῆς εἶναι ἡ ἀνάδειξη νέων Ἱεροψαλτῶν

καί ἡ δημιουργία Βυζαντινῶν Χορῶν πού θά κοσμοῦν

τά ἀναλόγια τῶν Ἱερῶν Ναῶν τῆς Ἱερᾶς Μητροπόλεως.

Ἐπίσης, τό ἐνδιαφέρον τῆς Σχολῆς στρέφεται

στή διατήρηση καί διάδοση τῆς πατροπαράδοτης

Ἐκκλησιαστικῆς Βυζαντινῆς μουσικῆς μας κληρονομιᾶς

καί τήν καλλιέργεια τοῦ πατροπαράδοτου

ἐκκλησιαστικοῦ ἤθους καί τοῦ γνήσιου Πατριαρχικοῦ

ὕφους καί τῆς ἀγάπης τῶν σπουδαστῶν πρός τήν Ἐκκλησιαστική μουσική γιά τήν ἀνανέωση

τῶν στελεχῶν τῶν ἱερῶν ἀναλογίων, συμβάλλοντας ταυτόχρονα στή διάσωση καί ἀνάδειξη τῆς

βυζαντινῆς μουσικῆς.Ὁ ὑπεύθυνoς τοῦ Παραρτήματος τῆς Σχολῆς Βυζαντινῆς Μουσικῆς τῆς Ἱ. Μητροπόλεως

στήν πόλη τῆς Σητείας Αἰδεσιμολ. Πρωτ. π. Νικόλαος Ἀλεξάκης, προσφώνησε κατάλληλα

τόν Σεβ. Μητροπολίτη κ. Εὐγένιο ἐπισημαίνοντας ὅτι καί φέτος θά λειτουργήσει εἰδικό τμῆμα γιά

παιδιά τοῦ Δημοτικοῦ Σχολείου.

Η πανηγυρη του Επισκοπικου παρεκκλησιου

του Οσιου Ιωαννου του Ερημιτου Ιεραπετρας

Τή Δευτέρα 7 Ὀκτωβρίου, ἑορτή τῆς μνήμης τοῦ

Ὁσίου Ἰωάννου τοῦ Ἐρημίτου καί τῶν σύν αὐτῷ 98

Ὁσίων Θεοφόρων Πατέρων, πανηγύρισε μέ λαμπρότητα

καί μεγάλη συμμετοχή πιστῶν τό φερώνυμο

Ἐπισκοπικό Παρεκκλήσιο, τό ὁποῖο βρίσκεται στόν

αὔλιο χῶρο τῆς Ἱερᾶς Μητροπόλεως Ἱεραπύτνης καί

Σητείας.

Τό ἀπόγευμα τῆς Κυριακῆς 6 Ὀκτωβρίου τελέσθηκε

ὁ Μέγας πανηγυρικός Ἑσπερινός, στόν ὁποῖο χοροστάτησε

ὁ Σεβ. Μητροπολίτης Ἱεραπύτνης καί Σητείας

κ. Εὐγένιος καί ἔλαβαν μέρος ὁ Πανοσιολ. Πρωτοσύγκελλος

Ἀρχιμ. Κύριλλος Διαμαντάκης καί

ἄλλοι Κληρικοί τῆς περιοχῆς.

58


Ἄγκυρα Ἐλπίδος

Ὁ Σεβ. Μητροπολίτης κ. Εὐγένιος, ὁ ὁποῖος εὐλόγησε

τούς προσφερόμενους ἄρτους, κήρυξε ἐπίκαιρα

τόν θεῖο λόγο, ὑπογραμμίζοντας, μεταξύ ἄλλων, ὅτι

«μακαρίζομε τόν ἀοίδιμο Ἐπίσκοπο Ἱερᾶς καί Σητείας

Φιλόθεο Μαζοκοπάκη τόν Α΄, ὁ ὁποῖος ἀνήγειρε

τόν πανηγυρίζοντα τοῦτο Ναό γιά νά φυλάσσεται τό

ἱερό λείψανο πού κόμισε ἀπό τήν Μονή τῆς μετανοίας

του, τήν Πατριαρχική καί Σταυροπηγιακή Μονή Γουβερνέτου

Ἀκρωτηρίου Χανίων».

Ἀνήμερα τῆς ἑορτῆς, Δευτέρα 7 Ὀκτωβρίου, τελέσθηκε

ἡ ἀκολουθία τοῦ Ὄρθρου, στήν ὁποία χοροστάτησε

ὁ Σεβ. Μητροπολίτης Ἱεραπύτνης καί Σητείας

κ. Εὐγένιος, ὁ ὁποῖος στή συνέχεια τέλεσε τήν Θεία

Λειτουργία. Ὁ Σεβ. Μητροπολίτης κ. Εὐγένιος ἐπικαλέσθηκε

τή χάρη, τή βοήθεια καί τόν ἐπιστηριγμό

τοῦ Ὁσίου Ἰωάννου τοῦ Ἐρημίτου καί τῶν λοιπῶν 98

ἐν ἀσκήσει διαλαμψάντων θεοφόρων Πατέρων, τονίζοντας

ὅτι οἱ Ἅγιοι μᾶς δείχνουν τόν τρόπο καί τόν

δρόμο πού ὁδηγεῖ στό ἁγιασμό καί τή θέωση τοῦ

ἀνθρώπου. Τέλος, εὐχήθηκε στό συλλειτουργό Πανοσιολογιώτατο

Ἀρχιμανδρίτη τοῦ Οἰκουμενικοῦ

Θρόνου π. Χρυσόστομο Παπαδάκη, μέ τήν εὐκαιρία

τῆς συμπληρώσεως τριάντα ἕξι ἐτῶν ἀπό τήν εἰς Διάκονον

χειροτονία του στόν πανηγυρίζοντα ἱερό ναό,

κατ’ ἄμφω ὑγεία καί συνέχιση τῆς θεοφιλοῦς ἱερατικῆς

διακονίας του μέχρι βαθυτάτου γήρατος, σημειώνοντας

τή δύσκολη ἀποστολή τῶν Κληρικῶν νά βιώνουν τόν Εὐαγγελικό λόγο καί νά ἀποτελοῦν

τό «φῶς τοῦ κόσμου» στήν πολύπαθη κοινωνία μας.

Στήν πανήγυρη συμμετεῖχε πλῆθος πιστῶν, ἀνάμεσα στούς ὁποίους ἦταν ὁ Πρόεδρος τοῦ Δημοτικοῦ

Συμβουλίου καί πρώην Δήμαρχος Ἱεράπετρας κ. Νικ. Χριστοφακάκης καί ὁ Περιφερειακός

Σύμβουλος κ. Νεκτ. Παπαβασιλείου.

Ο Σεβ. Μητροπολιτης ιεραπυτνησ και σητειασ κ. Ευγενιος:

•Τό ἑσπέρας τῆς Δευτέρας 7/10, περιστοιχούμενος

ἀπό τόν Πανοσιολ. Πρωτοσύγκελλο τῆς Ἱ. Μητροπόλεως

Ἀρχιμ. Κύριλλο Διαμαντάκη καί τόν Πανοσιολ.

Ἀρχιμ. Παΐσιο Δερμιτζάκη, Ἐφημεριο Ἐνορίας

Παχείας Ἄμμου, χοροστάτησε κατά τήν ἀκολουθία

τοῦ Ἑσπερινοῦ στόν πανηγυρίζοντα Ἱερό Ναό

Ὁσίας Πελαγίας Παχείας Ἄμμου Ἱεράπετρας καί κήρυξε

τόν θεῖο λόγο. Λαμβάνοντας ἀφορμή ἀπό τόν

βίο τῆς Ὁσίας Πελαγίας τόνισε τήν ἀνάγκη τῆς προσωπικῆς

ἀλλαγῆς τοῦ νοός καί τῆς νοοτροπίας τοῦ

καθενός μας μέ τή βοήθεια τῶν Ἁγίων, ἰδιαιτέρως

στίς μέρες μας, ὅπου παρατηροῦνται φαινόμενα κρίσεως

σέ πολλαπλό ἐπίπεδο στή ζωή τῶν ἀνθρώπων.

•Τήν Κυριακή 13/10 χοροστάτησε στήν ἀκολουθία τοῦ Ὄρθρου καί στή συνέχεια ἱερούργησε,

κήρυξε ἐπίκαιρα τόν θεῖο λόγο καί τέλεσε τό 40ήμερο μνημόσυνο ὑπέρ ἀναπαύσεως τῆς

59


Ἄγκυρα Ἐλπίδος

60

ψυχῆς τοῦ μακαριστοῦ δοκίμου Μοναχοῦ Νικοδήμου,

κατά κόσμον Νικολάου Σωτηροπούλου,

στήν Ἱερά Πατριαρχική καί Σταυροπηγιακή Μονή

Παναγίας Ἀκρωτηριανῆς καί Ἁγίου Ἰωάννου Θεολόγου

Τοπλοῦ Σητείας.

•Τήν Τρίτη 15/10 καλωσόρισε ἐγκάρδια στόν Ἱερό

Ναό Ἁγίας Εἰρήνης Κουτσουρᾶ τόν Αἰδεσιμολ.

Πρόεδρο πρωτ. Ἐμμανουήλ Ἀνδριανάκη καί τά

Μέλη (Προέδρους καί Μέλη τῶν Συνδέσμων

Ἐφημερίων τῶν Ἱερῶν Μητροπόλεων) τῆς Ἕνωσης

Συνδέσμων Κληρικῶν τῆς Ἐκκλησίας Κρήτης μέ

τούς ὁποίους εἶχε γόνιμο διάλογο, ὡς πρόεδρος

τῆς ἁρμόδιας Συνοδικῆς Ἐπιτροπῆς Ἱεροῦ Κλήρου

καί Λατρείας.

•Τήν Πέμπτη 17/10 παρέστη καί μίλησε κατάλληλα

στό συγκεκριμένο πλῆθος κατά τό συλλαλητήριο

διαμαρτυρίας πού διοργανώθηκε ἀπό

τοπικούς φορεῖς στήν εἴσοδο τοῦ Δημαρχείου

Ἱεράπετρας γιά τό θέμα τῆς ὑποβάθμισης τῶν παρεχόμενων

ὑπηρεσιῶν ὑγείας ἀπό τό Νοσοκομεῖο

τῆς πόλης, μετά καί τήν παύση λειτουργίας τῆς χειρουργικῆς

κλινικῆς.

•Τήν Κυριακή 20/10 χοροστάτησε στήν ἀκολουθία

τοῦ Ὄρθρου καί στή συνέχεια ἱερούργησε,

κήρυξε ἐπίκαιρα τόν θεῖο λόγο καί τέλεσε τό

μνημόσυνο ὑπέρ ἀναπαύσεως τῆς ψυχῆς τῶν μακαριστῶν

Καλλιόπης Καϊσερλῆ καί Νικολάου

Καμινάκη στόν Ἱερό Ναό Ἁγίας Εἰρήνης Κουτσουρᾶ.

•Τό ἑσπέρας τῆς ἴδιας ἡμέρας ἀναχώρησε γιά

πενθήμερη προσκυνηματική ἐκδρομή στήν Αἴγινα,

τήν Ἀττική, τήν Πελοπόννησο καί τίς Σπέτσες,

ὡς ἐπικεφαλῆς ὁμάδος περίπου ἑβδομήντα προσκυνητῶν.

•Τήν Παρασκευή 25/10 χοροστάτησε στήν ἀκολουθία

τοῦ Ἑσπερινοῦ, εὐλόγησε τούς προσφερόμενους

ἄρτους καί κήρυξε ἐπίκαιρα τόν θεῖο

λόγο στόν πανηγυρίζοντα Ἱερό Ναό Ἁγίου Δημητρίου

τῆς Ἐνορίος Κεντρίου, πλησίον τοῦ

Ἱεροῦ Ἡσυχαστηρίου Ἄξιόν Ἐστι καί Ἀναστάσεως

τοῦ Κυρίου Ἱεράπετρας.

•Τήν Κυριακή 27/10 χοροστάτησε στήν ἀκολουθία

τοῦ Ὄρθρου καί στή συνέχεια ἱερούργησε,

κήρυξε ἐπίκαιρα τόν θεῖο λόγο καί τέλεσε τό

τεσσαρακονθήμερο μνημόσυνο ὑπέρ ἀναπαύσεως

τοῦ μακαριστοῦ Ἐμμανουήλ Σαμπροβαλάκη

στόν Ἱερό Ναό Μιχαήλ Ἀρχαγγέλου Ἱεράπετρας.


Ἄγκυρα Ἐλπίδος

Με μεγαλη συμμετοχη και απολυτη

οργανωτικη επιτυχια τα «ΙΔ ́ ΝΕΣΤΟΡΕΙΑ»

Κάθε προηγούμενο ξεπέρασε ἡ συμμετοχή ἀθλητῶν καί ἀθλητριῶν ἀλλά καί ἡ παρουσία τοῦ φίλαθλου

κοινοῦ στά «ΙΔ΄ ΝΕΣΤΟΡΕΙΑ», τά ὁποῖα διεξήχθησαν μέ ἀπόλυτη ὀργανωτική ἐπιτυχία

στό παραλιακό Δημοτικό Γυμναστήριο τῆς Ἱεράπετρας τήν Κυριακή 27 Ὀκτωβρίου, ἡμέρα μνήμης

τοῦ προστάτη τῶν ἀθλητῶν Ἁγίου Νέστορα. Στά 22 ἀγωνίσματα τῶν διαφόρων κατηγοριῶν

ἔλαβαν μέρος περισσότεροι ἀπό 300 ἀθλητές καί ἀθλήτριες. Τήν ἔναρξη τῶν ἀγώνων κήρυξε, ἀμέσως

μετά τόν καθιερωμένο Ἁγιασμό, ὁ Σεβ. Μητροπολίτης Ἱεραπύτνης καί Σητείας κ. Εὐγένιος,

σημειώνοντας ὅτι: «ὁ ὑγιής ἀθλητισμός, ὅπως εἶναι ὁ κλασικός ἀθλητισμός, αὐξάνει τίς σωματικές

καί ψυχικές δυνάμεις καί ἐνισχύει τήν αὐτοιπεποίθηση, τήν αὐτοσυγκράτηση, τήν ὑπομονή, τήν ἐπιμονή,

τήν ἐγκράτεια, τήν πειθαρχία, τήν ὑπευθυνότητα, τή νηφαλιότητα, τόν αὐτοέλεγχο καί τήν

αὐτοκυριαρχία, ἐνῶ ἀποβάλλεται ἡ πλήξη, ἡ ἄνοια, ἡ ἀπελπισία, ἡ ἀκηδία, ἡ νωχελικότητα, ἡ ἀδράνεια,

ἡ ἀποχαύνωση καί ὁ νέος ἀποκτᾶ ἐνδιαφέροντα

καί στόχους».

Χαιρετισμό ἀπηύθυνε ἀκόμα ὁ Δήμαρχος Ἱεράπετρας

κ. Σ. Ἀναστασάκης, ὁ ὁποῖος εὐχαρίστησε τόν Σεβ. Μητροπολίτη

κ. Εὐγένιο γιά τήν ἰδέα τῆς καθιέρωσης τῶν

ἀγώνων, τήν ὁποία υἱοθέτησαν ἀπό τήν ἀρχή ὁ Δῆμος

Ἱεράπετρας καί τό ἀθλητικό σωματεῖο «ΛΙΒΥΚΟΣ»,

διότι τά «ΝΕΣΤΟΡΕΙΑ» διαδίδουν τό μήνυμα τῆς ἀγωνιστικότητας

καί τοῦ «εὖ ἀγωνίζεσθαι».Ὁ παριστάμενος

Βουλευτής ΣΥΡΙΖΑ Νομοῦ Λασιθίου κ. Κ. Δερμιτζάκης,

χαιρετίζοντας τούς ἀγῶνες, συνεχάρη τούς διοργανωτές,

τήν Ἱερά Μητρόπολη Ἱεραπύτνης καί Σητείας,

τόν Δῆμο καί τόν Γυμναστικό Σύλλογο «ΛΙΒΥΚΟΣ»

γιά τήν καθιέρωση αὐτῆς τῆς γιορτῆς τοῦ κλασικοῦ

ἀθλητισμοῦ καί τῆς ἀθλούμενης νεολαίας. Ὁ Πρόεδρος

τῆς Ἕνωσης Ἀθλητικῶν Σωματείων ΣΕΓΑΣ Κρήτης κ.

Σωτήριος Λαβούτας ἀναφέρθηκε στήν συνεχῶς αὐξανόμενη

συμμετοχή ἀθλητῶν καί ἀθλητριῶν τῶν σωματείων

τῆς Ε.Α.Σ. ΣΕΓΑΣ Κρήτης στά «ΝΕΣΤΟ-

ΡΕΙΑ», ἐνῶ ὁ Πρόεδρος Πρόεδρος τοῦ Γ.Σ.Ι. «ΛΙΒΥ-

ΚΟΣ» καί Πρόεδρος τοῦ Συλλόγου Συνταξιούχων

Ἐκπαιδευτικῶν Ἱεράπετρας κ. Ἰωάννης Χατζάκης τόνισε

ὅτι τά «ΝΕΣΤΟΡΕΙΑ», πού ἀποτελοῦν πλέον ἕνα

θεσμό, ὑπηρετοῦν καί προάγουν τόν κλασικό ἀθλητισμό

ὁ ὁποῖος μεταξύ των ἄλλων δυναμώνει τό

σῶμα καί τή θέληση καί ἐνισχύει τήν εὐγενή ἅμιλλα

καί τή συναδέλφωση.

Τούς ἀγῶνες τίμησαν μέ τήν παρουσία τους σύσσωμος

ὁ Ἱερός Κλῆρος τῆς εὐρύτερης περιοχῆς, ὁ Δήμαρχος

Ἱεράπετρας κ. Σ. Ἀναστασάκης, οἱ Σύμβουλοι

τῆς Περιφερειακῆς Ἑνότητας Λασιθίου κ. Ν. Παπαβασιλείου

καί κ. Σ. Μηλιός, οἱ Ἀντιδήμαρχοι Ἱεράπετρας

κ. Ἐμ. Κατρίνης, κ. Γ. Προεστάκης καί κ. Γ. Κουγιουμτζάκης,

ὁ Ἀντιδήμαρχος Σητείας κ. Λ. Τερζῆς, ὁ

Διοικητής τοῦ 3ου Κ.Ε.Π. Ζήρου Σμήναρχος κ. Γεώργιος

Δημητρόπουλος, ὁ Διοικητής τοῦ Τμήματος

Τροχαίας Ἱεράπετρας κ. Ν. Φρονιμάκης, ὁ Λιμενάρχης

Ἱεράπετρας κ. Ἰ. Παπαδάκης, ὁ Τεχνικός Σύμβουλος

Ε.Α.Σ. ΣΕΓΑΣ κ. Μ. Καλούδης, ὁ Πρόεδρος τῆς Πα-

61


Ἄγκυρα Ἐλπίδος

νελλήνιας Ὁμοσπονδίας Κριτῶν κ. Ἐμ. Τζενάκης, Μέλη

τοῦ Δ.Σ. τῆς Ε.Α.Σ. ΣΕΓΑΣ Κρήτης, Προϊστάμενοι Δημοσίων

Ὑπηρεσιῶν καί Σχολικῶν Μονάδων, Ἐκπαιδευτικοί

ὅλων των βαθμίδων, ἀθλητικοί παράγοντες, προπονητές

καί συνοδοί τῶν ἀθλητῶν, πολλοί γονεῖς καί φίλαθλοί

του στίβου ὅλων των ἡλικιῶν. Ἐπίσης συμμετεῖχαν

ὁμάδες τοῦ Περιφερειακοῦ Τμήματος τοῦ Ἑλληνικοῦ

Ἐρυθροῦ Σταυροῦ, τῆς Λέσχης Τετρακίνησης, τοῦ 1ου

Συστήματος Προσκόπων Ἱεράπετρας, τῶν Ἐθελοντῶν

Διασωστῶν Ἐκτάκτων Ἀναγκῶν Κρήτης (Ε.Δ.Ε.Α.Κ.) ἀπό

τή Σητεία καί τήν Ἱεράπετρα, καθώς καί πλήρωμα

ἀσθενοφόρου τοῦ Ε.Κ.Α.Β Ἱεράπετρας, πού καί φέτος

συνέδραμαν στή ρύθμιση τῆς κυκλοφορίας γιά τή διευκόλυνση

τῶν ἀθλητῶν τοῦ ΝΕΣΤΟΡΕΙΟΥ ΔΡΟ-

ΜΟΥ καί γενικότερα στήν ὁμαλή διεξαγωγή τῶν ἀγώνων.

Λαμπρος εορτασμος της Αγιας Σκεπης

και της εθνικης επετειου της 28ης Οκτωβριου 1940

Μέ μεγάλη λαμπρότητα ἑορτάσθηκε τή Δευτέρα 28η Ὀκτωβρίου ἡ ἑορτή τῆς Ἁγίας Σκέπης καί

ἡ ἐθνική ἐπέτειος τοῦ ἔπους τοῦ 1940. Ἡ ἐπίσημη δοξολογία τελέσθηκε στόν Ἱερό Μητροπολιτικό

Ναό Ἁγίου Γεωργίου Ἱεράπετρας, προεξάρχοντος τοῦ Σεβ. Μητροπολίτου Ἱεραπύτνης καί Σητείας

κ. Εὐγενίου μέ τή συμμετοχή τοῦ Πανοσιολ. Πρωτοσυγκέλλου τῆς Ἱερᾶς Μητροπόλεως Ἀρχιμ.

Κυρίλλου Διαμαντάκη καί τῶν Κληρικῶν τῆς πόλεως καί μέ τήν παρουσία τῶν ἐκπροσώπων τῶν

τοπικῶν Ἀρχῶν καί τῶν Διευθυντῶν τῶν σχολικῶν μονάδων Α/θμιας καί Β/θμιας Ἐκπαίδευσης καί

τῶν Δημοσίων Ὑπηρεσιῶν.

Προηγήθηκε ἡ ἀκολουθία τοῦ Ὄρθρου καί ἡ Ἀρχιερατική Θεία Λειτουργία στόν ἴδιο Ναό, κατά

τήν ὁποία ὁ Σεβ. Μητροπολίτης κ. Εὐγένιος κήρυξε ἐπίκαιρα τόν θεῖο λόγο, κάνοντας ἰδιαίτερη ἀναφορά

στή σωτήρια σκέπη καί τήν προστασία τῆς Ὑπεραγίας Θεοτόκου, ὡς Ὑπέρμαχου Στρατηγοῦ

τοῦ Γένους μας. Τόνισε ὅτι ἡ ἀκράδαντη πίστη καί ἡ παραδειγματική ἑνότητα πού ὑπέδειξαν οἱ Ἕλληνες

τήν περίοδο τοῦ ἑλληνοϊταλικοῦ πολέμου στά βουνά τῆς Βορείου Ἠπείρου, ἀλλά καί κατά τή

διάρκεια τῆς γερμανοϊταλικῆς κατοχῆς, εἶναι ἀναγκαῖα περισσότερο ἀπό ποτέ σήμερα.

Μετά τό πέρας τῆς Δοξολογίας σχηματίστηκε πομπή πρός Ἡρῶο της πόλεως, ὅπου ὁ Σεβ. Μητροπολίτης

κ. Εὐγένιος, περιστοιχούμενος ἀπό τόν Ἱερό Κλῆρο τῆς πόλεως καί τούς τοπικούς ἄρχοντες,

τέλεσε ἐπιμνημόσυνη δέηση. Ἀκολούθησε ἡ κατάθεση στεφάνων ἀπό τόν Δήμαρχο Ἱεράπετρας

κ. Σ. Ἀναστασάκη, τόν ἐκπρόσωπο τοῦ 3ου Κ.Ε.Π. Ζήρου Μ. Μοζάκη, Φλούραρχο Ν. Λασιθίου,

τόν ἐκπρόσωπο τῆς Περιφερειακῆς Αὐτοδιοίκησης Σύμβουλο τῆς Περιφερ. Ἑνότητας Λασιθίου

κ. Ν. Παπαβασιλείου, τόν ἐκπρόσωπο τῆς Βουλῆς τῶν Ἑλλήνων, Βουλευτή Ν. Λασιθίου κ.

Κ. Δερμιτζάκη, τόν Δ/ντή τῆς Ἀστυνομικῆς Ὑποδιεύθυνσης Ἱεράπετρας κ. Κ. Περάκη, τόν Λιμενάρχη

Ἱεράπετρας κ. Ἰ. Παπαδάκη, τόν Διοικητή τῆς

Πυροσβεστικῆς Ὑπηρεσίας τῆς πόλης κ. Π. Καράμπελα

καί τούς ἐκπρόσωπους τῶν θυμάτων πολέμου

καί τῶν Ἀντιστασιακῶν Ὀργανώσεων.

Στή συνέχεια τηρήθηκε ἑνός λεπτοῦ σιγή καί ἡ Φιλαρμονική

τοῦ Δήμου Ἱεράπετρας παιάνισε τόν

Ἐθνικό Ὕμνο. Ἀκολούθησε ἡ καθιερωμένη παρέλαση,

στήν ὁποία συμμετεῖχαν τά σχολεῖα τῆς Πρωτοβάθμιας

καί τῆς Δευτεροβάθμιας Ἐκπαίδευσης, οἱ

προσκοπικές ὁμάδες, οἱ Ἐθελοντές Σαμαρεῖτες καί

οἱ Νοσοκόμες τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἐρυθροῦ Σταυροῦ,

Ἀθλητικά Σωματεῖα, Σχολές κρητικῶν χορῶν καί μοτοσυκλετιστές

τῆς ὁμάδας «ΔΙΑΣ».

62


Περισσοτερες ειδήσεις καί φωτογραφίες στόν καθημερινά

ενημερωμένο ιστοχωρο της ιερας Μητροπολεως: www.imis.gr

Η πανηγυρη του Ιερου Ναου

Αγιου Γεωργιου Σητειας και τα εγκαίνια

της Αίθουσας Συσσιτίου

Μέ μεγάλη λαμπρότητα καί ἱεροπρέπεια πανηγύρισε

τήν Κυριακή 3 Νοεμβρίου, ἑορτή τῆς Ἀνακομιδῆς

τῶν ἱερῶν Λειψάνων τοῦ Ἁγίου Μεγαλομάρτυρος

Γεωργίου τοῦ Τροπαιοφόρου, ὁ φερώνυμος

Ἱερός Ἐνοριακός Ναός τῆς πόλεως τῆς Σητείας.

Τό ἀπόγευμα τῆς παραμονῆς τελέσθηκε ἡ ἀκολουθία

τοῦ Μεγάλου πανηγυρικοῦ Ἑσπερινοῦ,

κατά τήν ὁποία χοροστάτησε ὁ Σεβ. Μητροπολίτης

Ἱεραπύτνης καί Σητείας κ. Εὐγένιος, ὁ ὁποῖος εὐλόγησε

τό πλῆθος τῶν προσφερομένων ἄρτων, περιστοιχούμενος

ἀπό τόν Ἡγούμενο τῆς Ἱερᾶς Μονῆς

Τοπλοῦ καί πλειάδα Ἐφημερίων τῆς εὐρύτερης περιοχῆς,

καί κήρυξε ἐπίκαιρα τόν θεῖο λόγο, κάνοντας

ἰδιαίτερη ἀναφορά στή ζωή, τό μαρτύριο καί τό

πλῆθος τῶν θαυμάτων τοῦ τιμωμένου Μεγαλομάρτυρος

Ἁγίου.

Ἀνήμερα τῆς ἑορτῆς, τελέσθηκε ἡ ἀκολουθία τοῦ

Ὄρθρου, στήν ὁποία χοροστάτησε ὁ Σεβ. Μητροπολίτης

Ἱεραπύτνης καί Σητείας κ. κ. Εὐγένιος, ὁ

ὁποῖος στή συνέχεια ἱερούργησε καί μίλησε κατάλληλα

γιά τά μηνύματα τῆς εὐαγγελικῆς περικοπῆς

τοῦ πλουσίου καί τοῦ πτωχοῦ Λαζάρου στό

πλῆθος τῶν πιστῶν πού κατέκλυσαν τόν πανηγυρίζοντα

ναό.

Μετά τό πέρας τῆς Ἀρχιερατικῆς Θείας Λειτουργίας

ὁ Σεβ. Μητροπολίτης κ. Εὐγένιος, περιστοιχούμενος

ἀπό τόν Ἡγούμενο τῆς Ἱερᾶς Μονῆς Τοπλοῦ

Ἀρχιμ. Φιλόθεο Σπανουδάκη καί τούς Ἐφημερίους

τῆς πόλεως, τέλεσε τόν Ἁγιασμό τῶν

ἐγκαινίων στή νεόδμητη «αἴθουσα συσσιτίου». Ἡ

αἴθουσα παραχωρήθηκε ἀπό τήν Ἐνορία Ἁγίου Γεωργίου

στό Κοινωφελές Ἐκκλησιαστικό Ἵδρυμα

«Παναγία ἡ Ἀκρωτηριανή», μέ δαπάνη τοῦ ὁποίου

ἐξοπλίσθηκε γιά νά λειτουργήσει συσσίτιο ἀπόρων.

Ὁ Σεβ. κ. Εὐγένιος ἀναφέρθηκε στήν ἐπιτακτική

ἀνάγκη δημιουργίας καί ἐξοπλισμοῦ αὐτοῦ τοῦ

χώρου γιά τήν κάλυψη τῶν ἀναγκῶν σίτισης τῶν νεόπτωχων

ἀδελφῶν μας ἀπό τήν εὐρύτερη περιοχή

τῆς Σητείας. Ἐπίσης μίλησαν ὁ ἱερατικῶς προϊστάμενος

τοῦ Ναοῦ Αἰδεσιμ. Οἰκονόμος π. Νικόλαος

Σαββιδάκης, ὁ Δήμαρχος Σητείας κ. Θεόδ. Πατεράκης

καί ὁ ἐκπρόσωπος τῆς Περιφερειακῆς Αὐτοδιοίκησης

κ. Νεκτάριος Παπαβασιλείου. Ἀκολούθησε

ξενάγηση στούς χώρους τῆς κουζίνας καί τέλος προσφέρθηκε

καφές καί κεράσματα σέ ὅλους τούς παρόντες.

63


ΠΛΗΡΩΜΕΝΟ

ΤΕΛΟΣ

Ταχ. Γραφεῖο

ΙΕΡΑΠΕΤΡΑΣ

Ἀριθμός Ἄδειας: 5

ISSN 1109-3617

Hooray! Your file is uploaded and ready to be published.

Saved successfully!

Ooh no, something went wrong!