Lotnictwo Aviation International 2/2020 short

Lockheed Martin F-35A Lightning II w Europie • Grumman F-14 Bombcat 

ISSN 2450-1298 INDEX 407437 

www.zbiam.pl 

LUTY 2/2020 

Rejestr 

polskich statków powietrznych 2020 

Cena: 16,50 zł, w tym 8% VAT 

Fabrica Argentina 

de Aviones 

72 64 86 

68 

38 

Nowe Operacja śmigłowce „Reassurance” BL MW Inwazja Dream na Chaser 

Marsa Mitsubishi Polskie skrzydła 

A7M Reppu

38 

64 

68 

Vol. VI, nr 2(54) 

Luty 2020 

Numer 2 

ISSN 2450–1298 

nakład: 14.5 tys egz. 

Lockheed Martin F-35A Lightning II w Europie • Grumman F-14 Bombcat 

I SN 2450-1298 INDEX 407437 www.zbiam.pl 

Lockheed Martin F-35A Lightning I w Europie • Grumman F-14 Bombcat 

I SN 2450-1298 INDEX 407437 www.zbiam.pl 



Rejestr 



Rejestr 



38 

72 86 

72 64 86 


de Aviones 

Nowe Operacja śmigłowce „Rea surance” BL MW Inwazja Dream na Chaser Marsa Mitsubishi Polskie skrzydła A7M Re pu 

Zdjęcie okładkowe: 

Boeing 787 Dreamliner. Fot. Paweł Bondaryk 


de Aviones 

Nowe Operacja śmigłowce „Rea surance” BL MW Inwazja Dream na Chaser Marsa Mitsubishi Polskie skrzydła A7M Re pu 

68 

Umowa na zakup 32 samolotów 

F-35A podpisana! 

Jerzy Gruszczyński........................... 4 

Aktualności wojskowe 

Józef M. Brzezina, Piotr Butowski, 

Paweł Henski, Łukasz Pacholski..... 5 

Aktualności z kosmosu 

Waldemar Zwierzchlejski................ 12 

Aktualności cywilne 

Paweł Bondaryk, 

Piotr Butowski.................................. 14 

26 

W numerze 

38 

Brygada Lotnictwa Marynarki 

Wojennej. Pokoleniowa wymiana 

sprzętu 

Łukasz Pacholski............................. 38 

Redaktor naczelny 

Jerzy Gruszczyński 

jerzy.gruszczynski@zbiam.pl 

Korekta 

Stanisław Kutnik 

Redakcja techniczna 

Adam Mojski, 

redakcja.techniczna@zbiam.pl 

Stali współprawcownicy 

Piotr Abraszek, Paweł Bondaryk, Piotr Butowski, 

Robert Czulda, Jerzy Gotowała, Paweł Henski, 

Andrzej Kiński, Jerzy Liwiński, Marek Łaz, Edward Malak, 

Łukasz Pacholski, Michał Petrykowski, 

Miłosz Rusiecki, Robert Senkowski. 

Wydawca 

Zespół Badań i Analiz Militarnych Sp. z o.o. 

ul. Anieli Krzywoń 2/155 

01-391 Warszawa 

office@zbiam.pl 

Biuro 

ul. Bagatela 10/19 

00-585 Warszawa 

Dział reklamy i marketingu 

Andrzej Ulanowski 

andrzej.ulanowski@zbiam.pl 

Dystrybucja i prenumerata 


Reklamacje 


F-35A Lightning II w Europie 

42 

54 

Prenumerata 

realizowana przez Ruch S.A: 

Zamówienia na prenumeratę w wersji 

papierowej i na e-wydania można 

składać bezpośrednio na stronie 

www.prenumerata.ruch.com.pl 

Ewentualne pytania prosimy kierować 

na adres e-mail: prenumerata@ruch.com.pl lub 

kontaktując się z Telefonicznym 

Biurem Obsługi Klienta pod numerem: 

801 800 803 lub 22 717 59 59 

– czynne w godzinach 7.00–18.00. 

Koszt połączenia wg taryfy operatora. 

Copyright by ZBiAM 2020 

All Rights Reserved. 

Wszelkie prawa zastrzeżone 

Przedruk, kopiowanie oraz powielanie na inne rodzaje 

mediów bez pisemnej zgody Wydawcy 

jest zabronione. Materiałów niezamówionych, 

nie zwracamy. Redakcja zastrzega sobie prawo 

dokonywania skrótów w tekstach, zmian tytułów 

i doboru ilustracji w materiałach niezamówionych. 

Opinie zawarte w artykułach są wyłącznie opiniami 

sygnowanych autorów. Redakcja nie ponosi 

odpowiedzialności za treść zamieszczonych ogłoszeń 

i reklam. Więcej informacji znajdziesz na naszej 

nowej stronie: 

www.zbiam.pl 

Rejestr polskich statków 

powietrznych 2020 

Jerzy Liwiński...................................18 

Lockheed Martin F-35A 

Lightning II w Europie 

Leszek A. Wieliczko........................ 26 

Rosyjski śmigłowiec bojowy 

następnej generacji 

Piotr Butowski................................. 36 

36 

Zapraszamy na nasz fanpage 

facebook.com/lotnictwoaviationinternational 

Grumman F-14 Bombcat 

(część I) 

Paweł Henski................................... 42 

FAdeA. Fabrica Argentina 

de Aviones 

Leszek A. Wieliczko........................ 54 

64 

Inwazja na Marsa 

Waldemar Zwierzchlejski...............64 

Mitsubishi A7M Reppu 

Leszek A. Wieliczko........................68 

www.zbiam.pl Lotnictwo Aviation International 3

Aktualności wojskowe 

Umowa na zakup 

32 samolotów F-35A podpisana! 


Polska kupiła 32 amerykańskie samoloty bojowe piątej generacji Lockheed Martin F-35A Lightning II, umowa 

wartości 4,6 miliarda dolarów została podpisana 31 stycznia 2020 r. w Dęblinie przez ministra obrony 

narodowej Mariusza Blaszczaka. 

To wielki dzień dla Rzeczypospolitej, to wielki dzień 

dla polskiego lotnictwa. Dzisiaj przystępujemy do rodziny 

F-35, samolotów najnowszej generacji, samolotów 

niewykrywalnych dla radarów, samolotów, które 

przenoszą nasze lotnictwo, przenoszą siły powietrzne, 

które zostaną w nie wyposażone w zupełnie nową erę 

zdolności obronnych i zdolności bojowych – powiedział 

prezydent, zwierzchnik sił zbrojnych, Andrzej 

Duda, podczas swojego wystąpiena. 

Zamiar wyposażenia polskiej armii w samoloty 

bojowe piątej generacji (program Harpia) zapowiadał 

najnowszy „Plan modernizacji technicznej Sił 

Zbrojnych RP w latach 2021-2035”. F-35 to niezwykły 

samolot, to powietrzne centrum dowodzenia, które 

może współpracować i wysyłać informacje do innych 

systemów – mówił w październiku ubiegłego roku 

minister obrony, Mariusz Błaszczak. 

Uzupełnieniem programu Harpia i zwiększeniem 

możliwości uderzeniowych F-35 ma być program 

Harpi szpon – integrujący samolot bojowy 

z platformami bezzałogowymi, wykonującymi 

zadania rozpoznawcze i bojowe. W Polsce F-35 zostanie 

włączony w system zarządzania polem walki, 

m.in. przez przekazywanie danych z rozpoznania do 

zestawów artylerii rakietowej HIMARS, produkowanych 

przez ten sam koncern, który wytwarza F-35, 

i zakupionych przez Polskę. 

Przedmiotem umowy, oprócz dostawy 32 samolotów 

F-35A, jest: 

» sprzęt do obsługi naziemnej samolotów oraz 

wyposażenie pilotów; 

» naziemny system szkoleniowy przeznaczony do 

wyposażenia baz lotniczych, w tym Zintegrowane 

Centrum Szkoleniowe i osiem symulatorów 

misji (Full Mission Simulator); 

» pełne wsparcie logistyczne samolotów oraz 

pozostałego sprzętu w ramach systemu GSS (Global 

Support Solution) do 2030 r. GSS zapewnia 

dostęp do globalnego zasobu części zamiennych 

i materiałów jednorazowego użytku, a także 

wsparcie producenta w obszarze napraw elementów 

samolotów i silników; 

» przeszkolenie 24 pilotów, w tym do poziomu 

instruktora i 90 osób personelu technicznego 

w Stanach Zjednoczonych; pozostały personel 

zostanie wyszkolony w kraju w oparciu o zakupiony 

naziemny system szkoleniowy oraz instruktorów 

wyszkolonych w USA. 

Umowa ma charakter kompleksowy i obejmuje 

całość sprzętu niezbędnego do zabezpieczenia eksploatacji 

zakupionych samolotów. Kwestie gwarancji 

na pozyskiwany sprzęt uregulowane są zgodnie 

ze standardami obowiązującymi w umowach w ramach 

procedury FMS (Foreign Military Sales) – Standard 

Terms and Conditions. Umowa nie przewiduje 

zamówienia opcjonalnego. 

Samoloty F-35 zostaną dostarczone w konfiguracji 

standardowej dla wszystkich użytkowników 

odbierających dostawy z serii produkcyjnych planowanych 

na lata 2024-2030. Będą wyposażone 

w najnowszy (dostępny w tym okresie) wariant 

oprogramowania w wersji Block 4. Umowa obejmuje 

pakiet modernizacyjny, zgodnie z którym na 

samolotach dostarczonych w ramach wcześniejszej 

transzy zaimplementowane zostaną wprowadzone 

później, w trakcie trwania umowy, przez producenta 

modyfikacje. Dodatkowo, zgodnie z wymaganiami 

Sił Powietrznych, samoloty zostaną wyposażone 

w spadochrony hamujące. Umowa przewiduje także 

pozyskanie zapasowego silnika Pratt & Whitney 

F135-PW-100. 

Dostawy samolotów bojowych F-35 dla Polski 

zostaną zrealizowane w latach 2024-2030. Roczne 

dostawy będą zawierały się w przedziale 4-6 egzemplarzy. 

Pierwsze sześć samolotów zostanie rozmieszczone 

w latach 2024-2025 w jednej z baz lotniczych 

na terytorium Stanów Zjednoczonych z przeznaczeniem 

do szkolenia personelu latającego i technicznego 

Sił Powietrznych. Przylot pierwszych F-35 do 

kraju jest przewidywany na przełomie 2025/26 r. 

Samoloty F-35 są jedynymi dostępnymi na rynku 

produkowanymi seryjnie statkami powietrznymi 

posiadającymi właściwości utrudnionej wykrywalności 

(stealth), które stanowią kluczowy element 

umożliwiający skuteczną realizację zadań w przypadku 

konfliktu z przeciwnikiem posiadającym zaawansowane 

systemy antydostępowe. 

Osiągnięcie wstępnej gotowości operacyjnej 

polskich F-35 będzie możliwe po dostarczeniu 

do kraju co najmniej połowy eskadry samolotów 

(8 szt.), przeszkoleniu niezbędnej liczby pilotów 

i personelu naziemnego, odpowiedzialnego za 

eksploatację statków powietrznych, a także doposażeniu 

samolotów w niezbędne części zamienne 

i materiały eksploatacyjne. 

22 stycznia 2020 r. Lockheed Martin i Polska 

Grupa Zbrojeniowa S.A. podpisały porozumienie 

o współpracy MOU (Memorandum of Understanding), 

w ramach którego podjęto współpracę przemysłową 

w formule dwustronnych porozumień 

przedsiębiorstw business-to-business. Taka formuła 

ma zapewnić stronom większą elastyczność i nie 

musi ograniczać się jedynie do współpracy związanej 

z przedmiotem umowy dostawy. 

Na tej podstawie Lockheed Martin i PGZ S.A. 

powołają wspólne grupy robocze, które podejmą 

prace nad rozwojem centrów obsługi i napraw samolotów 

bojowych F-16 i transportowych C-130 

Hercules w oparciu o potencjał Polskiej Grupy 

Zbrojeniowej S.A. Dodatkowo, firma ta ma współpracować 

z PGZ S.A. w celu zapewnienia wsparcia 

rozwoju potencjału w zakresie systemów bezzałogowych 

statków powietrznych następnej generacji. 

Lockheed Martin ma także poszukiwać możliwości 

włączenia spółek Polskiej Grupy Zbrojeniowej S.A. 

w swój globalny łańcuch dostaw, jak również poszukiwać 

możliwości eksportu produktów PGZ S.A. 

poprzez relacje ze swoimi klientami. 


4 

Lotnictwo Aviation International LUTY 2020

Lotnictwo cywilne 

Rejestr polskich 

statków powietrznych 

Jerzy Liwiński 

Na czas prób fabrycznych 

i oblotu 

technicznego do 

rejestru wpisywane 

są produkowane w 

PZL Mielec śmigłowce 

S-70i Black Hawk. 

Na zdjęciu dwa z 6 

wyprodukowanych 

w ub. roku dla zagranicznych 

klientów. 

Najpopularniejszymi 

samolotami regionalnymi 

w rejestrze są 

brazylijskie Embraery 

195 (15 szt.). Trzy 

maszyny tego typu 

pozyskał w ub. roku 

PLL LOT (na zdjęciu: 

SP-LNO). 

Na początku stycznia 2020 r. do rejestru prowadzonego przez Prezesa Urzędu Lotnictwa 

Cywilnego były wpisane 2894 statki powietrzne. W ciągu minionego roku zarejestrowano 

226 egz. sprzętu, a 98 zostało wykreślonych. Ubiegłorocznymi wydarzeniami były wpisy: 

15 Boeingów 737-800 linii Ryanair Sun (Buzz), 3 Boeingów 787-9 Dreamliner oraz nowych 

śmigłowców Straży Granicznej i Lotniczego Pogotowia Ratunkowego. W styczniu w ewidencji 

znajdowało się 1485 egz. sprzętu, w tym: 650 motolotni i 329 dronów. 

Rejestr cywilnych statków powietrznych 

prowadzi Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego 

(ULC). Dokonując wpisu rejestrowego 

stwierdza się tożsamość danego 

egzemplarza, określa właściciela i ewentualnie 

użytkownika, a także ustanawia się polską 

przynależność państwową. Realizacja 

zadań rejestru wynika z postanowień ustawy 

z 3 lipca 2002 r. „Prawo Lotnicze”, a zasadniczym 

przepisem wykonawczym jest 

„Rozporządzenie Ministra Transportu, Budownictwa 

i Gospodarki Morskiej z 6 czerwca 

2013 r. w sprawie rejestru cywilnych statków 

powietrznych…”. Reguluje ono zasady 

prowadzenia rejestru, tryb składania wniosków 

o wpis i zmianę danych rejestrowych, 

a także określa uwarunkowania dotyczące 

nanoszenia znaków rozpoznawczych na 

statkach powietrznych. 

Do rejestru wpisuje się statki powietrzne, 

których właścicielem lub użytkownikiem 

jest „podmiot polski” i jednocześnie nie są 

urządzeniami latającymi podlegającymi 

wpisowi do ewidencji. Podczas wpisu do rejestru 

statkom powietrznym nadaje się znaki 

rozpoznawcze, składające się ze znaków 

przynależności państwowej i oddzielonych 

poziomą kreską znaków rejestracyjnych. 

Trzy litery otrzymują: samoloty, śmigłowce, 

sterowce, balony i bezzałogowe statki powietrzne 

(+25 kg); a cztery cyfry: szybowce 

i motoszybowce. Natomiast sprzęt wpisany 

do ewidencji otrzymuje czteroliterowe 

znaki rejestracyjne, z tego: samoloty ultralekkie 

znaki rozpoczynające się na literę S, 

śmigłowce – H, szybowce i motoszybowce 

– G, motolotnie i lotnie – M, motoparalotnie 

i paralotnie – P, wiatrakowce – X, balony 

– B i bezzałogowe statki latające – Y. Znaki 

rozpoznawcze nanosi się na statkach powietrznych 

w sposób trwały i umożliwiający 

łatwą ich identyfikację. 

Z upoważnienia Prezesa ULC czynności 

urzędowe związane z rejestrem wykonuje 

Wydział Rejestru Cywilnych Statków Powietrznych. 

Za realizowane czynności pobierane 

są ustawowe opłaty lotnicze. Przykładowo 

za przeprowadzenie postępowania 

o wpisanie statku powietrznego do rejestru 

i wydanie stosownych świadectw wysokość 

opłaty wynosi: szybowiec – 78 zł, śmigłowiec 

18 


Siły powietrzne 

Leszek A. Wieliczko 

F-35A Lightning II w Europie 

31 stycznia w Dęblinie odbyła się oficjalna ceremonia podpisania kontraktu na zakup dla polskich Sił Powietrznych 

32 samolotów Lockheed Martin F-35A Lightning II. Tym samym Polska dołączyła do siedmiu europejskich 

państw, które już wcześniej wybrały F-35 – Belgii, Danii, Holandii, Norwegii, Turcji, Włoch i Wielkiej 

Brytanii. Z tej okazji warto przybliżyć przebieg i aktualny stan programów zakupów samolotów F-35A w wymienionych 

krajach oraz zaangażowanie lokalnych przedsiębiorstw w realizację programów produkcji i utrzymania 

globalnej floty maszyn tego typu. 

F-35 został zaprojektowany 

jako samolot 

walki sieciocentrycznej, 

pełniąc w tym 

zakresie rolę bramy 

sieciowej, udostępniając 

jednocześnie 

innym elementom 

sieci, zintegrowany 

obraz sytuacji taktycznej. 

Umożliwi to 

zwiększenie poziomu 

świadomości sytuacyjnej 

wszystkich 

elementów sieci, do 

poziomu dorównującego 

świadomości 

sytuacyjnej pilota 

F-35. 

Pierwszy F-35A 

dla Holandii (AN- 

-01/F-001) podczas 

pierwszego lotu nad 

Teksasem 6 sierpnia 

2012 r. Samolot 

został przejęty przez 

RNLAF 25 lipca 

2013 r. i był pierwszym 

egzemplarzem 

F-35A przekazanym 

zagranicznemu użytkownikowi. 

Program wielozadaniowego samolotu 

bojowego piątej generacji F-35 Lightning 

II (Joint Strike Fighter, JSF) od początku 

ma międzynarodowy charakter. Trzy 

warianty F-35 powstały z myślą o zastąpieniu 

kilku typów samolotów używanych 

zarówno w Stanach Zjednoczonych, jak 

i w krajach sojuszniczych: F/A-18 Hornet, 

F-16 Fighting Falcon, F-4 Phantom II, A-10 

Thunderbolt II, Tornado, AMX i Harrier. Kraje 

zainteresowane nabyciem F-35 i spełniające 

wymagania bezpieczeństwa określone 

przez Amerykanów mogły wziąć udział 

w fazie badawczo-rozwojowej (System Development 

and Demonstration, SDD) programu 

JSF. W zamian za wniesienie wkładu 

finansowego mogły później uczestniczyć 

w testach operacyjnych, a następnie w produkcji 

seryjnej, stając się tzw. partnerami 

współpracującymi (Cooperative Program 

Partners, CPP). 

W zależności od poziomu zaangażowania 

zagranicznych partnerów CPP podzielono 

na trzy grupy. Jedynym partnerem 

pierwszego poziomu (Tier 1 lub Level 1) jest 

Wielka Brytania, której wkład finansowy do 

2004 r. wyniósł 2,056 mld dolarów (wówczas 

stanowiło to 5,1% całkowitych kosztów fazy 

SDD). Do 2002 r. do programu JSF przystąpiły 

również Włochy (1,028 mld dolarów; 

2,5%) i Holandia (800 mln; 2,0%), stając się 

partnerami drugiego poziomu (Tier/Level 

2). Australia (144 mln; 0,4%), Dania (110 mln; 

0,3%), Kanada (100 mln; 0,2%), Norwegia 

(122 mln; 0,3%) i Turcja (175 mln; 0,4%) zostały 

partnerami trzeciego poziomu (Tier/ 

Level 3). Z kolei Izrael i Singapur przystąpiły 

do programu JSF jako tzw. uczestnicy 

współpracujący w zakresie bezpieczeństwa 

(Security Cooperation Participants, SCP) – 

były informowane o przebiegu programu, 

ale nie brały w nim bezpośredniego udziału. 

Pozostali nabywcy F-35 traktowani są jako 

klienci eksportowi. 

Spośród europejskich krajów NATO do 

tej pory chęć nabycia samolotów konwencjonalnego 

startu i lądowania (Conventional 

Take-Off and Landing, CTOL) F-35A 

wyraziły Belgia, Dania, Holandia, Norwegia, 

Polska, Turcja (która wszakże w 2019 r. została 

wykluczona z programu) i Włochy, 

a samolotów krótkiego startu i pionowego 

lądowania (Short Take-Off and Vertical Landing, 

STOVL) F-35B – Wielka Brytania i Włochy 

(zob. Lotnictwo Aviation International nr 

8/2019). Wśród innych potencjalnych europejskich 

nabywców F-35 można wymienić 

m.in. Finlandię, Grecję, Hiszpanię, Rumunię 

i Szwajcarię, ale w ich przypadku żadne 

wiążące decyzje jeszcze nie zapadły. 

Wprowadzenie do służby samolotów 

F-35 oznacza nie tylko skokowy przyrost potencjału 

bojowego i zdolności operacyjnych 

sił powietrznych, ale także radykalną zmianę 

w programach szkolenia personelu oraz 

procedurach obsługi, napraw i remontów 

płatowców, silników i awioniki. Konieczne 

są również kosztowne inwestycje w infrastrukturę 

baz lotniczych oraz sprzęt i wyposażenie 

do obsługi naziemnej samolotów. 

Pewną rekompensatą ponoszonych wydatków 

jest udział lokalnych przedsiębiorstw 

w programach produkcji, utrzymania i dalszej 

modernizacji samolotów (Production, 

Sustainment and Follow-on Development, 

26 


Lotnictwo MORSKIE 

Łukasz Pacholski 

Brygada Lotnictwa Marynarki Wojennej 

Pokoleniowa wymiana sprzętu 

Brygada Lotnictwa MW jest jedną z jednostek Sił Zbrojnych RP, w których jest najbardziej intensywnie prowadzona 

modernizacja sprzętu i infrastruktury. W pierwszej kolejności dotyczy to śmigłowców, będących 

głównym wyposażeniem polskiego lotnictwa morskiego. Obok takich zadań, jak poszukiwanie i zwalczanie 

okrętów podwodnych oraz wsparcie sił nawodnych i specjalnych, Brygada Lotnictwa MW zapewnia również 

zabezpieczenie ratownicze polskiej strefy odpowiedzialności SAR (Search and Rescue) na Morzu Bałtyckim. 

Sześć hangarów w 

Darłowie zostało zbudowanych 

na mocy 

umowy z grudnia 

2015 r. 

W 

tym roku obchodzimy 60 rocznicę 

eksploatacji śmigłowców w Marynarce 

Wojennej. Przez ten czas 

wiropłaty polskiego lotnictwa morskiego ratowały 

życie na morzu, prowadziły działania 

przeciwko okrętom podwodnym i nawodnym, 

transportowały ludzi, ładunki i sprzęt. 

Udowodniły swą użyteczność w środowisku 

morskim, gdzie liczą się możliwości wykonania 

zawisu oraz startu i lądowania z małych 

powierzchni. 

Po rezygnacji 4 października 2016 r. 

z zakupu od Airbus Helicopters 50 wielozadaniowych 

śmigłowców średnich H.225M 

w kilku różnych wersjach, przeznaczonych 

do wykonania określonych zadań, Ministerstwo 

Obrony Narodowej ogłosiło przetarg 

na śmigłowce dla Marynarki Wojennej 

i Wojsk Specjalnych. Później postępowanie 

przetargowe podzielono na dwa odrębne 

postępowania. Oferty śmigłowców morskich 

złożyły Leonardo – AW101 i Airbus 

Helicopters – H.225M, ta druga firma jednak 

wycofała się z postępowania 30 listopada 

2018 r. 

Umowa ta pozwoli na wycofanie z eksploatacji 

czterdziestoletnich śmigłowców zwalczania 

okrętów podwodnych Mi-14PŁ oraz 

poszukiwawczo-ratowniczych Mi-14PŁ/R. 

Pod koniec ubiegłego roku Leonardo 

poinformował o ukończeniu pierwszej 

partii komponentów strukturalnych przeznaczonych 

dla zamówionych śmigłowców. 

W należących do włoskiego koncernu 

zakładach WSK „PZL-Świdnik” S.A. wyprodukowano 

dolną przednią część kadłuba 

(podłogę kabiny pilotów) oraz płytę sufitową. 

Montaż ostateczny czterech AW101 

będzie realizowany w zakładach Leonardo 

w Yeovil w Wielkiej Brytanii. Tam właśnie 

kierowane są komponenty powstające 

w Świdniku. Uzupełnieniem produkcji 

są umowy offsetowe, które podpisano 8 

stycznia 2020 r. w Wojskowych Zakładach 

Lotniczych nr 1 S.A. w Łodzi. W WZL nr 1 

S.A. zostanie ulokowanych dziewięć projektów 

offsetowych, dzięki czemu stanie 

się on licencjonowanym Centrum Wsparcia 

Eksploatacji Śmigłowców AW101 wykorzystywanych 

przez polskie lotnictwo 

morskie. 

Jak dotychczas Inspektorat Uzbrojenia 

MON nie udzielił szczegółowej informacji 

na temat wyposażenia zadaniowego zamówionych 

śmigłowców w konfiguracji 

do zwalczania okrętów podwodnych ASW 

(Anti-Submarine Warfare) oraz ratownictwa 

bojowego na morzu CSAR (Combat Search 

and Rescue). Jest tak, ponieważ: szczegółowe 

informacje dotyczące ich wyposażenia 

oraz elementów konstrukcyjnych stanowią 

informację niejawną i podlegają ustawowej 

ochronie. 

Obecnie trwa żmudny proces przygotowania 

infrastruktury do przyjęcia nowych 

statków powietrznych. Widać to najlepiej 

na lotnisku w Darłowie, które jest częścią 

44. Bazy Lotnictwa Morskiego z dowództwem 

w Siemirowicach. Dzięki uprzejmości 

Wnętrze nowego 

hangaru zbudowanego 

na terenie 44. Bazy 

Lotnictwa Morskiego 

w Darłowie, jego 

przestrzeń pozwoli na 

hangarowanie dwóch 

śmigłowców. 

W oczekiwaniu na AW101 

26 kwietnia 2019 r. Inspektorat Uzbrojenia 

MON oraz koncern Leonardo podpisali kontrakt 

na zakup dla Brygady Lotnictwa MW 

czterech śmigłowców wielozadaniowych 

AW101, które mają zostać dostarczone użytkownikowi 

do końca 2022 r.; wartość kontraktu 

– 1,65 mld PLN, jest on realizowany 

jako pilna potrzeba operacyjna. Wraz ze śmigłowcami 

zakupiliśmy pakiet szkoleniowy 

i logistyczny wraz ze sprzętem medycznym. 

38 


Siły powietrzne 

Grumman 

Bombcat (1) 

F-14 

Paweł Henski 

Historię samolotu myśliwskiego bazowania pokładowego Grumman F-14 Tomcat można podzielić na dwa 

okresy. Przez pierwsze kilkanaście lat F-14A służył w roli „obrońcy floty” – myśliwca przechwytującego, którego 

najważniejszym zadaniem było zwalczanie sowieckich bombowców dalekiego zasięgu – nosicieli skrzydlatych 

pocisków przeciwokrętowych oraz innych samolotów, mogących zagrozić amerykańskim grupom lotniskowcowym. 

F-14A sprawdziły się zestrzeliwując dwa libijskie samoloty myśliwsko-bombowe Su-22 oraz dwa 

myśliwce MiG-23 podczas dwóch konfrontacji, które miały miejsce w 1981 i 1989 r. nad zatoką Wielka Syrta. 

Początkowo głównym 

zadaniem F-14 

Tomcat była obrona 

powietrzna amerykańskich 

lotniskowców 

i towarzyszących im 

okrętów oraz wywalczenie 

powietrznej 

przewagi w rejonie 

operowania lotnictwa 

pokładowego. 

Podstawowe uzbrojenie 

samolotów 

myśliwskich F-14 

Tomcat do zwalczania 

celów powietrznych 

stanowiło sześć kierowanych 

pocisków 

rakietowych „powietrze-powietrze” 

dalekiego 

zasięgu AIM-54 

Phoenix. 

W 

latach 80. „romantyczny” wizerunek 

F-14A Tomcat został uwieczniony 

w dwóch filmach fabularnych – 

„The Last Countdown” z 1980 r. oraz przede 

wszystkim w „Top Gun” – słynnym obrazie 

Tony’ego Scotta z 1986 r. Jednakże pierwszy 

okres służby F-14A to również borykanie się 

z zawodnymi i zbyt słabymi jednostkami 

napędowymi, które były przyczyną wielu 

katastrof. Dopiero wejście do służby zmodernizowanych 

modeli F-14B oraz F-14D 

z nowymi silnikami zakończyło te problemy. 

Na początku lat 90., gdy F-14 Tomcat 

wreszcie stał się w pełni dojrzałą konstrukcją, 

Pentagon podjął decyzję o zakończeniu 

jego produkcji. Wydawało się, że los samolotu 

jest przesądzony. Wówczas rozpoczął 

się drugi etap w historii myśliwca. Dzięki 

kilku modyfikacjom i wdrożeniu systemu 

nawigacyjno-celowniczego typu LANTIRN, 

F-14 Tomcat z platformy „jednej misji” stał 

się prawdziwie wielozadaniowym myśliwcem 

bombardującym. Przez kolejną dekadę 

załogi F-14 Tomcat wykonywały precyzyjne 

ataki na cele naziemne za pomocą bomb 

kierowanych laserem oraz sygnałem GPS, 

prowadziły misje bezpośredniego wspar- 

cia na rzecz własnych oddziałów, a nawet 

ostrzeliwały cele naziemne z działek pokładowych. 

Gdyby pod koniec lat 70. lotnicy 

marynarki usłyszeli w jakiej roli F-14 zakończyły 

swoją służbę, to z pewnością nikt by 

w to nie uwierzył. 

Pod koniec lat 50 XX w. marynarka wojenna 

Stanów Zjednoczonych (US Navy) 

opracowała koncepcję budowy pokładowego 

myśliwca dalekiego zasięgu – tzw. 

obrońcy floty. Miał to być ciężki myśliwiec 

uzbrojony w pociski „powietrze-powietrze”, 

42 


PRZEMYSŁ LOTNICZY 


FAdeA 

Fábrica Argentina de Aviones 

Fábrica Argentina de Aviones „Brig. San Martín” SA (FAdeA) istnieje pod taką nazwą od grudnia 2009 r., czyli 

zaledwie 10 lat. Jej tradycje sięgają wszakże utworzonej w 1927 r. Fábrica Militar de Aviones (FMA) – najstarszej 

wytwórni lotniczej w Ameryce Południowej. Argentyńska firma nigdy nie należała do grona dużych, 

liczących się w świecie producentów samolotów i nawet na własnym, południowoamerykańskim podwórku 

została pokonana przez brazylijskiego Embraera. Jej historia i dokonania nie są szerzej znane, więc tym bardziej 

zasługują na uwagę. 

Pampa III to 

najnowsza wersja 

rozwojowa samolotu 

szkolno-treningowego 

I.A.63 Pampa, 

skonstruowanego na 

początku lat 80. przy 

współpracy z Dornierem. 

Zastosowano 

cyfrową awioniką 

izraelskiej firmy Elbit 

Systems i ulepszone 

silniki Honeywell 

TFE731-40-2N. 

Francisco María de 

Arteaga (1882–1962) 

– pomysłodawca, 

organizator i pierwszy 

dyrektor Fábrica Militar 

de Aviones (FMA) 

w latach 1927–1931. 

FAdeA jest spółką akcyjną (sociedad 

anónima) należącą do skarbu państwa 

– 99% akcji jest w posiadaniu argentyńskiego 

Ministerstwa Obrony (Ministerio 

de Defensa), a 1% należy do podległego 

temu ministerstwu Zarządu Głównego 

Produkcji Wojskowej (Dirección General de 

Fabricaciones Militares, DGFM). Prezesem 

i dyrektorem generalnym jest Antonio José 

Beltramone, wiceprezesem i dyrektorem 

operacyjnym José Alejandro Solís, a dyrektorem 

wykonawczym Fernando Jorge Sibilla. 

Siedziba zarządu i zakład produkcyjny 

znajdują się w Córdobie. Obecnie FAdeA 

zajmuje się projektowaniem i produkcją 

samolotów wojskowych i cywilnych, elementów 

konstrukcji samolotów dla innych 

firm, spadochronów, narzędzi i wyposażenia 

naziemnego do obsługi statków powietrznych 

oraz serwisowaniem, naprawami, 

remontami i modernizacją płatowców, 

silników, awioniki i wyposażenia dla klientów 

krajowych i zagranicznych. 

W 2018 r. FAdeA osiągnęła przychód 

ze sprzedaży produktów i usług w wysokości 

1,513 mld pesos (wzrost o 86,2% 

w porównaniu z 2017 r.), ale ze względu na 

wysokie koszty własne zanotowała stratę 

operacyjną w wysokości 590,2 mln pesos. 

Dzięki przychodom z innych źródeł zysk 

brutto (przed opodatkowaniem) wyniósł 

449,5 mln pesos (w 2017 r. była to strata 

182,2 mln), a zysk netto 380 mln pesos 

(w 2017 r. strata 172,6 mln). 

Budowa fabryki 

Pomysłodawcą zbudowania w Argentynie 

fabryki samolotów i silników lotniczych, 

a później jej organizatorem i pierwszym dyrektorem, 

był Francisco María de Arteaga. Po 

odejściu z wojska w marcu 1916 r. de Arteaga 

wyjechał do Francji i w połowie 1918 r. 

ukończył paryską Wyższą Szkołę Lotnictwa 

i Budowy Maszyn (École Supérieure d’Aéronautique 

et de Constructions Mécaniques), 

zostając pierwszym argentyńskim dyplomowanym 

inżynierem lotniczym. Przez kilka lat 

de Arteaga pracował we Francji, zdobywając 

praktyczne doświadczenie w tamtejszych 

zakładach lotniczych oraz w Laboratorium 

Aerodynamicznym Eiffela (Laboratoire Aérodynamique 

Eiffel). 14 grudnia 1922 r., kilka 

tygodni po powrocie do Argentyny, de Arteaga 

został mianowany szefem Wydziału 

Technicznego (Departamento Técnico) Wojskowej 

Służby Lotniczej (Servicio Aeronáutico 

del Ejército, SAE), utworzonej 3 lutego 

1920 r. w strukturze Argentyńskich Wojsk 

Lądowych (Ejército Argentino). W 1923 r. de 

Arteaga rozpoczął wykłady w Wyższej Szkole 

Wojskowej (Colegio Militar) i Wojskowej 

Szkole Lotniczej (Escuela Militar de Aviación, 

EMA). 

W 1924 r. de Arteaga został członkiem 

Komisji Zakupów Sprzętu Lotniczego 

i Uzbrojenia (Comisión de Adquisición de 

54 


KOSMOS 


Inwazja na Marsa 

Pod koniec lipca lub na początku sierpnia ma dojść do czterech startów rakiet, z których każda ma wynieść ku 

Marsowi sondę kosmiczną. Takie zagęszczenie nie jest niczym dziwnym, w lotach ku innym planetom Układu 

Słonecznego istnieją warunkowane mechaniką niebieską okna startowe. Są to okresy czasu, w których z jednej 

strony wzlot nie wymaga zbyt wielkiego nakładu energii, a co za tym idzie większej rakiety, z drugiej zaś, 

podczas przylotu, prędkość jest na tyle niska, by hamowanie atmosferyczne nie było poza wytrzymałością 

samej sondy. 

Śmigłowiec misji 

NASA Mars 2020. 

W 

skład „floty inwazyjnej” wejdą amerykański 

łazik i śmigłowiec, chiński 

orbiter i łazik, rosyjski lądownik 

i europejski łazik oraz wyniesiony japońską 

rakietą nośną orbiter ze Zjednoczonych Emiratów 

Arabskich. 

Łazik misji NASA 

Mars 2020. 

NASA Mars 2020 

Najnowszy amerykański łazik występuje 

na razie pod nazwą projektu, ogłoszonego 

w grudniu 2012 r. Jego rzeczywista nazwa 

zostanie wybrana w marcu spośród propozycji, 

zgłaszanych w ostatnich miesiącach 

przez uczniów szkół ze Stanów Zjednoczonych. 

Do finału zostały zakwalifikowane następujące 

nazwy: Endurance, Tenacity, Promise, 

Perseverance, Vision, Clarity, Ingenuity, 

Fortitude i Courage. Ogólna koncepcja będzie 

oparta na funkcjonującym na Marsie od 

sierpnia 2012 r. łaziku Curiosity. 

Przy tych samych wymiarach: długość 

(nie uwzględniając manipulatora) – 3,00 m, 

szerokość – 2,77 m, wysokość (wraz z masztem 

i kamerami) – 2,13 m, jest od niego cięższy 

o 151 kg i waży 1050 kg. System napędu 

został wzmocniony w stosunku do Curiosity, 

średnica kół wynosi 0,525 m. Maksymalna 

prędkość łazika wynosi 4 cm/s. Łazik jest napędzany 

z dwóch generatorów radioizotopowych 

typu MMRTG o masie 45 kg, zawierających 

4,8 kg plutonu-238. Wydzielające 

się z jego rozpadu ciepło jest zamieniane na 

energię elektryczną (2,7 kWh/sol). Maksymalny 

czas pracy generatora wynosi 14 lat, 

a samego łazika minimum rok marsjański, 

czyli dwa lata ziemskie. Centralną jednostką 

komputerową pojazdu jest zdublowany procesor 

RAD 750 o częstotliwości taktowania 

200 MHz z pamięcią ROM 256 kB, RAM 256 

MB i dodatkową pamięcią flash 2 GB. Do 

planowania ruchu służy obraz uzyskiwany 

z 23 kamer (Curiosity miał ich dwanaście), 

w większości dających obraz w kolorze. 

Siedem z nich będzie użyte podczas lądownia, 

kolejne siedem do badań naukowych, 

a dziewięć będzie miało przeznaczenie inżynieryjne. 

Do bezpośredniej łączności z Ziemią służy 

15-watowy nadajnik i dwie anteny pasma 

X (kilka kbps), jednak podstawową metodą 

transmisji danych jest ich przekaz w zakresie 

UKF poprzez orbitery Mars Odyssey (0,25 

Mbps) lub Mars Reconnaissance Orbiter 

(2 Mbps). Ponieważ program naukowy misji 

jest nieco inny, zmieniło się też wyposażenie 

naukowe. Obecnie w skład aparatury 

naukowej pojazdu wchodzą następujące 

instrumenty: 

» MastCam-Z: kamera do wielospektralnej 

stereofotografii oraz filmowania 

z wysoką rozdzielczością do 10 obrazów 

na sekundę, wyposażona w zoom 3,6:1. 

» SuperCam: urządzenie do zdalnej detekcji 

składu chemicznego i biochemicznego 

oraz mikrofotografii powierzchni próbek 

poddanych działaniu dwóch wiązek laserowych 

z odległości do 7 (czerwony) i 12 

metrów (zielony). 

» PIXL (Planetary Instrument for X-Ray Lithochemistry): 

rentgenowski spektrometr 

fluorescencyjny do precyzyjnego ustala- 

64 


monografiA 

Mitsubishi A7M Reppū 


A7M był jednym z ostatnich myśliwców zbudowanych 

podczas wojny dla lotnictwa Japońskiej 

Cesarskiej Marynarki Wojennej. Powstał 

z założeniem zastąpienia na pokładach 

lotniskowców słynnego A6M Reisen. Przedłużający 

się proces opracowania i rozwoju 

konstrukcji sprawił, że Reppū nie zdążył wziąć 

udziału w powietrznych zmaganiach drugiej 

wojny światowej. Gdyby produkcję seryjną 

zdołano jednak rozpocząć rok lub dwa wcześniej, 

A7M mógłby okazać się godnym przeciwnikiem 

amerykańskich Hellcatów. 

Trzeci prototyp samolotu 

myśliwskiego 

A7M2, przebudowany 

z drugiego prototypu 

A7M1 (nr ser. 302), 

sfotografowany po 

zakończeniu wojny 

w hangarze w bazie 

Misawa. Na tym 

zdjęciu widać, że 

ten egzemplarz miał 

proste (ścięte) końcówki 

stateczników 

poziomych. 

Kabinowa część 

kadłuba, łoże silnika 

i prawe skrzydło 

płatowca do prób 

obciążeń statycznych 

(tzw. prototypu nr 0). 

Pod koniec 1940 r. Wydział Techniczny 

Głównego Biura Lotnictwa Marynarki 

Wojennej (Kaigun Kōkū Honbu Gijutsubu) 

zwrócił się do firmy Mitsubishi z propozycją 

opracowania następcy pokładowego 

samolotu myśliwskiego A6M Reisen (Typ 

0). Chodziło o wstępne opracowanie założeń 

konstrukcyjnych dla nowego samolotu, 

który za kilka lat, po wyczerpaniu potencjału 

rozwojowego Reisena, miał zostać podstawowym 

myśliwcem pokładowym lotnictwa 

Japońskiej Cesarskiej Marynarki Wojennej 

(Dai Nippon Teikoku Kaigun). Ustalone 

w ten sposób wymagania taktyczno-techniczne 

miały zostać w następnym roku już 

oficjalnie przekazane firmie Mitsubishi do 

realizacji w ramach programu 16-Shi kanjō 

sentōki (pokładowy samolot myśliwski 16- 

Shi) 1 . Była to standardowa procedura, polegająca 

na zlecaniu opracowania nowego 

samolotu wkrótce po wejściu do służby jego 

poprzednika. 

W owym czasie biuro konstrukcyjne Mitsubishi 

nie było jednak w stanie podjąć się 

tego zadania. Inżynier Jirō Horikoshi (główny 

konstruktor Reisena) ze swoim zespołem 

zajęty był bowiem pracami przy projekcie 

nowego myśliwca przechwytującego J2M 

Raiden. Poza tym w okresie uruchamiania 

produkcji seryjnej Reisen wymagał zaangażowania 

konstruktorów do wprowadzania 

na bieżąco niezbędnych poprawek. 

Braki kadrowe nie pozwoliły natomiast na 

utworzenie nowego zespołu projektowego 

specjalnie dla opracowania następcy A6M. 

W tej sytuacji prace przy projekcie wstępnym 

nowego myśliwca pokładowego zostały 

odłożone, a specyfikacja 16-Shi nigdy nie 

została sfinalizowana. 

Rok później wydawało się, że można 

będzie wrócić do tematu następcy A6M. 

Produkcja seryjna A6M2 szła bez zakłóceń, 

a konstruktorzy Mitsubishi uporali się 

z największymi problemami napotkanymi 

podczas projektowania Raidena. Niestety 

nieobecność inż. Horikoshiego, spowodowana 

chorobą i kilkumiesięczną rekonwalescencją, 

ponownie uniemożliwiła zajęcie się 

nowym myśliwcem. Marynarka Wojenna nie 

chciała bowiem rozpoczynać projektu bez 

udziału swojego najlepszego konstruktora. 

Do pierwszego spotkania przedstawicieli 

Gijutsubu z konstruktorami Mitsubishi 

z inż. Horikoshim na czele, poświęconego 

założeniom konstrukcyjnym dla następcy 

Reisena, doszło dopiero 14 kwietnia 1942 r. 

w siedzibie Arsenału Techniki Lotniczej Marynarki 

Wojennej (Kaigun Kōkū Gijutsushō; 

w skrócie Kūgishō) w Yokosuce. W tej i kilku 

kolejnych naradach brali udział także przedstawiciele 

Sztabu Generalnego Marynarki 

Wojennej (Gunreibu) odpowiedzialni za politykę 

sprzętową, piloci doświadczalni z Grupy 

Powietrznej Yokosuka (Yokosuka Kaigun 

Kōkūtai), a także wybrani piloci myśliwscy 

z jednostek liniowych, mający za sobą bojowe 

doświadczenia za sterami Reisenów. 

Za najważniejsze cechy nowego myśliwca 

oficerowie Gunreibu uznali dużą prędkość 

maksymalną i zasięg oraz silne uzbrojenie. 

Argumentowali, że w ciągu dwóch lat 

na froncie mogą pojawić się nieprzyjacielskie 

myśliwce o prędkości ponad 650 km/h. 

Podobną opinię wyrazili piloci Yokosuka 

68 


Z P R E N U M E R A T Ą S A M E K O R Z Y Ś C I 

Atrakcyjna cena, w tym dwa numery gratis! 

Pewność otrzymania każdego numeru w niezmiennej cenie 

E-wydania dostępne są na naszej stronie oraz w kioskach internetowych 

Wojsko i Technika: cena detaliczna 14,50 zł 

Prenumerata roczna: 145,00 zł | zawiera 12 numerów 

Lotnictwo Aviation International: cena detaliczna 16,50 zł 


Wojsko i Technika Historia + numery specjalne: cena detaliczna 18,99 zł 


Prenumeratę zamów na naszej stronie internetowej www.zbiam.pl lub wpłać należność 

na konto bankowe nr 70 1240 6159 1111 0010 6393 2976 

Skontaktuj się z nami: office@zbiam.pl 

Zespół Badań i Analiz Militarnych Sp. z o.o. 

Biuro: ul. Bagatela 10/19 00-585 Warszawa

Lotnictwo Aviation International 2/2020 short

Transform your PDFs into Flipbooks and boost your revenue!

Delete template?

Save as template ?