Wojsko i Technika Historia 2/2021 promo

www.zbiam.pl
Operacja
„Seelöwe”
2/2021
Marzec-Kwiecień
cena 18,99 zł (VAT 8%)
INDEX 407739
ISSN 2450-2480
Broń pancerna WP: 1933-1937
W NUMERZE:
Operacja rżewsko-
-wiaziemska 1942
Zgodnie z decyzją Stawki Najwyższego
Naczelnego Dowództwa
z 5 stycznia 1942 r. Armia
Czerwona bez jakiejkolwiek
przerwy operacyjnej przystąpiła
do ofensywy zimowej…
Czołgi podstawowe
M46 i M47 Patton
2 stycznia 1945 r. w Waszyngtonie
zebrała się komisja Army
Ground Forces Equipment Review
Borad, by przedyskutować
kwestię wyposażenia US Army
w czołgi po wojnie…
ISSN 2450-2480 Index 407739

Z P R E N U M E R A T Ą S A M E K O R Z Y Ś C I
Atrakcyjna cena, w tym dwa numery gratis!
Pewność otrzymania każdego numeru w niezmiennej cenie
E-wydania dostępne są na naszej stronie oraz w kioskach internetowych
Wojsko i Technika: cena detaliczna 14,50 zł
Prenumerata roczna: 145,00 zł | zawiera 12 numerów
Lotnictwo Aviation International: cena detaliczna 16,50 zł
Prenumerata roczna: 165,00 zł | zawiera 12 numerów
Wojsko i Technika Historia + numery specjalne: cena detaliczna 18,99 zł
Prenumerata roczna: 190 zł | zawiera 12 numerów
Prenumeratę zamów na naszej stronie internetowej www.zbiam.pl lub wpłać należność
na konto bankowe nr 70 1240 6159 1111 0010 6393 2976
Skontaktuj się z nami: office@zbiam.pl
Zespół Badań i Analiz Militarnych Sp. z o.o.
Biuro: ul. Bagatela 10/19 00-585 Warszawa

1
Zgodnie z decyzją Stawki Najwyższego
Naczelnego Dowództwa
z 5 stycznia 1942 r. Armia
Czerwona bez jakiejkolwiek
przerwy operacyjnej przystąpiła
do ofensywy zimowej…
2 stycznia 1945 r. w Waszyngtonie
zebrała się komisja Army
Ground Forces Equipment Review
Borad, by przedyskutować
kwestię wyposażenia US Army
w czołgi po wojnie…
Vol. VII, nr 2 (32)
Marzec-Kwiecień 2021; Nr 2
www.zbiam.pl
Operacja
„Seelöwe”
2/2021
Marzec-Kwiecień
cena 18,99 zł (VAT 8%)
INDEX 407739
ISSN 2450-2480
Broń pancerna WP: 1933-1937
2/2021
W NUMERZE:
Operacja rżewsko-
-wiaziemska 1942
Czołgi podstawowe
M46 i M47 Patton
ISSN 2450-2480 Index 407739
Na okładce: Hawker Hurricane Mk I.
Rys. Jarosław Wróbel
INDEX 407739
ISSN 2450-2480
Nakład: 14,5 tys. egz.
Redaktor naczelny
Jerzy Gruszczyński
jerzy.gruszczynski@zbiam.pl
Redakcja techniczna
Dorota Berdychowska
dorota.berdychowska@zbiam.pl
Korekta
Stanisław Kutnik
Współpracownicy
Władimir Bieszanow, Michał Fiszer,
Tomasz Grotnik, Andrzej Kiński,
Leszek Molendowski, Marek J. Murawski,
Tymoteusz Pawłowski, Tomasz Szlagor
Wydawca
Zespół Badań i Analiz Militarnych Sp. z o.o.
Ul. Anieli Krzywoń 2/155
01-391 Warszawa
office@zbiam.pl
Biuro
Ul. Bagatela 10/19
00-585 Warszawa
Dział reklamy i marketingu
Andrzej Ulanowski
andrzej.ulanowski@zbiam.pl
Dystrybucja i prenumerata
office@zbiam.pl
Reklamacje
office@zbiam.pl
Prenumerata
realizowana przez Ruch S.A:
Zamówienia na prenumeratę w wersji
papierowej i na e-wydania można składać
bezpośrednio na stronie
www.prenumerata.ruch.com.pl
Ewentualne pytania prosimy kierować
na adres e-mail: prenumerata@ruch.com.pl
lub kontaktując się z Telefonicznym
Biurem Obsługi Klienta pod numerem:
801 800 803 lub 22 717 59 59
– czynne w godzinach 7.00–18.00.
Koszt połączenia wg taryfy operatora.
Copyright by ZBiAM 2021
All Rights Reserved.
Wszelkie prawa zastrzeżone
Przedruk, kopiowanie oraz powielanie na inne
rodzaje mediów bez pisemnej zgody Wydawcy
jest zabronione. Materiałów niezamówionych,
nie zwracamy. Redakcja zastrzega sobie prawo
dokonywania skrótów w tekstach, zmian tytułów
i doboru ilustracji w materiałach niezamówionych.
Opinie zawarte w artykułach są wyłącznie
opiniami sygnowanych autorów. Redakcja nie ponosi
odpowiedzialności za treść zamieszczonych
ogłoszeń i reklam. Więcej informacji znajdziesz
na naszej nowej stronie:
www.zbiam.pl
spis treści
BITWY I KAMPANIE
Michał i Jacek Fiszer, Jerzy Gruszczyński
Operacja „Seelöwe”. Niemiecka inwazja na Wielką Brytanię 4
MONOGRAFIA LOTNICZA
Marek J. Murawski
Junkers Ju 88A w Bitwie o Anglię 1940 r. 20
BITWY I KAMPANIE
Władimir Bieszanow
Pierwsza rżewsko-wiaziemska operacja zaczepna:
8 stycznia – 20 kwietnia 1942 r. (1) 36
MONOGRAFIA PANCERNA
Michał i Jacek Fiszer, Jerzy Gruszczyński
M46 i M47: pierwsze czołgi Patton (1) 52
BITWY I KAMPANIE
Tomasz Szlagor
Operacja desantowa w Zatoce Salerno: wrzesień 1943 r. (1) 68
BROŃ PANCERNA
Jędrzej Korbal
Broń pancerna Wojska Polskiego: 1933-1937 82
www.facebook.com/wojskoitechnikahistoria 3

Michał i Jacek Fiszer, Jerzy Gruszczyński
4
Operacja „Seelöwe”
Niemiecka inwazja na Wielką Brytanię
Po upadku Francji w czerwcu 1940 r. Niemcy stanęli przed
pytaniem, co dalej? Liczyli na to, że po wyeliminowaniu silnej
na lądzie Francji, Wielka Brytania dojdzie do wniosku, że stawianie
dalszego oporu mija się z celem i podejmie rozmowy
pokojowe. Tak się jednak nie stało. Należało zatem podjąć działania
zmierzające do zajęcia Wysp Brytyjskich, by uniknąć strategicznych
bombardowań lotniczych. Powszechnie uważa się,
że Wielką Brytanię ocaliła wielka bitwa powietrzna z lata-jesieni
1940 r. W istocie jednak, na niemiecką decyzję o odstąpieniu
od desantu na Wyspy Brytyjskie złożyło się wiele czynników.
Najwięcej Hitlerowi do myślenia dało zajęcie przez ZSRR Besarabii
i Północnej Bukowiny na pograniczu rumuńsko-radzieckim,
przez co Rosjanie stworzyli bezpośrednie zagrożenie
dla pól naftowych w Rumunii.
Kiedy niemieckie wojska ruszyły na Polskę
1 września 1939 r., Adolf Hitler nie
spodziewał się zdecydowanej reakcji
mocarstw zachodnich. Podpisanie wzajemnych
gwarancji militarnych polsko-brytyjskich
6 kwietnia 1939 r. zaniepokoiło Hitlera,
ale nie zmieniło jego planów. Niemniej jednak
dążył do podpisania paku o nieagresji
z ZSRR oraz podzielenia wpływów w Europie
Wschodniej. Obsesją Hitlera było bowiem
uniknięcie wojny z mocarstwami na dwa
fronty, na wschodzie i zachodzie.
Jednak w ostatniej chwili Hitler się zawahał.
Mimo podpisania 23 sierpnia 1939 r.
Paktu o Nieagresji z ZSRR, znanego jako
Pakt Ribbentrop-Mołotow, zaplanowany
na 26 sierpnia 1939 r. atak na Polskę został
przesunięty o pięć dni, na 1 września. Uważa
się, że było to spowodowane odmową Benito
Mussoliniego przystąpienia Włoch do wojny
po stronie Niemiec w 1939 r., ponieważ
ten odpowiedział, że Włochy nie są jeszcze
gotowe. Hitler musiał się więc liczyć z tym,
że w razie konfrontacji z Wielką Brytanią
i Francją, Niemcy zostaną pozostawione
same sobie. Co gorsza, istniały także obawy,
że podobnie jak w I wojnie światowej Włochy
zmienią stronę, jako że dyplomacja brytyjska
czyniła starania, by Włochy na stronę aliantów
przeciągnąć.
Francja i Wielka Brytania wypowiedziały
wojnę III Rzeszy 3 września 1939 r., w wyniku
agresji Niemiec na Polskę w dniu 1 września
i odrzucenia przez rząd niemiecki przedstawionego
mu ultimatum brytyjskiego i francuskiego
z żądaniem natychmiastowego
wycofania Wehrmachtu z terytorium Polski
i Wolnego Miasta Gdańska. Wykonując
Ewakuowane z Francji jednostki straciły niemal całe swoje wyposażenie ciężkie, ale brytyjski przemysł
braki te szybko uzupełniał kolejnymi dostawami uzbrojenia i sprzętu wojskowego.

BITWY I KAMPANIE
na ZSRR. O operacji „Seelöwe” tego dnia
w ogóle nie dyskutowano.
31 lipca wobec oporów OKM, dowództwo
wojsk lądowych skierowało swoją uwagę
w stronę działań pośrednich w basenie Morza
Śródziemnego, a Erich Raeder nie tylko
podtrzymał swoją propozycję przełożenia
operacji „Seelöwe” na maj 1941 r., ale wręcz
zaproponował by w pierwszej fali przerzucić
tylko dziesięć pułkowych grup bojowych,
nie zrezygnował z inwazji na Wielką Brytanię
30 czy 31 lipca, skoro następnego dnia podpisał
dyrektywę o podjęciu pełnoskalowych
działań lotniczych ukierunkowanych na wywalczenie
powietrznej przewagi stanowiącej
warunek przeprowadzenia operacji „Seelöwe”,
którą w ramach tej dyrektywy (z 1 sierpnia)
Luftwaffe miała zabezpieczyć.
Zgodnie z wolą Hitlera 7 sierpnia ponownie
doszło do spotkania szefów sztabów OKH
Barki zgromadzone we francuskich portach miały posłużyć do transportu niemieckich wojsk, było
ich ponad 2300. W wyniku alianckich bombardowań udało się zniszczyć niecałe 10% z nich. Nie robiło
to żadnej różnicy, bowiem i tak brakowało dla nich holowników, których było tylko nieco ponad
400, nie były one w stanie zabrać jednocześnie nawet połowy tych barek, holując po dwie.
14
razem 30 tys. żołnierzy. Tymczasem rozpoczęła
się dyskusja, czy podjąć działania
przeciwko ZSRR przed pokonaniem Wielkiej
Brytanii, czy nie. Reprezentujący OKW
gen. mjr Walter Warlimont, w imieniu Hitlera
oświadczył, że planowanie ataku na ZSRR
musi zostać podjęte.
Powszechnie uważa się, że w tym momencie
Hitler podjął decyzję o rezygnacji z operacji
„Seelöwe” na rzecz późniejszej operacji
„Barbarossa” przeciwko ZSRR. Nie jest to jednak
prawda. Hitler wahał się, żadnej konkretnej
decyzji nie podjął. Przygotowania do inwazji
na Wielką Brytanię we wrześniu 1940 r.
nadal były kontynuowane, a dzień 15 września
miał być dniem, kiedy Luftwaffe ostatecznie
wywalczy powietrzną przewagę nad
południową Anglią. Mało tego, Hitler nadal
nie odwołał operacji „Tannenbaum” (ataku
na Szwajcarię), a ponadto prowadzono też
rozważania dotyczące planów zajęcia Islandii
(operacja „Ikarus”) i planów zajęcia Irlandii
(operacja „Grün”)! Doprawdy, pod względem
strategicznym Niemcy nie za bardzo wiedziały,
dokąd zmierzają…
Operacja „Seelöwe” miała być jak najbardziej
kontynuowana i w tym celu 1 sierpnia
1940 r. Hitler podpisał kolejną Dyrektywę
Führera nr 17, nakazującą podjęcie intensywnych
działań lotniczych przeciwko Wielkiej
Brytanii w ramach operacji „Adlerangriff”,
ukierunkowanej na wywalczenie powietrznej
przewagi nad południową Anglią. W dyrektywie
tej napisano, że po wywalczeniu powietrznej
przewagi i po atakach na brytyjskie
porty, Luftwaffe ma być w pełnej gotowości
do wsparcia operacji „Seelöwe”. A zatem, Hitler
Jeden z niemieckich Tauchpanzer, czyli czołg PzKpfw IV Ausf. D dostosowany do brodzenia po dnie.
Sam pomysł zjechania z barki do wody o głębokości ok. 10 m i dotarcia po dnie do odległego o 200 m
brzegu był niezwykle śmiały, mówiąc delikatnie.
i OKM, gdzie usiłowano wypracować wspólne
stanowisko w sprawie planowanego desantu.
Po długich deliberacjach 10 sierpnia
OKH zgodziło się na zredukowanie sił inwazyjnych
do 25 dywizji, w tym pierwszej fali do
9 dywizji. Co gorsza, transport pierwszej fali
desantu miał zająć aż 10-11 dni, niemiecka
marynarka bowiem nie była w stanie zorganizować
większej ilości morskich środków
transportowych.
Dalsze przygotowania
W drugiej połowie sierpnia oba rodzaje sił
zbrojnych nadal planowały własne operacje,
które się wzajemnie nie pokrywały. Ostatecznie
Hitler nakazał 26 sierpnia, by OKH
dopasowało się do możliwości transportowych
OKM, a zatem dokonano wspomnianej
wcześniej redukcji sił i zawężono pas lądowania.
Zrezygnowano z rejonu lądowania Strefa
A w rejonie Dover i Strefa F bliżej Porthsmouth.
Problemem było teraz to, że jedynym
portem w strefie lądowania był Folkestone,
ale był to niewielki port, który mógł przyjmować
tylko mniejsze statki, o słabych mocach
przeładunkowych. Aby móc skutecznie
wysadzić drugą falę desantu, w skład której
wchodziły dywizje pancerne i zmotoryzowane
z dużą ilością czołgów, transporterów
opancerzonych, samochodów pancernych
oraz ciężarówek i innych pojazdów, potrzebne
były znacznie większe porty. Wojska
Lądowe założyły zatem, że jak najszybciej
muszą zdobyć Dover i położony nieco dalej
na wschód Ramsgate.
Jednocześnie Wojska Lądowe miały świadomość,
że transportowanie pierwszej fali
desantu przez 10 czy 11 dni spowoduje,
że cały element zaskoczenia zostanie utracony,
a brytyjskie wojska ściągną w rejon
lądowania niemal w całości, tworząc obronę
nie do przebycia. W tej sytuacji wyparował
cały optymizm OKH co do operacji „Seelöwe”,
armia coraz mniej wierzyła w powodzenie
inwazji na Wielką Brytanię, coraz bardziej podzielając
pesymizm Marynarki Wojennej.
Ale OKM rzucało kolejne kłody pod nogi.
Pod koniec sierpnia dowództwo Kriegsmarine
oświadczyło, że potrzebuje dziesięciu dni
od decyzji do uruchomienia operacji, z czego
tydzień miał być poświęcony na stawianie
osłonowych pól minowych. Z tego względu
3 września przesunięto termin S-Tag
z 15 września na 21 września.
Jak Niemcy chcieli przeprowadzić operację
bez jednostek desantowych to trudno
powiedzieć. Pierwsze jednostki desantowe,
20-tonowe barki znane jako Pionierlandungsboot
39 (PLB 39) powstały nie z inicjatywy Marynarki
Wojennej lecz wojsk saperskich Wojsk
Lądowych. W dodatku do końca 1940 r. zbudowano
jedynie cztery barki PLB 39 zdolne
do transportu 100 żołnierzy lub 20 t ładunku.
W 1941 r. zbudowano już 55 tych jednostek,
ale we wrześniu 1940 r. nie można było na nie

Junkers Ju 88A
w Bitwie o Anglię 1940 r.
4
Marek J. Murawski
20
Okres około trzech tygodni
między zawarciem rozejmu
z Francją, a rozpoczęciem
na szerszą skalę operacji
powietrznych przeciwko
Wielkiej Brytanii Luftwaffe
wykorzystała na przezbrojenie
kolejnych jednostek w samoloty
bombowe Ju 88 A.
Latem 1940 r. już 12 dywizjonów
posiadało na swoim
wyposażeniu bombowce
tego typu.
Historycy brytyjscy za początek Bitwy
o Anglię uznają 10 lipca 1940 r. Wówczas
to pierwszy sukces odniosły 63 samoloty
Ju 88 A należące do KG 51, KG 54 i III./
LG 1, które bez strat własnych zbombardowały
fabrykę amunicji w Falmouth oraz stację
kolejową i elektrownię w Swansea. W czwartek,
11 lipca, Luftwaffe straciła dwa pierwsze
Ju 88 w Bitwie o Anglię, były to maszyny należące
do I./KG 51 i II./LG 1. Następnego dnia,
około 18:20 sekcja Hurricane należących
do 145 dywizjonu RAF przechwyciła nad
Kanałem kilka Ju 88 z 3./KG 51 eskortowane
przez niszczyciele Bf 110. P/O Robert Duncan
Yule, Nowozelandczyk ze 145 dywizjonu RAF,
celnie ostrzelał jeden z bombowców, który
rozbił się przy lądowaniu w Villaroche grzebiąc
w swoich szczątkach załogę.
W sobotę, 13 lipca, po ataku na konwój
przybrzeżny 6./KG 51 straciła jednego Ju 88,
który po długim pościgu zestrzelony został
przez Hurricane z 43 dywizjonu RAF. Dwa dni
później, 15 lipca, trzy Ju 88 należące do II./LG 1
zrzuciły 12 bomb 500 kg na zakłady Westland
Aircraft Co. w Yeovil trafiając budynki i pas
startowy. W drodze powrotnej nad Kanałem
zestrzelony został Ju 88 A-1 z 4./LG 1.
18 lipca podczas próby zbombardowania
konwoju na południowy wschód od Swanage
grupa Ju 88 należących do KG 54 zaatakowana
została przez Spitfire z 609 dywizjonu. F/O
A.R. Edge zestrzelił Ju 88 A-1 z I./KG 54. Ogień
niemieckich strzelców pokładowych odpędził
pozostałych napastników, dwa Spitfire zostały
zestrzelone. Tego samego dnia w nalocie
na Cardiff brał udział Uffz. Walter Malzahn,
obserwator w załodze bombowca L1+LP z 6./
LG 1, który pilotował Fw. Felix Siegmund:
Nie wiem, czy było osiem czy więcej myśliwców.
Była ich cała chmara, początkowo stanowiły
tylko punkty nad horyzontem. Fw. Siegmund
podjął próbę poderwania maszyny w gęste
chmury znajdujące się nad nami. Podczas tego
manewru przeciągnął maszynę i spadliśmy
w dół kręcąc zwitki korkociągu. Niewiele metrów
nad powierzchnią wody Ju 88 poderwał
Przód kadłuba samolotu Ju 88 A należącego do KG 77.
się w górę, nie było do końca jasne, czy samolot
wyszedł z nurkowania sam, czy też wyciągnął
go Siegmund. Siegmund z półuśmiechem spojrzał
na mnie i powiedział: „A cóż to było?” W każdym
bądź razie myśliwce straciły nas z oczu
i mogliśmy cali i zdrowi na duszy i ciele wylądować
u „Dziewicy Orleańskiej”. 1
20 lipca w godzinach porannych patrolująca
sekcja Hurricane z 56 dywizjonu
zestrzeliła w pobliżu St. Osyth pojedynczego
Ju 88, F6+BM należącego do 4.(F)/122.
W nocy z 22 na 23 lipca bombowce Luftwaffe
przeprowadziły operację minowania portów
brytyjskich. Jedną z czwórek Ju 88 należących
do 7./KG 30, które bazowały na lotnisku
Zwischenahn, prowadził dowódca eskadry,
Hptm. Hans-Joachim „Hajo” Herrmann. Zadaniem
eskadry było zaminowanie wejścia
do portu w Plymouth. Jednostka doleciała
w rejon celu na wysokości 3300 m, a następnie
po zmniejszeniu prędkości do 270 km/h

Władimir Bieszanow
36
Pierwsza
rżewsko-wiaziemska operacja zaczepna:
8 stycznia-20 kwietnia 1942 r.
Po bitwie o Moskwę sowieckie kierownictwo wojskowo-polityczne
zamierzało umocnić inicjatywę strategiczną, zdobytą przez
Armię Czerwoną w grudniowych bojach i rozwinąć osiągnięte
powodzenie. Plan działań wojennych na zimę 1942 r. rozpatrywano
na posiedzeniu Biura Politycznego Komitetu Centralnego
WKP(b) i Kwatery Głównej Najwyższego Naczelnego Dowództwa
5 stycznia. Szef Sztabu Generalnego, marszałek Boris
Szaposznikow, poinformował o sytuacji na froncie i przedstawił
projekt planu powszechnego natarcia. Przed sowieckimi siłami
zbrojnymi postawiono zadania o charakterze rozstrzygającym:
zlikwidować zagrożenie Leningradu, Moskwy i Kaukazu, stworzyć
warunki do zakończenia wojny w 1942 r.
Najwyższy Naczelny Dowódca, Iosif Wissarionowicz
Stalin, występując na posiedzeniu
oświadczył: Niemcy znajdują
się w szoku po klęsce pod Moskwą i nie są dobrze
przygotowani do zimy. Mamy obecnie
najbardziej dogodny moment do przejścia
do powszechnego natarcia. Wróg liczy na zatrzymanie
naszego natarcia do wiosny, żeby
wiosną, po zebraniu sił, znów przejść do aktywnych
działań. Chce zyskać na czasie i mieć
chwilę odpoczynku. Nasze zadanie polega
na tym, żeby Niemcom nie dać tego odpoczynku,
należy gnać ich na zachód bez zatrzymania,
zmusić do zużycia rezerw jeszcze przed
wiosną, kiedy to my otrzymamy nowe, potężne
wsparcie, Niemcy zaś będą go pozbawieni, pozwoli
nam to odnieść ostateczne zwycięstwo
nad hitlerowskimi wojskami w 1942 r.
Przed frontami postawiono zadanie okrążyć
i zniszczyć siły główne trzech grup niemieckich
armii i do wiosny przemieścić się
na głębokość 300-400 km. Celem ofensywy
– potwierdza szef Sztabu Generalnego Armii
Czerwonej, marszałek Aleksander M. Wasilewski
– miała być likwidacja sił głównych
Grupy Armii „Północ” przez wojska frontów Leningradzkiego,
Wołchowskiego oraz prawego
skrzydła Frontu Północno-Zachodniego, a także
przerwanie blokady Leningradu; fronty Kaliniński
oraz Zachodni, przy udziale armii frontów
Północno-Zachodniego i Briańskiego miały
okrążyć i zniszczyć siły główne Grupy Armii
„Środek”; frontom Południowemu i Południowo-Zachodniemu
powierzono zadanie uderzenia
na Grupę Armii „Południe”, odzyskując
Dowódca 2. Gwardyjskiego Korpusu Kawalerii, generał-major Issa Plijew ze swoimi oficerami.
1

Michał i Jacek Fiszer, Jerzy Gruszczyński
M46 i M47:
pierwsze czołgi Patton
1
Po II wojnie światowej amerykańskie
czołgi rozwijały się
bardzo powoli, konstruktorzy
i producenci mieli do pokonania
wiele trudności. Niektórzy
w ogóle kwestionowali potrzebę
posiadania czołgów.
Później uległo to zmianie,
kiedy okazało się, że pojazdy
pancerne to najskuteczniejszy
środek walki na lądzie na atomowym
polu walki. Dlatego
właśnie nowy czołg rodził się
w bólach, a jego możliwości
bojowe początkowo nie
spełniały oczekiwań dowódców
pancernych. To się jednak
miało stopniowo zmienić,
a wóz M47 był jaskółką zwiastującą
pozytywne zmiany.
wobec dwóch pozostałych. Dlatego nowe
uzbrojenie dla Wojsk Lądowych powstawało
po woli, ponieważ dostępnych środków
nie było zbyt wiele.
2 stycznia 1945 r. Army Ground Forces Equipment
Review Board (komisja przeglądu wyposażenia
komponentu lądowego Wojsk Lądowych,
istniała od końca 1944 r. do grudnia
1945 r., kierował nią gen. mjr Gilbert R. Cook)
zebrała się w Waszyngtonie, by przedyskutować
kwestię czołgów dla US Army na okres
powojenny. Właśnie ta komisja zarysowała
wymagania dla trzech nowych typów czołgów
bojowych: lekkiego o masie do 25 t, średniego
o masie do 45 t i ciężkiego o masie do 75 t.
Czołg średni, 45-tonowy, miał mieć pancerz
czołowy o grubości 203 mm, boczny
o grubości 76 mm i miał być uzbrojony
w działo kal. 76 mm lub większego o zdolności
przebicia pancerza walcowanego
o grubości do 203 mm pod kątem 30 o z odległości
co najmniej 1000 jardów (ok. 900 m).
Zakładano zastosowanie stabilizatora armaty
w płaszczyźnie pionowej, ale także w poziomie
(na kierunek) oraz dalmierza optycznego
w układzie celowniczym. Rozważano też zastosowanie
dalmierza radiolokacyjnego, który
miał w dodatku mieć typowe urządzenie
identyfikacji „swój-obcy”. W zakresie napędu
miał to być silnik wielopaliwowy (a zatem
wysokoprężny). Nakazano też rozważenie
52
Powojenne lata były dla US Army trudne.
Pojawienie się broni jądrowej wywołało
duże przewartościowania w poglądach
na prowadzenie wojny. Główny nacisk położono
na rozwój strategicznych, jądrowych
środków uderzeniowych, opracowywanych
w ramach programów Sił Powietrznych
(z tego powodu we wrześniu 1947 r. wydzielono
je ze składu Wojsk Lądowych w samodzielny
rodzaj sił zbrojnych w ramach ustawy
o obronie narodowej) oraz programów Marynarki
Wojennej. Dla US Army nie przewidywano
żadnych działań strategicznych, a zatem
główny jak dotąd rodzaj sił zbrojnych stał
się niespodziewanie ubogim kopciuszkiem
Jeden z sześciu prototypów T40, z którego wywodzi się M46 Patton. Miała to być maszyna przejściowa
przed opracowaniem docelowego czołgu średniego.
zastosowania turbiny gazowej do napędu
wozu. Plany jak widać, były dość ambitne, ale
w styczniu 1945 r. nikt się jeszcze nie spodziewał,
że wojska lądowe mogą przestać być
„królową” rodzajów sił zbrojnych.
Dlatego jesienią 1945 r. wszystko uległo
zmianie. Została powołana nowa komisja

Tomasz Szlagor
1
Operacja desantowa
w Zatoce Salerno: wrzesień 1943 r.
68
Inwazja Włoch rozpoczęła się
w lipcu 1943 r. lądowaniem
aliantów na Sycylii (operacja
„Husky”). Następnym krokiem
była operacja desantowa
w Zatoce Salerno, która
zapewniła solidny przyczółek
we Włoszech kontynentalnych.
Kwestią sporną pozostał fakt,
do czego właściwie ten przyczółek
miał im być potrzebny.
Chociaż po zwycięstwie aliantów w Afryce
Północnej kierunek ofensywy z Tunezji
przez Sycylię na Półwysep Apeniński
wydawał się logiczną kontynuacją,
w rzeczywistości bynajmniej takim nie był.
Amerykanie stali na stanowisku, że najkrótsza
droga do pokonania III Rzeszy wiedzie
przez Europę zachodnią. Świadomi rosnącej
skali zaangażowania własnych wojsk na Pacyfiku,
inwazję przez kanał La Manche chcieli
mieć jak najszybciej za sobą. Brytyjczycy,
wręcz przeciwnie. Churchill liczył, że zanim
nastąpi desant we Francji, Niemcy wykrwawią
się na froncie wschodnim, naloty strategiczne
zniszczą ich potencjał przemysłowy,
a on zdąży odzyskać wpływy na Bałkanach
i w Grecji, zanim wkroczą tam Rosjanie. Przede
wszystkim jednak obawiał się, że frontalny
szturm na Wał Atlantycki spowoduje straty,
na które Brytyjczyków nie było już stać. Odwlekał
więc ten moment, mając nadzieję,
że w ogóle nie nastąpi. Najlepszym sposobem
na to było wikłanie sojusznika w operacje
na południu Europy.
Ostatecznie nawet Amerykanie musieli
przyznać, że – głównie z powodu braków
logistycznych – otworzenie tzw. drugiego
frontu w Europie zachodniej przed końcem
1943 r. ma nikłe szanse powodzenia
i że potrzebny jest jakiś „temat zastępczy”.
Faktycznym powodem inwazji na Sycylię
latem tamtego roku była chęć zaangażowania
angloamerykańskich wojsk w Europie
w operację na tyle dużą, by Rosjanie nie mieli
poczucia, że walczą z Hitlerem sami 1 . Decyzja
o lądowaniu na Sycylii nie rozwiała jednak
rozterek aliantów zachodnich odnośnie tego,
co robić dalej. Podczas konferencji „Trident”
w Waszyngtonie w maju 1943 r. Amerykanie
postawili sprawę jasno – operacja „Overlord”
musi ruszyć najpóźniej w maju następnego
roku. Pozostawało pytanie, co do tego czasu
mają robić wojska lądowe, by z jednej strony
nie stać bezczynnie z bronią u nogi, a z drugiej
nie trwonić sił, które wkrótce miały być
potrzebne do otworzenia drugiego frontu.
Amerykanie obstawali, by jesienią 1943 r.,
już po oczekiwanym zajęciu Sycylii, zdobyć
Sardynię i Korsykę, widząc w nich przyczółki
do przyszłej inwazji na Francję południową.
Ponadto taka operacja wymagała zaangażowania
jedynie niewielkich środków i mogła
zostać zakończona w miarę szybko. Ta zaleta
okazała się jednak, w oczach wielu, najpoważniejszą
wadą – operacja na tak małą
skalę nie realizowała żadnych celów nadrzędnych:
nie odciągała niemieckich wojsk
z frontu wschodniego ani nie satysfakcjonowała
opinii publicznej, złaknionej wieści
o wielkich zwycięstwach.
Jednocześnie Churchill i jego stratedzy
forsowali plany zgodne z brytyjską racją
stanu. Urabiali sojuszników, by zdobyć południowy
kraniec Półwyspu Apenińskiego
– ale nie po to, by stamtąd ruszyć na Rzym
i dalej na północ, a jedynie zdobyć bazy
wypadowe do inwazji na Bałkany. Argumentowali,
że taka operacja odbierze przeciwnikowi
dostęp do znajdujących się tam
źródeł surowców naturalnych (m.in. ropy
naftowej, chromu i miedzi), zagrozi trasom
zaopatrzeniowym na front wschodni, zachęci
lokalnych sojuszników Hitlera (Bułgarię,
Rumunię, Chorwację czy Węgry) do opuszczenia
sojuszu z nim, wzmocni partyzantkę
w Grecji i być może przeciągnie Turcję
na stronę Wielkiej Koalicji.
Dla Amerykanów plan ofensywy lądowej
w głąb Bałkanów brzmiał jednak, jak wyprawa

Jędrzej Korbal
Broń pancerna
Wojska Polskiego: 1933-1937
82
Podporządkowana określonym regulacjom służba pokojowa
polskiej broni pancernej to kolejne z zagadnień warte omówienia
w ramach ogólnej dyskusji na temat przygotowania WP do mającej
nadejść wojny. Mniej widowiskowy i powtarzalny tryb pokojowej
pracy poszczególnych batalionów pancernych pozostaje
w tle takich zagadnień jak projektowanie prototypów sprzętu
bojowego czy przebieg corocznych ćwiczeń doświadczalnych.
Pomimo nie tak spektakularnego charakteru wybrane elementy
funkcjonowania broni pancernej dostarczają szeregu istotnych
informacji dotyczących stanu tej broni w określonych latach.
Broń pancerna Wojska Polskiego w latach
20. XX wieku przechodziła kilka reorganizacji
i zmian dokonywanych w wybranych
jednostkach. Wyraźny wpływ na strukturę
istniejących w tym czasie oddziałów
miały zakupy oraz własna produkcja czołgów
Renault FT, stanowiących w tym czasie podstawę
pancernego potencjału Rzeczpospolitej.
23 września 1930 r. rozkazem ministra
Spraw Wojskowych Szefostwo Broni Pancernej
przeformowano w Dowództwo Broni
Pancernych (DowBrPanc.), które stanowiło
organ odpowiedzialny za kierowanie i szkolenie
całością oddziałów pancernych WP.
Wchodzącym w skład tej instytucji komórkom
fachowym postawiono m.in. zadanie
prowadzenia studiów z zakresu rozwoju
techniki i taktyki wojsk pancernych oraz
przygotowywania nowych instrukcji, regulaminów
i wytycznych. Samo DowBrPanc. było
najwyżej usadowionym w ówczesnej hierarchii
organem właściwym w kwestii ściśle
broni pancernej ale również jednostek zmotoryzowanych,
stąd jego rola poza decyzjami
ministra Spraw Wojskowych i szefa Sztabu
Głównego miała charakter decydujący.
Po kolejnej i nietrwałej zmianie przeprowadzonej
na początku lat 30. następna roszada
nastąpiła w 1933 r. W miejsce istniejących
wcześniej trzech pułków pancernych
(Poznań, Żurawica i Modlin) sformowano
bataliony czołgów i samochodów pancernych,
a ogólną liczbę jednostek zwiększono
do sześciu (Poznań, Żurawica, Warszawa,
Brześć nad Bugiem, Kraków i Lwów). Wydzielone
oddziały stacjonowały również w Wilnie
i Bydgoszczy, a w Modlinie funkcjonowało
Centrum Wyszkolenia Czołgów i Samochodów
Pancernych.
Powodem wdrażanych od początku dekady
zmian był napływ znacznych, jak na krajowe
możliwości, ilości nowego sprzętu
– szybkobieżnych czołgów TK, które stanowiły
uzupełnienie dominujących dotychczas wozów
wolnobieżnych oraz nielicznych czołgów
lekkich. Dlatego też 25 lutego 1935 r. dotychczasowe
bataliony czołgów i samochodów
Do początku lat 30. czołgi Renault FT stanowiły podstawę pancernego potencjału Rzeczpospolitej.
Z upływem lat stan techniczny tych maszyn ulegał jednak wyraźnemu pogorszeniu.

BROŃ PANCERNA
marki otrzymało komentarz „przestarzałe”.
Całość zasobu, wraz z rezerwą mob, miała
trafić na użytek bieżący. Jednoznacznie
przekreślano również podejmowane przez
DowBrPanc./BBTechBrPanc. próby modernizacji
tych pojazdów jako zbyt kosztowne.
Tytułem ciekawostki dodajmy o jakim zakresie
prac była mowa: zmiana ogumienia
z masywów na koła pneumatyczne, montaż
instalacji elektrycznej zamiast gasnącej
na wietrze karbidowej, poprawa systemu
chłodzenia. Wartość przeróbki dwóch Berlietów
odpowiadała cenie nabycia nowego
samochodu ciężarowego.
samochody półciężarowe SPA i Ursus,
podobnie jak francuskie Berliety utrzymywano
w zapasie od kilku lat. Choć według
książek sprzętowych ich przebieg był niewielki,
to nikt nie umiał udzielić odpowiedzi
na pytanie jaki był rzeczywisty, indywidualny
przebieg tych pojazdów. Przyczyna była
banalna – wozy nie posiadały liczników.
Znaną praktyką było też nie ujmowanie
w książkach pracy dystansów przebytych
w trakcie ćwiczeń, kiedy ciężarówki zwalniano
z zapasu mob. Stąd zalecenia komisji
względem klasyfikacji były takie same jak dla
Berlietów. Wykazany w raporcie stan wynoszący
269 maszyn uznano za odpowiadający
potrzebom wojennym, chyba że nadano
mu już wcześniej kategorię „C”.
traktowane jako materiał nowy przyczepki
warsztatowe Polsam, będące z resztą
do dziś bardzo słabo zbadanym fragmentem
historii wyposażenia polskiej broni pancernej,
uznano z góry za zbyt ciężkie (3200 kg)
i niepraktyczne w użyciu. Problemem okazał
się odnotowany przez oddziały brak odpowiednich
środków pociągowych, trudności
w załadunku na wagony kolejowe oraz
przemarszach (przegrzewające się panewki
kół i konieczność zatrzymywania dla schłodzenia).
O tym, że wojsko chętnie pozbyło
by się nowych przecież przyczepek Polsam
88
krajowego wyrobu świadczy m.in. ten fragment
protokołu z kontroli: Praca w przyczepce
w zimie czy też w nocy przy zamkniętych
bokach niemożliwa. Przede wszystkim brak
światła, następnie gazy wydzielające się z generatora
w ogóle wykluczają pobyt wewnątrz
przyczepki warsztatu. Ostatecznie zalecano
wyeliminowanie przyczepek Polsam względnie
zmianę klasy na „C”. W bardziej prawdopodobnym
pierwszym przypadku narzędzia,
uznawane za gatunkowo dobre miały posłużyć
do uzupełnienia warsztatów na podwoziach
samochodowych.
w przypadku natomiast samochodów
warsztatowych FWD, Nasch-Quad i Garford
zakładano, że po przeróbce i uzupełnieniu
urządzeń będą nadawać się do dalszej służby.
Szacowany koszt modernizacji każdego
z objętych kontrolą 32 pojazdów wynosił
11 tys. zł. Dodajmy, że np. samochody FWD
badane przez komisję nr 2 miały minimalną
liczbę przejechanych kilometrów, jednak ich
Sprzęt pancerny i motorowy 10. bpanc w trakcie uroczystości w Zgierzu. Załogi widocznych czołgów
TKS stanowią żołnierze drugiego rocznika - kompania czołgów rozpoznawczych.
Ciągniki C7P stanowiły pokojowe wyposażenie nie tylko 1. pan ale również 2. i 3. bpanc gdzie wykorzystywano
je w w ramach bieżącej pracy kompanii czołgów lekkich oraz do szkolenia kierowców. Fot. via Kinga Jakubowska
wyposażenie warsztatowe i narzędzia były
zdekompletowane. Należało m.in. naprawić
tokarki, kompresory, sprzęt spawalniczy oraz
zbutwiałe instalacje elektryczne. Ukompletowany
i odremontowany przez 3. bpanc
wóz FWD o numerze rejestracyjnym 2425
z 8. bpanc stanowić miał wzór dla przyszłych
prac nad resztą samochodów-warsztatów.
W jednostkach zmotoryzowanych/samochodowych
natomiast:
półciężarówki Ursus polecano przekwalifikować
z kategorii „B” na „C”.
klasa samochodów terenowych
marki Renault typu OX i MH2 (2. plot) jako
przestarzałych i słabych konstrukcyjne powinna
ulec obniżeniu do „B”. Materiał nie
nadający się do pracy w polu oraz na wojnie,
najmniej zużyte pojazdy powinny zostać
przeznaczone na użytek bieżący. Długą listę
mankamentów tych maszyn rozpoczynało:
Zużywanie i spalanie się sprzęgła na bocznych
drogach. Wykruszanie się kół zębatych
skrzynki przekładniowej. Częste niszczenie się
łożysk rolkowych…
jeszcze starsze cysterny marki Packard,
White czy Berliet, uznano w całości
za sprzęt typu „C” z dopiskiem, że nie dają
one jakiejkolwiek gwarancji sprawnego
funkcjonowania. Komentarz brzmiał: Sprzęt
nienadający się zupełnie, materiał przemęczony,
pochodzący z okresu wojny. Dokładnie ten
sam tryb obowiązywał w przypadku wozów
sanitarnych marek GMC oraz Ford (do wyeliminowania
z armii). Tym samym okazało się,
że stan cystern w jednostkach wojskowych
jest znikomy i należałoby pilnie wykonać
nowe na nowocześniejszych podwoziach.
Miarą problemu niech będzie informacja,
że zbiorniki wykonano w 1924 r. z cienkiej
blachy łączonej lutowaniem. W skutek normalnych
drgań powstających w trakcie jazdy
szwy rozluźniały się, a benzyna wyciekała.
Zastosowane korki do zbiorników były tak
słabej jakości, że nawet po jednokrotnym
użyciu ścierał się w nich gwint, co powodowało
kolejne nieszczelności lub po prostu
wylewanie się benzyny na drogę.