tsagaan nom hewleh

enkhmaa.han


2


ГАРЧИГ

ӨМНӨТГӨЛ 7

ӨМНӨХ ҮГ 8

ТОВЧИЛСОН ҮГ 9

НЭГДҮГЭЭР БҮЛЭГ. МОНГОЛ УЛС ДАХЬ 2019 ОНЫ ГЭМТ ХЭРГИЙН

НӨХЦӨЛ БАЙДАЛД ХИЙСЭН ДҮН ШИНЖИЛГЭЭ

1.1.Монгол Улс дахь 2019 оны гэмт хэргийн төлөв байдал, түвшин,

хөдөлгөөн, бүтэц 13

1.2.Эрүүгийн хэрэг шалгаж шийдвэрлэх ажиллагааны нөхцөл

байдалд хийсэн дүн шинжилгээ 36

1.3.Гэмт хэргийн статистикийг олон улсын жишигт нийцүүлэх

хэрэгцээ, шаардлага 51

1.4.Гэмт хэргийн хохирогч, хохирлын статистик, дүн шинжилгээ 92

ХОЁРДУГААР БҮЛЭГ. ГЭМТ ХЭРГЭЭС УРЬДЧИЛАН СЭРГИЙЛЭХ АРГА

ХЭМЖЭЭ, ДҮН ШИНЖИЛГЭЭ 139

ГУРАВДУГААР БҮЛЭГ. ТОДОРХОЙ ТӨРЛИЙН ГЭМТ ХЭРГИЙН

СТАТИСТИК, ДҮН ШИНЖИЛГЭЭ

3.1. ХҮНИЙ АМЬД ЯВАХ ЭРХИЙН ЭСРЭГ ГЭМТ ХЭРЭГ (ЭРҮҮГИЙН

ХУУЛИЙН 10 ДУГААР БҮЛЭГ) 142

3.1.1. Хүнийг алах гэмт хэрэг 150

3.2. ХҮНИЙ ЭРҮҮЛ МЭНДИЙН ХАЛДАШГҮЙ БАЙДЛЫН ЭСРЭГ

ГЭМТ ХЭРЭГ (ЭРҮҮГИЙН ХУУЛИЙН 11 ДҮГЭЭР БҮЛЭГ) 153

3.2.1. Хүний эрүүл мэндэд хүнд хохирол учруулах гэмт хэрэг 156

3.2.2. Хүний эрүүл мэндэд хөнгөн хохирол учруулах гэмт

хэрэг 158

3.3. ХҮНИЙ БЭЛГИЙН ЭРХ ЧӨЛӨӨ, ХАЛДАШГҮЙ БАЙДЛЫН

ЭСРЭГ ГЭМТ ХЭРЭГ (ЭРҮҮГИЙН ХУУЛИЙН 12 ДУГААР БҮЛЭГ) 160

3.3.1.Хүчиндэх гэмт хэрэг 164

3.4. ХҮНИЙ ХАЛДАШГҮЙ, ЧӨЛӨӨТЭЙ БАЙХ ЭРХИЙН ЭСРЭГ

ГЭМТ ХЭРЭГ (ЭРҮҮГИЙН ХУУЛИЙН 13 ДУГААР БҮЛЭГ) 166

3.5. ХҮНИЙ ХУВИЙН, УЛС ТӨРИЙН ЭРХ, ЭРХ ЧӨЛӨӨНИЙ ЭСРЭГ

ГЭМТ ХЭРЭГ (ЭРҮҮГИЙН ХУУЛИЙН 14 ДҮГЭЭР БҮЛЭГ) 170

3.6. ЭРҮҮЛ МЭНДИЙН ЭСРЭГ ГЭМТ ХЭРЭГ (ЭРҮҮГИЙН ХУУЛИЙН

15 ДУГААР БҮЛЭГ) 172

3.7. ХҮҮХДИЙН ЭСРЭГ ГЭМТ ХЭРЭГ (ЭРҮҮГИЙН ХУУЛИЙН 16

ДУГААР БҮЛЭГ) 175

3.8. ӨМЧЛӨХ ЭРХИЙН ЭСРЭГ ГЭМТ ХЭРЭГ (ЭРҮҮГИЙН ХУУЛИЙН

17 ДУГААР БҮЛЭГ) 178

3.8.1. Хулгайлах гэмт хэрэг 180

3.8.2. Залилах гэмт хэрэг 183


3.9. ЭДИЙН ЗАСГИЙН ГЭМТ ХЭРЭГ (ЭРҮҮГИЙН ХУУЛИЙН 18

ДУГААР БҮЛЭГ) 186

3.10. ҮНДЭСНИЙ АЮУЛГҮЙ БАЙДЛЫН ЭСРЭГ ГЭМТ ХЭРЭГ

(ЭРҮҮГИЙН ХУУЛИЙН 19 ДҮГЭЭР БҮЛЭГ) 190

3.11. ОЛОН НИЙТИЙН АЮУЛГҮЙ БАЙДАЛ, АШИГ СОНИРХЛЫН

ЭСРЭГ ГЭМТ ХЭРЭГ (ЭРҮҮГИЙН ХУУЛИЙН 20 ДУГААР БҮЛЭГ) 193

3.11.1. Мансууруулах эм, сэтгэцэд нөлөөт бодисыг хууль

бусаар ашиглах гэмт хэрэг 197

3.12. ХЭРЭГ ШАЛГАН ШИЙДВЭРЛЭХ АЖИЛЛАГААНЫ ЭСРЭГ

ГЭМТ ХЭРЭГ (ЭРҮҮГИЙН ХУУЛИЙН 21 ДҮГЭЭР БҮЛЭГ) 200

3.13. АВЛИГЫН ГЭМТ ХЭРЭГ (ЭРҮҮГИЙН ХУУЛИЙН 22 ДУГААР

БҮЛЭГ) 203

3.14. НИЙТИЙН АЛБАНЫ АШИГ СОНИРХЛЫН ЭСРЭГ ГЭМТ

ХЭРЭГ (ЭРҮҮГИЙН ХУУЛИЙН 23 ДУГААР БҮЛЭГ) 207

3.14.1. Хуурамч баримт бичиг үйлдэх, ашиглах гэмт хэрэг 209

3.15. ХҮРЭЭЛЭН БАЙГАА ОРЧНЫ ЭСРЭГ ГЭМТ ХЭРЭГ

(ЭРҮҮГИЙН ХУУЛИЙН 24 ДҮГЭЭР БҮЛЭГ) 211

3.15.1. Хууль бусаар ашигт малтмал хайх, ашиглах, олборлох

гэмт хэрэг 214

3.16. СОЁЛЫН ӨВИЙН ЭСРЭГ ГЭМТ ХЭРЭГ (ЭРҮҮГИЙН ХУУЛИЙН

25 ДУГААР БҮЛЭГ) 216

3.17. ЦАХИМ МЭДЭЭЛЛИЙН АЮУЛГҮЙ БАЙДЛЫН ЭСРЭГ ГЭМТ

ХЭРЭГ (ЭРҮҮГИЙН ХУУЛИЙН 26 ДУГААР БҮЛЭГ) 218

3.18. ХӨДӨЛГӨӨНИЙ АЮУЛГҮЙ БАЙДАЛ, ТЭЭВРИЙН

ХЭРЭГСЛИЙН АШИГЛАЛТЫН ЖУРМЫН ЭСРЭГ ГЭМТ ХЭРЭГ

(ЭРҮҮГИЙН ХУУЛИЙН ТУСГАЙ АНГИЙН 27 ДУГААР БҮЛЭГ) 222

3.18.1. Автотээврийн хэрэгслийн хөдөлгөөний аюулгүй

байдал, ашиглалтын журам зөрчих гэмт хэрэг 224

3.19. ЦЭРГИЙН АЛБАНЫ ЭСРЭГ ГЭМТ ХЭРЭГ (ЭРҮҮГИЙН

ХУУЛИЙН 28 ДУГААР БҮЛЭГ) 227

3.20. ХҮН ТӨРӨЛХТНИЙ АЮУЛГҮЙ БАЙДАЛ, ЭНХ ТАЙВНЫ ЭСРЭГ

ГЭМТ ХЭРЭГ (ЭРҮҮГИЙН ХУУЛИЙН 29 ДҮГЭЭР БҮЛЭГ) 230

ДӨРӨВДҮГЭЭР БҮЛЭГ. ГЭМТ ХЭРГИЙН БҮРЭЛДЭХҮҮНИЙ ЗАРИМ

ШИНЖ 233

ТАВДУГААР БҮЛЭГ. НУТАГ ДЭВСГЭР ДЭХ ГЭМТ ХЭРГИЙН

СТАТИСТИК, ДҮН ШИНЖИЛГЭЭ

5.1. Улаанбаатар хот 254

5.1.1. Баянгол дүүрэг 258

5.1.2. Баянзүрх дүүрэг 262

5.1.3. Сонгинохайрхан дүүрэг 266

5.1.4. Сүхбаатар дүүрэг 269

5.1.5. Хан-Уул дүүрэг 273


5.1.6. Чингэлтэй дүүрэг 277

5.1.7. Багануур дүүрэг 280

5.1.8. Багахангай 284

5.1.9. Налайх дүүрэг 285

5.2. Орон нутаг 289

5.2.1. Архангай аймаг 294

5.2.2. Баян-өлгий аймаг 298

5.2.3. Баянхонгор аймаг 302

5.2.4. Булган аймаг 306

5.2.5. Говь-Алтай аймаг 310

5.2.6. Говьсүмбэр аймаг 314

5.2.7. Дархан-Уул аймаг 318

5.2.8. Дорноговь аймаг 322

5.2.9. Дорнод аймаг 326

5.2.10. Дундговь аймаг 330

5.2.11. Завхан аймаг 334

5.2.12. Орхон аймаг 338

5.2.13. Өвөрхангай аймаг 342

5.2.14. Өмнөговь аймаг 346

5.2.15. Сүхбаатар аймаг 350

5.2.16. Сэлэнгэ аймаг 354

5.2.17. Төв аймаг 358

5.2.18. Увс аймаг 362

5.2.19. Ховд аймаг 366

5.2.20. Хөвсгөл аймаг 370

5.2.21. Хэнтий аймаг 374

5.3. Бусад 378

5.3.1. Иргэний агаарын тээвэр 378

5.3.2. Төмөр замын тээвэр 379

5.3.3. Хилийн чанадад 381

5.3.4. Тээврийн прокурорын газар 383

5.3.5. Нийслэлийн прокурорын газар 385

5.3.6. Авлигатай тэмцэх газар 387

ЗУРГАДУГААР БҮЛЭГ. МОНГОЛ УЛС ДАХЬ 2019 ОНЫ ЗӨРЧЛИЙН

НӨХЦӨЛ БАЙДАЛД ХИЙСЭН ДҮН ШИНЖИЛГЭЭ 395

НЭГДСЭН ДҮГНЭЛТ, ЗӨВЛӨМЖ 418

ЭХ СУРВАЛЖ 425


ХАВСРАЛТ 429

1. Эрүүгийн хэрэг шалгаж шийдвэрлэх ажиллагааны 2019 оны

статистик, /2015 оны Эрүүгийн хуулиар/ 430

2. Эрүүгийн хэрэг шалгаж шийдвэрлэх ажиллагааны 2019 оны

статистик, /нутаг дэвсгэрээр/ 434

3. Гэмт хэргийн улмаас учирсан хохирол 2019 он, /2015 оны Эрүүгийн

хуулиар/ 435

4. Гэмт хэргийн улмаас учирсан хохирол 2019 он, / нутаг дэвсгэрээр / 439

5. Авлигатай тэмцэх газрын эрүүгийн хэргийн шийдвэрлэлтийн

статистик, 2019 он 440

6. Шүүхийн шинжилгээний байгууллагын статистик, 2019 он 442

7. Зөрчил шалган шийдвэрлэх ажиллагааны 2019 оны статистик,

/нутаг дэвсгэрээр/ 443


ӨМНӨТГӨЛ

Монгол Улсад гэмт хэргээс урьдчилан сэргийлэх ажлыг Зохицуулах

зөвлөлөөс санаачлан 2016 оноос эхлэн “Монгол Улс дахь гэмт хэргийн цагаан

ном” товхимлыг Монголын криминологичдын холбоотой хамтран эрхлэн гаргаж,

олон нийтийн хүртээл болгосон билээ.

Гэмт хэрэг, зөрчлийн тухай мэдээллийг судалсны үндсэн дээр гэмт хэрэг,

зөрчил үйлдэгдэхэд нөлөөлж буй шалтгаан нөхцлийг тогтоож, түүнийг арилгахад

чиглэсэн нийгэм, эдийн засаг, эрх зүйн болон зохион байгуулалтын бусад арга хэмжээг

тодорхойлоход энэхүү судалгааны үр нөлөө оршиж байгаа юм.

Энэ удаа тус Ажлын албаны захиалгаар Дотоод хэргийн их сургууль “Монгол Улс дахь

гэмт хэргийн цагаан ном-2019” товхимлыг боловсруулан Та бүхний хүртээл болгож байна.

Энэхүү товхимлыг урьд жилүүдэд хууль сахиулах, шүүх эрх мэдлийн болон статистикийн

байгууллагуудын эрхлэн гаргадаг гэмт хэрэг, зөрчлийн тоо баримт, судалгааг нэгтгэн

боловсруулж, үнэлэлт дүгнэлт өгч ирсэн бол энэ жил криминологийн шинжлэх ухааны онол,

арга зүй, аргачлалд тулгуурлан статистик тоон үзүүлэлтээс гадна түүнд үндэслэн дүн

шинжилгээ хийснийг тодотгон дурдах нь зүйтэй.

Мөн гэмт хэргийн төлөв байдал, дүр төрхийг тодорхойлохыг эрмэлзэж, зөрчлийн

статистикийн үзүүлэлтэд тусгайлан дүн шинжилгээ хийж, шинжлэх ухааны үндэслэлтэй гэмт

явдалтай тэмцэх агуулга бүхий дүгнэлт, санал, зөвлөмж өгсөн байна.

Энэхүү Цагаан номыг боловсруулахад хамтран ажилласан Дотоод хэргийн их сургууль,

Шүүхийн ерөнхий зөвлөл, Улсын ерөнхий прокурорын газар, Үндэсний статистикийн хороо,

Авлигатай тэмцэх газар, Цагдаагийн ерөнхий газар, Шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх ерөнхий

газар, Шүүхийн шинжилгээний үндэсний хүрээлэн зэрэг байгууллагууд, тэдгээрийн алба хаагч,

ажилтнуудад болон судалгааны багийн гишүүдэд талархал илэрхийлье.

Гэмт явдалтай тэмцэх асуудлыг тогтолцооны түвшинд авч үзэн, хэрхэн оновчтой, үр

дүнтэй тэмцэж болох арга замыг эрэлхийлэхэд энэхүү Цагаан номонд дурдагдсан судалгааны

үр дүн чиглүүлэн зурайх зам мөр болно гэдэгт найдаж байна.

Номын цагаан буян дэлгэрэх болтугай.

Л.НЯМГЭРЭЛ

МОНГОЛ УЛСАД ГЭМТ ХЭРГЭЭС УРЬДЧИЛАН СЭРГИЙЛЭХ АЖЛЫГ

ЗОХИЦУУЛАХ ЗӨВЛӨЛИЙН АЖЛЫН АЛБАНЫ ДАРГА

7


ӨМНӨХ ҮГ

эмжиж чадахгүй бол удирдаж чадахгүй” хэмээх хэн бүхний сайн мэдэх

энэ үг аливаа юмс үзэгдлийн зүй тогтол, шалтгаан, хүчин зүйл, тоон

болон чанарын үзүүлэлтийг шинжлэх ухааны арга, арга зүй ашиглан

судалж, дүн шинжилгээ хийсний үндсэн дээр бодлого боловсруулж,

хэрэгжүүлэх арга замыг тодорхойлж, үр дүнг нь бодитой тооцдог байх

гэсэн өргөн утга агуулгатай.

НҮБ-ын Гэмт хэрэг, мансууруулах бодистой тэмцэх газраас жил бүр НҮБ-ын

гишүүн 130 орноос гэмт хэргийн чиг хандлагын судалгааны мэдээллийг цуглуулж,

дэлхий нийтэд тархаахаас гадна тодорхой төрөл, чиглэлээр судалгаа, дүн шинжилгээ

хийж, нийгмийн сөрөг үзэгдэл болох гэмт явдалтай хэрхэн үр дүнтэй тэмцэх талаар

санал, зөвлөмж боловсруулан гаргадаг.

Монгол Улс дэлхийн зарим улсын туршлагыг судлан, гэмт хэргийн цагаан

номыг 2016 оноос эхлэн гаргаж, эрдэм шинжилгээ, судалгааны эргэлтэд оруулан,

олон нийтийн хүртээл болгож эхэлсэн билээ. Энэ удаагийн “Монгол Улс дахь гэмт

хэргийн цагаан ном-2019”-ийг ГХУСАЗЗ-ийн захиалгаар Дотоод хэргийн их

сургуулийн эрдэмтэн, багш, судлаачид, хууль сахиулах болон шүүх эрх мэдлийн

байгууллага, Үндэсний статистикийн хорооны ажилтнуудтай хамтран гаргалаа.

Бид эрдэм шинжилгээ, судалгааны төдийгүй гэмт хэрэгтэй тэмцэх төрийн

болон засаг захиргааны нэгжийн түвшний бодлого боловсруулахад ашиглах практик,

хэрэглээний ач холбогдол бүхий энэхүү судалгааны ажлыг гүйцэтгэхдээ анхны шан

татаж, эхний номуудыг эрхлэн гаргасан байгууллага, судлаачдын тогтоосон жишиг,

түвшинг хадгалахын сацуу гэмт хэргийн цагаан номын агуулгыг криминологийн

шинжлэх ухааны онол, арга зүй, аргачлалд тулгуурлан баяжуулж, зарим судалгааны

хамрах хүрээг өргөтгөх замаар шинжлэх ухаан, практикийн ач холбогдлыг нь

дээшлүүлэх зорилго тавин ажилласан. Тухайлбал, 2019 оны гэмт хэргийн цагаан

номонд зөрчлийн бүлгийг шинээр нэмж оруулсанаас гадна Монгол Улсад бүртгэсэн

гэмт хэргийн төлөв байдлыг тодорхойлох зорилгоор гэмт хэргийн зарим тоон

мэдээллийг сүүлийн 10 жилээр харьцуулан судалсан. Мөн гэмт хэргийн төлөв

байдал, үйлдэгч, хохирогчийн ерөнхий дүр төрхийг инфографикаар тоймлон

харуулж, хялбар ойлгогдохуйц болгохыг зорьсон болно.

Энэхүү номыг эрхлэн гаргахад шаардлагатай мэдээлэл, судалгааг гаргаж өгсөн

хууль сахиулах, шүүх эрх мэдлийн байгууллагуудын ажилтнууд, судалгааны үр дүнг

боловсруулах, дүн шинжилгээ хийхэд хамтран ажилласан судалгааны багийн

гишүүддээ гүн талархал илэрхийлье.

П.БАТБААТАР

ДОТООД ХЭРГИЙН ИХ СУРГУУЛИЙН ЗАХИРАЛ, ХУУЛЬ ЗҮЙН ДОКТОР

(Ph.D), ПРОФЕССОР, ЦАГДААГИЙН ХУРАНДАА

8


ТОВЧИЛСОН ҮГ

АТГ

Авлигатай тэмцэх газар

АТХХАБАЖЗГХ Авто тээврийн хэрэгслийн хөдөлгөөний аюулгүй байдал, ашиглалтын

журам зөрчих гэмт хэрэг

БГХ

Бүртгэгдсэн гэмт хэрэг

ГХМБТГ Гэмт хэрэг, мансууруулах бодистой тэмцэх газар

ГХУСАЗЗ Гэмт хэргээс урьдчилан сэргийлэх ажлыг зохицуулах зөвлөл

ДХИС

Дотоод хэргийн их сургууль

ЕЭЗК

Европын эдийн засгийн комисс

МХХ

Монголын хуульчдын холбоо

МША

Мөрдөн шалгах ажиллагаа

НААСЭГХ Нийтийн албаны ашиг сонирхлын эсрэг гэмт хэрэг

НТАХЯ Нийтэд тустай ажил хийлгэх ял

НҮБ

Нэгдсэн үндэстний байгууллага

ОНАБАСЭГХ Олон нийтийн аюулгүй байдал, ашиг сонирхлын эсрэг гэмт хэрэг

ТХЗ

Тогтвортой хөгжлийн зорилт

ТХҮБ

Тогтвортой хөгжлийн үзэл баримтлал

УПЕГ

Улсын прокурорын ерөнхий газар

ҮСХ

Үндэсний статистикийн хороо

ХАБТХАЖЭГХ Хөдөлгөөний аюулгүй байдал, тээврийн хэрэгслийн ашиглалтын журмын

эсрэг гэмт хэрэг

ХБОЭГХ Хүрээлэн байгаа орчны эсрэг гэмт хэрэг

ХБМБ

Хэрэг бүртгэлт, мөрдөн байцаалт

ХБЭЧХБЭГХ Хүний бэлгийн эрх чөлөө, халдашгүй байдлын эсрэг гэмт хэрэг

ХЗДХЯ Хууль зүй, дотоод хэргийн яам

ХТАБЭТЭГХ Хүн төрөлхтний аюулгүй байдал, энх тайвны эсрэг гэмт хэрэг

ХХУТЭЭЧЭГХ Хүний хувийн, улс төрийн эрх, эрх чөлөөний эсрэг гэмт хэрэг

ХХЧБЭЭГХ Хүний халдашгүй, чөлөөтэй байх эрхийн эсрэг гэмт хэрэг

ХЭМХБЭГХ Хүний эрүүл мэндийн халдашгүй байдлын эсрэг

ЦЕГ

Цагдаагийн ерөнхий газар

ЦМАБЭГХ Цахим мэдээллийн аюулгүй байдлын эсрэг гэмт хэрэг

ШЕЗ

Шүүхийн ерөнхий зөвлөл

ШШГБ

Шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх байгууллага

ШШГЕГ Шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх ерөнхий газар

SDG

Sustainable Development Goals

UNODC United Nations Office on Drug and Crime

9



11


12


МОНГОЛ УЛС ДАХЬ 2019 ОНЫ ГЭМТ ХЭРГИЙН НӨХЦӨЛ БАЙДАЛД ХИЙСЭН ДҮН ШИНЖИЛГЭЭ

1.1. МОНГОЛ УЛСАД 2019 ОНД БҮРТГЭСЭН ГЭМТ ХЭРГИЙН

ТӨЛӨВ БАЙДАЛ, ТҮВШИН, ХӨДӨЛГӨӨН, БҮТЭЦ

Монгол Улсад гэмт хэргийн тоо бүртгэл хөтөлж, статистик мэдээлэлд боловсруулалт,

дүн шинжилгээ хийх ажил 1967 оноос цагдаагийн байгууллагад төвлөрөн явагдаж, хөгжиж

ирсэн түүхтэй. Өнөөдрийн байдлаар манай улсад бүртгэж байгаа гэмт хэргийн талаарх

хамгийн бодитой бөгөөд өргөн хүрээтэй мэдээллийн сан цагдаагийн байгууллагад байна.

Тиймээс “Монгол Улс дахь гэмт хэргийн цагаан ном-2019”-ийн “Гэмт хэргийн төлөв

байдал, түвшин, хөдөлгөөн, бүтэц” дэд бүлгийг боловсруулахдаа ЦЕГ-ын Мэдээлэл, дүн

шинжилгээ, шуурхай удирдлагын албаны Статистикийн хэлтсийн гэмт хэрэг, зөрчлийн сангийн

мэдээллийг голчилон ашигласан болно.

Бид энэхүү дэд бүлэгт гэмт хэргийн тоон болон чанарын үзүүлэлтийг харьцуулах,

задлан шинжлэх, нэгтгэн дүгнэх, шалтгаан, хүчин зүйлийн нөлөөлөл, харилцан хамаарлыг

тодорхойлох зэрэг арга ашиглан, 2019 онд болон сүүлийн 10 жилд улсын хэмжээнд бүртгэсэн

гэмт хэргийн ерөнхий төлөв байдалд дүн шинжилгээ хийхийг зорилоо.

Хүлээн авсан дуудлага, гомдол, мэдээлэл

Цагдаагийн байгууллага 2019 онд иргэн, хуулийн этгээдээс 620172 дуудлага, мэдээлэл

хүлээн авч хуульд заасан үндэслэл, журмын дагуу шалгаж шийдвэрлэсний 41.8% (259179) нь

гэмт хэрэг, зөрчлийн шинжтэй гомдол, мэдээлэл байжээ.

Гэмт хэрэг, зөрчлийн шинжтэй 259179 гомдол, мэдээллийн 28.6% (74159)-ийг гэмт

хэргийн шинжтэй, 71.4% (185020)-ийг зөрчлийн шинжтэй гомдол, мэдээлэл тус тус эзэлж

байгааг 2018 оны статистиктай харьцуулбал, гэмт хэргийн шинжтэй гомдол, мэдээлэл 5.7%-

иар, зөрчлийн шинжтэй гомдол мэдээлэл 44.6%-иар тус тус өссөн байна.

Хүснэгт 1. Цагдаагийн байгууллага бүртгэсэн гомдол, мэдээлэл (2018-2019 он)

Он

Нийт гомдол,

мэдээлэл

Гэмт хэргийн шинжтэй

Зөрчлийн шинжтэй

2018 198130 70167 35.4% 127963 64.6%

2019 259179 74159 28.6% 185020 71.4%

Цагдаагийн байгууллага хүлээн авсан гэмт хэрэг, зөрчлийн шинжтэй нийт гомдол,

мэдээллийн 99.2%-ийг Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай болон Зөрчлийн хэрэг хянан

шийдвэрлэх тухай хуульд заасан хугацаанд шалгаж шийдвэрлэсэн бөгөөд гэмт хэргийн

шинжтэй гомдол, мэдээллийн 53.5%-д хэрэг бүртгэлтийн, зөрчлийн шинжтэй гомдол,

мэдээллийн 43.5%-д зөрчлийн хэрэг тус тус нээж шалгасан байна.

График 1. Гомдол, мэдээллийн шийдвэрлэлт

Цагдаагийн байгууллага 2019 онд хүлээн авч шалгасан гэмт хэрэг, зөрчлийн шинжтэй

гомдол, мэдээллийн тоо өмнөх оноос өссөн нь Эрүүгийн хууль шинэчлэгдэн, Зөрчлийн тухай

13


МОНГОЛ УЛС ДАХЬ ГЭМТ ХЭРГИЙН ЦАГААН НОМ-2019

хууль шинээр батлагдан мөрдөж эхэлсэн, иргэд цагдаагийн байгууллагад хандах, мэдэгдэх

тохиолдол нэмэгдсэнтэй холбоотой.

Түүнчлэн, 2019 онд цагдаагийн байгууллага “хоногийн мэдээ”-ний програм хангамжаа

боловсронгуй болгон шинэчилж, үйл ажиллагаандаа ашиглаж эхэлснээр гомдол, мэдээллийн

бүртгэл, шийдвэрлэлтийн байдалд тавих шат шатны хяналт сайжирсан нь тодорхой

хэмжээгээр нөлөөлсөн гэж үзэж болохоор байна.

Бүртгэсэн гэмт хэрэг

2019 онд улсын хэмжээнд нийт 31524 гэмт хэрэг бүртгэсэн бөгөөд нийт гэмт хэргийн

20261 (64.3%) нь нийслэл Улаанбаатар хотод, 11204 (35.5%) нь орон нутагт, 59 (0.2%) нь бусад

газарт үйлдсэн гэмт хэрэг байна.

График 2. Монгол Улсад бүртгэсэн гэмт хэрэг, аймгуудаар, (2019 он)

График 3. Нийслэлд бүртгэсэн гэмт хэрэг, дүүргээр, (2019 он)

14


МОНГОЛ УЛС ДАХЬ 2019 ОНЫ ГЭМТ ХЭРГИЙН НӨХЦӨЛ БАЙДАЛД ХИЙСЭН ДҮН ШИНЖИЛГЭЭ

2019 онд гэмт хэрэг 12 аймагт 0.5-43.4%-иар өсж, 9 аймаг, нийслэлийн 9 дүүрэгт 1.5-

41.7%-иар буурсан байна.

Улсын хэмжээнд бүртгэсэн нийт гэмт хэргийн 47.4%-ийг нууц, далд аргаар үйлдсэн гэмт

хэрэг, 13.9%-ийг согтуугаар үйлдсэн гэмт хэрэг, 9.9%-ийг эмэгтэй хүн үйлдсэн гэмт хэрэг, 3.4%-

ийг насанд хүрээгүй хүн үйлдсэн гэмт хэрэг тус тус эзэлж байна.

Словен улсад төвтэй дэлхийн улс орнуудын гэмт хэргийн рейтинг тогтоодог Numdeo

байгууллагын алба ёсны сайтад байршуулсан мэдээлэлд дурдьсанаар Монгол Улс 2019 онд

тус сайтын рейтингэд хамрагдсан 123 орноос гэмт хэргийн индекс 57.76, аюулгүй байдлын

индекс 42.24 гэсэн үзүүлэлттэйгээр гэмт хэрэг, аюулгүй байдлын индексийн хувьд “таагүй”

орнуудын эхний 25-д бичигджээ.

Энэхүү сайт нь дэлхийн улс орнуудын иргэд, оршин суугчид болон жуулчдын өгч буй

мэдээлэлд боловсруулалт хийх замаар улс орон, хотуудын гэмт хэргийн болон аюулгүй

байдлын индексийг тогтоодог тул зарим тохиолдолд албан ёсны статистик мэдээллээс

зөрүүтэй байдгийг дурдах нь зүйтэй. Тус сайтын 2018 онд тогтоосон индексийг үзвэл манай

улс гэмт хэргийн индекс 61,70 аюулгүй байдлын индекс 38.30 гэсэн үзүүлэлттэйгээр 18 дугаарт

бичигдсэн байна. Үүнээс үзвэл, манай улсын гэмт хэрэг, аюулгүй байдлын индекс 2019 онд

2018 оноос “дээрдсэн” гэж дүгнэж болох ба энэ нь Монгол Улсад 2019 онд бүртгэсэн гэмт

хэргийн тоо 2018 оноос бараг 4700-гаар цөөн болж буурсан статистик мэдээтэй ерөнхийдөө

дүйж байна.

Numdeo байгууллагын албан ёсны сайтын мэдээллээр гэмт хэрэг, аюулгүй байдлын

“хамгийн сайн” индекстэй орнуудын жагсаалтыг Катар, Япон, Сингапур, Тайвань, Арабын

нэгдсэн эмират, Гонгконг, Швейцарь зэрэг нэг хүнд ногдох дотоодын нийт бүтээгдхүүний

хэмжээ өндөртэй улсууд тэргүүлж байгаа бол хамгийн “таагүй” индекстэй орнуудыг Венесуэл,

Папуа-Шинэ гвиней, Гондурас, ӨАБНУ, Тринидад Тобаго, Бразил зэрэг орнууд тогтвортой

тэргүүлдэг байна.

Гэмт хэргийн түвшин

Гэмт хэргийн тоон үзүүлэлтийн нэг болох гэмт хэргийн түвшинг нь тодорхой нутаг

дэвсгэрт тодорхой хугацаанд бүртгэсэн гэмт хэргийг тухайн нутаг дэвсгэрт оршин сууж буй 16-

аас дээш насны 10 000, 100 000 хүн амд харьцуулсан тоогоор илэрхийлнэ.

2019 онд манай улсын 16-гаас дээш насны 10 000 хүн ам тутамд улсын хэмжээнд 147,

нийслэлд 208, орон нутагт 95 гэмт хэрэг ногдож байна.

График 4. Аймгуудад бүртгэсэн 16-аас дээш насны 10 000 хүн амд ногдох гэмт хэрэг. (2019 он)

Орон нутгийн

дундаж 95

102 105 106 109 109 110 113 118 124 133 136 160

47 49

59 60

66

78

82 84 87

Баян-Өлгий

Завхан

Говь-Алтай

Увс

Дундговь

Өвөрхангай

Хөвсгөл

Ховд

Архангай

Сэлэнгэ

Орхон

Булган

Баянхонгор

Дорнод

Өмнөговь

Дархан-Уул

Дорноговь

Сүхбаатар

Төв

Говьсүмбэр

Хэнтий

15


МОНГОЛ УЛС ДАХЬ ГЭМТ ХЭРГИЙН ЦАГААН НОМ-2019

График 5. Нийслэлийн дүүргүүдэд бүртгэсэн 16-аас дээш насны 10 000 хүн амд ногдох гэмт хэрэг.

(2019 он)

329

Нийслэлийн

дундаж 208

235

245

132

161

175

185

82

47

Багахангай дүүрэг

Багануур дүүрэг

Налайх дүүрэг

Сонгинохайрхан

дүүрэг

Хан-Уул дүүрэг

Баянгол дүүрэг

Баянзүрх дүүрэг

Чингэлтэй дүүрэг

Сүхбаатар дүүрэг

Дээрх графикаас үзвэл, гэмт хэргийн түвшин нийслэлийн төвийн 6 дүүрэг болон Хэнтий

аймагт улсын дундаж (147)-аас, нийслэлийн Баянзүрх, Сүхбаатар, Чингэлтэй дүүрэгт

нийслэлийн дундаж (208)-аас тус тус өндөр байна. Аймгуудын хувьд авч үзвэл, Хэнтий

аймгаас бусад 20 аймгийн гэмт хэргийн түвшин улсын болон нийслэлийн дунджаас бага

байгаа бөгөөд нийт 12 аймгийн гэмт хэргийн түвшин орон нутгийн дундаж (95)-аас дээгүүр

байжээ.

2019 оны гэмт хэргийн түвшинг 2018 онтой харьцуулахад улсын дундаж 22 нэгжээр,

нийслэлийн дундаж 55 нэгжээр тус тус буурч, орон нутгийн дундаж 5 нэгжээр өссөн байна.

График 6. Улсын хэмжээнд бүртгэсэн 16 ба түүнээс дээш насны 10000 хүн амд ногдох гэмт хэрэг.

(2018-2019 он)

300

250

200

150

169

263

147

208

100

90 95

50

0

2018 2019

Улсын дүн Нийслэл Орон нутагт

Гэмт хэргийн хөдөлгөөн /өсөлт, бууралт/

2019 онд улсын хэмжээнд бүртгэсэн гэмт хэргийн тоог өмнөх 2018 онтой харьцуулбал

4696-аар буюу 13%-иар, нийслэлд 5391-ээр буюу 21%-иар тус тус буурсан бол орон нутагт

бүртгэсэн гэмт хэрэг 700-аар буюу 6.7%-иар өсжээ.

16


МОНГОЛ УЛС ДАХЬ 2019 ОНЫ ГЭМТ ХЭРГИЙН НӨХЦӨЛ БАЙДАЛД ХИЙСЭН ДҮН ШИНЖИЛГЭЭ

График 7. Бүртгэсэн гэмт хэргийн өсөлт, бууралт. (2018-2019 он)

30000

25652

Бусад газарт Нийслэлд Орон нутагт

25000

20261

20000

15000

10000

10504 11204

5000

0

64 59

2018 2019

Нийслэл Улаанбаатар хотод бүртгэсэн гэмт хэрэг улсын хэмжээнд бүртгэсэн гэмт

хэргийн 64.3%-ийг эзэлж байгаа нь цөөн хүн амтай, өргөн уудам нутагтай манай орны хувьд

хүн амын төвлөрөл буюу хүн ам зүйн хүчин зүйл гэмт хэргийн түвшинд шууд нөлөөлдгийг

харуулж байна.

2019 онд гэмт хэрэг 12 аймагт 0.5%-иас 43.4%-иар өсж, 9 аймаг, нийслэлийн хэмжээнд

9 дүүрэгт 1.5%-иас 41.7%-иар буурсан байна. 2018, 2019 онд бүртгэсэн гэмт хэргийн өсөлт,

бууралтыг аймаг, дүүргээр харьцуулан харуулбал:

Хүснэгт 2. Аймаг, дүүрэгт бүртгэсэн гэмт хэргийн өсөлт, бууралт

Д/д Аймаг, дүүрэг 2018 2019

Өсөлт, бууралт

1 Архангай 519 568 49 9.4

2 Баян-Өлгий 318 306 -12 -3.8

3 Баянхонгор 581 642 61 10.5

4 Булган 344 459 115 33.4

5 Говь-Алтай 203 235 32 15.8

6 Говьсүмбэр 176 154 -22 -12.5

7 Дархан-Уул 818 803 -15 -1.8

8 Дорноговь 517 550 33 6.4

9 Дорнод 602 605 3 0.5

10 Дундговь 266 211 -55 -20.7

11 Завхан 235 247 12 5.1

12 Орхон 794 747 -47 -5.9

13 Өвөрхангай 670 613 -57 -8.5

14 Өмнөговь 429 515 86 20.0

15 Сүхбаатар 366 525 159 43.4

16 Сэлэнгэ 779 767 -12 -1.5

17 Төв 779 865 86 11.0

18 Увс 332 327 -5 -1.5

19 Ховд 363 481 118 32.5

20 Хөвсгөл 787 743 -44 -5.6

21 Хэнтий 626 841 215 34.3

Тоо

Хувь

Нийслэл 25652 20261 -5391 -21.0

22 Баянгол 4501 2834 -1667 -37.0

17


МОНГОЛ УЛС ДАХЬ ГЭМТ ХЭРГИЙН ЦАГААН НОМ-2019

23 Баянзүрх 7522 5465 -2057 -27.3

24 Сүхбаатар 4132 3283 -849 -20.5

25 Сонгинохайрхан 3692 3470 -222 -6.0

26 Хан-Уул 2332 2055 -277 -11.9

27 Чингэлтэй 2776 2642 -134 -4.8

28 Багануур 253 167 -86 -34.0

29 Багахангай 24 14 -10 -41.7

30 Налайх 420 331 -89 -21.2

31 ИАТ 5 12 7 2.4 дах

32 Төмөр зам 53 49 -4 -7.5

33 Бусад 64 59 -5 -7.8

18

Улсын хэмжээнд 36220 31524 -4696 -13.0

Гэмт хэргийн хөдөлгөөнийг Эрүүгийн хуулийн бүлгээр авч үзвэл, 10 бүлэгт заасан гэмт

хэрэг 2.1-66.7%-иар өсж, 8 бүлэгт заасан гэмт хэрэг 1.8-70.7%-иар буурч, 1 бүлэгт заасан гэмт

хэрэг өмнөх оны түвшинд, 1 бүлэгт заасан гэмт хэрэг бүртгээгүй байна.

Эрүүгийн хуулийн зарим бүлэгт заасан гэмт хэргийн өсөлт, бууралтын хувь нь өндөр

харагдаж байгаа ч тоон үзүүлэлтээр нь авч үзвэл, өөрчлөлт нь харьцангуй бага байгааг

тэмдэглэх нь зүйтэй. Тухайлбал, хамгийн өндөр хувиар өссөн соёлын өвийн эсрэг гэмт хэрэг

2018 онд 3 байсан бол 2019 онд 5 болж 66.7%-иар, хүүхдийн эсрэг гэмт хэрэг 2018 онд 21

байсан бол 2019 онд 31 болж 47.6%-иар тус тус өсжээ. Хамгийн өндөр буюу 70.7%-иар буурсан

үндэсний аюулгүй байдлын эсрэг гэмт хэрэг 2018 онд 99 байсан бол 2019 онд 29 болж 60

нэгжээр, хүний хувийн, улс төрийн эрх, эрх чөлөөний эсрэг гэмт хэрэг 2018 онд 6 байсан бол

2019 онд 3 болж 50%-иар буюу 3 нэгжээр тус тус буурчээ.

Хүснэгт 3. Бүртгэсэн гэмт хэрэг. (Эрүүгийн хуулийн бүлгээр, 2018-2019 он)

№ Эрүүгийн хуулийн бүлэг 2018 2019

Өсөлт, бууралт

Тоо Хувь

1 Хүний амьд явах эрхийн эсрэг гэмт хэрэг 714 636 -78 -10.9

2

Хүний эрүүл мэндийн халдашгүй байдлын эсрэг гэмт

хэрэг

9134 8265 -869 -9.5

3

Хүний бэлгийн эрх чөлөө, халдашгүй байдлын эсрэг

гэмт хэрэг

621 610 -11 -1.8

4

Хүний халдашгүй, чөлөөтэй байх эрхийн эсрэг гэмт

хэрэг

115 115 0 0.0

5

Хүний хувийн, улс төрийн эрх, эрх чөлөөний эсрэг гэмт

хэрэг

6 3 -3 -50.0

6 Эрүүл мэндийн эсрэг гэмт хэрэг 33 39 6 18.2

7 Хүүхдийн эсрэг гэмт хэрэг 21 31 10 47.6

8 Өмчлөх эрхийн эсрэг гэмт хэрэг 22468 18341 -4127 -18.4

9 Эдийн засгийн эсрэг гэмт хэрэг 242 247 5 2.1

10 Үндэсний аюулгүй байдлын эсрэг гэмт хэрэг 99 29 -70 -70.7

11

Олон нийтийн аюулгүй байдал, ашиг сонирхлын эсрэг

гэмт хэрэг

314 333 19 6.1

12

Хэрэг шалган шийдвэрлэх ажиллагааны эсрэг гэмт

хэрэг

196 172 -24 -12.2

13 Авлигын эсрэг гэмт хэрэг 362 523 161 44.5

14 Нийтийн албаны ашиг сонирхлын эсрэг гэмт хэрэг 237 341 104 43.9

15 Хүрээлэн байгаа орчны эсрэг 366 489 123 33.6

16 Соёлын өвийн эсрэг гэмт хэрэг 3 5 2 66.7


МОНГОЛ УЛС ДАХЬ 2019 ОНЫ ГЭМТ ХЭРГИЙН НӨХЦӨЛ БАЙДАЛД ХИЙСЭН ДҮН ШИНЖИЛГЭЭ

17 Цахим мэдээллийн аюулгүй байдлын эсрэг гэмт хэрэг 42 57 15 35.7

18

Хөдөлгөөний аюулгүй байдал, тээврийн хэрэгслийн

ашиглалтын журмын эсрэг гэмт хэрэг

1231 1276 45 3.7

19 Цэргийн албаны эсрэг гэмт хэрэг 15 12 -3 -20.0

20

Хүн төрөлхтний аюулгүй байдал, энх тайваны эсрэг гэмт

хэрэг

1 -1

Нийт 36220 31524 -4696 -13.0

Манай улс дахь гэмт хэргийн бүтцэд тогтмол өндөр хувь эзэлж ирсэн өмчлөх эрхийн

эсрэг гэмт хэрэг 2019 онд 4127 нэгжээр буюу 18.4%-иар, хүний эрүүл мэндийн халдашгүй

байдлын эсрэг гэмт хэрэг 869 нэгжээр буюу 9.5%-иар тус тус буурч, хөдөлгөөний аюулгүй

байдал, тээврийн хэрэгслийн ашиглалтын журмын эсрэг гэмт хэрэг 45 нэгжээр буюу 3.7%-иар

өссөн байна.

Гэмт хэргийн хөдөлгөөнийг тодорхой зарим төрлийн гэмт хэргээр авч үзвэл, хүнийг

алах гэмт хэрэг 5 нэгжээр буюу 2.6%-иар, мансууруулах болон сэтгэцэд нөлөөлөх эм,

бэлдмэл, бодисыг хууль бусаар бэлтгэх, олж авах, хадгалах, тээвэрлэх, илгээх, борлуулах

гэмт хэрэг 62 нэгжээр буюу 31.8%-иар тус тус өсж, бусдын бие махбодид гэмтэл учруулах,

хүчиндэх, хулгайлах, дээрэмдэх, залилах, танхайрах гэмт хэрэг тус тус буурчээ.

Хүснэгт 4. Гэмт хэргийн зарим төрөл. (2018-2019 он)

№ Гэмт хэргийн төрөл 2018 2019

Өсөлт, бууралт

Тоо Хувь

1 Хүнийг алах 192 197 5 2.6

2 Бусдын бие махбодид гэмтэл учруулах 9134 8265 -869 -9.5

3 Хүчиндэх 519 481 -38 -7.3

4 Хулгайлах 12328 8968 -3360 -27.3

5 Дээрэмдэх 1497 868 -629 -42.0

6 Залилах 5358 4668 -690 -12.9

7 Танхайрах 58 29 -29 -50.0

8

Мансууруулах болон сэтгэцэд нөлөөлөх эм,

бэлдмэл, бодисыг хууль бусаар бэлтгэх, олж

авах, хадгалах, тээвэрлэх, илгээх, борлуулах

195 257 62 31.8

Гэмт хэргийн өсөлт, бууралтыг бүрэлдэхүүний зарим шинжээр нь авч үзвэл, согтуугаар

үйлдсэн гэмт хэрэг 1082 нэгжээр буюу 32.9%-иар, мансуурсан үедээ үйлдсэн гэмт хэрэг 71

нэгжээр буюу 40.3%-иар, бүлэглэн үйлдсэн гэмт хэрэг 91 нэгжээр буюу 5.3%-иар тус тус өсж,

галт зэвсгээр, гэр бүлийн хүчирхийллийн улмаас, зохион байгуулалттай бүлэг үйлдсэн гэмт

хэрэг тус тус буурсан байна.

Хүснэгт 5. Гэмт хэргийн бүрэлдэхүүний зарим шинж. (2018-2019 он)

№ Гэмт хэргийн бүрэлдэхүүний зарим шинж 2018 2019

Өсөлт, бууралт

Тоо

Хувь

1 Согтуугаар үйлдсэн 3289 4371 1082 32.9

2 Галт зэвсгээр үйлдсэн 39 36 -3 -7.7

3 Гэр бүлийн хүчирхийллийн улмаас үйлдсэн 1069 985 -84 -7.9

4 Бүлэглэн үйлдсэн 1714 1805 91 5.3

5 Мансуурсан үедээ үйлдсэн 176 247 71 40.3

6 Зохион байгуулалттай бүлэг үйлдсэн 85 56 -29 -34.1

19


МОНГОЛ УЛС ДАХЬ ГЭМТ ХЭРГИЙН ЦАГААН НОМ-2019

Гэмт хэргийн бүтэц

Улсын хэмжээнд 2019 онд бүртгэсэн гэмт хэргийн бүтцийг Эрүүгийн хуулийн бүлгээр

авч үзвэл, нийт хэргийн 58.2% (18341)-ийг өмчлөх эрхийн эсрэг гэмт хэрэг, 26.2% (8265)-ийг

хүний эрүүл мэндийн халдашгүй байдлын эсрэг гэмт хэрэг, 4% (1276)-ийг хөдөлгөөний

аюулгүй байдал, тээврийн хэрэгслийн ашиглалтын журмын эсрэг, 2% (636)-ийг хүний амьд

явах эрхийн эсрэг гэмт хэрэг, бусад 16 бүлэгт заасан гэмт хэрэг 9.5%-ийг тус тус эзэлж байна.

График 8. Гэмт хэргийн бүтэц, Эрүүгийн хуулийн бүлгээр,

Хүний амьд явахын

эсрэг , 636, 2.0%

Бусад бүлэг, 3006,

9.5%

Хөдөлгөөний

аюулгүй байдал,

тээврийн хэрэгслийн

ашиглалтын журмын

эсрэг, 1276, 4.0%

Хүний эрүүл мэндийн

халдашгүй байдлын

эсрэг, 8265, 26.2%

Өмчлөх эрхийн эсрэг

, 18341, 58.2%

Гэмт хэргийн бүтцийг тодорхой төрлөөр авч үзвэл, нийт гэмт хэргийн 28.4% (8968)-ийг

хулгайлах гэмт хэрэг, 23.4% (7391)-ийг хүний эрүүл мэндэд хөнгөн хохирол учруулах гэмт

хэрэг, 14.9% (4688)-ийг залилах гэмт хэрэг, 4.0% (1263)-ийг автотээврийн хэрэгслийн

хөдөлгөөний аюулгүй байдал, ашиглалтын журам зөрчих гэмт хэрэг, 2.8% (868)-ийг дээрэмдэх

гэмт хэрэг, 1.5% (481)-ийг хүчиндэх гэмт хэрэг, 1.2% (377)-ийг хүнийг амиа хорлох нөхцөл

байдалд хүргэх гэмт хэрэг, 1% (319)-ийг хүний эрүүл мэндэд хүндэвтэр хохирол санаатай

учруулах гэмт хэрэг, 0.8% (257)-ийг мансууруулах эм, сэтгэцэд нөлөөт бодисыг хууль бусаар

ашиглах гэмт хэрэг, 0.8% (238)-ийг хүний эрүүл мэндэд хүнд хохирол санаатай учруулах гэмт

хэрэг, 0.7% (207)-ийг гэр бүлийн хүчирхийлэл үйлдэх гэмт хэрэг, 0.6% (197)-ийг хүнийг алах

гэмт хэрэг, 0.3% (89)-ийг улсын хилээр барааг хууль бусаар нэвтрүүлэх гэмт хэрэг, 0.3% (85)-

ийг хахууль авах гэмт хэрэг, 0.2% (54)-ийг мөнгө угаах гэмт хэрэг тус тус эзэлж байна.

20


МОНГОЛ УЛС ДАХЬ 2019 ОНЫ ГЭМТ ХЭРГИЙН НӨХЦӨЛ БАЙДАЛД ХИЙСЭН ДҮН ШИНЖИЛГЭЭ

График 9. Тодорхой төрлийн зарим гэмт хэргийн нийт гэмт хэрэгт эзлэх хувь. (2019 он)

Хулгайлах

28.4

Хүний эрүүл мэндэд хөнгөн хохирол учруулах

23.4

Бусад

19.2

Залилах

Автотээврийн хэрэгслийн хөдөлгөөний аюулгүй байдал,

ашиглалтын журмын эсрэг

Дээрэмдэх

Хүчиндэх

Хүнийг амиа хорлох нөхцөл байдалд хүргэх

Хүний эрүүл мэндэд хүндэвтэр хохирол санаатай

учруулах

Мансууруулах эм, сэтгэцэд нөлөөт бодисыг хууль

бусаар ашиглах

Хүний эрүүл мэндэд хүнд хохирол санаатай учруулах

Гэр бүлийн хүчирхийлэл үйлдэх

Хүнийг алах

Улсын хилээр барааг хууль бусаар нэвтрүүлэх

Хахууль авах

Мөнгө угаах

4.0

2.8

1.5

1.2

1.0

0.8

0.8

0.7

0.6

0.3

0.3

0.2

14.9

0.0 5.0 10.0 15.0 20.0 25.0 30.0

Монгол Улсад 2019 онд бүртгэсэн нийт гэмт хэргийн 79.8% (25156)-ийг хөнгөн ангиллын

гэмт хэрэг, 20.2% (6368)-ийг хүнд ангиллын гэмт хэрэг эзэлж байна.

Хөнгөн ангиллын гэмт хэрэг өмнөх оноос 10.5%-иар, хүнд ангиллын гэмт хэрэг 21.6%-

иар тус тус буурчээ.

График 10. Гэмт хэргийн бүтэц, (ангиллаар)

40000

35000

30000

25000

20000

15000

10000

5000

8125

28095

6368

25156

0

2018 2019

Хөнгөн гэмт хэрэг

Хүнд гэмт хэрэг

21


МОНГОЛ УЛС ДАХЬ ГЭМТ ХЭРГИЙН ЦАГААН НОМ-2019

Улсын хэмжээнд бүртгэсэн нийт гэмт хэргийн 47.4%-ийг нууц, далд аргаар үйлдсэн гэмт

хэрэг, 13.9%-ийг согтуугаар үйлдсэн гэмт хэрэг, 9.9%ийг эмэгтэй хүн үйлдсэн гэмт хэрэг, 3.4%-

ийг насанд хүрээгүй хүн үйлдсэн гэмт хэрэг, 3.1%-ийг гэр бүлийн хүчирхийллийн улмаас

үйлдсэн гэмт хэрэг тус тус эзэлж байна.

Гэмт хэрэг үйлдэгч

2019 онд нийт 17110 хүн гэмт хэрэгт холбогдон шалгагдсан нь өмнөх онтой

харьцуулахад 721 буюу 4.4%-иар өссөн.

Нийт гэмт хэрэг үйлдэгчдийн 14823 буюу 86.6%-ийг эрэгтэй хүн, 2287 буюу 13.4%-ийг

эмэгтэй хүн, 1356 буюу 7.9%-ийг насанд хүрээгүй хүн тус тус эзэлж байгааг 2018 онтой

харьцуулбал эрэгтэйчүүдийн эзлэх хувь 0.2-оор, насанд хүрээгүй хүмүүсийн эзлэх хувь 2.1-

ээр тус тус өсж, эмэгтэйчүүдийн эзлэх хувь 0.1-ээр буурчээ.

2018 онд бүртгэсэн 36220 гэмт хэрэгт 16389 хүн холбогдон шалгагдсан бөгөөд 2019 онд

бүртгэсэн гэмт хэргийн тоо буурч, харин холбогдон шалгагдсан хүний тоо өссөн нь гэмт

хэргийн илрүүлэлтийн хувь өмнөх оноос 8.9%-иар өссөнтэй холбоотой.

График 11. Гэмт хэрэг үйлдэгчдийн нас, хүйс, нийгмийн байдал. (2019 он)

-15 16-17 18-24 25-29 30-34 35-39 40-44 45-49 50-54 55-56 60-64 65-69 70+

3383

2810

2550

1841

Хугацаат цэргийн алба хаагч

Сургууль завсардсан

Хоригдол

Тэнэмэл

ТТБ-ын ажилтан

20

42

58

77

286

1269

Оюутан

420

641

545

794

Төрийн албан хаагч

Сурагч

541

708

531

293

115 36 15

Хувийн хэвшлийн байгууллагад …

1272

401

50 120 347 373 283 247 175 181 65 32 10 3

Эрэгтэй Эмэгтэй

Ажилчин, малчин

Хувиараа хөдөлмөр эрхлэгч

1774

2973

Ажилгүй

8939

Гэмт хэрэг үйлдэгсдийн 86.6% нь эрэгтэйчүүд, 13.4% нь эмэгтэйчүүд, 7.9%-ийг насанд

хүрээгүй хүмүүс, 62% нь 18-40 насныхан, 52.2% нь тодорхой эрхэлсэн ажилгүй хүмүүс, 35.2%

нь ажилчин, малчин, хувиараа хөдөлмөр эрхлэгчид буюу хувийн секторынхон, 3% нь төрийн

албан хаагчид байна.

Гэмт хэргийн хохирогч, хохирол

Монгол Улсад 2019 онд гэмт хэргийн улмаас нийт 30782 хүн хохирсон нь өмнөх оноос

2784 буюу 8.3%-иар буурч, 85 хуулийн этгээд хохирсон нь өмнөх оноос 28 буюу 49.1%-иар

өссөн байна.

Гэмт халдлагад өртөж хохирсон хүмүүсийн 42.9% нь эмэгтэйчүүд, 57.1% нь

эрэгтэйчүүд, 5.2% нь насанд хүрээгүй хүмүүс байна.

2019 онд улсын хэмжээнд гэмт хэргийн улмаас 930 хүн нас барсан нь өмнөх оноос 4

буюу 0.4%-иар, 8727 хүн гэмтсэн нь өмнөх оноос 556 буюу 6%-иар тус тус буурчээ.

22


МОНГОЛ УЛС ДАХЬ 2019 ОНЫ ГЭМТ ХЭРГИЙН НӨХЦӨЛ БАЙДАЛД ХИЙСЭН ДҮН ШИНЖИЛГЭЭ

График 12. Гэмт хэрэгт хохирсон хүн, хуулийн этгээд (2018, 2019 он)

33566

30782

8727

9283

13205

14673

930

934

85

57

1598

1688

Нас барсан Гэмтсэн Хуулийн

этгээд

Хүүхэд Эмэгтэй Нийт хохирогч

2019 он 2018 он

Иргэн, хуулийн этгээдэд учирсан 162.3 тэрбум төгрөгийн хохирлын 43.8 тэрбум төгрөг

буюу 27%-ийг нөхөн төлүүлсэн нь өмнөх оноос 10.2%-иар өсж, 7 тэрбум төгрөгийн хөрөнгө

битүүмжилсэн нь 5.8 тэрбум төгрөг буюу 45.2%-иар буурсан байна.

График 13. Гэмт хэргийн улмаас учирсан хохирол (тэрбум төгрөгөөр)

193.3

162.3

7.0

12.8

43.8

32.4

Битүүмжилсэн

хэмжээ

Нөхөн төлүүлсэн

2019 он 2018 он

Нийт хохирлын

хэмжээ

Жич: Гэмт хэргийн хохирогч, хохирлын талаар энэ номын 1.4 дүгээр дэд бүлэгт дэлгэрэнгүй

байдлаар авч үзсэн болно.

Монгол Улсад 2010-2019 онд бүртгэсэн гэмт хэрэгт хийсэн дүн шинжилгээ

Монгол Улсын хэмжээнд сүүлийн 10 жилийн хугацаанд (2009-2019 он) нийт 268718

гэмт хэрэг бүртгэсэн бөгөөд дундчилж авч үзвэл, жилд 26872, сард 2239, хоногт 74 гэмт хэрэг

бүртгэсэн байна.

График 14. Улсын хэмжээнд бүртгэсэн гэмт хэрэг. (2010-2019 он)

40000

36220

35000

32259

31524

30000

25000

20000

19825 19197

22089

25362

27318 27757 27167

15000

2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019

23


МОНГОЛ УЛС ДАХЬ ГЭМТ ХЭРГИЙН ЦАГААН НОМ-2019

Дээрх графикаас үзвэл, манай улсад бүртгэсэн гэмт хэрэг 2011 онд бага зэрэг буурсан,

2012-2013 онд жилд дунджаар 15%-иар өссөн, 2014-2016 онд харьцангуй тогтвортой нэг

түвшинд байсан, 2017 онд 18.7%, 2018 онд 12.3%-иар тус тус өссөн, харин 2019 онд 13%-иар

буурсан байжээ.

2018 онд бүртгэсэн 36220 гэмт хэрэг нь одоогоор манай улсад нэг жилд бүртгэсэн

хамгийн олон гэмт хэрэг бөгөөд ЦЕГ-ын хийсэн дүн шинжилгээний ажлын тайланд 1

дурьдсанаар тухайн онд бүртгэсэн гэмт хэргийн тоо өсөхөд нийгэм, эдийн засгийн хүчин зүйл

төдийлөн нөлөөлөөгүй, харин 2017 оны 7 дугаар сарын 1-ний өдрөөс мөрдөж эхэлсэн

Эрүүгийн хууль, Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн шинэчилсэн зарчмын

шинжтэй өөрчлөлтүүд буюу эрх зүйн хүчин зүйлс голлох нөлөө үзүүлжээ. Тухайлбал, өмнөх

Эрүүгийн хуулиар “бага бус хэмжээний хохирол” (хөдөлмөрийн хөлсний доод хэмжээтэй

тэнцэх хэмжээний буюу 240.0 мянган төгрөгнөөс дээш хохирол), “үлэмж” болон “их хэмжээний

хохирол” учирсан байхыг шаарддаг байсан хулгайлах, мал хулгайлах, бусдын эд хөрөнгийг

илээр, хүч хэрэглэхгүйгээр хууль бусаар авах, залилах, хүрээлэн буй орчны эсрэг зэрэг гэмт

хэрэгт шинэ Эрүүгийн хуулиар хохирлын хэмжээ шаардахгүй болсон, мөн залилах, хүчиндэх

гэмт хэргийн бүрэлдэхүүний шинж, үйлдлийн аргыг тодорхойлсон хэсгийг дэлгэрэнгүй

байдлаар хуульчилсан, Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулинд гомдол, мэдээлэл

шалгах хугацааг 5 хоногоор тогтоосон, нэг яллагдагчийн үйлдсэн хэд хэдэн гэмт хэргийн

үйлдэл тус бүрт эрүүгийн хэрэг үүсгэж дугаар авах зохицуулалт орсон зэрэг нь нийт гэмт

хэргийн тоо өсөхөд шууд нөлөөлсөн байна.

Гэмт хэргийн түвшин буюу 16-аас дээш насны 10,000 хүн амд ногдох гэмт хэргийн тоо

2012 оноос эхлэн тогтмол өсж ирсэн ба 2018 онд хамгийн өндөр буюу улсын хэмжээнд 169,

нийслэлийн хэмжээнд 263 байсан байна. 2019 онд энэ үзүүлэлт улсын хэмжээнд 147,

нийслэлд 208 болж буурчээ.

График 15. Улсын хэмжээнд бүртгэсэн гэмт хэргийн түвшин. (2010-2019 он)

300

263

250

227

208

184 192 190

200

170

169

146

152

147

150 130 125

128 135 135 131

105 113

100

87 82 88 93 93 87 81 88 90 95

100

50

0

2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019

Улсын хэмжээнд Нийслэлд Орон нутагт

Гэмт хэргийн түвшинг статистикийн байгууллагын суурин хүн амын мэдээлэлд

үндэслэн тооцоолж байгаа бөгөөд цаашид нийслэл Улаанбаатар хот, аймгуудад албан ёсны

бүртгэлгүй, оршин сууж буй иргэдийн бодит тоонд харьцуулан гаргаж байх нь зүйтэй байна.

Улсын хэмжээнд сүүлийн 10 жилийн хугацаанд (2010-2019 он) нийт гэмт хэрэг 268718

бүртгэсэний 170817 (63.7%) нь нийслэл Улаанбаатар хотод, 96699 (36.1%) нь орон нутагт, 519

(0.2%) нь бусад газарт тус тус үйлдсэн байна.

1

ЦЕГ. Гэмт хэргийн өсөлт, бууралтад хийсэн дүн шинжилгээний ажлын тайлан. 2019 он

24


МОНГОЛ УЛС ДАХЬ 2019 ОНЫ ГЭМТ ХЭРГИЙН НӨХЦӨЛ БАЙДАЛД ХИЙСЭН ДҮН ШИНЖИЛГЭЭ

График 16. Бүртгэсэн гэмт хэрэг. (нутаг дэвсгэрээр, 2010-2019 он)

Бусад, 519, 0.2%

Орон нутагт , 96699,

36.1%

Нийслэлд, 170817,

63.7%

График 17. Бүртгэсэн гэмт хэрэг. (2010-2019 он)

40000

35000

30000

25000

20000

15000

10000

5000

0

19825 19197

10863 10773

22089

12910

25362

15419

27318 27757 27167

17144 17939 17909

Нийслэл Улаанбаатар хотод 2010 онд бүртгэсэн гэмт хэрэг улсын хэмжээнд бүртгэсэн

нийт гэмт хэргийн 54.8%-ийг эзэлж байсан бол 2018 онд 70.8%, 2019 онд 64.3%-ийг эзлэх

болсон байна.

Сүүлийн 10 жилд нийслэлд болон аймгуудад бүртгэсэн гэмт хэргийн нийлбэрээс

дундачилж тооцоход, нийслэлийн дундаж 18979, орон нутгийн дундаж 4604 гэмт хэрэг байна.

График 18. Нийслэлийн хэмжээнд бүртгэсэн гэмт хэрэг. (2010-2019 он)

32259

21947

36220

25652

31524

20261

8962 8424 9179 9943 10174 9818 9258 10312 10568 11263

2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019

Улсын дүн Нийслэлд Орон нутагт

Баянзүрх

42485

Сонгинохайрхан

Баянгол

Сүхбаатар

28844

28242

27671

Чингэлтэй

Нийслэлийн дундаж

Хан-Уул

15422

18979

21871

Налайх

Багануур

Багахангай

212

3531

2539

25


МОНГОЛ УЛС ДАХЬ ГЭМТ ХЭРГИЙН ЦАГААН НОМ-2019

Энэ графикаас үзвэл, сүүлийн 10 жилд нийслэлийн Баянзүрх, Сонгинохайрхан,

Баянгол, Сүхбаатар, Чингэлтэй дүүрэгт хамгийн олон гэмт хэрэг бүртгэсэн бол алслагдсан

Багахангай, Багануур, Налайх дүүрэгт хамгийн цөөн гэмт хэрэг бүртгэжээ.

График 19. Аймгуудад бүртгэсэн гэмт хэрэг. (2010-2019 он)

Төв

Сэлэнгэ

Дархан-Уул

Хөвсгөл

Орхон

Хэнтий

Дорноговь

Дорнод

Өвөрхангай

Архангай

Орон нутгийн дундаж

Баянхонгор

Өмнөговь

Ховд

Увс

Баян-Өлгий

Булган

Сүхбаатар

Завхан

Дундговь

Говь-Алтай

Говьсүмбэр

8074

7290

7288

6435

6210

5835

5695

5634

5293

4816

4604

4482

4056

3743

3462

3329

3256

3079

2767

2338

1910

1707

Сүүлийн 10 жилийн хугацаанд Төв, Сэлэнгэ, Дархан-Уул, Хөвсгөл, Орхон аймагт

хамгийн олон гэмт хэрэг бүртгэгдсэн бөгөөд эдгээр 5 аймагт бүртгэгдсэн гэмт хэргийн нийлбэр

орон нутагт бүртгэсэн нийт гэмт хэргийн 36.5%-ийг эзэлж байна.

Энэ хугацаанд Говьсүмбэр, Говь-Алтай, Дундговь, Завхан, Сүхбаатар аймагт хамгийн

цөөн гэмт хэрэг бүртгэгдсэн нь орон нутагт бүртгэгдсэн нийт гэмт хэргийн 12.2%-ийг эзэлж

байна.

Хүснэгт 6. Бүртгэсэн гэмт хэрэг нутаг дэвсгэрээр (2010-2019 он)

Д/д

Нутаг

дэвсгэр

2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019

1 Архангай 458 385 418 437 469 512 536 514 519 568

2 Баян-Өлгий 378 345 467 349 287 279 281 319 318 306

3 Баянхонгор 436 347 336 431 430 360 356 563 581 642

4 Булган 243 249 300 387 352 295 265 362 344 459

5 Говь-Алтай 174 148 169 189 199 210 183 200 203 235

6 Говьсүмбэр 119 119 160 179 211 211 207 171 176 154

7 Дархан-Уул 614 557 619 754 888 792 675 768 818 803

8 Дорноговь 534 546 582 559 527 561 665 654 517 550

9 Дорнод 526 413 578 751 566 529 482 582 602 605

10 Дундговь 231 206 201 284 260 242 221 216 266 211

11 Завхан 294 320 354 300 312 225 259 221 235 247

12 Орхон 516 481 545 583 569 566 528 881 794 747

13 Өвөрхангай 439 473 545 519 492 542 508 492 670 613

26


МОНГОЛ УЛС ДАХЬ 2019 ОНЫ ГЭМТ ХЭРГИЙН НӨХЦӨЛ БАЙДАЛД ХИЙСЭН ДҮН ШИНЖИЛГЭЭ

14 Өмнөговь 314 323 358 421 429 396 409 462 429 515

15 Сүхбаатар 190 183 207 312 322 317 319 338 366 525

16 Сэлэнгэ 797 618 704 679 755 793 669 729 779 767

17 Төв 625 671 772 922 955 863 812 810 779 865

18 Увс 389 363 306 334 361 372 322 356 332 327

19 Ховд 295 281 271 366 357 498 398 433 363 481

20 Хөвсгөл 419 485 504 555 730 756 707 749 787 743

21 Хэнтий 670 727 631 429 578 460 420 453 626 841

22 Нийслэл 10863 10773 12910 15419 17144 17939 17909 21947 25652 20261

23 Баянгол 1938 2009 2372 2521 2775 2951 3137 3204 4501 2834

24 Баянзүрх 2188 2137 2739 3742 4263 4272 4218 5939 7522 5465

25 Сүхбаатар 1639 1643 2102 2416 2593 3085 2962 3816 4132 3283

26

Сонгинохайрх

ан

2081 1923 2127 2778 3039 3232 2811 3691 3692 3470

27 Хан-Уул 1090 1121 1175 1236 1484 1390 1639 1900 2332 2055

28 Чингэлтэй 1360 1469 1807 2115 2392 2254 2337 2719 2776 2642

29 Багануур 251 218 278 278 236 311 293 254 253 167

30 Багахангай 14 11 20 31 23 21 23 31 24 14

31 Налайх 302 242 290 302 339 423 489 393 420 331

32 ИАТ 14 11 13 82 11 10 10 4 5 12

33 Төмөр зам 144 122 99 89 98 90 92 82 53 49

34 Бусад 143 51 40 32 16 39 36 39 64 59

35

Улсын

хэмжээнд

19825 19197 22089 25362 27318 27757 27167 32259 36220 31524

Сүүлийн 10 жилд бүртгэсэн гэмт хэргийн бүтцийг авч үзвэл, 49.7%-ийг өмчлөх эрхийн

эсрэг, 30.3%-ийг хүний амь бие, эрүүл мэндийн эсрэг, 20%-ийг бусад төрлийн гэмт хэрэг эзэлж

байна.

График 20. Улсын хэмжээнд бүртгэсэн гэмт хэргийн бүтэц (2010-2019 он)

2019

2018

2017

2016

2015

2014

2013

2012

2011

2010

13445

12551

11118

9023

7232

7944

18341

22468

18176

13336

7155

6462

6813

8691

8468

8697

8156

5911

5503

5068

8265 4918

9134

9533

4550

5140

5844

6070

6088

4618

0 5000 10000 15000 20000 25000 30000 35000 40000

Өмчлөх эрхийн эсрэг гэмт хэрэг Хүний амь бие, эрүүл мэндийн эсрэг Бусад

Бүртгэсэн гэмт хэргийн бүтцийг Эрүүгийн хуулийн бүлгээр нь авч үзвэл, нийт хэргийн

133634 буюу 49.7%-ийг өмчлөх эрхийн эсрэг гэмт хэрэг эзэлж байна. 2002 оны Эрүүгийн

хуулийн (2010-2017 он) өмчлөх эрхийн эсрэг гэмт хэрэг /145-155/ 92825 буюу тухайн хуулиар

бүртгэсэн нийт хэргийн 46.2%, хүний амь бие, эрүүл мэндийн эсрэг гэмт хэрэг /91-107/ 63975

27


МОНГОЛ УЛС ДАХЬ ГЭМТ ХЭРГИЙН ЦАГААН НОМ-2019

буюу 31.8%-ийг, тээврийн хэрэгслийн хөдөлгөөний аюулгүй байдал, ашиглалтын журмын

эсрэг гэмт хэрэг /215-225/ 15117 буюу 7.5%-ийг, 2015 оны Эрүүгийн хуулийн (2018-2019 он)

өмчлөх эрхийн эсрэг гэмт хэрэг 40809 буюу тухайн хуулиар бүртгэсэн нийт хэргийн 60.2%,

хүний эрүүл мэндийн халдашгүй байдлын эсрэг гэмт хэрэг 17399 буюу 25.7%-ийг, хөдөлгөөний

аюулгүй байдал, тээврийн хэрэгслийн ашиглалтын журмын эсрэг гэмт хэрэг 2507 буюу 3.7%-

ийг тус тус эзэлж байна.

Хүснэгт 7. Бүртгэсэн гэмт хэргийн төрөл (2002 оны Эрүүгийн хууль)

№ Гэмт хэргийн төрөл 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017

1

Үндэсний аюулгүй

байдлын эсрэг 79-90

118 96 138 54 45 10 36 34

2

Хүний амь бие, эрүүл

мэндийн эсрэг 91-107

6813 6462 7155 8156 8697 8468 8691 9533

3

Хүний эрх, эрх чөлөө,

алдар хүнд, нэр төрийн 35 26 46 55 49 57 44 71

эсрэг 108-113

4

Хүүхэд, гэр бүл,

нийгмийн ёс суртахууны 410 434 405 425 397 383 384 573

эсрэг 114-129

5

Иргэдийн улс төрийн

болон бусад эрх, эрх 63 72 126 124 144 141 116 29

чөлөөний эсрэг 130-144

6

Өмчлөх эрхийн эсрэг

145-155

7944 7232 9023 11118 12551 13445 13336 18176

7 Аж ахуйн эсрэг 156-176 158 115 185 234 426 520 227 287

8

9

10

11

12

13

14

Нийгмийн аюулгүй

байдлын эсрэг 177-191

Хүн амын эрүүл мэндийн

эсрэг 192-201

Байгаль хамгаалах

журмын эсрэг 202-214

ТХХАБАЖ-ын эсрэг 215-

225

Компьютерийн

мэдээллийн аюулгүй

байдлын эсрэг 226-229

Захиргааны журмын

эсрэг 230-244

Шүүн таслах

ажиллагааны эсрэг 245-

262

1684 1873 1749 1894 1750 1630 1479 745

328 261 295 318 303 341 416 324

231 270 410 337 287 228 165 330

1639 1870 1999 2148 2143 2010 1783 1525

3 1 13 9 10 44

228 280 332 278 249 269 268 262

57 96 100 104 118 106 91 125

15 Албан тушаалын 263-273 101 101 110 106 135 128 111 150

16

Цэргийн албаны эсрэг

274-296

13 9 16 10 11 12 10 5

17

Хүн төрөлхтөний

аюулгүй байдал, энх

тайваны эсрэг 297-304

18 Бусад 46

19 Нийт 19825 19197 22089 25362 27318 27757 27167 32259

28


МОНГОЛ УЛС ДАХЬ 2019 ОНЫ ГЭМТ ХЭРГИЙН НӨХЦӨЛ БАЙДАЛД ХИЙСЭН ДҮН ШИНЖИЛГЭЭ

Хүснэгт 8. Бүртгэсэн гэмт хэргийн төрөл. (2015 оны Эрүүгийн хууль)

№ Гэмт хэргийн төрөл 2018 2019

1 Хүний амьд явах эрхийн эсрэг гэмт хэрэг 714 636

2 Хүний эрүүл мэндийн халдашгүй байдлын эсрэг гэмт хэрэг 9134 8265

3 Хүний бэлгийн эрх чөлөө, халдашгүй байдлын эсрэг гэмт хэрэг 621 610

4 Хүний халдашгүй, чөлөөтэй байх эрхийн эсрэг гэмт хэрэг 115 115

5 Хүний хувийн, улс төрийн эрх, эрх чөлөөний эсрэг гэмт хэрэг 6 3

6 Эрүүл мэндийн эсрэг гэмт хэрэг 33 39

7 Хүүхдийн эсрэг гэмт хэрэг 21 31

8 Өмчлөх эрхийн эсрэг гэмт хэрэг 22468 18341

9 Эдийн засгийн эсрэг гэмт хэрэг 242 247

10 Үндэсний аюулгүй байдлын эсрэг гэмт хэрэг 99 29

11 Олон нийтийн аюулгүй байдал, ашиг сонирхлын эсрэг гэмт хэрэг 314 333

12 Хэрэг шалган шийдвэрлэх ажиллагааны эсрэг гэмт хэрэг 196 172

13 Авлигын эсрэг гэмт хэрэг 362 523

14 Нийтийн албаны ашиг сонирхлын эсрэг гэмт хэрэг 237 341

15 Хүрээлэн байгаа орчны эсрэг 366 489

16 Соёлын өвийн эсрэг гэмт хэрэг 3 5

17 Цахим мэдээллийн аюулгүй байдлын эсрэг гэмт хэрэг 42 57

18

Хөдөлгөөний аюулгүй байдал, тээврийн хэрэгслийн ашиглалтын

журмын эсрэг гэмт хэрэг

1231 1276

19 Цэргийн албаны эсрэг гэмт хэрэг 15 12

20 Хүн төрөлхтний аюулгүй байдал, энх тайваны эсрэг гэмт хэрэг 1

Нийт 36220 31524

Сүүлийн 10 жилийн нийлбэр дүнгээр, нийт гэмт хэргийн 49.7%-ийг өмчлөх эрхийн эсрэг

гэмт хэрэг, 30.3%-ийг хүний эрүүл мэндийн халдашгүй байдлын эсрэг гэмт хэрэг эзэлж байгаа

бөгөөд энэ 2 төрлийн гэмт хэрэг нийт гэмт хэргийн 80.3%-ийг эзэлж байгаа нь 2019 онд нийт

гэмт хэргийн 84.4%-ийг эзэлж байгаа үзүүлэлттэй ойролцоо байгаад үндэслэн манай улсын

гэмт хэргийн бүтцэд Эрүүгийн хуулийн дээрх 2 бүлэгт заасан гэмт хэрэг үнэлэмлэхүй олонхи

хувийг эзэлсээр байна гэж дүгнэхээр байна.

Гэмт хэргийн төрлөөр авч үзвэл, нийт бүртгэсэн хэргийн 85370 буюу 31.8%-ийг

хулгайлах, 76411 буюу 28.4%-ийг бусдын биед гэмтэл учруулах, 22878 буюу 8.5%-ийг залилах,

7523 буюу 2.8 хувийг дээрэмдэх төрлийн гэмт хэрэг түлхүү үйлдэгдсэн бол хүнийг алах гэмт

хэрэг 2094 буюу 0.8%-ийг, хүчиндэх гэмт хэрэг 3603 буюу 1.3%-ийг, танхайрах гэмт хэрэг 12509

буюу 4.7%-ийг, мансууруулах болон сэтгэцэд нөлөөлөх эм, бэлдмэл, бодисыг хууль бусаар

бэлтгэх, олж авах, хадгалах, тээвэрлэх, илгээх, борлуулах гэмт хэрэг 945 буюу 0.4%-ийг тус

тус эзэлж байна.

Хүснэгт 9. Бүртгэсэн гэмт хэргийн зарим төрөл. (2010-2019 он)

Гэмт хэргийн зарим

2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019

төрөл

1 Хүнийг санаатай алах 230 262 231 204 211 204 174 189 192 197

2

Бусдын бие махбодид

гэмтэл учруулах

5817 5836 6542 7560 8133 8064 8248 8812 9134 8265

3 Хүчиндэх 342 367 305 344 300 279 290 376 519 481

4 Хулгайлах 5775 5274 6265 7881 8423 9169 9065

5 Дээрэмдэх 520 536 552 620 686 537 474 1233 1497 868

1222

2

1232

8

8968

29


МОНГОЛ УЛС ДАХЬ ГЭМТ ХЭРГИЙН ЦАГААН НОМ-2019

6 Залилах 764 688 1098 1231 1843 2067 2165 2996 5358 4668

7 Танхайрах 1633 1824 1687 1839 1681 1582 1449 727 58 29

8

Мансууруулах болон

сэтгэцэд нөлөөлөх эм,

бэлдмэл, бодисыг хууль

бусаар бэлтгэх, олж

авах, хадгалах,

тээвэрлэх, илгээх,

борлуулах

20 11 75 32 54 72 101 128 195 257

Гэмт хэргийн бүрэлдэхүүний зарим шинжээр нь авч үзвэл, нийт гэмт хэргийн 18.7% нь

согтуугаар, 19.7% нь гудамж талбайд, 13.4% нь олон нийтийн газарт, 31.9% нь гэр, орон

сууцанд үйлдсэн байна.

График 21. Гэмт хэргийн бүрэлдэхүүний зарим шинж (2010-2019 он)

2019

2018

2017

2016

2015

2014

2013

2012

2011

2010

9926

3773

5848

4371

11680

4944

7769

3289

11715

4551

6367

4012

3837

9200

5479

5520

3625

8830

5499

5907

3781

5622

7976

6686

3435

5364

7144

6406

2944

3764

6450

5063

5966

2677

3512

4312

2575

3744

6839

4610

0 2000 4000 6000 8000 10000 12000 14000

Гэр орон сууц Олон нийтийн газар Гудамж талбайд Согтуугаар

Сүүлийн 10 жилийн хугацаанд бүртгэсэн нийт гэмт хэргийн 150847 буюу 56.1% нь

хөнгөн, 33559 буюу 12.5% нь хүнд, 80654 буюу 30.0% нь хүндэвтэр, 3658 буюу 1.4% нь онц

хүнд гэмт хэрэг байна.

30


МОНГОЛ УЛС ДАХЬ 2019 ОНЫ ГЭМТ ХЭРГИЙН НӨХЦӨЛ БАЙДАЛД ХИЙСЭН ДҮН ШИНЖИЛГЭЭ

График 22. Бүртгэсэн гэмт хэргийн ангилал (2010-2019 он)

40000

35000

30000

25000

20000

15000

10000

5000

0

246 8125

529 515 488 6747

6368

434

497

1781 1628 1393

441

1766

5146

508

1914

11951 12127 11767

2014 1823

11514

10041

28095

9219 8889

25156

20120

8151 7977 9637

11648 13057 13487 13519

2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019

Хөнгөн гэмт хэрэг Хүндэвтэр гэмт хэрэг Хүнд гэмт хэрэг Онц хүнд гэмт хэрэг

Тайлбар: 2015 оны Эрүүгийн хуульд гэмт хэргийг “хөнгөн”, “хүнд” гэсэн хоёр ангилалтай

байхаар тусгасан болно.

Монгол Улсад 1986-2019 онд бүртгэсэн гэмт хэргийн төлөв байдлын тойм

Манай улс 1967 оноос гэмт хэргийн тоо бүртгэлийг нэгтгэн хөтөлж эхэлсэн. 1968 онд

улсын хэмжээнд 3436 гэмт хэрэг бүртгэж байсныг 2019 онд бүртгэсэн 31524 гэмт хэргийн

тоотой харьцуулахад 9.2 дахин өсжээ.

График 23. Монгол Улсад бүртгэсэн гэмт хэрэг. (1968-2019 он)

40000

35000

30000

25000

20000

15000

10000

5000

0

1968

1969

1970

1971

1972

1973

1974

1975

1976

1977

1978

1979

1980

1981

1982

1983

1984

1985

1986

1987

1988

1989

1990

1991

1992

1993

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

2003

2004

2005

2006

2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

2019

Гэмт хэргийн тоо чөлөөт зах зээлийн нийгэмд шилжих шилжилтийн эхэн үеэс огцом

нэмэгдэж, улсын хэмжээнд бүртгэсэн гэмт хэргийн тоо 1992 онд 12467, 1997 онд 24657 болж

өссөн байх ба 2002-2005 онд гэмт хэргийн тоо өмнөх жилүүдийнхээс буурч, 2007 оноос хойш

ерөнхийдөө өсөх хандлагатай явж иржээ.

31


МОНГОЛ УЛС ДАХЬ ГЭМТ ХЭРГИЙН ЦАГААН НОМ-2019

Дүгнэлт

1. Монгол Улсад 2019 онд нийт 31524 гэмт хэрэг бүртгэсэн нь 2018 оноос 13%-иар

буурчээ. Энэ нь сүүлийн 3 жилд гэмт хэргийн статистикт гарч байгаа анхны эерэг үзүүлэлт

бөгөөд 2019 онд бүртгэсэн гэмт хэргийн тоо 2017 онд бүртгэсэн гэмт хэргийн тооноос бага

болсон байна.

2. Бүртгэсэн гэмт хэрэг улсын хэмжээнд 13%-иар, нийслэлд 21%-иар тус тус буурсан

бол орон нутагт бүртгэсэн гэмт хэрэг 700-аар буюу 6.7%-иар өсжээ. Засаг захиргааны нэгжээр

авч үзвэл, гэмт хэрэг 12 аймагт 0.5-43.4%-иар өсж, 9 аймаг, нийслэлийн 9 дүүрэгт 1.5-41.7%-

иар буурсан байна.

3. Нутаг дэвсгэрийн хувьд авч үзвэл, нийт гэмт хэргийн 64.3%-ийг нийслэл Улаанбаатар

хотод, 35.5%-ийг аймгуудад үйлдсэн бөгөөд тархацын энэ төлөв байдал олон жилийн

хугацаанд хадгалагдаж иржээ. Нийслэлд бүртгэсэн гэмт хэргийн улсын хэмжээнд бүртгэсэн

гэмт хэрэгт эзлэх хувь сүүлийн 10 жилийн хугацаанд тогтмол өндөр буюу 54.8-70.8% байсан

байна.

4. Гэмт хэргийн түвшинг авч үзвэл, 2019 онд 16 ба түүнээс насны 10000 хүн амд ногдох

гэмт хэрэг улсын хэмжээнд 147, нийслэлд 208, орон нутагт 95 байгаа нь 2018 оноос улсын

хэмжээнд 22, нийслэлд 55-аар буурч, орон нутагт 5 нэгжээр өссөн байна.

5. 2019 онд улсын хэмжээнд бүртгэсэн гэмт хэргийн бүтцийг Эрүүгийн хуулийн бүлгээр

авч үзвэл, өмчлөх эрхийн эсрэг гэмт хэрэг нийт гэмт хэргийн 58.2%-ийг, хүний эрүүл мэндийн

халдашгүй байдлын эсрэг гэмт хэрэг 26.2%-ийг тус тус эзэлж байна. Эрүүгийн хуулийн энэ 2

бүлэгт заасан гэмт хэрэг улсын хэмжээнд бүртгэсэн нийт гэмт хэргийн 80 ба түүнээс дээш

хувийг тогтмол эзэлж ирсэн статистикаас үзвэл, манай улсад бүртгэж буй 10 гэмт хэрэг тутмын

5-6 нь өмчлөх эрхэд халдсан шунахайн сэдэлттэй, 2-3 нь бусдын бие эрүүл мэндэд халдсан

танхайн сэдэлттэй гэмт хэрэг байна.

6. Гэмт хэрэг үйлдэгсдийн талаарх статистик мэдээлэлд тулгуурлан “өнөөгийн монгол

гэмт хэрэгтэн”-ий ерөнхий дүр төрхийг тодорхойлбол: 86.6% нь эрэгтэйчүүд, 13.4% нь

эмэгтэйчүүд, 7.9% нь насанд хүрээгүйчүүд байх ба 62% нь 18-40 насны, 52.2% нь тодорхой

эрхэлсэн ажилгүй хүмүүс, 35.2% нь ажилчин, малчин, хувиараа хөдөлмөр эрхлэгчид, 3% нь

төрийн албан хаагчид байна.

7. 2019 онд гэмт хэргийн улмаас хохирсон иргэдийн 57.1%-ийг эрэгтэйчүүд, 42.9%-ийг

эмэгтэйчүүд эзэлж байгаа бөгөөд нийт хохирсон 30782 иргэнээс 930 буюу 3% нь нас барж,

8727 буюу 28.3% нь гэмтжээ. Үлдэж буй 70-аад хувийг эзэлж байгаа иргэдийн дийлэнх нь эд

хөрөнгөөрөө хохирчээ.

8. Шунахай болон танхай сэдэлтээр үйлдсэн гэмт хэрэг зонхилсон манай улсын өнөө

үеийн гэмт хэргийн төлөв байдал, гэмт хэрэгтний болон хохирогчийн ерөнхий шинжийг нэгтгэн

авч үзвэл, манай улсын гэмт хэрэгт нөлөөлж буй шалтгаан, нөхцлийг тодорхой харж болно.

Хөдөлмөрлөхөөс өөр аргаар “юм олох” шунахай зорилготой, ажилгүй, ажилгүй учраас тогтмол

орлогогүй, аль аль нь байхгүй учраас “завтай” идэр насны эрчүүд хулгайлах, дээрэмдэх,

залилах, бусдын эрүүл мэндэд хохирол учруулах гэмт хэрэг зонхилон үйлдэж байна гэж дүгнэж

болохоор байна.

9. Хууль сахиулах болон шүүх эрх мэдлийн байгууллагаас гаргаж буй гэмт хэрэгтэй

холбоотой статистик мэдээллийн сангууд нь хоорондын уялдаа, нийцэл муутай, гэмт хэрэгт

нөлөөлдөг хүчин зүйлс шалтгаан, нөхцлийг бодитой тодорхойлох шаардлагыг хангаж чадахгүй

байна. Иймд гэмт хэргийн болон гэмт хэрэг үйлдэгч, гэмт хэргийн улмаас хохирогчийн талаарх

мэдээллийг илүү дэлгэрэнгүй, аль болох нарийвчилсан байдлаар цуглуулан боловсруулж,

тэдгээрт хийсэн судалгаа, дүн шинжилгээний ажлын үр дүнг гэмт хэрэгтэй тэмцэх ажилд

ашиглаж байх нь чухал байна.

10. Улсын хэмжээнд гэмт хэргийн тоо буурахад манай хүн амын ихэнх хувь нь оршин

сууж буй нийслэл Улаанбаатар хотод бүртгэсэн гэмт хэрэг 5391-ээр буюу 21%-иар буурсан нь

шууд нөлөө үзүүлжээ. Мөн ГХУСАЗЗ, ЦЕГ-аас 2019 онд төрийн болон төрийн бус

32


МОНГОЛ УЛС ДАХЬ 2019 ОНЫ ГЭМТ ХЭРГИЙН НӨХЦӨЛ БАЙДАЛД ХИЙСЭН ДҮН ШИНЖИЛГЭЭ

байгууллагуудтай хамтарч, иргэд, олон нийтийн оролцоо, дэмжлэгт түшиглэн тодорхой

төрлийн гэмт хэрэг, зөрчлөөс урьдчилан сэргийлэх ажлыг эрчимжүүлэх чиглэлээр “Та

сэргийлж чадна”, “Яг одоо”, “Залилан”, “Нэг хором”, “Ойлгое, Хүндэлье”, “Зөв тусгал”, “Яараад

яахав дээ”, “Дураараа биш, дүрмээрээ” зэрэг арга хэмжээ, нөлөөллийн аяныг зохион

байгуулсан нь иргэдийн хандлага, олон нийтийн сэтгэл зүйд нийцэж, бодитой эерэг нөлөө

үзүүлсэн үр дүнтэй арга хэмжээ болж, гэмт хэргийн тоо буурахад нөлөөлжээ.

2019 онд зохион байгуулсан дээрх арга хэмжээний үр дүн нь гэмт хэргээс урьдчилан

сэргийлэх ажлыг оновчтой арга, хэлбэр, хэрэгслээр зохион байгуулсанаар иргэд, олон нийт

ухамсартайгаар хүлээн авч, идэвхтэй оролцон дэмжих хандлагатай байгааг илтгэн харуулж

байна.

11. Улсын хэмжээнд сүүлийн 10 жилийн хугацаанд (2009-2019 он) нийт 268718 гэмт

хэрэг бүртгэсэн бөгөөд дундчилж авч үзвэл, жилд 26872, сард 2239, хоногт 74 гэмт хэрэг

бүртгэсэн байна. Манай улсад бүртгэсэн гэмт хэрэг 2011 онд бага зэрэг буурсан, 2012-2013

онд жилд дунджаар 15%-иар өссөн, 2014-2016 онд харьцангуй тогтвортой нэг түвшинд байсан,

2017 онд 18.7%, 2018 онд 12.3%-иар тус тус өссөн, харин 2019 онд 13%-иар буурсан байна.

12. Сүүлийн 10 жилийн нийлбэр дүнгээр, нийт гэмт хэргийн 49.7%-ийг өмчлөх эрхийн

эсрэг гэмт хэрэг, 30.3%-ийг хүний эрүүл мэндийн халдашгүй байдлын эсрэг гэмт хэрэг эзэлж

байгаа бөгөөд энэ 2 төрлийн гэмт хэрэг нийт гэмт хэргийн 80.3%-ийг эзэлж байгаа нь 2019 онд

нийт гэмт хэргийн 84.4%-ийг эзэлж байгаа үзүүлэлттэй ойролцоо байгаагаас үзвэл, манай

улсын гэмт хэргийн бүтцэд Эрүүгийн хуулийн дээрх 2 бүлэгт заасан гэмт хэрэг үнэлэмлэхүй

олонхи хувийг эзэлж байна. Энэ 2 бүлэгт заасан гэмт хэргийг бууруулахад чиглэсэн эдийн

засаг, нийгэм, эрх зүйн арга хэмжээг үе шаттай, оновчтой төлөвлөн, бодитой хэрэгжүүлж, үр

дүнг тооцож ажиллавал гэмт хэргийн тоо мэдэгдэхүйц буурах боломжтой.

Санал

1. Монгол Улсад хууль сахиулах болон шүүх эрх мэдлийн байгууллагад бүртгэж буй

гэмт хэргийн статистик мэдээллийн маягт, програм хангамжийг орчин үеийн мэдээллийн

технологийн дэвшилтэд тулгуурлан боловсронгуй болгон, хоорондын уялдаа, нийцлийг

хангаж, олон төрөл чиглэлээр судалгаа, дүн шинжилгээ хийх боломжтой болгох асуудлыг

судалж шийдвэрлэх;

2. Нийслэл, аймаг, дүүргийн гэмт хэргийн эрсдэл, аюулгүй байдлын зэрэглэлийн

түвшин, түүнд нөлөөлж буй эдийн засаг, нийгэм, хүн ам зүйн хүчин зүйлсийг харгалзан үзэж,

гэмт хэрэгтэй тэмцэх, урьдчилан сэргийлэх бодлогыг төлөвлөх, төсвийн хөрөнгө, хүн хүчний

нөөцийг хуваарилахдаа анхаарах;

3. Гэмт хэрэгтэй тэмцэх, урьдчилан сэргийлэх ажлын үр дүнг үнэлэх нэгдсэн шалгуур

үзүүлэлтийг боловсруулж, мөрдүүлэх;

4. Монгол Улсад үйлдэгдэж буй гэмт хэргийн дийлэнх хувийг эзэлж буй өмчлөх эрхийн

эсрэг, хүний эрүүл мэндийн эсрэг, хөдөлгөөний аюулгүй байдал, ашиглалтын журмын эсрэг

болон өнөөгийн байдлаар харьцангуй цөөн бүртгэгдэж байгаа боловч нийгмийн хор аюулаар

их хар тамхи, мөнгө угаах, хүрээлэн байгаа орчны эсрэг, цахим гэмт хэргээс урьдчилан

сэргийлэх ажлыг тэргүүлэх чиглэл болгон ойрын 5, 10 жилд эдгээр гэмт хэргийн гаралт,

түвшинг бууруулах үндэсний хэмжээний зорилтот хөтөлбөр боловсруулан хэрэгжүүлэх;

6. Хүн амын төвлөрөл, хотжилтыг даган гэмт хэргийн гаралт ихсэж байгаа тул иргэдийн

бүртгэлийг бодитой болгох чиглэлээр засаг захиргааны анхан шатны нэгжүүд, бүртгэл, хяналт,

статистикийн байгууллага тодорхой ажил зохион байгуулж, энэ ажилд мэдээллийн

технологийн өргөн боломжийг ашиглах;

33


МОНГОЛ УЛС ДАХЬ ГЭМТ ХЭРГИЙН ЦАГААН НОМ-2019

7. Гэмт хэргээс урьдчилан сэргийлэх ажилд зарцуулах төсөв, зардлыг нэмэгдүүлэх,

иргэд, олон нийтийн оролцоо, дэмжлэгт тулгуурлах, үр дүнтэй болох нь батлагдсан урьдчилан

сэргийлэх аян, арга хэмжээнүүдийг үргэлжлүүлэн зохион байгуулах;

8. Гэмт хэрэг үйлдэгсдийн дунд голлох хувийг эзэлж буй тодорхой эрхэлсэн ажилгүй

хүмүүс, малчин, хувийн хэвшлийн болон төрийн албан хаагч, оюутан залуус, насанд хүрээгүй

хүмүүст чиглэсэн хэсэгчилсэн нийгэм, эдийн засаг, эрх зүй, боловсролын нөлөөллийн арга

хэмжээг үе шаттайгаар авч хэрэгжүүлэх;

9. Гэмт хэрэгтэн бие хүн, гэмт хэргийн хохирогчийн онцлогийг нарийвчлан судлах суурь

судалгааны ажлыг бодлогын хэмжээнд дэмжиж, үр дүнг практикт тусган хэрэгжүүлэх

/профайлинг/;

10. Гэмт хэрэг, зөрчлөөс урьдчилан сэргийлэх тухай хуульд зааснаар гэмт хэрэгт

хохирох эрсдлийн судалгааг НҮБ-аас гаргасан аргачлалын дагуу хийдэг болох зэрэг саналыг

дэвшүүлж байна.

34


МОНГОЛ УЛС ДАХЬ 2019 ОНЫ ГЭМТ ХЭРГИЙН НӨХЦӨЛ БАЙДАЛД ХИЙСЭН ДҮН ШИНЖИЛГЭЭ

35


МОНГОЛ УЛС ДАХЬ ГЭМТ ХЭРГИЙН ЦАГААН НОМ-2019

1.2. ЭРҮҮГИЙН ХЭРЭГ ШАЛГАЖ ШИЙДВЭРЛЭХ АЖИЛЛАГААНЫ ӨНӨӨГИЙН

БАЙДАЛ, ДҮН ШИНЖИЛГЭЭ

1.2.1.Хэрэг бүртгэлт, мөрдөн байцаалтын хэргийн шийдвэрлэлт, дүн шинжилгээ

1) Гомдол, мэдээлэл

Цагдаагийн байгууллага нь 2019 онд хүн, хуулийн этгээдээс 259179 гомдол,

мэдээлэл хүлээн авч шалгаснаас 74159 буюу 28.6% нь гэмт хэргийн шинжтэй, 185020 буюу

71.4% нь зөрчлийн шинжтэй гомдол, мэдээлэл байна. Өмнөх онтой харьцуулбал, нийт

бүртгэсэн гомдол, мэдээлэл 61049 буюу 30.8%, гэмт хэргийн шинжтэй гомдол мэдээлэл

3992 буюу 5.7%, зөрчлийн шинжтэй гомдол, мэдээлэл 57057 буюу 44.6%-иар тус тус өссөн

байна.

Хүснэгт 1. Гомдол, мэдээлэл

Он

Нийт гомдол,

мэдээлэл

Гэмт хэргийн шинжтэй

гомдол, мэдээлэл

Прокурорын байгууллагаас

хянасан гэмт хэргийн

шинжтэй гомдол, мэдээлэл

2018 он 198130 70167 35.4% 70368

2019 он 259179 74159 28.6% 73860

Гэмт хэрэг, зөрчлийн шинжтэй гомдол, мэдээллийн тоо өмнөх оноос 61000 орчмоор

өссөн бөгөөд өмнөх өсөлтийн хувиас бараг 10 дахин нэмэгджээ. Гэмт хэргийн төлөв байдал,

иргэдийн эрх зүйн мэдлэг, ухамсар, цагдаагийн байгууллагын менежмент, дуудлага,

мэдээлэл хүлээн авах сувгийн төрлийг нэмэгдүүлсэн зэрэг тодорхой нөхцлийн улмаас дээрх

тоон үзүүлэлт огцом нэмэгдсэн гэж дүгнэж болох ба цаашдаа гэмт хэргийн шинжтэй

дуудлага, мэдээллийн тоо өсөн нэмэгдэх төлөвтэй байна. Тухайлбал, цагдаагийн

байгууллагын тусгай дугаарын утас буюу 102 тоот өгсөнд дуудлага, мэдээлэл, түүнийг

хэрхэн шийдвэрлэсэн байдлыг хянаж шалгахдаа мониторинг нэвтрүүлснээр гомдол,

мэдээллийн тоо огцом өсчээ.

Тухайлбал, цагдаагийн байгууллагаас гэр бүлийн хүчирхийллийн шинжтэй дуудлага

мэдээлэл 2018-2019 онд 2 дахин нэмэгдсэн нь гэр бүлийн хүчирхийллийн тухай мэдээллийг

иргэд цагдаагийн байгууллагад шуурхай дамжуулдаг болж, цагдаагийн байгууллага дээрх

дуудлага, мэдээллийг шуурхай шалгаж, хүчирхийлэл үйлдэгчийн үйлдэл бүрд хуулийн

хариуцлага оногдуулж байгаатай холбоотой. Үүнээс гадна, дуудлагаар цагдаагийн ажилтан

очиход дуудлагаа буцаах, хаягаа буруу өгөх, хаягаа өгсөн айл эзэнгүй байх, очиход

зугтаасан байх, хүчирхийлэл үйлдэгчийг саатуулсны дараа гомдолгүй гэж өргөдлөө буцаах

явдал их байна 1 гэж цагдаагийн байгууллага дүгнэсэн 2 .

Прокурорын байгууллагын тухайд гэмт хэргийн шинжтэй гомдол, мэдээлллийг хүлээн

авах, шалгаж, шийдвэрлэхэд хяналт тавих, хуульд заасан хугацаанд шийдвэрлэж байгаа

эсэхийг бүртгэлээр болон шийдвэр гаргах замаар хянаж байна. Дурьдсан хугацаанд буюу

2019 онд цагдаагийн байгууллагаас 479 нэгжээр гэмт хэргийн шинжтэй гомдол, мэдээлэл

бага байгаа шалтгаан нь гомдол, мэдээллийг шалгаад гэмт хэргийн, эсвэл зөрчлийн

шинжтэй эсэхийг тогтоосны дараа прокурорын мэдээллийн санд оруулдагтай холбоотой.

Гэмт хэргийн тухай гомдол, мэдээллийн тоо 2019 онд нийтдээ 3000 орчмоор өссөн ба өмнөх

оны “Гэмт хэргийн цагаан ном 2018”-ын үндсэн бүлэгт дурьдсаны дагуу зөрчлийн тухай

гомдол, мэдээлэлтэй урвуу хамааралтай байгаа дүр зураг хэвээр байна. Өөрөөр хэлбэл гэмт

1

“Гэр бүлийн хүчирхийлэлтэй тэмцэх тухай хуулиар цагдаагийн алба хаагчид хүлээлгэсэн үүргийн

хэрэгжилт” мониторонгийн тайлан. 2019. Хүчирхийллийн эсрэг үндэсний төв.

2

Гэр бүлийн хүчирхийлэлтэй тэмцэхтэй холбоотой хуулийн хэрэгжилтийн талаар УИХ гишүүн

З.Нарантуяагаас МУ-ын Ерөнхий сайдад хандаж тавьсан асуулгын хариу

file:///C:/Users/H!/Downloads/narantuya%20gishuun%20hariu.pdf

36


МОНГОЛ УЛС ДАХЬ 2019 ОНЫ ГЭМТ ХЭРГИЙН НӨХЦӨЛ БАЙДАЛД ХИЙСЭН ДҮН ШИНЖИЛГЭЭ

хэргийн шинжтэй гомдол, мэдээлэл өссөн нь тэдгээрийн тодорхой үйлдэл, эс үйлдэхүй нь

зөрчлөөс гэмт хэрэг болсонтой холбоогүй, ердийн өсөлт, бууралт юм.

2) Мөрдөн шалгасан хэрэг

Эрүүгийн хэрэг шалган шийдвэрлэх ажиллагааны нөхцөл байдлыг судлан үзвэл, 2018

онд 50523, 2019 онд 47936 хэргийг мөрдөн шалгасан байна. Мөрдөн шалгасан нийт хэрэгт

хэрэг бүртгэлт, мөрдөн байцаалтын нийт хэрэг давхардалгүйгээр хамаарч байх ба 2019 онд

2587 хэргээр буурсан үзүүлэлт ажиглагдлаа. Энэ нь гэмт хэргийн шинжтэй гомдол,

мэдээллийг шалгах ажиллагааг хуульд заасан хугацаанд буюу 5 хоногт шуурхай явуулж,

хэрэг бүртгэлтийн хэрэг нээхээс татгалзах шийдвэрийг гаргаж байгаатай холбоотой байна.

График 1. Мөрдөн шалгасан хэрэг /Цагдаагийн байгууллага/

Гэмт хэргийн ангиллаар нь авч үзвэл, 2018 онд мөрдөн шалгасан хэргийн 37886 буюу

75% нь хөнгөн, 12636 буюу 25% нь хүнд, 2019 онд мөрдөн шалгасан хэргийн 37127 буюу

77.5% нь хөнгөн, 10809 буюу 22.5% нь хүнд гэмт хэрэг эзэлж байна.

График 2. Мөрдөн шалгасан хэргийн ангилал

Хэрэг бүртгэлтийн болон эрүүгийн хэргийн шийдвэрлэлт.

2019 онд шалгасан 47936 гэмт хэргийн шинжтэй үйлдэл, эс үйлдэхүй, үүнээс 12236

эрүүгийн хэргийг буюу 25.5%-г яллах дүгнэлт үйлдүүлэх саналтай прокурорт шилжүүлж,

18972 буюу 36.6%-ийг хэрэг бүртгэлтийн хэрэг хааж, хэрэг бүртгэлтийн болон эрүүгийн хэрэг

3928 буюу 8.2%-ийг хэрэгсэхгүй болгож, 1610 буюу 3.4%-ийг нэгтгэжээ.

Хүснэгт 2.Шинээр үүссэн хэрэг /Прокурорын байгууллагын цахим бүртгэл/

Тухайн жилд шинээр үүсгэсэн хэрэг

2018 он 51980 хэрэг

2019 он 49539 хэрэг

Прокурорын байгууллагын тоон мэдээллээс үзвэл, 2019 онд 49539 үйлдэл, эс

үйлдэхүйд шинээр хэрэг үүсгэсэн байна. Дээрх мэдээлэл нь цагдаагийн мэдээллээс 1700

орчмоор илүү байгаа нь хэрэг бүртгэлтийн хэргийг хаасан тохиолдлыг оруулаагүй, мөн

прокурорын шийдвэрээс хамаарчээ.

37


МОНГОЛ УЛС ДАХЬ ГЭМТ ХЭРГИЙН ЦАГААН НОМ-2019

График 3.Мөрдөн шалгасан хэргийн шийдвэрлэлт /Цагдаагийн байгууллага/

Гэмт хэргийг мөрдөн шалгасан дээрх тоон мэдээ нь хэрэг бүртгэлт, мөрдөн байцаалт

явуулсан нийт хэргийн тоон мэдээ ба тухайн онд бүртгэгдсэн хэргээс их байгаа шалтгаан нь

өмнөх онд үйлдэгдсэн болон нөхөн илрүүлсэн гэмт хэрэг, эсвэл гэмт хэргийн үйлдэл тус бүрд

дугаар авсан бүх тохиолдлыг хамруулсан үзүүлэлт гэдгийг анхаарвал зохино.

Харин 2018 онд 17981 гэмт хэрэгт 20888 хүнийг, 2019 онд 18548 гэмт хэрэгт 21535

хүнийг тус тус яллагдагчаар татжээ.

График 4.Мөрдөн байцаалтын хэрэг, яллагдагчаар татсан хүний тоо

Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 30 дугаар зүйлийн 30.15 дугаар

зүйлд заасан үндэслэл, журмын дагуу мөрдөгч эрүүгийн хэрэг үүсгэж, яллагдагчаар татах

саналаа прокурорт хүргүүлэх зохицуулалттай. Эрүүгийн хэрэг үүсгэж яллагдагчаар татах

тогтоол гаргах нь прокурорын бүрэн эрхэд хамаарах ба хууль сахиулах байгууллагын тоон

мэдээллээс даруй 1000 орчмоор зөрүүтэй (бага) байна.

Хүснэгт 3. Мөрдөн байцаалт, яллагдагчийн тоон мэдээ (прокурор)

Шинээр мөрдөн байцаалтын дугаар авч

ЭХҮЯТатсан хэрэг

Шинээр ЭХҮЯТатсан хэрэг дэх яллагдагчийн тоо

/давхардалгүй/

2018 он 2019 он Өсөлт % 2018 он 2019 он

17,480 19,228 10% 15,828 16,089

3) Прокурорын хяналт, шийдвэрлэлт

Прокурорын байгууллагын мэдээллээс үзвэл, 2019 онд эрүүгийн хэргийг түдгэлзүүлэх

тохиолдлын тоо өсч, шүүхэд шилжүүлсэн хэрэг 8%-иар нэмэгдсэн байна. Мөрдөн шалгах

38


МОНГОЛ УЛС ДАХЬ 2019 ОНЫ ГЭМТ ХЭРГИЙН НӨХЦӨЛ БАЙДАЛД ХИЙСЭН ДҮН ШИНЖИЛГЭЭ

ажиллагаа явуулсан нийт хэргийн тоо өмнөх оныхоос 12%-иар өссөн буюу 88431-д хүрч,

мөрдөн шалгах эрх бүхий байгууллага, прокурорын хэргийн шийдвэрлэлтэд ахиц гарчээ.

Хүснэгт 4. Прокурорын хяналт, шийдвэрлэлт

Шийдвэрлэлт

Нийт ХБМБ

явуулсан

хэрэг

Тухайн жил

шинээр

үүссэн хэрэг

78686

88431

+12%

51980

49539

23008

27036

3864

5201

614

741

68

90

13083

13841

Хэрэг

бүртгэлтийг

хаасан

Нэгтгэсэн

Хэрэгсэхгүй

болгосон

Түдгэлзүүлсэн

Шүүхэд

шилжүүлсэн

2018

2019

2018

2019

2018

2019

2018

2019

2018

2019

2018

2019

2018

2019

Нийт хэрэг бүртгэлт, мөрдөн байцаалт явуулсан хэргийн тоо 2019 онд ийнхүү их

тоотой (80-88 мянга) гарсан шалтгаан нь өмнөх онуудад үйлдэгдсэнийг нөхөн илрүүлсэн,

бүртгэсэн, мөн тухайн онд гарсан бүхий л хэргийг илрүүлсэн, бүртгэсэн тохиолдолд хэрэг

бүртгэлт, мөрдөн байцаалт явуулж, прокурорын хяналтад бүртгэснээр дээрх тоон үзүүлэлт

гарч байгаа гэдгийг анхаарвал зохино.

Тухайн онд Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх хуулийн зүйл, заалтыг хэрэглэх практик

харьцангуй сайжирч, хэргийн шийдвэрлэлтэд анхаарсантай холбоотойгоор эрүүгийн хэргийг

нэгтгэх тохиолдол 40%-иар, хэрэгсэхгүй болгосон нийт хэрэг 20%-иар өсжээ. Цаашид

эрүүгийн хэргийн шийдвэрлэлт өмнөх гурван жилийн тоон үзүүлэлтээс харьцангуй

тогтворжих дүр зураг ажиглагдаж байна.

Хүснэгт 5. Үлдэгдэл хэрэг

Нийт үлдэгдэгдэл хэрэг

Үлдэгдэл хэрэг

Хэрэг бүртгэлтийн

үлдэгдэл

Мөрдөн байцаалтын

үлдэгдэл

2018 он 2019 он 2018 он 2019 он 2018 он 2019 он

38049 41522 36441 40033 1608 1489

Прокурорын хяналтын явцад мөрдөн байцаах ажиллагаанд үлдэгдэл хэрэг өмнөх

оныхоос 9%-иар өсж, хэрэг бүртгэлтийн хэрэг 14 мянгаар нэмэгдсэн байна. Энэ нь дээр

дурдсаны дагуу гэмт хэрэг илрүүлэх бүхий л ажиллагааг явуулахдаа хэрэг бүртгэлтийн хэрэг

нээж, нотлох баримт цуглуулж, мөрдөн шалгах ажиллагаа явуулж байгаатай холбоотой. Мөн

прокурорын зүгээс хүнийг яллагдагчаар татаж, мэдүүлэг авах хангалттай үндэслэл

тогтоогдсон гэж үзсэн тохиолдолд мөрдөн байцаалтын хэрэг нээж байгаа нь дээрх

үзүүлэлтэд нөлөөлжээ. Тухайн оны үлдэгдэл нийт хэрэг нь мөрдөгч, прокурор шүүгчийн

ажлын ачааллыг харуулж байгаа төдийгүй дараа оны тоон үзүүлэлтэд нөлөөлдөг байна.

Тухайлбал, нутаг дэвсгэрийн цагдаагийн байгууллагын мөрдөн байцаах тасгийн

мөрдөгч нарын шалгасан гомдол, мэдээлэл, хэргийн дундаж ачааллыг 2018-2019 оны

бүртгэгдсэн хэргийн хүрээнд тооцож хүснэгтээр харуулбал:

39


МОНГОЛ УЛС ДАХЬ ГЭМТ ХЭРГИЙН ЦАГААН НОМ-2019

Хүснэгт 6. Мөрдөгчийн ажлын ачаалал

Нэгжийн

нэр

Орон тоо

Үүнээс 70%

Гомдол мэдээлэл

Шалгасан

ХБХэрэг

МБХэрэг

Нийт

хэрэг

Гомдол,

мэдээлэл

Нэг мөрдөгчийн

сарын дундаж

ачаалал

ХБХэрэг

МБХэрэг

Шалгасан нийт

хэрэг

Ажиллагааны үлдэгдэл

хэрэг

Нийслэл 170 119 14442 12045 2661 14706 11 8.3 1.9

11.

2

3983 33.4

Орон нутаг 179 125 5889 5083 2316 7399 4.3 3.7 1.6 5.3 1366 10.9

Улсын

хэмжээнд

349 244 20331 17128 4977 22105 7.6 6.4 1.8 8.2 5349 21.9

Үүнээс нэг алба хаагчид

оногдох хэргийн тоо

Нийслэлийн дүүргүүд дэх мөрдөн байцаах тасгийн нэг мөрдөгчийн сарын дундаж

ачааллыг тооцоход гомдол, мэдээлэл 10.4, мөрдсөн хэрэг 10.3 бол, ажиллагааны үлдэгдэл

хэргээс нэг мөрдөгчид 31.1 хэрэг ногдож байна. Үүнээс Улаанбаатар хотын зарим дүүргийн

цагдаагийн хэлтсийн нэг мөрдөгчид ажиллагааны үлдэгдэл хэрэг 51-52 ногдож байгаа нь

ачаалал ихтэйг харуулж байна.

Хүснэгт 7. Эрүүгийн цагдаагийн тасгийн мөрдөгч нарын ажлын ачаалал

Нэг мөрдөгчийн

Шалгасан

сарын дундаж

ачаалал

Нэгжийн

нэр

Орон

тоо

Үүнээс

70%

Гомдол,

мэдээлэл

ХБХэрэг

Шийдвэрлэсэн

хэрэг

Гомдол,

мэдээлэл

Шалгасан

хэргийн

ачаалал

Ажиллагааны

үлдэгдэл хэрэг

Үүнээс нэг алба

хаагчид оногдох

хэргийн тоо

Нийслэл 213 149 26469 28015 8664 16.1 17.1 19440 113.4

Орон нутаг 420 294 10047 6368 2560 3.1 2.0 3996 14.6

Улсын

хэмжээнд

633 443 36516 34383 11224 7.5 7.1 23436 52.9

Нийслэлийн дүүргүүд дэх эрүүгийн цагдаагийн тасгийн нэг мөрдөгчийн сарын дундаж

ачааллыг тооцоход гомдол, мэдээлэл 16.3, шалгасан хэрэг 15 бол, ажиллагааны үлдэгдэл

хэрэг нэг мөрдөгчид 113 хэрэг ногдож байна. Үүнээс зарим дүүргийн цагдаагийн хэлтсүүдийн

нэг мөрдөгчид ажиллагааны үлдэгдэл хэрэг 186-220 ногдож байна.

Өмнөх Эрүүгийн байцаан шийтгэх хуулийн 205 дугаар зүйлийн 205.1.1 дэх хэсэгт

заасан үндэслэлээр түдгэлзүүлдэг холбогдогч тодорхойгүй хэргүүдийг шинэ хуулийн

зохицуулалтаар хэрэг бүртгэлтийн шатанд хугацаа сунгаж шалгадаг болсноор эрүүгийн

процессын ажиллагаа нэмэгдсэн. Энэ нь улсын хэмжээнд хэрэг бүртгэлт, мөрдөн

байцаалтын хэрэг байнга өсөн нэмэгдэхэд нөлөөлжээ.

Мөрдөгчийн шалгаж байгаа үлдэгдэл хэргийн тоог шугаман хамаарлаар тооцоход,

цаашид өсөн нэмэгдэх хандлагатай байгаагаас одоогийн нутаг дэвсгэрийн цагдаагийн

байгууллагын батлагдсан орон тоогоор ажил үүргээ хэвийн гүйцэтгэх боломжгүй байна.

Тухайлбал, Баянзүрх дүүрэг дэх цагдаагийн нэг, хоёр, гуравдугаар хэлтсийн эрүүгийн

цагдаагийн тасгийн нэг мөрдөгчид үлдэгдэл 186-220 хэрэг ногдож байна.

Дээрх ажиллагаанд гарч байгаа гол хүндрэл, бэрхшээлийг авч үзвэл:

40


МОНГОЛ УЛС ДАХЬ 2019 ОНЫ ГЭМТ ХЭРГИЙН НӨХЦӨЛ БАЙДАЛД ХИЙСЭН ДҮН ШИНЖИЛГЭЭ

а/Хэрэг бүртгэлтийн хугацаа сунгах тухай тогтоол үйлдэх,

б/хэрэг бүртгэлтийн хэрэгт хийгдвэл зохих ажиллагааг хийсэн эсэхийг хянах,

даалгавар бичих зэрэг ажиллагаа нь хяналтын прокурорын өдөр тутмын ажлын үндсэн

ачааллыг үүсгэж байна. Өнөөгийн байдлаар хийгдвэл зохих ажиллагааг бүрэн хийсэн боловч

ямар нэг ажиллагаа заавал хийхийг шаардсан зохицуулалт прокурорын үндсэн ажлын

зааварт байдгаас шалтгаалж, мөрдөгчид болон түүнд хяналт тавьж байгаа прокурорт үл

ялих зүйлээр хариуцлага тооцох, улмаар мөрдөгч, прокурор хоёрын хооронд үл итгэх,

тодорхой ажил хийсэн мэтээр нотлох баримт бүрдүүлэх /шаардлагагүй хүнийг байцаах гэх

мэт/ зэрэг байдлыг үүсгэж байна.

Иймээс эрүүгийн процессын, зарим ажиллагааг автоматжуулах шаардлагатай байна.

Хэрэв энэ ажлыг заавар болон холбогдох журмаар хэрэгжүүлж чадвал прокурорын ажлын

ачаалал хамгийн багадаа 20-30% буурах боломжтой.

4) Шүүн таслах ажиллагаа

Анхан шатны шүүхүүд 2019 онд нийт 18701 хүн, 10 хуулийн этгээдэд холбогдох 15126

эрүүгийн хэрэг хүлээн авснаас 1208 хүнд холбогдох 696 хэргийг прокурорт буцааж, 105 хүнд

холбогдох 76 хэргийг түдгэлзүүлж, 252 хүнд холбогдох 130 хэргийг харьяаллын дагуу

шилжүүлж, 1 хуулийн этгээд, 344 хүнд холбогдох 218 хэргийг хэрэгсэхгүй болгож, 106 хүнд

холбогдох 57 хэргийг цагаатгаж, нийт 13427 эрүүгийн хэргийг хянан шийдвэрлэж, 15366

хүнийг гэм буруутайд тооцож, үүнээс 2167 хүнийг хорих ял оногдуулахгүйгээр тэнсэж, 36

хүнийг эрүүгийн хариуцлагаас чөлөөлж, 13011 хүнийг гэмт хэрэг үйлдсэн гэм буруутайд

тооцож, ял шийтгэл оногдуулсан бөгөөд тайлант хугацааны эцэст 887 хэргийн үлдэгдэлтэй

байна. Өнгөрсөн онтой харьцуулбал, хянан шийдвэрлэсэн эрүүгийн хэрэг 7%-иар, ял

шийтгүүлэгчдийн тоо 5.2%-иар тус тус өссөн дүнтэй байна.

Хүснэгт 8.Шүүхээр шийдвэрлэсэн эрүүгийн хэрэг, ял шийтгүүлэгч

Хэргийн тоо Өсөлт бууралт Ял шийтгүүлэгчдийн тоо Өсөлт, бууралт

12551 13427 876 7% 12366 13011 645 5.2%

Хэргийн үлдэгдэл.

Анхан шатны шүүхүүд тайлант хугацааны эцэст нийт 887 хэргийн үлдэгдэлтэй байгаа

нь өнгөрсөн оноос 85 хэргээр буюу 10.6%-иар өссөн байна.

5) Таслан сэргийлэх арга хэмжээ

Хүнийг баривчлах, цагдан хорих болон тодорхой үйл ажиллагаа явуулах, албан

үүргээ биелүүлэхийг түр түдгэлзүүлэх нь прокурор, шүүгчийн эрх хэмжээний асуудал тул

дээрх албадлагын шинжтэй таслан сэргийлэх арга хэмжээний тоон мэдээг прокурорын

байгууллагын бүртгэл, мэдээлэл хариуцсан албанаас ирүүлснийг нэгтгэн үзвэл дараах дүр

зураг ажиглагдаж байна.

41


МОНГОЛ УЛС ДАХЬ ГЭМТ ХЭРГИЙН ЦАГААН НОМ-2019

Хүснэгт 8.Таслан сэргийлэх арга хэмжээ авсан байдал (прокурор)

Албадлага, ТСАХ 2018 он 2019 он

Баривчилсан 1097 1169

Таслан сэргийлэх арга хэмжээ авсан тоо 15600 15770

Цагдан хорих ТСАХ 1667 1758

Барьцаа ТСАХ 16 9

Хувийн баталгаа ТСАХ 13577 13555

Хязгааралт тогтоох 313 430

Тодорхой үйл ажиллагаа явуулах, албан үүргээ биелүүлэхийг

түдгэлзүүлэх ТСАХ

23 6

Цэргийн анги, удирдлагад хянан харгалзуулах ТСАХ 4 12

Цагдаагийн байгууллагын тухайд ЭХХШТХ-д заасан үндэслэлээр баривчилсан тоон

үзүүлэлт гаргадаггүй бөгөөд мөрдөгч бие даан авах таслан сэргийлэх арга хэмжээнээс бусад

арга хэмжээний тоон үзүүлэлтийг мөн гаргадаггүй байна. Иймд прокурорын байгууллагад

хандаж албан ёсны тоон мэдээг 3 авч дүгнэв.

Сэжигтнийг баривчлах арга хэмжээ (шүүхийн зөвшөөрлөөр).

Монгол Улсын хэмжээнд 2019 онд Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хууль

/2017 он/-ийн 31.4 дүгээр зүйлд заасан үндэслэлээр 232 сэжигтнийг баривчлах тухай

материал хүлээн авснаас 187 сэжигтнийг баривчлах зөвшөөрөл олгож, 45 сэжигтэнд

баривчлах зөвшөөрөл олгохоос татгалзжээ. Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааны

явцад сэжигтнийг баривчлуулахаар тогтоол үйлдэж ирүүлсэн хүний тоог өмнөх онтой

харьцуулбал 116 хүнээр буюу 2 дахин, баривчлах зөвшөөрөл олгосон хүний тоо 100 хүнээр

буюу 2.1 дахин, баривчлах зөвшөөрөл олгохоос татгалзсан хүний 16 хүнээр буюу 1.6 дахин

тус тус өссөн байна.

Хүснэгт 9.Сэжигтнийг баривчлах арга хэмжээний мэдээ (шүүх)

Сэжигтнийг сулласан үндэслэл

Огноо

Баривчлуулахаар

ирүүлсэн хүн

Баривчлагдсан

хүн

Зөвшөөрөл олгоогүй

2018-2019 оныг харьцуулж үзвэл, эрүүгийн хэрэг шалган шийдвэрлэх ажиллагааны

явцад сэжигтнийг баривчлуулахаар тогтоол үйлдэж ирүүлсэн хүний тоог өмнөх оноос 116

хүнээр буюу 2 дахин, баривчлах зөвшөөрөл олгосон хүний тоо 100 хүнээр буюу 2.1 дахин,

баривчлах зөвшөөрөл олгоогүй хүний тоо 16 хүнээр буюу 55.2%-иар тус тус өссөн байна.

Хүснэгт 10. ТСАХ-ний мэдээ (шүүх)

Гэмт хэрэг

үйлдсэн

хангалттай баримт

байхгүй

ЭХХШТХ-ийн 31.5

дугаар зүйлийг

зөрчсөн

Баривчилсанаас

хойш 48 цаг

дуусч, шийдвэр

ирээгүй

2018 он 116 87 29 18 0 11

2019 он 232 187 45 19 10 16

он

Прокуророос

ТСАХ авахаар

ирүүлсэн

Цагдан хорих

ТСАХ авахаар

ирүүлсэн хүн

Хязгаарлалт тогтоох

ТСАХ авахаар

ирүүлсэн хүн

ТҮААҮ-ийг

түдгэлзүүлэхээр

ирүүлсэн

2018 он 5071 4647 399 25

2019 он 4683 3955 680 48

3

УЕПГ-ын Бүртгэл мэдээлэл, технологийн албанаас авсан тоон мэдээлэл, 2020 он

42


МОНГОЛ УЛС ДАХЬ 2019 ОНЫ ГЭМТ ХЭРГИЙН НӨХЦӨЛ БАЙДАЛД ХИЙСЭН ДҮН ШИНЖИЛГЭЭ

Шүүхээс 2018 онд 3747 хүнийг цагдан хорих зөвшөөрөл олгож байсан бол 2019 онд

3162 болж 585 хүнээр буюу 15.6%-иар буурсан байна.

Хүснэгт 11. Цагдан хорих ТСАХ-ний мэдээ (шүүх)

Огноо

Шүүхээс цагдан хорихоор

зөвшөөрсөн хүн

2018 он 3747

2019 он 3162

Ps: Прокурорын байгууллагын тухайн жилд авсан

цагдан хорих ТСАХ-ний тоо 2018 онд 1677, мөн 2019

онд 1784 байснаас шүүхийн дээрх тоон мэдээ даруй

2 дахин өндөр үзүүлэлттэй байгаа нь тухайн жилд

шийдвэрлэгдсэн өмнөх оны бүх хэргийг хамарсан

байна.

Сэжигтнийг баривчлах.

2018 онд 7036 захирамж, 2019 онд 8543 захирамж болж өмнөх оноос 1507

захирамжаар буюу 21.4%-иар өссөн дүнтэй гарсан байна. 2019 оны бүтэн жилийн байдлаар

яллагдагчаар цагдан хорих тухай 1878 захирамж, цагдан хорих хугацааг сунгах тухай 3598

захирамж, цагдан хорих, таслан сэргийлэх арга хэмжээг өөрчлөх тухай 342 болон Монгол

Улсын хилээр гарахыг хязгаарлах тухай 598 захирамж, шүүхэд хянагдаж буй яллагдагчийн

хорьж мөрдөх хугацаа сунгах тухай 722 гарсан нь нийт захирамжийн 83.5 хувийг эзэлж

байна.

Хүснэгт 12. ТСАХ-ний тоон мэдээ (шүүх)

№ Шүүгчийн захирамж

Үүнээс:

Үүнээс:

2018

он

Он, өсөлт, бууралт

2019

он

Өсөлт,

бууралт

1

Сэжигтнийг баривчлах, таслан сэргийлэх арга

хэмжээ авсан талаар гаргасан нийт шүүгчийн 7036 8543 1507 21.4

захирамж

2

Сэжигтнийг баривчлах тухай 78 188 110 141.0

3 Сэжигтнийг баривчлахаас татгалзах тухай 6 12 6 100.0

4 Сэжигтнийг суллах тухай 21 34 13 61.9

5 Яллагдагчаар цагдан хорих тухай 1572 1878 306 19.5

6

Яллагдагчийг цагдан хорихоос татгалзах

тухай

266 158 -108 -40.6

7 Шилжүүлэн цагдан хорих тухай 91 105 14 15.4

8

Шилжүүлэн цагдан хорихоос татгалзах

тухай

0 5 5 -

9 Цагдан хорих хугацааг сунгах тухай 3206 3598 392 12.2

10

Цагдан хорих хугацааг сунгахаас

татгалзах тухай

186 220 34 18.3

11

Шүүхэд хянагдаж буй яллагдагчийн хорьж

мөрдөх хугацааг сунгах тухай

203 722 519 3.6 дахин

12

Цагдан хорих таслан сэргийлэх арга

хэмжээг хүчингүй болгох тухай

215 181 -34 -15.8

13

Цагдан хорих таслан сэргийлэх арга

хэмжээг өөрчлөх тухай

354 342 -12 -3.4

Цагдан хорих таслан сэргийлэх арга

14

хэмжээ авсан шүүгчийн захирамжинд

гарсан гомдлыг хянан шийдвэрлэсэн

360 246 -114 -31.7

тухай

15

Тогтоосон газраас гарч явах тухай 3 10 7 3.3 дахин

16

Тогтоосон нутаг дэвсгэрээс гарч явах

тухай

7 33 26 4.7 дахин

17

Монгол Улсын хилээр гарахыг хязгаарлах

тухай

377 598 221 58.6

18 Тодорхой газар очихыг хязгаарлах тухай 3 8 5 2.7 дахин

19 Тодорхой хүнтэй уулзахыг хориглох тухай 20 63 43 3.2 дахин

20 Тогтоосон замаар зорчихыг даалгах тухай 0 2 2 -

Хувь

43


21

22

23

24

25

26

27

МОНГОЛ УЛС ДАХЬ ГЭМТ ХЭРГИЙН ЦАГААН НОМ-2019

Хязгаарлалт тогтоох таслан сэргийлэх

арга хэмжээг өөрчлөх тухай

Хязгаарлалт тогтоох таслан сэргийлэх

арга хэмжээг хүчингүй болгох тухай

Төрийн албанд ажиллахыг түдгэлзүүлэх

тухай

Тодорхой мэргэжлийн үйл ажиллагаа

эрхлэхийг түдгэлзүүлэх тухай

Хуулийн этгээдийн нэрийн өмнөөс аж

ахуйн үйл ажиллагаа эрхлэх, албан үүргээ

биелүүлэхийг түдгэлзүүлэх тухай

Тусгай зөвшөөрлөөр аж ахуйн үйл

ажиллагаа эрхлэх, албан үүргээ

биелүүлэхийг түдгэлзүүлэх тухай

Тодорхой үйл ажиллагаа явуулах, албан

үүргээ биелүүлэхийг түдгэлзүүлэхийг

сэргээх тухай

3 53 50 17.7

42 67 25 1.6

0 12 12 -

8 2 -6 -75.0

13 0 -13 -

2 2 0 0.0

0 4 4 -

1.2.2. Прокурор хяналт, шүүн таслах ажиллагааны харилцан хамаарал

Шударга ёсыг тогтоох, хүний эрхийг хамгаалах үзэл, хандлагын үүднээс эрүүгийн

хэрэг шалган шийдвэрлэх ажиллагаанд шүүхийн урьдчилсан хэлэлцүүлэг, хялбаршуулсан

журмаар хэрэг хянан шийдвэрлэх талаар зохицуулалтыг шинээр тодорхойлсон билээ.

Эрүүгийн хууль тогтоомжийн шинэчлэлт хэрэгжиж эхлээд гурван жил гаруй хугацаа өнгөрсөн

тул эрүүгийн процессын шинэлэг институц, түүний хэрэгжилт, нөхцөл байдлын талаар авч

үзлээ.

Шүүхийн урьдчилсан хэлэлцүүлэг

ЭХХШТХ-д яллагдагчийг шүүхэд шилжүүлэх асуудлыг шийдвэрлэхэд яллах болон

өмгөөлөх талын оролцоог хангах, шүүх хуралдааны бэлтгэлийг хангах, шүүн таслах

ажиллагааг шуурхай, тасралтгүй, чирэгдэлгүй явуулах нөхцөлийг бүрдүүлэх, процессын

зөрчлийг илрүүлж, зөвтгөх зорилготойгоор ЭХХШТХ-ийн 33.1 дүгээр зүйлд шүүхийн

урьдчилсан хэлэлцүүлэг хуульчлагдсан. Шүүхийн урьдчилсан хэлэлцүүлэг нь яллагдагчийг

шүүхэд шилжүүлэх асуудлыг шийдвэрлэхээс өмнө прокурор болон оролцогч талуудын

гаргасан хүсэлт, гомдлоор, эсвэл шүүгчийн санаачилгаар хийгдэж болохоор хуульчилсан

бөгөөд шүүх хуралдааны бэлтгэл хангах ажиллагаа юм.

Шүүхийн урьдчилсан хэлэлцүүлэгт мөрдөн шалгах ажиллагааны явцад оролцогчийн

эрхийг зөрчсөн, хууль бусаар хязгаарласан тухай, мөрдөн шалгах ажиллагааг нэмж хийлгэх

тухай хүсэлт тавьж, урьдчилсан хэлэлцүүлгээс хэргийг прокурорт буцаах шийдвэр гаргуулж

болохоор заасан. Мөн шүүхийн урьдчилсан хэлэлцүүлгийн үед өмгөөлөгчөөс гаргасан шүүх

хуралдаанд дуудах хохирогч, гэрч, шинжээч, шинжлэн судлуулах нотлох баримтын талаархи

санал, хүсэлтийг шүүх хангахаар тусгасан.

Хүснэгт 13. Шүүхийн урьдчилсан хэлэлцүүлэг

Шүүхийн урьдчилсан хэлэлцүүлэг хийгдсэн хэргийн тоо

2018 он 2019 он Өсөлт %

1 277 1 792 40%

Прокурорын байгууллагын 2019 оны мэдээнээс үзвэл, шүүхийн урьдчилсан

хэлэлцүүлэг явуулсан тохиолдол 40%-иар өсөж, оролцогч талуудаас хүсэлт гаргах байдал

44


МОНГОЛ УЛС ДАХЬ 2019 ОНЫ ГЭМТ ХЭРГИЙН НӨХЦӨЛ БАЙДАЛД ХИЙСЭН ДҮН ШИНЖИЛГЭЭ

цаашид өсөн нэмэгдэх төлөвтэй байна. Энэ нь иргэдийн эрх зүйн боловсрол, мэдлэг,

мэдээлэл дээшилсэнтэй холбоотой гэж тухайн чиглэлээр хийсэн судалгаанд дурьджээ. 4

Хэрэгжилтийн төлөв байдал: 5

Тухайн онд буюу 2019 онд хийгдсэн судалгаанаас үзвэл, анхан шатны шүүхээр

хэлэлцэгдсэн хэргийн 14.6%-д нь шүүхийн урьдчилсан хэлэлцүүлэг хийгдсэн байна.

Урьдчилсан хэлэлцүүлэг хийгдсэн хэргээс 43.5%-ийг шүүгчийн захирамжаар прокурорт

буцааж, 603 хэрэг буюу 56.5%-ийг яллагдагчийг шүүхэд шилжүүлэх тухай захирамж гарган

шийдвэрлэжээ.

Шүүхийн урьдчилсан хэлэлцүүлгийн хууль зүйн үндэслэлийг судлан үзэхэд, мөрдөн

шалгах ажиллагаа нэмж хийлгэх хүсэлт, нотлох баримт цуглуулж, бэхжүүлэх талаар хуульд

заасан журам зөрчигдсөн талаар гаргасан гомдол, хэрэг бүртгэлт, мөрдөн байцаалтын явцад

оролцогчийн эрхийг зөрчсөн, хууль бусаар хязгаарласан тухай гомдол, таслан сэргийлэх

арга хэмжээтэй холбоотой санал, хүсэлтийг давхардуулан гаргах явдал нийтлэг байна.

Санамсаргүй түүврийн аргаар нийслэлийн Сүхбаатар, Чингэлтэй дүүргийн

прокурорын газраас хийсэн судалгаанаас үзэхэд шүүхийн санаачилгаар урьдчилсан

хэлэлцүүлэг хийгдэх ажиллагаа хамгийн их буюу 47.2 %-тай байжээ. Шүүхийн урьдчилсан

хэлэлцүүлэг хийх тухай прокурорын санаачилга хангалтгүй байна. Тухайлбал, 2019 оны

эхний хагас жилийн байдлаар прокурорын хүсэлтээр шүүхийн урьдчилсан хэлэлцүүлэг 11

удаа л хийгдсэн байна.

Урьдчилсан хэлэлцүүлэг бол шүүх хуралдаан биш харин шүүх хуралдааны бэлтгэл

хангах ажиллагаа учраас прокурорын зүгээс аль болох урьдчилсан хэлэлцүүлэг хийлгэх

санал гаргаж, цаашид гарах алдаанаас сэргийлэхэд ач холбогдолтой.

Шүүхийн урьдчилсан хэлэлцүүлэг хийсэн тоон болон чанарын судалгаанаас дүгнэн

үзвэл, нотлох баримт цуглуулж, бэхжүүлэх талаар хуульд заасан журам зөрчигдсөн талаар

гаргасан гомдлыг хангаж шийдвэрлэсэн нь 41%-тай буюу өндөр байх бөгөөд энэ нь хэрэг

хянан шийдвэрлэх ажиллагаа бүрэн хийгдээгүй, оролцогчдын эрх хангагдаагүй байж болох

нөхцөлийг засахад шүүхийн урьдчилсан хэлэлцүүлэг чухал ач холбогдолтой гэж дүгнэж

болохоор байна.

Хялбаршуулсан журмаар хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагаа.

Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн шинэчлэлээр урьд байсан

хялбаршуулсан журмаар хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагаа явуулах хэргийн харьяаллыг

Эрүүгийн хуулийн тодорхой зүйл, заалтаар тогтоож байсныг хэвээр үлдээж, дээр нь нэмж

гэм буруугаа сайн дураараа хүлээсэн яллагдагч хүсэлт гаргасан нөхцөлд хэргийг

хялбаршуулсан журмаар явуулахаар тусгаж, энэхүү ажиллагааны явцад яллагдагчийн

эдлэх эрх, гэм буруугаа хүлээн зөвшөөрсний хууль зүйн үр дагаврыг яллагдагчид

танилцуулах шаардлагыг тусгажээ.

ЭХХШТХ-д: “Хялбаршуулсан журмаар хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагаа”-г 17-р

бүлэгт хуульчилж эрүүгийн хуулийн тусгай ангид хорих ялын доод хэмжээг 8 жилээс дээш

хугацаагаар оногдуулахаар заасан гэмт хэргээс бусад бүх гэмт хэргийг хялбаршуулсан

журмаар шийдвэрлэж болохоор заасан.

Гэмт хэрэг үйлдсэн гэм буруугаа сайн дураар хүлээсэн, учруулсан хохирлоо

барагдуулсан, хэргийн талаар ямар нэгэн “маргаан” гаргаагүй, шүүхэд мэтгэлцэх

шаардлагагүй гэж яллагдагчаас үзсэн тохиолдолд хялбаршуулсан журмаар шүүх хэргийг

хянан шийдвэрлэж болохоор тусгасан /Зөвхөн яллагдагч хэргээ өөрөө хүлээсэн нь яллах

үндэслэл болохгүй зарчим/. Хялбаршуулсан журмаар хэрэг хянан шийдвэрлэх хүрээг

нэмэгдүүлснээр шүүхийн ачаалал тодорхой хэмжээгээр хөнгөрч, шүүхийн үйлчилгээний

4

Г.Эрдэнэбат, Г.Оюунболд нар “Шүүхийн урьдчилсан хэлэлцүүлэг” судалгааны тайлан. ННФ.2020 он

5

Шүүхийн урьдчилсан хэлэлцүүлэг хийсэн хууль зүйн үндэслэлийг судлахдаа Нийслэлийн Сүхбаатар,

Чингэлтэй дүүргийн шүүхийн урьдчилсан хэлэлцүүлэг зарласан 2019 оны эхний хагас жилд

шийдвэрлэгдсэн хэргүүдээс санамсаргүй түүврийн аргаар судлав.

45


МОНГОЛ УЛС ДАХЬ ГЭМТ ХЭРГИЙН ЦАГААН НОМ-2019

чирэгдэл, зардал багасна гэж тооцсон байна. Хуулийн үзэл баримтлалаас үзвэл шүүхийн

ачааллыг бууруулах зорилгоор зөвхөн гэм буруугаа хүлээн зөвшөөрч, ялын хувьд

прокурортой тохироо хийж байгаа эрүүгийн хэрэгт хийж болохоор сонголттой байхаар

заажээ.

Хүснэгт 14. Эрүүгийн хэргийн анхан шатны шүүхийн хэргийн шийдвэрлэлт

Шийдвэрлэсэн эрүүгийн хэрэг

Хүлээн авсан хэрэг бүгд

Прокурорт буцаасан

Хялбаршуулсан журмаар

Ердийн журмаар

2018 2019 2018 2019 2018 2019 2018 2019

13954 15,166 643 686 5029 4,663 7315 8,706

Эрүүгийн хэргийг хялбаршуулсан журмаар шийдвэрлэх ажиллагаа 2019 онд өмнөх

оныхоос 10%-иар буурсан байх ба эсрэгээр ердийн журмаар хэрэг хянан шийдвэрлэх

ажиллагааны үзүүлэлт өссөн дүнтэй гарсан байна.

Гэм буруугаа хүлээн зөвшөөрсөн хүний үйлдсэн гэмт хэргийг Эрүүгийн хуулийн 6.7

дугаар зүйлд заасан журмын дагуу шийдвэрлэсэн байдлыг судлав. 6

Эрүүгийн хэргийн анхан шатны шүүх Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 6.7 дугаар

зүйлийн 1-д зааснаар ялаас чөлөөлөх, тэнсэх, хуульд зааснаас доогуур хорих ял оногдуулах

журмыг хэрэглэсэн нийт хэргийн зөвхөн 20%-д нь прокурор яллагдагчтай ял тохирсон,

үлдсэн 80%-д нь шүүх санаачилгаараа уг журмыг хэрэглэсэн байна. Хялбаршуулсан

журмаар хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагаанд өмгөөлөгчийн оролцоо 13%-тай буюу

хангалтгүй байжээ.

Хялбаршуулсан журмаар хэргийг хянан шийдвэрлэхээр прокурорын тогтоол гаргасан

хэрэгт мөрдөн шалгах ажиллагаа нэмж хийлгэх хүсэлт гаргах, хүсэлтээсээ татгалзах,

эрүүгийн хариуцлага, ялын талаар санал зөрөх зэрэг үндэслэлүүдээр тогтоолыг хүчингүй

болгох, Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 17.4 дүгээр зүйлийн 4 дэх хэсэгт

заасан нөхцөл байдлын аль нэг нь хангагдаагүй үндэслэлээр шүүхээс хэргийг прокурорт

буцаах, хүлээлгэх эрүүгийн хариуцлагын талаар санал гаргахдаа албадлагын арга

хэмжээний тухай санал гаргаагүйгээс шүүх хэргийг ердийн журмаар шийдвэрлэх, энэ

ажиллагаанд өмгөөлөгчийн үүрэг, оролцоо одоог хүртэл нэмэгдээгүй байгаа зэрэг

шалтгаанаар хялбаршуулсан журмаар хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагаанд ахиц гарахгүй,

хууль жинхэнэ агуулгаараа хэрэгжихгүй байна гэж дүгнэжээ. 7

Эрүүгийн хавтаст хэргийн судалгаа 8 .

Хялбаршуулсан журмаар хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагаанд өмгөөлөгч оролцсон

нь 13%-тай буюу хангалтгүй байна. Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн 5.3

дугаар зүйлийн 3 дахь хэсэгт заасан сэжигтэн, яллагдагч, шүүгдэгч өөрийгөө өмгөөлөх

хүсэлтийг бичгээр гаргасан бол өмгөөлөгч оролцуулахгүй гэсэн заалтыг практикт ийнхүү

хавтгайруулж ихэнх хэргүүд өмгөөлөгчгүй оролцож байгаа нь буруу практик тогтсонтой

холбоотой. Учир нь яллагдагч өөрийгөө өмгөөлж шүүх хуралдаанд оролцож улсын яллагчтай

6

Судалгааг Аймаг, нийслэл, тээвэр, дүүрэг, сум дундын прокурорын газруудаас шүүхэд шилжүүлж,

2019 оны эхний хагас жилийн хугацаанд анхан шатны шүүхээр Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 6.7

дугаар зүйлд заасан журмыг хэрэглэж шийдвэрлэсэн хэргүүдийн хүрээнд анхан шатны шүүх гэмт

хэрэг үйлдсэн хүнд эрүүгийн хариуцлага хүлээлгэсэн шүүхийн шийтгэх тогтоол, улсын яллагчийн

дүгнэлтийг нэгж прокурорын газруудаас авч, УЕПГ-ын Шүүхэд төрийг төлөөлөх хэлтэст ирсэн давж

заалдах шатны шүүхийн магадлалууд, Улсын дээд шүүхийн эрүүгийн хэргийн хяналтын шатны шүүх

хуралдааны тогтоолуудад дүн шинжилгээ хийх хэлбэрээр хийж гүйцэтгэсэн байна.

7

“Хялбаршуулсан журмаар хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагаа явуулах журам, хэрэгжилтийн төлөв

байдал”, ГХУСАЗЗ.2019 он, Судлаач Х.Батчимэг, Г.Оюунболд

8

2019 оны эхний хагас жилийн байдлаар улсын хэмжээнд нийт 7525 хэргийг шүүхэд шилжүүлсэн

хэрэгт хийсэн түүвэр судалгаа.

46


МОНГОЛ УЛС ДАХЬ 2019 ОНЫ ГЭМТ ХЭРГИЙН НӨХЦӨЛ БАЙДАЛД ХИЙСЭН ДҮН ШИНЖИЛГЭЭ

мэтгэлцэх нь буруу тул ийнхүү хавтгайруулан хэрэглэхийг цаашид нэг мөр журамлах

шаардлагатай байна.

Жишээ: Хүний амь нас хохирсон хэрэгт хор уршиг арилаагүй гэж үзэж Эрүүгийн

хуулийн 6.7 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсгийг журамлах эсэх асуудал нэг мөр болоогүй байна.

Гэтэл Улсын дээд шүүхийн хяналтын шатны эрүүгийн хэргийн шүүх хуралдааны

тогтоолд “Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 6.7 дугаар зүйлд заасан хорих ялыг

хөнгөрүүлэх зохицуулалтыг хэрэглэхдээ гэмт хэрэг үйлдсэн нь нотлогдсон, гэм буруугаа

хүлээн зөвшөөрсөн хүний гэмт хэрэг үйлдсэн нөхцөл байдал, учруулсан хохирол, хор

уршгийн шинж чанар, хувийн байдлыг харгалзан үзэхээс гадна хохирол, хор уршгийг төлж

арилгасан, эсвэл энэ талаар гаргасан саналыг тооцох учиртай тул гэмт хэргийн улмаас

хүний амь нас хохирсонтой холбоотойгоор дээрх зохицуулалтыг хэрэглэх боломж

хязгаарлагдаж байна” гэж дүгнэн Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 6.7 дугаар зүйлд

заасан хорих ялыг хөнгөрүүлэх зохицуулалтыг хэрэглэхгүй хэмээн шийдвэрлэсэн байна.

Яллагдагчаас прокурорт хүсэлт гаргасан хоногийг тооцож үзэхэд 7 хоногийн дотор

55%, 8-14 хоногийн дотор 20%, 15-30 хоног дотор 230, 30 хоногоос дээш хугацаанд 25%

хэрэгт тус тус хүсэлт гаргажээ. Хохирол нөхөн төлсөн болон нөхөн төлөхөө илэрхийлсэн

75%, Эрүүгийн хуулийн ерөнхий ангийн 6.7 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсгийн 1.3-т зааснаар

хохирлоо төлсөн 15%, сонсгосон ялыг хүлээн зөвшөөрсөн 2586, гэм буруугаа хүлээн

зөвшөөрснөөс үүсэх хууль зүйн үр дагаврыг яллагдагчийн 62% ойлгосон байна.

1.2.3. Эрүүгийн хэрэгт хийсэн шүүхийн шинжилгээ.

2019 онд шүүхийн шинжилгээний байгууллагад нийт 69977 шинжилгээ хийж холбогдох

дүгнэлтийг гаргасан бөгөөд үүнээс эрүүгийн хэрэгт 59767 шинжилгээ хийсэн байна.

Үүнээс үзэхэд, тус байгууллагад хийгдэж байгаа шинжилгээний дийлэнх хувийг буюу

85.4%-ийг эрүүгийн хэрэгт холбоотой шинжилгээний объектод шинжилгээ хийж дүгнэлт

гаргасан байна.

Цаашид эрүүгийн хэрэгт холбогдуулан хийсэн шинжилгээг буюу нийт 59767

шинжилгээг төрлөөр нь ангилбал: криминалистикийн (гарын мөр, мөр судлал, бичиг баримт,

бичиг судлал, галт зэвсэг, тэсрэх төхөөрөмж, дүр зураг, дүрс бичлэг, дуу авиа, авто техник,

компьютер судлал, материал судлал болон бусад) шинжилгээний чиглэлээр 11383

шинжилгээ, шүүх эмнэлгийн (хүний биед гэмтлийн зэрэг тогтоох, задлан шинжилгээ,

эксгумаци, хавтаст хэргийн материалаар, эд эсийн, хүний биед хийсэн бусад) шинжилгээний

чиглэлээр 31567 шинжилгээ, тусгай (химийн, физикийн, биологийн, бактериологийн, ДНХ-ээр

эцэг тогтоох, ДНХ-ийн бусад) шинжилгээний чиглэлээр 16602 шинжилгээ, эдийн засгийн

шинжилгээний чиглэлээр 215 шинжилгээ хийж, дүгнэлт гаргасан байна.

Хүснэгт 15. Эрүүгийн хэрэгт хийгдсэн шинжилгээний төрөл

д/д Эрүүгийн хэрэгт хийгдсэн шинжилгээний төрөл 2017 2018 2019

1 Криминалистикийн шинжилгээ 12724 12961 11383

2 Тусгай шинжилгээ 13696 15522 16602

3 Шүүх эмнэлгийн шинжилгээ 34050 31895 31567

4 Эдийн засгийн шинжилгээ 194 199 215

Нийт дүн 60664 60577 59767

Дээрх үзүүлэлтээс үзэхэд, эрүүгийн хэрэгт холбогдуулан хийсэн нийт шинжилгээний

тал хувийг буюу 52.8%-ийг шүүх эмнэлгийн шинжилгээ эзэлж байна. Энэ нь шүүхийн

шинжилгээний байгууллагын үйл ажиллагаа нутаг дэвсгэрийн хувьд 21 аймагт шүүхийн

47


МОНГОЛ УЛС ДАХЬ ГЭМТ ХЭРГИЙН ЦАГААН НОМ-2019

шинжилгээний алба, 8 суманд шүүхийн шинжилгээний хэсэгтэй 9 үйл ажиллагаа явуулж

байгаа бөгөөд алба тус бүр шүүх эмнэлгийн шинжилгээ хийж дүгнэлт гарган ажиллаж

байгаатай холбон тайлбарлаж болно.

Цаашид гэмт хэрэгтэй тэмцэж буй тогтолцоо, үйл ажиллагааны үр дүнг тодорхой

гаргах, хуулийн хэрэгжилтийг бодитой үнэлэхийн тулд эрүүгийн хэрэгт хамаарах

шинжилгээний статистикийг нарийвчлан гаргах, сайжруулах шаардлага нь судалгааны явцад

ажиглагдлаа.

1.2.4. Шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэл.

Өнгөрсөн оноос хорих ял шийтгүүлсэн хүний тоо 8.5%-иар, нийтэд тустай ажил

хийлгэх ялаар ял шийтгүүлсэн хүний тоо 1.2%-иар, торгох ялаар ял шийтгүүлсэн хүний тоо

1%-иар тус тус өссөн байна.

Хүснэгт 16. Оногдуулсан ял, хариуцлагын төрөл

№ Ялын төрөл

Өсөлт, бууралт

Нийт гэм буруутайд

тооцогдсоноос эзлэх

хувь

Өсөлт,

бууралт

2018 он 2019 он Тоо Хувь 2018 он 2019 он /+/, /-/

1. Торгох 7437 7533 96 1.0 50.7 49.0 -1.7

2. Баривчлах 8 1 -7 -87.5 0.1 - -

3. Хорих 3245 3520 275 8.5 22.1 22.9 0.8

4.

5.

6.

7.

8.

9.

Нийтэд тустай ажил

хийлгэх

Зорчих эрхийг

хязгаарлах

Хүмүүжлийн чанартай

албадлагын арга хэмжээ

Эмнэлгийн чанартай

албадлагын арга хэмжээ

Хорих ял

оногдуулахгүйгээр

тэнсэх

Эрүүгийн хариуцлагаас

чөлөөлсөн

1683 1965 282 1.2 11.5 12.8 1.3

0 0 0 - 0.0 - -

127 124 -3 -2.4 0.9 0.8 -0.1

21 28 7 1.3 0.1 0.2 -

2040 2167 127 1.1 13.9 14.1 0.2

52 36 -16 -30.8 0.4 0.2 -0.1

Эрүүгийн хуульд заасан торгох ялаар 7529 хүн, 4 хуулийн этгээдэд 7 тэрбум 732 сая

037 мянга 400 төгрөгийн торгох ял, хөрөнгө орлогыг хураах албадлагын арга хэмжээ

хэрэглэж 137 хүнээс 2 тэрбум 170 сая 648 мянга 447 төгрөг, 3 хуулийн этгээдээс 480 мянган

төгрөгийг тус тус гаргуулан улсын орлого болгосон байна.

9

Хууль зүй дотоод хэргийн яам гэдгийг ХЗДХЯ гэх., 2020.12.31-ний өдрийн А/216 дугаар тушаал., 2

дугаар хавсралт

48


МОНГОЛ УЛС ДАХЬ 2019 ОНЫ ГЭМТ ХЭРГИЙН НӨХЦӨЛ БАЙДАЛД ХИЙСЭН ДҮН ШИНЖИЛГЭЭ

Дүгнэлт, санал

1.Эрүүгийн хэрэг шалган шийдвэрлэх ажиллагааг хэрэгжүүлэгч оролцогчдын мэдлэг,

ур чадвар, хандлагад сүүлийн 3 жилийн хугацаанд ахиц гарч, улмаар гэмт хэргийн статистик

үзүүлэлт харьцангуй тогтворжих хандлагатай байна. Энэ нь тодорхой үзүүлэлтийг гэмт

хэргийн статистикийн аль үзүүлэлтэд хамааруулах талаар нэгдсэн ойлголтод хүрч, зарим нэг

тоон мэдээг хууль сахиулах, прокурор, шүүхийн захиргааны байгууллагууд тулгаж гаргадаг

нөхцөл байдлаас хамаарсан байх боломжтой.

2. Хэрэг бүртгэлтийн ажиллагааг түдгэлзүүлэхгүй байхаар зохицуулсан эрх зүйн

зохицуулалтаас шалтгаалж, мөрдөгч, прокурорын ногдох ажлын ачаалал нэмэгдэж, сард

багадаа 90-110 хэрэг, нэг жилийн туршид мөрдөн шалгах ажиллагаанд шинээр үүсгэсэн

85.000 эрүүгийн хэрэг, тухайн оны үлдэгдэл 40.000 орчим болж өссөн. Цаашид хэргийн

ачааллыг бууруулах, техник ажлыг багасгах, мөрдөгч тухайн хэрэгт төвлөрч ажиллах

стандарт боловсруулж, хэрэгжүүлэх. Тухайлбал, мөрдөн шалгах ажиллагаа явуулах, мөн

тухайн хэрэгт хийгдвэл зохих ажиллагаа явагдсан эсэхийг хянах аргачлалыг нэвтрүүлэх нь

зүйтэй. Түүнчлэн, хэрэг бүртгэлтийн хэргийг түдгэлзүүлдэг байх эрх зүйн зохицуулалтыг

сэргээх эсэх асуудлыг ч мөн авч үзэх хэрэгтэй.

3. Эрүүгийн хэрэг шалган шийдвэрлэхэд цаг, зардал хэмнэсэн орчин, нөхцлийг

бүрдүүлэх, өөрөөр хэлбэл, мөрдөгч, прокурор, шүүгчийг цахим гарын үсгийг ашиглах

боломжоор хангах, харилцан мэдээлэл солилцох цахим орчин /портал сайт/ үүсгэж, ашиглах

замаар хэргийн ачааллыг 20-30 хувиар бууруулах, нотлох баримтыг цуглуулах, бэхжүүлэх,

шинжлэн судлах боломжийг хангахын тулд техник, тоног төхөөрөмжөөр хангах хэрэгцээ бий

болсон нь ажиглагдлаа. Мөрдөн шалгах ажиллагаа, шүүн таслах ажиллагааны нотлох

баримт цуглуулах, бэхжүүлэх ажиллагааны явцад дуун мэдээллийг хөрвүүлэн бичигт

буулгадаг “Чимэгэ” программыг ашиглах нь зардал, цаг хугацаа, хүн хүч хэмнэх боломжийг

бүрдүүлэхээр байгааг анхаарч үзэх нь зүйтэй.

4. Эрүүгийн хэргийн хэргийн хөдөлгөөний менежментийг /case management/ бий

болгох, хөгжүүлэх. Тухайлбал, хүн, хуулийн этгээдээс мөрдөн шалгах эрх бүхий байгууллага,

прокурор, шүүхийн хооронд хэргийг шилжүүлж байгаа талаар, эсвэл тодорхой шийдвэр,

нотлох баримт, шинжээчийн дүгнэлт, урьдчилсан хэлэлцүүлгийн талаар мэдээлэл авах,

хурлын тов, шүүх хурлын бэлтгэл ажилтай танилцах, тухайн хэргийг шалгаж, шийдвэрлэж

байгаа албан тушаалтантай харилцах зэрэг боломжоор хангах тогтолцоог хөгжүүлэх.

5. Эрүүгийн хэрэг шалгаж шийдвэрлэх ажиллагааны талаар мэдлэг, ур чадварыг

сургалтаар нэгэн жигд олгох шаардлагатай байна. Өөрөөр хэлбэл, оролцогч талууд болон

эрүүгийн хэрэг шалгаж шийдвэрлэх өөр өөр практик тогтоож, хуулийн зохицуулалтын талаар

зөрүүтэй байр суурьтай байгааг цаашид анхаарах хэрэгтэй. Хамгийн гол нь хууль хэрэглэх

нэгдмэл ойлголт, онолын болон практик тогтоох нь бидний хувьд шударга ёсны суурь болох

учиртайг анхаарах хэрэгтэй.

49


МОНГОЛ УЛС ДАХЬ ГЭМТ ХЭРГИЙН ЦАГААН НОМ-2019

50


МОНГОЛ УЛС ДАХЬ 2019 ОНЫ ГЭМТ ХЭРГИЙН НӨХЦӨЛ БАЙДАЛД ХИЙСЭН ДҮН ШИНЖИЛГЭЭ

1.3. ГЭМТ ХЭРГИЙН СТАТИСТИКИЙГ ОЛОН УЛСЫН

ЖИШИГТ НИЙЦҮҮЛЭХ ХЭРЭГЦЭЭ, ШААРДЛАГА

1.3.1. НҮБ-ЫН ГЭМТ ХЭРГИЙН ЧИГ ХАНДЛАГЫН СУДАЛГААНЫ

МЭДЭЭЛЭЛ ЦУГЛУУЛАЛТ, ТАРХААЛТ

Гэмт хэргийн чиг хандлагын судалгааны мэдээллийг НҮБ-ын Гэмт хэрэг,

мансууруулах бодистой тэмцэх газар жил бүр НҮБ-ын гишүүн 130 орноос цуглуулж,

https://dataunodc.un.org/ сайтад байршуулж, дэлхий нийтэд тархаадаг. Түүнчлэн, цуглуулсан

мэдээлэлдээ үндэслэн сэдэвчилсэн судалгаа, тайлан, гарын авлага, зөвлөмж боловсруулж

олон улсын түвшинд тулгамдаж буй асуудлыг шийдвэрлэх арга замыг тодорхойлж

ажилладаг.

1.1 НҮБ-ын Гэмт хэргийн чиг хандлагын судалгааны 2019 оны мэдээлэл, Монгол Улс

Хүснэгт 1. Санаатай аллага, 2016-2019

1 - Санаатай алах гэмт хэргийн мэдээлэл

1-(Intentional homicide data)

Жилийн үзүүлэлт

(Annual variables)

Үзүүлэлт (Indicators)

1.1

2016 2017 2018 2019

Санаатай аллага (0101), гэмт хэргийн тоо

1.1.1

Intentional homicide (0101) number of offences

174 189 192 197

Санаатай аллага үйлдэхийг завдсан (0102), гэмт хэргийн тоо

1.1.2

Attempted intentional homicide (0102)number of offences

- - - -

Санаатай аллагын ХОХИРОГЧ, хүйсээр (SV)

1.2

Intentional homicide VICTIMS by sex(SV)

Санаатай аллагын нийт хохирогч (0101)

1.2.1

Total victims of intentional homicide(0101)

184 191 196 205

Санаатай аллагын эрэгтэй хохирогч (0101)

1.2.1a

Male victims of intentional homicide(0101)

145 146 151 165

Санаатай аллагын эмэгтэй хохирогч (0101)

1.2.1b

Female victims of intentional homicide(0101)

39 45 45 40

1.3

Санаатай аллагын ХОХИРОГЧ, гэмт хэрэгтэн, хохирогчийн хамаарал болон хүйсээр (ViP/SV)

Intentional homicide VICTIMS by victim-perpetrator relationship and sex(ViP/SV)

1.3.1

1.3.1a

1.3.1b

1.3.1.1

1.3.1.1a

1.3.1.1b

1.3.1.2

1.3.1.2a

Санаатай аллагын

хохирогч (0101)

1.3.1.2b

аллагаар: Victims

of intentional

1.3.2 homicide(0101)

killed by

1.3.2a

1.3.2b

1.3.

1.3.3a

1.3.3b

1.3.4

1.3.4a

1.3.4b

Хүний аминд хүрсэн болон хүрэхийг завдсан хэрэг

Acts leading to death or intending to cause death

Ойр дотны хамтрагч

эсвэл гэр бүлийн

гишүүн (IPFM)

Intimate partner or family

member(IPFM)

Ойр дотны

хамтрагч

Intimate partner

Гэр бүлийн

гишүүн

Family member

Хохирогчийг таних

бусад гэмт хэрэгтэн

Other perpetrator know

to the victim

Хохирогчийг үл таних

гэмт хэрэгтэн

Perpetrator unknow to

the victim

Гэмт хэрэгтэн нь

тодорхойгүй хамаарал

нь тодорхой бус хэрэг

Relationship to

perpetrator is not know

Эрэгтэй ба

эмэгтэй

Male and Females

Эрэгтэй

Male

Эмэгтэй

Female

Эрэгтэй ба

эмэгтэй

Male and Females

Эрэгтэй

Male

Эмэгтэй

Female

Эрэгтэй ба

эмэгтэй

Male and Females

Эрэгтэй

Male

Эмэгтэй

Female

Эрэгтэй ба

эмэгтэй

Male and Females

Эрэгтэй

Male

Эмэгтэй

Female

Эрэгтэй ба

эмэгтэй

Male and Females

Эрэгтэй

Male

Эмэгтэй

Female

Эрэгтэй ба

эмэгтэй

Male and Females

Эрэгтэй

Male

Эмэгтэй

Female

22 22 5 28

18 8 3 20

4 14 2 8

15 6 3 5

14 5 1 3

1 1 1 2

7 16 3 8

4 6 2 6

3 10 1 2

40 36 45 58

25 28 40 47

15 8 5 11

66 58 71 91

48 40 51 75

18 18 20 16

56 81 75 15

54 73 58 14

2 8 17 1

Цагдаа эсвэл бусад хууль

сахиулах байгууллага

Police or other law

enforcement

Нэмэлт тайлбар

Additional comments

51


1.4

1.4.1.1

1.4.1.1a

1.4.1.1b

1.4.1.2

1.4.1.2a

1.4.1.2b

1.4.2

1.4.2a

1.4.2b

1.4.3

1.4.3a

1.4.3b

1.4.3.1

МОНГОЛ УЛС ДАХЬ ГЭМТ ХЭРГИЙН ЦАГААН НОМ-2019

Жилийн үзүүлэлт

(Annual variables)

Үзүүлэлт (Indicators)

1.4.3.1a

1.4.3.1b

1.4.4

1.4.4a

1.4.4b

1.5

Санаатай аллагын ХОХИРОГЧ, хүйсээр, үйлдэгдсэн байдлаар (SiC/SV)

Intentional homicide VICTIMS by situational context and sex (SIC/SV)

Санаатай аллагын

хохирогч,

хамаарлаар (0101)

Victims of

intentional

homicide(0101)

related

Зохион

байгуулалттай

бүлгээр

үйлдсэн

Organized

criminal groups

Бусад

эрүүгийн

үйлдлээр

Other criminal

activities

Хувь хүмүүс

хоорондын аллага

Interpersonal homicide

Нийгэм-улс төрийн

аллага

Socio-political homicide

Алан хядах

үйл ажиллагаа

Terrorist

offences

Аллагын мэдэхгүй

төрлүүд

Unknow n types of

homicide

Эрэгтэй ба

эмэгтэй

Male and Females

Эрэгтэй

Male

Эмэгтэй

Female

Эрэгтэй ба

эмэгтэй

Male and Females

Эрэгтэй

Male

Эмэгтэй

Female

Эрэгтэй ба

эмэгтэй

Male and Females

Эрэгтэй

Male

Эмэгтэй

Female

Эрэгтэй ба

эмэгтэй

Male and Females

Эрэгтэй

Male

Эмэгтэй

Female

Эрэгтэй ба

эмэгтэй

Male and Females

Эрэгтэй

Male

Эмэгтэй

Female

Эрэгтэй ба

эмэгтэй

Male and Females

Эрэгтэй

Male

Эмэгтэй

Female

Санаатай аллагын хохирогч, аллага үйлдсэн арга хэрэгслээр (We)

Intentional homicide VICTIMS by mechanism of killing (We)

2016 2017 2018 2019

- - - -

- - - -

- - - -

- - - -

- - - -

- - - -

- - - -

- - - -

- - - -

- - - 15

- - - 10

- - - 5

- - - -

- - - -

- - - -

184 191 196 190

145 146 151 155

39 45 45 35

Галт зэвсэг эсвэл тэсэрч дэлбэрэх бодис

1.5.1 - - - -

Firearms or explosives

1.5.1.1

Галт зэвсэг

Санаатай аллагын Firearm

3 2 6 -

1.5.2

гэмт хэргийн Бусад буу зэвсэг

хохирогчид (0101) Another w eapon

- - - -

1.5.2.1

Хурц иртэй зэвсэг

of intentional

Sharp object

homicide(0101)

халдсан: VICTIMS

65 77 85 110

1.5.3

attacked w ith; Ямар ч зэвсэггүй /бусад механизм

Whithout a w eapon/ Other mechanism

55 41 105 54

Тодорхойгүй аргаар

1.5.4 - - - -

Unspecified

Эх үүсвэр: ЦЕГ-ын бүртгэгдсэн гэмт хэргийн мэдээлэл

Нэмэлт тайлбар

Additional comments

52


МОНГОЛ УЛС ДАХЬ 2019 ОНЫ ГЭМТ ХЭРГИЙН НӨХЦӨЛ БАЙДАЛД ХИЙСЭН ДҮН ШИНЖИЛГЭЭ

Хүснэгт 2. Хүчирхийллийн гэмт хэрэг, 2016-2019

2 - Хүчирхийллийн гэмт хэргийн мэдээлэл 2-

Violent Crimes data

Ж илийн үзүүлэлт

variables

Үзүүлэлт (Indicators)

2.1

2016 2017 2018 2019

Хүнд хэлбэрийн хүчирхийллийн (020111) гэмт хэргийн тоо

2.1.1 443 459 326 310

Serious assualt (020111) number of offences

Хүн хулгайлах (020221), гэмт хэргийн тоо

2.1.2 1 4 6 4

Kidnapping(020221)number of offences

2.2

Бэлгийн хүчирхийлэл (0301), гэмт хэргийн тоо

2.2.1 290 376 621 610

Sexual violence(0301) number of offences

Хүчиндэх (03011), гэмт хэргийн тоо

2.2.1.1 290 376 519 481

Rape(03011) number of offences

Бэлгийн дарамт (03012), гэмт хэргийн тоо

2.2.1.2 - 21 12 15

Sexual assault (03012)number of offences

2.2.1.3

Бэлгийн хүчирхийллийн бусад төрлийн (03019), гэмт хэргийн тоо

Other acts of sexual violence(03019)number of offences

- 1 83 114

2.2.2

Бэлгийн мөлжлөгийн (0302), гэмт хэргийн тоо

Sexual exploitation (0302) number of offences

- - 7 6

Хүчирхийлэх, айлган сүрдүүлэх зэргээр бусдын эд хөрөнгийг

2.3 дээрэмдэх

Acts against property involving violence or threat against a person

2.3.1

Дээрэмдэх (0401), гэмт хэргийн тоо

Robbery(0401) number of offences

474 1,233 1,497 868

Солигддог үзүүлэлт

Rotating variables

2.6

2.6.1.1

2.7

2.7.1

2.7.1.1

Хувь хүнд хохирол, гэмтэл учруулсан, учруулахыг завдсан гэмт хэрэг

Acts causing harm or intending to cause harm to the person

Бэлгийн шинж чанартай хохирол учруулсан үйлдэл

Injurious acts of a sexual nature

Хувь хүнд санаатайгаар хохирол учруулах үйлдэл

Acts causing harm or intending to cause harm to the person

Санаатайгаар айдас, сэтгэл зүйн дарамт буй болгох үйлдэл (208)

Acts intended to induce fear or emotional distress (0208), number of offences

Үүнээс: цахим гэмт хэрэгтэй холбоотой хэрэг

of w hich are: Cyber-related (Cy), number of offences

Бэлгийн шинж чанартай хохирол учруулсан үйлдэл

Injurious acts of a sexual nature

Хүүхдийн садар самуун бүхий дүрс бичлэгийн гэмт хэргийн тоо (030221)

Child pornography (030221), number of offences

Үүнээс: цахим гэмт хэрэгтэй холбоотой хэрэг

of w hich are: Cyber-related (Cy), number of offences

2.8.1a 0-9 0

2.8.2 а 10-17

2.8.3 а Эрэгтэйчүүд, насны 18-24

2.8.4 а ангиллаар 25-44

2.8.5 а

Males aged

45-59

Цагдаа эсвэл бусад хууль сахиулах

байгууллага

Police or other law enforcement

2.8.6 а 60, түүнээс дээш

Бэлгийн

2.8.7 а Тодорхой бус 0

мөлжлөгийн

Нийт эрэгтэй хохирогч

2.8.8 а хохирогч (0302):

Total Male victims

2.8.9 а

Victims of sexual

0-9

exploitation(0302)

2.8.10 а 10-17 1 4

2.8.2 а Эмэгтэйчүүд, насны 18-24 2 1

2.8.2 а ангиллаар 25-44 0 1 1

2.8.2 а Females aged 45-59

2.8.2 а 60, түүнээс дээш

2.8.4 а Тодорхой бус

2.8.8 а

Нийт эмэгтэй хохирогч

Total Female victims

4 6

Эх үүсвэр: ЦЕГ-ын бүртгэгдсэн гэмт хэргийн мэдээлэл

Annual

Нэмэлт тайлбар

Additional comments

53


МОНГОЛ УЛС ДАХЬ ГЭМТ ХЭРГИЙН ЦАГААН НОМ-2019

Хүснэгт 3. Бусад гэмт хэрэг, 2016-2019

3 - Бусад гэмт хэргийн мэдээлэл 3- Other crimes data

Цагдаа эсвэл бусад хууль сахиулах байгууллага

Police or other law enforcement

Жилийн үзүүлэлт

Annual variables

Үзүүлэлт (Indicators)

3.1

Хяналтад байдаг мансууруулах болон сэтгэцэд нөлөөлөх бусад бодистой холбоотой хэрэг

Acts involving controlled psychoactive substances or other drugs

2016 2017 2018 2019

Хяналтад байдаг хууль бус мансууруулах бодис, бэлдмэлтэй холбоотой гэмт хэрэг (0601)

3.1.1 94 128 200 258

Unlaw ful acts involving controlled drugs or precursors(0601) number of offences

Нэмэлт тайлбар

Additional comments

Хяналтанд байдаг мансууруулах бодис, бэлдмэлийг хууль бусаар хувийн хэрэглээнд

3.1.1.1

эзэмших, худалдан авах, хэрэглэх, тариалах эсвэл боловсруулах(06011), гэмт хэргийн тоо

Unlaw ful possession, purchase, use, cultivation or production of controlled drugs for personal

94 128 200 258

consumption (06011)number of offences

Хяналтад байдаг мансууруулах бодисыг бусдын хэрэглээнд хууль бусаар худалдаалах,

3.1.1.2

тариалах эсвэл боловсруулах (06012), гэмт хэргийн тоо

Unlaw ful trafficking cultivation or production of controlled drugs or precursors not for personal

- - - -

consumption(06012) number of offences

3.2

Авлигын (0703), гэмт хэргийн тоо

3.2.1 111 150 362 523

Corruption(0703) number offences

Хээл хахуулын (07031), гэмт хэргийн тоо

3.2.1.1 47 27 67 101

Bribery (07031) number of offences

Авлигын бусад үйлдэл (07032-07039), гэмт хэргийн тоо

3.2.1.2 64 123 295 422

Other acts of corruption(07032-07039) number of offences

3.3

Залилах, хууран мэхлэх эсвэл авлигын хэргээр луйвардах

Acts involving fraud, deception or corruption

Төрийн захиргаа, орон нутгийн эрх мэдлийн нийтээр дагаж мөрдөх хэв журмын эсрэг үйлдэл

Acts against public order, authority and provisions of the State

Цагаачдыг хууль бусаар улсын хил нэвтрүүлсэн (08051) хэргийн тоо

3.3.1 31 34 83 -

Smuggling of migrants (08051) number of offences

Олон нийтийн аюулгүй байдал, төрийн хамгаалалтын эсрэг үйлдэл

3.4

3.4.1

Acts against public safety and state security

Зэвсэг, тэсэрч, дэлбэрэх бодис худалдаалах (09012), гэмт хэргийн тоо

Trafficking of w eapons and explosives (09012) number of offences

- 11 - 3

Зохион байгуулалттай гэмт хэрэгт оролцох (09051), гэмт хэргийн тоо

3.4.2 - - - -

Participation in an organized criminal group (09051) number of offences

Алан хядах бүлэглэлийн үйл ажиллагаанд оролцох (09061), гэмт хэрэг

3.4.3 - - - -

Participation in a terrorist group (09061) number of offences

Алах хядах үйл ажиллагааг санхүүжүүлэх (09062), гэмт хэргийн тоо

3.4.4 - - - -

Financing of terrorism (09062)number of offences

Үзүүлэлт (Indicators)

2016 2017 2018 2019

3.7 Нийгмийн аюулгүй байдал болон төрийн хамгаалалтын эсрэг гэмт хэрэг

Acts against public safety and state security

Компьютерийн системд хууль бусаар нэвтрэх (9031) хэргийн тоо

3.7.1 3 40 41 55

Unlaw ful access to computer system (9031), number of offences

Компьютерийн систем болон өгөгдөлд хууль бусаар хөндлөнгөөс нэвтрэх (09032) хэргийн тоо

3.7.2 3 40 41 55

Unlaw ful interference w ith a computer system or computer data(09032), number of offence

Компьютерийн өгөгдөлд хууль бусаар хөндлөнгөөс нэвтрэх, эсвэл саад учруулах гэмт хэрэг (9033)

3.7.3 - - - -

Unlaw ful interception or access of computer data (09033) number of offences

3.8

Байгаль орчны эсрэг үйлдэл

Acts against the natural environment

Байгаль орчныг бохирдуулсан эсвэл доройтуулсан үйлдэл

3.8.1 - - 5 1

Acts that cause enviromental pollution or degradation(1001) number of offences

3.8.2

Хог хаягдал зөөвөрлөх эсвэл хаяхтай холбоотой (1002) хэргийн тоо

- - - -

Acts involving the movement of dumpling of w aste(1002) number of offences

3.8.3

Хориотой эсвэл дархан цаазтай ургамал амьтан худалдах, эзэмших(1003) гэмт хэргийн тоо

30 42 - -

Trade or possesion of protected or prohibited species of faune and flora(1003) number of offence

3.8.4 Байгалийн баялгийг хомстолд оруулсан болон доройтуулсан үйлдэл

- - 321 421

Acts that result in the depletion of degradation of natural resources(1004) number of offences

Эх үүсвэр: ЦЕГ-ын бүртгэгдсэн гэмт хэргийн мэдээлэл

Нэмэлт тайлбар

Additional comments

54


МОНГОЛ УЛС ДАХЬ 2019 ОНЫ ГЭМТ ХЭРГИЙН НӨХЦӨЛ БАЙДАЛД ХИЙСЭН ДҮН ШИНЖИЛГЭЭ

Хүснэгт 4. Эрүүгийн эрх зүйн системийн үйл ажиллагаа, 2016-2019

4 -Эрүүгийн эрх зүйн системийн үйл ажиллагаа

4-Criminal Justice system process

Цагдаа эсвэл бусад хууль сахиулах байгууллага, Прокурор,

Шүүх & Хорих

Polce or other law enforcement agency Prosecution, Courts,

Prisons

Жилийн үзүүлэлт

Annual variables

4.1

CJS Процесс - ГХСОУА гэмт хэргийн түвшин 02&03

CIS process-ICCS Crimes level 02&03

2019 онд шинээр бүртгэгдсэн

Санаатайгаар

алах (0101)

Intentional

homicide

(0101)

Хүчин

Rape(03011)

Мансууруулах бодисыг

эзэмших

Drug possesion

(06011)

Мансууруулах бодис

худалдаалах

Drug trafficking

(06012)

Хээл

хахууль

(07031)

4.1.1.1 - 1.5

Цагдаа

4.1.1.1a - 1.5a

Police

4.1.1.1b - 1.5b

4.1.2.1 - 2.5

4.1.3.1 - 3.5

4.1.4.1 - 4.5

4.1.5.1 - 5.5

Прокурор

Prosecution

Шүүх

Courts

Хорих анги

Prison

Гэмт хэрэгт холбогдсон хүн

Persons brought into Formal contact

for:

Эрэгтэй

Males

Эмэгтэй

Females

Эрүүгийн хэрэг үүсгэж,

яллагдагчаар татсан хүний тоо

Persons prosecuted for:

Ял шийтгүүлсэн хүний тоо

Persons convicted for:

Хорих ангийн тоо

Persons Entering prison for:

Хоригдож буй хүний тоо

Persons held for:

216 314 316

-

-

200 311 291

-

-

16 3 25

-

-

259 405 282

64 59

187 328 170

1 47

х үүсвэр: Хууль сахиулах, шүүх эрх мэдлийн байгууллагуудын гэмт хэргийн мэдээлэл

Солигддог үзүүлэлт

Rotating variables

4.6

2019 онд бүртгэгдсэн хэрэг

Recorded crime in 2019

ЦАГДАА

4.6.1.1 - 1.11

POLICE

ЦАГДАА

4.6.2.1 - 2.11

POLICE

4.6.3.1 - 3.11

4.6.4.1 - 4.11

4.6.5.1 - 5.11

CJS Процесс - ГХСОУА 1 түвшний гэмт хэрэг

ШҮҮХ

COURT

ХОРИХ

PRISON

4.6.6.1 - 6.11 ХОРИХ

PRISON

Нийт гэмт хэргийн тоо:

Total number of offences

Гэмт хэрэгт холбогдсон хүн:

Persons in formal contact for:

ПРОКУРОР Яллагдагчаар татсан хүн:

PROSECUTION Persons prosecuted for:

Ял шийтгүүлсэн хүн:

Persons convicted for:

Шоронд шинээр орсон хүн:

Persons entering prison for:

Ял эдэлсэн хүн:

Persons held for:

2018

2019

2018

2019

2018

2019

2018

2019

2018

2019

2018

2019

Хүний аминд

хүрсэн болон

завдсан хэрэг

Acts leading to

death of

intending to

cause death

Хувь хүнд

хохирол,

гэмтэл

учруулсан,

учруулахыг

завдсан

хэрэг

Acts leading

to harm or

intending to

cause harm

to the person

Бэлгийн

шинж

чанартай

хохирол

учруулсан

үйлдэл

Injures acts

of a sexual

nature

Хүний эсрэг

хүчирхийлэл,

сүрдүүлэг

бүхий өмчийн

эсрэг үйлдэл

Acts against

property

involving

violence or

threat against a

person

Зөвхөн

өмчийн

эсрэг

үйлдэл

Acts

against

property

only

Хяналтад

байдаг

мансууруула

х болон

сэтгэцэд

нөлөөлөх

бодис

хэрэглэсэн

үйлдэл

Acts involving

controlled

psycho-active

substances

Залилан,

хууран

мэхлэх,

авлигын

хэрэг

Acts

involving

fraud,

deceptionor

corruption

Нийтийн

хэв

журам,

эрх

мэдлийн

эсрэг

үйлдэл

Acts

against

public

order,

authority

and

provisions

of the State

Төрийн

хамгаалалт,

нийгмийн

аюулгүй

байдлын

эсрэг

үйлдэл

Acts against

public safety

and state

security

Эх үүсвэр: Хууль сахиулах, шүүх эрх мэдлийн байгууллагуудын гэмт хэргийн мэдээлэл

Байгаль

орчны

эсрэг

үйлдэл

Acts

against the

natural

environment

Өөрөөр

ангилаагүй

бусад гэмт

үйлдэл

Other

criminal

acts not

elsewhere

classified

Э

55


МОНГОЛ УЛС ДАХЬ ГЭМТ ХЭРГИЙН ЦАГААН НОМ-2019

Хүснэгт 5. Хорихын мэдээлэл

5 - Хорихын мэдээлэл

5- Prisons data

Ж илийн үзүүлэлт

Annual variables

5.1

2016 2017 2018 2019

Хоригдож байгаа нийт хүний тоо

5.1.1 5,692 3,869 4,804 5,275

Total number of persons held

Эрэгтэй ба эмэгтэй

5.1.2

5,670 3,828 4,730 5,202

Male and females

Хорих анги болон Насанд хүрсэн Эрэгтэй

5.1.2a

засан

Adults

5,462 3,653 4,503 4,914

Male

хүмүүжүүлэх

Эмэгтэй

5.1.2b байгууллагад

208 175 227 288

Female

хоиргдож байгаа

Эрэгтэй ба эмэгтэй

5.1.3 хүмүүс

22 41 74 73

Male and females

Persons held in

Өсвөр насны Эрэгтэй

5.1.3a Prisons, penal

21 41 72 70

Juvenile Male

institutions or

Эмэгтэй

5.1.3b Correctional

1 - 2 3

Female

institutions

Хоригдож байгаа дотоодын иргэн

5.1.4 5,660 3,860 4,780 5,233

National citizens held

Хоригдож байгаа гадаадын иргэн

5.1.5 32 9 24 42

Foreign citizens held

5.2

5.2.1

Хоригдлын тоо, хүйс, насны ангиллаар / иргэншлээр

Person held by age status and sex/by citizenship

Хоригдож байгаа хүний тоо, ял эдэлсэн байдал, хүйсээр

Persons held by sentencing status and sex

Ял эдлэхээс

өмнө хоригдсон

Unsentenced

Эрэгтэй ба эмэгтэй

Male and females

Эрэгтэй

Male

Хорих болон тэнсэн харгалзах байгууллага

Prison and Probation services

1,125 869 1,279 1,342

5.2.1a Хорих анги болон

1,051 848 1,199 1,255

засан

5.2.1b хүмүүжүүлэх

Эмэгтэй

байгууллагад

Female

74 41 80 87

5.2.2

хоригдож байгаа Ял эдэлсэн

хүмүүс

Sentenced

4,567 2,942 3,525 3,933

Persons held in

үүнээс: ялыг бүрэн эдлээгүй

5.2.2.1 Prisons, Penal

Of w hich: With a non-final

- - - -

institutions or

sentencing decision

Correctional

үүнээс: ялыг бүрэн эдэлсэн

institutions

of w ich: With a final sentencing

5.2.2.2 4,567 2,942 3,525 3,933

decision

Нэмэлт тайлбар

Additional comments

5.3

5.3.1

5.3.2

5.3.2.1

Ял эдлэхээс өмнө хоригдсон хүний тоо, цагдан хоригдсон хугацаагаар

Persons held unsentenced by length of detention

Хорих анги,

Ял эдлэхээс

шийтгэх

12 сараас их

өмнө хоригдсон

29 13 22 36

байгууллага болон

More than 12 months

хүний тоо,

засан

цагдан

хүмүүжүүлэх

хоригдсон

байгууллагад

12 сараас бага

хугацаагаар:

567 168 56 12

байгаа хүмүүс

Less than 12 months

Number of

Persons held in

persons held

Prisons, Penal

unsentenced by үүнээс: 6 сараас бага

institutions or

length of

of w hich: less than 6 529 21 1,201 1,294

Correctional

detention

months

institutions

56


МОНГОЛ УЛС ДАХЬ 2019 ОНЫ ГЭМТ ХЭРГИЙН НӨХЦӨЛ БАЙДАЛД ХИЙСЭН ДҮН ШИНЖИЛГЭЭ

Солигддог үзүүлэлт

Rotating variables

5.5

Хорих ангид хоригдсон хүн, ял эдэлсэн байдлаар

Persons entering prisons by sentencing status

5.5.1

Хорих ангид хоригдсон нийт хүний тоо

Хорих ангид Total number of persons entering prisons

7,838 7,297

5.5.1.1

хоригдсон хүн

Ял эдэлсэн

Persons entering

Sentenced

1,410 1,539

5.5.1.2

prisons

Ял эдлэхээс өмнө хоригдсон

Unsentenced

6,428 5,728

5.6

5.5.1

5.5.1.1

5.5.1.2

Хоригдсон хүн, хяналтын бусад төрлөөр, хүйсээр

Persons held under other types of supervision by sex

Ял шийтгүүлж

хоригдсон хүн,

хяналтын бусад

төрлөөр

Convected persons

held under other

types of

supervision

Эрэгтэй ба эмэгтэй

Male and females

Эрэгтэй

Male

Эмэгтэй

Female

Эх үүсвэр: ШШГЕГ-ын Хорихын статистикийн мэдээлэл

Хүснэгт 6. Эрүүгийн эрх зүйн тогтолцоо, хүний нөөц, хүчин чадал

6 - Эрүүгийн эрх зүйн тогтолцоо, хүний нөөц & хүчин чадал

6-Criminal Justice System Personel&capacity

Солигддог үзүүлэлт (бусад жил болгон энэхүү хэсгийг бөглөнө)

Rotating variables(section requested every other year)

6.1

6.1.1

6.1.1a

6.1.1b

6.1.2

6.1.3

6.1.4

6.2

6.2.1

6.2.1a

6.2.1b

6.3

6.3.1

6.3.1a

6.3.1b

6.4

6.4.1

6.4.1a

6.4.1b

6.4.2

6.4.3

6.4.4

Цагдаагийн бие бүрэлдэхүүн хүйс/ гүйцэтгэх үүргээр

Police personal by sex/by function

Эрэгтэй ба эмэгтэй

Male and females

Цагдаагийн бие

Эрэгтэй

бүрэлдэхүүн

Male

Police personal

Эмэгтэй

Цагдаа

Female

Police

Урьдчилан сэргийлэх

Цагдаагийн ажилтан,

Prevention

хариуцах чиглэлээр

Илрүүлэх

Police personal

Detection

responsible for:

Захиргааны/бусад

Administration/Other

Прокурорын ажилтан, хүйсээр

Prosecution personnel by sex

Прокурор

Prosecution

Прокурорын

ажилтан:

Prosecution

personnel:

Эрэгтэй ба эмэгтэй

Male and females

Эрэгтэй

Male

Эмэгтэй

Female

Мэргэжлийн болон магистрийн зэрэгтэй шүүгч, хүйсээр

Professional Judges or Magistrates by sex

Эрэгтэй ба эмэгтэй

Мэргэжлийн болон

Male and females

магистрийн зэрэгтэй

Шүүх

Эрэгтэй

шүүгч

Courts

Male

Professional judges or

Эмэгтэй

Magistrates

Female

Хорих ангийн албан хаагчид хүйс / гүйцэтгэх үүргээр

Prison personnel by sex/by function

Эрэгтэй ба эмэгтэй

Male and females

Хорих ангийн

Эрэгтэй

ажилтан:

Male

Prison staff

Эмэгтэй

Female

Хорих анги

Prison

Хорих ангийн

ажилтан, хариуцсан

чиглэлээр

Prison staff

responsible for:

Хяналтын

Surveillance

Боловсрол/Сургалт/Эрүүл

мэндийн

Education/training/health

Захиргаа/Менежмент/Бусад

Administration/management/oth

er

2016 2017 2018 2019

7,456 7,564 8,200 8,200

5,914 5,988 6,600 6,600

1,542 1,576 1,600 1,600

8,000 8,000 500 500

2,000 2,000 2,000 2,000

6,000 6,000 5,700 5,700

491 506 526 512

229 234 236 241

262 272 290 271

520 511 503 506

180 179 185 182

340 332 318 324

3,138 3,014 3,027

2,142 2,036 1,978

996 978 1,049

- - 1,258

- - 231

- - 1,538

Нэмэлт тайлбар

Additional comments

57


Prison personnel by sex/by function

Эрэгтэй ба эмэгтэй

6.4.1

Male and females

Хорих ангийн

Эрэгтэй

6.4.1a

ажилтан:

Male

Prison staff

6.4.1b

Female

6.4.2

6.4.3

6.4.4

6.5

6.5.1

6.5.2

6.5.3

6.5.3a

6.5.3b

6.6

6.6.1

МОНГОЛ УЛС ДАХЬ ГЭМТ ХЭРГИЙН ЦАГААН Эмэгтэй НОМ-2019

Хорих анги

Prison

Хяналтын

Surveillance

Боловсрол/Сургалт/Эрүүл

мэндийн

Education/training/health

Захиргаа/Менежмент/Бусад

Administration/management/oth

er

Албан ёсны хорих ангийн хүчин чадал, хүйс, насны байдлаар

Official prison capacity by sex/by age status

Хорих

Prison

Хорих ангийн

ажилтан, хариуцсан

чиглэлээр

Prison staff

responsible for:

Албан ёсны хорих

анги болон засан

хүмүүжүүлэх

байгууллагын хүчин

чадал

Official capacity of

Prisons, Penal

institutions or

correctional

institutions

Насанд хүрсэн хүн

Adults

Өсвөр насны хүн

Juvenules

Эрэгтэй ба эмэгтэй

Male and females. all ages

Эрэгтэй

Male

Эмэгтэй

Female

Хорих ангийн тоног төхөөрөмж

Prison facilities

Хорих анги, шийдвэр гүйцэтгэх

байгууллага болон засан хүмүүжүлэх Хорих ангийн тоног

байгууллага

төхөөрөмж

Prisons, Penal institutions or

Number of facilities

Correctional institutions

3,138 3,014 3,027

2,142 2,036 1,978

996 978 1,049

- - 1,258

- - 231

- - 1,538

3,659 3,075 3,027

78 78 30

3,138 3,659 3,075 3,027

2,142 3,459 2,019 1,978

996 200 1,056 1,049

Эх үүсвэр: Хууль сахиулах, шүүх эрх мэдлийн байгууллагуудын мэдээлэл

42

Хүснэгт 7. Гэмт хэргийн хохирогчийн судалгаа

7 - Хохирогчийн

судалгаа

7- Victimization survey

Үндэсний статистикийн

байгууллага эсвэл

Хохирогчийн судалгаа

хариуцсан бусад

байгууллага

National Statistical Office

or other authority

responsible

for

Victimization Surveys

Жилийн үзүүлэлт Нийгмийн үзүүлэлтийн түүвэр судалгаа, 2018 он, Судалгааны түүвэрт 14500

Annual variables сонгогдсноос 13798 (95.0%) өрх бүрэн хамрагдсан.

2018 2019

Нэмэлт

тайлбар

Additional

comments

7.1

Хамралтын

түвшин

Prevalence rate

95.0%

7.1.1

Өөрийн амьдарч буй орчиндоо

ганцаараа алхахдаа аюулгүй

байдлыг мэдэрдэг хүн амын

эзлэх

хувь

Percentage of population that feel

safe walking alone around the area

they live in

7.1.2 Хамралтын

түвшин:

Prevalence

7.1.3

rate of:

Эрэгтэй

Male

Эмэгтэй

Female

Орон байрны хулгайн хэрэг

Burglary

Моторт тээврийн хэрэгсэл, түүний эд

ангийн

хулгай

Motor-vehicle theft

83.7%

54.8%

58


МОНГОЛ УЛС ДАХЬ 2019 ОНЫ ГЭМТ ХЭРГИЙН НӨХЦӨЛ БАЙДАЛД ХИЙСЭН ДҮН ШИНЖИЛГЭЭ

Эрэгтэй ба

7.1.4

эмэгтэй

Males and

Хээл хахууль Females

7.1.4a

Bribery

Эрэгтэй

Male

7.1.4b

Эмэгтэй

Female

7.1.5

Бизнесийн

хахууль

Bribery among businesses

Эрэгтэй ба

эмэгтэй

7.1.6

Males and

Бие махбодийн

Females

хүчирхийлэл

Эрэгтэй

7.1.6a

Physical violence

Male

7.1.6b

Эмэгтэй

Female

7.1.7

Дээрэмдэх

Robbery

7.1.8

Биеийн

хүчирхийлэл

Physical assault

Эрэгтэй ба

эмэгтэй

7.1.9

Males and

Бэлгийн

Females

хүчирхийлэл

Эрэгтэй

7.1.9a

Sexual violence

Male

7.1.9b

Эмэгтэй

Female

7.1.10

Бэлгийн

дарамт

Sexual assault

7.1.11

Хүчиндэх

Rape

Эрэгтэй ба

7.1.12

эмэгтэй

Сэтгэл санааны Males and

хүчирхийлэл Females

7.1.12a

Psychological Эрэгтэй

violence

Male

7.1.12b

Эмэгтэй

Female

Эрэгтэй ба

эмэгтэй

7.1.13 Бие махбодийн

Males and

болон бэлгийн

Females

хүчирхийлэл

Эрэгтэй

7.1.13a

Physical or sexual

Male

violence

Эмэгтэй

7.1.13b

Female

Сэтгэл санааны, Эрэгтэй ба

7.1.14

бие махбодийн эмэгтэй

болон бэлгийн Males and

хүчирхийлэл Females

59


МОНГОЛ УЛС ДАХЬ ГЭМТ ХЭРГИЙН ЦАГААН НОМ-2019

7.1.14a

7.1.14b

7.1.15

7.1.15a

7.1.15b

Psychological,

physical or sexual

violence

Биеийн болон

бэлгийн дарамт

Physical or sexual

harrassment

Эрэгтэй

Male

Эмэгтэй

Female

Эрэгтэй

эмэгтэй

Males

Females

Эрэгтэй

Male

Эмэгтэй

Female

ба

and

7.2

7.2.1

7.2.1a

7.2.1b

7.2.3

7.2.3a

7.2.3b

7.2.4

7.2.4a

7.2.4b

7.2.5

7.2.5a

7.2.5b

7.2.6

7.2.6a

7.2.6b

7.2.7

7.2.7a

7.2.7b

7.2.8

7.2.8a

7.2.8b

Бүртгэлийн түвшин

Reporting Rate

Цагдаагийн болон

бусад эрх бүхий

байгууллагуудад

бүртгэгдсэн

түвшин::

Reporting Rate to

the Police or other

competent

authorities of :

Бие махбодийн

хүчирхийлэл

Physical violence

Дээрэм

Robbery

Биеийн хүчирхийлэл

Physical assault

Бэлгийн хүчирхийлэл

Sexual violence

Бэлгийн дарамт

Sexual assault

Хүчин

Rape

Бие махбодийн болон

бэлгийн хүчирхийлэл

Physical or sexual

violence

Эрэгтэй ба эмэгтэй

Males and Females

Эрэгтэй

Эмэгтэй

Эрэгтэй ба эмэгтэй

Males and Females

Эрэгтэй

Male

Эмэгтэй

Female

Эрэгтэй ба эмэгтэй

Males and Females

Эрэгтэй

Male

Эмэгтэй

Female

Эрэгтэй ба эмэгтэй

Males and Females

Эрэгтэй

Male

Эмэгтэй

Female

Эрэгтэй ба эмэгтэй

Males and Females

Эрэгтэй

Male

Эмэгтэй

Female

Эрэгтэй ба эмэгтэй

Males and Females

Эрэгтэй

Male

Эмэгтэй

Female

Эрэгтэй ба эмэгтэй

Males and Females

Эрэгтэй

Male

Эмэгтэй

Female

60


МОНГОЛ УЛС ДАХЬ 2019 ОНЫ ГЭМТ ХЭРГИЙН НӨХЦӨЛ БАЙДАЛД ХИЙСЭН ДҮН ШИНЖИЛГЭЭ

НҮБ-ын Гэмт хэргийн чиг хандлагын судалгааны үндсэн зорилго нь гэмт хэргийн

талаарх тоо мэдээллийг гишүүн орнуудаас цуглуулах, эрүүгийн эрх зүйн тогтолцоог

сайжруулах чиглэлээр дүн шинжилгээ хийх, мэдээллийг дэлхийн түвшинд тархаах,

судалгааны үр дүнгээр эрүүгийн эрх зүйн тогтолцооны тодорхой шат бүрийн хоорондын

уялдаа холбооны талаарх мэдээллээр хангах, бүх түвшинд нотолгоонд суурилсан шийдвэр

гаргахад дэмжлэг үзүүлэхэд чиглэгддэг байна.

Нотолгоонд суурилсан бодлого боловсруулах гэдэг нь найдвартай, ил тод мэдээлэл

ашиглан, нарийн дүн шинжилгээ хийж, бодлого боловсруулж, сайн шийдвэрт хүрэхийг

ойлгоно. Өөрөөр хэлбэл, статистикийн өгөгдлийг дараах зорилгоор ашиглах нь зүйтэй. Үүнд:

1. Бодлогын сонголт болон хөтөлбөрийн загварыг мэдээлэх;

2. Ирээдүйг урьдчилан таамаглах;

3. Бодлогын хэрэгжилтэнд хяналт тавих;

4. Бодлого, хөтөлбөрийн үр дүн, нөлөөллийг үнэлэх.

Хүснэгт 8. НҮБ-ын Гэмт хэргийн чиг хандлагын судалгааны өгөгдөл, бүтцээр

д/д

Хүснэгтийн нэр

Гарвал зохих

үзүүлэлтийн тоо

Гарсан

үзүүлэлтийн тоо

1 Санаатай алах гэмт хэрэг 46 30 65.2

2 Хүчирхийллийн гэмт хэрэг 24 18 75.0

3 Бусад гэмт хэрэг 19 11 57.9

4 Эрүүгийн эрх зүйн системийн үйл ажиллагаа 101 0 0.0

5 Хорихын мэдээлэл 24 20 83.3

6 Эрүүгийн эрх зүйн системийн хүний нөөц, хүчин чадал 24 18 75.0

7 Гэмт хэргийн хохирогчийн судалгаа 54 3 5.6

8

НҮБ-ын гэмт хэргийн чиг хандлагын судалгааны нийт

үзүүлэлтийн тоо

%

292 100 34.2

Монгол Улс 2019 онд НҮБ-ын Гэмт хэргийн чиг хандлагын судалгааны өгөгдлийн

хэсгийн 292 үзүүлэлтээс 100 (34.2%) үзүүлэлтийг хууль сахиулах, шүүх эрх мэдлийн 4

байгууллагаас цуглуулж, НҮБ-ын Гэмт хэрэг, мансууруулах бодистой тэмцэх газарт

мэдээлжээ.

Харин 192 (65.8%) үзүүлэлт нь Монгол Улсын хууль сахиулах, шүүх эрх мэдлийн

байгууллагуудын статистик мэдээллээс гарах боломжгүй. Тухайлбал: Хүснэгт.4. Эрүүгийн

эрх зүйн системийн үйл ажиллагааны 101 үзүүлэлт, Хүснэгт 7. Гэмт хэргийн хохирогчийн

судалгааны 51 үзүүлэлт гарахгүй байгаа нь нийт гарахгүй байгаа 192 үзүүлэлтийн 79.2%

буюу зонхилох хувийг эзэлж байна. Эдгээр 192 үзүүлэлтүүд гарахгүй байгаа нь тодорхой

шалтгаантай. Үүнд:

Эрүүгийн эрх зүйн системийн үйл ажиллагаа (хүснэгт 4) гарахгүй байгаа нь Монгол

Улс гэмт хэргийн статистикт зориулсан олон улсын ангиллыг үйл ажиллагаандаа

нэвтрүүлээгүйтэй холбоотой. Энэхүү ангиллыг боловсруулж, батлуулж, үндэсний хэмжээнд

мөрдүүлэх нь зөвхөн ХЗДХЯ-ы үүрэг байдаг.

Гэмт хэргийн статистикт зориулсан олон улсын ангиллыг 2015 онд НҮБ-ын Гэмт хэрэг,

мансууруулах бодистой тэмцэх газар болон Европын холбоо хамтран боловсруулж, дэлхийн

хэмжээнд дагаж мөрдүүлэхээр тархаасан. НҮБ-ын Гэмт хэрэг, мансууруулах бодистой

тэмцэх газар Гэмт хэргийн чиг хандлагын судалгаандаа 2016 оноос уг ангиллыг нэвтрүүлсэн

тул Монгол Улс Эрүүгийн эрх зүйн системийн үйл ажиллагаа (хүснэгт 4)-ийг гаргах

боломжгүй болсон.

Гэмт хэргийн хохирогчийн судалгааны мэдээлэл (хүснэгт 7) гарахгүй байгаа шалтгаан

нь Монгол Улс өрхөд суурилсан хохирогчийн судалгаа зохион байгуулаагүйтэй холбоотой. Уг

61


МОНГОЛ УЛС ДАХЬ ГЭМТ ХЭРГИЙН ЦАГААН НОМ-2019

судалгааг зохион байгуулахаар 2014 онд хууль сахиулах, шүүх эрх мэдлийн

байгууллагуудын удирдлагуудын түвшинд ҮСХ-ноос уулзалт, хэлэлцүүлэг зохион

байгуулахад, тухайн үеийн хуулийн байгууллагуудын удирдлагууд хууль эрх зүйн орчин

болон боловсон хүчний чадавхийн хувьд бэлэн биш гэдэг шалтгаанаар хууль сахиулах, шүүх

эрх мэдлийн 4 байгууллагын тэр үеийн хохирогчийн талаарх захиргааны статистикийн

мэдээлэлд үндэслэн баримтын судалгааг зохион байгуулсан. Уг хохирогчийн судалгааны

мэдээлэл нь зөвхөн НҮБ-ын судалгаанд ач холбогдолтой төдийгүй Хууль зүйн салбарын

Тогтвортой хөгжлийн зорилтын 27 үзүүлэлтийн зонхилох хэсэг нь энэ судалгаанаас гарахаар

байна.

Хүснэгт 9. Гарахгүй байгаа 192 үзүүлэлт, байгууллагаар

д/д Хүснэгтийн нэр ЦЕГ ШЕЗ ШШГЕГ УЕПГ

1 Санаатай алах гэмт хэрэг 16

2 Хүчирхийллийн гэмт хэрэг 6

3 Бусад гэмт хэрэг 8

4 Эрүүгийн эрх зүйн системийн үйл ажиллагаа 34 16 32 16

5 Хорихын мэдээлэл 7

6

Эрүүгийн эрх зүйн системийн хүний нөөц,

хүчин чадал

7 Гэмт хэргийн хохирогчийн судалгаа 28

6

Хохирогчийн

судалгаа

Цагдаагийн

болон бусад

8 Дүн 70 16 39 16 28 23

Дээр дурьдсан 2 шалтгааны улмаас гарахгүй байгаа 192 үзүүлэлтийн 70 (36.5%) нь

ЦЕГ-ын, 16 (8.3%) нь ШЕЗ-ийн, 39 (20.3%) нь ШШГЕГ-ын, 16 (8.3%) нь УЕПГ-ын, 51 (26.6%)

нь Хохирогчийн судалгааны үзүүлэлтүүд байгаа юм.

Монгол Улс НҮБ-ын Гэмт хэргийн чиг хандлагын судалгаанаас гадна доорхи судалгаануудын

мэдээллийг НҮБ-ын Гэмт хэрэг, мансууруулах бодистой тэмцэх газарт хүргүүлдэг.

Хүснэгт 10. НҮБ-ын Гэмт хэрэг, мансууруулах бодистой тэмцэх газарт судалгаануудын

мэдээллийг хүргүүлсэн байдал

Судалгааны нэр 2015 он 2016 он 2017 он 2018 он 2019 он

Мансууруулах эм, сэтгэцэд нөлөөлөх бодисын жилийн

тайлан (ARQ)

Хувь хүний мансууруулах эм, сэтгэцэд нөлөөлөх бодисын

хэрэглээний жилийн тайлан (IDS)

Гэмт хэргийн чиг хандлагын судалгаа (UN-CTS)

Сэтгэцэд нөлөөлөх шинэ бодисын талаарх тайлан (NPS)

Хүн худалдаалах гэмт хэргийн жилийн тайлан (GLOTIP)

Эх үүсвэр :https://dataunodc.un.org/content/Country-profile?country=Mongolia

Тайлбар: √ - мэдээллийг хүргүүлсэн

НҮБ-ын Гэмт хэрэг, мансууруулах бодистой тэмцэх газар дээрх судалгаануудын ирцийн

мэдээллийг https://dataunodc.un.org/content/Country-profile?country=Mongolia сайтдаа

байршуулсан байна. Мэдээллийг зөвхөн НҮБ-д хүргүүлээд зогсохгүй мэдээллийн үнэн зөв,

бодит байдлыг хариуцан ажиллах үүрэг нь ҮСХ болон ХЗДХЯ-ны үүрэг байдаг.

НҮБ-ын Гэмт хэргийн чиг хандлагын судалгааны үндэсний мэдээлэгч нь ҮСХ бөгөөд харин

бусад судалгааны мэдээлэгч нь ХЗДХЯ юм.

62


МОНГОЛ УЛС ДАХЬ 2019 ОНЫ ГЭМТ ХЭРГИЙН НӨХЦӨЛ БАЙДАЛД ХИЙСЭН ДҮН ШИНЖИЛГЭЭ

1.3.2. ХУУЛЬ ЗҮЙН САЛБАРЫН ҮЙЛ АЖИЛЛАГААГ ҮНЭЛЭХ,

ТОГТВОРТОЙ ХӨГЖЛИЙН ҮЗҮҮЛЭЛТҮҮД

НҮБ-ын Ерөнхий Ассамблейн 2015 оны 9 дүгээр сарын Тогтвортой хөгжлийн дээд

хэмжээний чуулга уулзалтаар дэлхийн тогтвортой хөгжлийн 17 зорилго, 169 зорилт, 244

шалгуур үзүүлэлт бүхий хөтөлбөрийг баталсан. Энэхүү хөтөлбөр нь 2016 оны 1 дүгээр сарын

1-нээс албан ёсоор дэлхийн хэмжээнд хэрэгжиж эхэлсэн. 2016 оны 2-р сард Монгол Улсын

УИХ-ын 16 дугаар тогтоолоор, Монгол Улсын Тогтвортой хөгжлийн үзэл баримтлал-2030

(ТХҮБ-2030)-ыг баталсан. НҮБ-ын Статистикийн комиссоос зохион байгуулсан бүс дундын

шинжээчдийн бүлгээс ТХЗ-ыг үнэлэх шалгуур үзүүлэлтүүдийг тооцох арга зүйг боловсруулж,

https://unstats.un.org/sdgs/metadata/ сайтдаа байршуулсан байдаг.

ТОГТВОРТОЙ ХӨГЖИЛ гэдэг нь олон улсын Тогтвортой хөгжлийн институтээс

“Өнөөгийн хэрэгцээг хангахдаа ирээдүй хойч үеийнхээ хэрэгцээг хангах боломжийг

хязгаарлахгүй байх явдал юм” гэж тодорхойлжээ. Тийм ч учраас Тогтвортой хөгжлийн

зорилтууд нь нийгэм, эдийн засаг, байгаль орчин гэсэн 3 тулгуурт суурилсан урт хугацааны

бодлогын баримт бичиг болон батлагдсан.

“ХӨГЖЛӨӨС ХЭН Ч ҮЛДЭХ, ХОЦРОХ ЁСГҮЙ”

Тогтвортой хөгжлийг

хангах

17 зорилго

169 зорилт

244 шалгуур

үзүүлэлт

63


МОНГОЛ УЛС ДАХЬ ГЭМТ ХЭРГИЙН ЦАГААН НОМ-2019

ХУУЛЬ ЗҮЙН САЛБАРЫН ҮЙЛ АЖИЛЛАГААГ ҮНЭЛЭХ ТОГТВОРТОЙ

ХӨГЖЛИЙН 26 ШАЛГУУР ҮЗҮҮЛЭЛТ 1 (задаргаагаар)

3.6.1 Зам тээврийн ослын шалтгаантай нас баралтын түвшин, 100000 хүнд ногдохоор,

замын хөдөлгөөнд оролцогчдын төрлөөр, насны бүлгээр, хүйсээр, орлогын бүлгээр, улс, бүс,

аймаг, нийслэлээр

эх үүсвэр:https://unstats.un.org/sdgs/metadata/files/Metadata-03-06-01.pdf

16.1.1 Хүнийг алах гэмт хэргийн хохирогчийн тоо, хүйсээр, насны бүлгээр, 100000 хүнд

ногдох түвшнээр, хохирогч болон гэмт хэрэгтний хүйсээр, насны бүлгээр, хохирогч болон

гэмт хэрэгтний хоорондын хамаарлаар ( дотны хамтрагч, гэр бүлийн бусад гишүүд, танилаар

гм), гэмт хэрэг үйлдэгдсэн байдлаар (зэвсгээр, мохоо үзүүртэй биетээр г.м), үйлдэгдсэн

газар, шалтгаан, нөхцлөөр (зохион байгуулалттай гэмт хэрэг, хүчирхийллийн дотно

хамтрагчаар г.м), улс, бүс, аймаг, нийслэлээр,

эх үүсвэр: https://unstats.un.org/sdgs/metadata/files/Metadata-16-01-01.pdf

16.1.2 Зэвсэгт мөргөлдөөнөөс үүдэлтэй нас баралт, 100000 хүнд ногдохоор, хүйсээр, насны

бүлгээр (насанд хүрсэн (18, түүнээс дээш), хүүхэд(18, түүнээс доош, тодорхойгүй), нас

баралтын шалтгаанаар (галт зэвсэг, тэсэрч дэлбэрэх бодис, тэслээгүй сум, хөнгөн зэвсэг,

хими, биологийн цацраг идэхт бодис, гал түймэрдэх, цахилгаан соронзон зэвсэг, амьд үлдэх,

зайлшгүй шаардлагатай обьектэд нэвтрэхийг хориглох, мөргөлдөөнтэй холбоотой осол,

обьект болон бусад хэрэгслийг ашиглах, тодорхойгүй), улсын түвшинд

эх үүсвэр: https://unstats.un.org/sdgs/metadata/files/Metadata-16-01-02.pdf

16.1.3 Сүүлийн 12 сард бие бялдар, сэтгэл санаа, бэлгийн хүчирхийлэлд өртсөн хүн

амын эзлэх хувь, хүйсээр, насны бүлгээр, орлогын түвшнээр, боловсролоор,

иргэншлээр, үндэс, угсаагаар, улс, бүс, аймаг, нийслэлээр

эх үүсвэр: https://unstats.un.org/sdgs/metadata/files/Metadata-16-01-03.pdf

16.1.4 Амьдарч буй орчноо аюулгүй гэж үздэг хүн амын эзлэх хувь, хүйс, насны бүлгээр, улс,

бүс, аймаг, нийслэлээр

эх үүсвэр: https://unstats.un.org/sdgs/metadata/files/Metadata-16-01-04.pdf

16.2.1 Сүүлийн нэг сард асран хамгаалагчийнхаа зүгээс ямар нэг бие махбодийн

шийтгэл, сэтгэл санааны түрэмгийлэлд өртсөн 1-17 насны хүүхдийн эзлэх хувь, хүйс, насны

бүлгээр, орлого, оршин суугаа байршлаар улс, бүс, аймаг, нийслэлээр

эх үүсвэр: https://unstats.un.org/sdgs/metadata/files/Metadata-16-02-01.pdf

16.2.2 Хүн худалдаалах гэмт хэргийн хохирогч, хүйс, насны бүлгээр, мөлжлөгийн

хэлбэрээр, 100000 хүнд ногдох түвшнээр, улс, бүс, аймаг, нийслэлээр

эх үүсвэр: https://unstats.un.org/sdgs/metadata/files/Metadata-16-02-02.pdf

16.2.3 18 хүртэлх насандаа бэлгийн хүчирхийлэлд өртөж байсан 18-29 насны эмэгтэй,

эрэгтэйчүүдийн эзлэх хувь, хүйс, насны бүлэг, оршин суугаа газар, газар зүйн

байршил, гэрлэлтийн байдал, боловсролоор, улс, бүс, аймаг, нийслэлээр

эх үүсвэр: https://unstats.un.org/sdgs/metadata/files/Metadata-16-02-03.pdf

1

Мэдээллийн эх үүсвэр: https://unstats.un.org/sdgs/metadata/

64


МОНГОЛ УЛС ДАХЬ 2019 ОНЫ ГЭМТ ХЭРГИЙН НӨХЦӨЛ БАЙДАЛД ХИЙСЭН ДҮН ШИНЖИЛГЭЭ

16.3.1 Өмнөх 12 сарын хугацаанд хүчирхийлэлд өртөн хохирсноо эрх бүхий байгууллага

болон бусад албан ёсоор хүлээн зөвшөөрөгдсөн зөрчил шийдвэрлэх байгууллагад

мэдээлсэн хохирогчийн эзлэх хувь, хүйс, гэмт хэргийн төрлөөр, үндэс, угсаагаар,

шилжилт хөдөлгөөний байршлаар, иргэншлээр улс, бүс, аймаг, нийслэлээр

эх үүсвэр: https://unstats.un.org/sdgs/metadata/files/Metadata-16-03-01.pdf

16.3.2 Нийт хоригдлын дотор яллагдаагүй баривчлагдсан, хоригдсон, саатуулагдсан

хүний эзлэх хувь, хүйсээр, насны бүлгээр, яллагдахаас өмнө баривлагдсан

хугацаагаар, улсын түвшинд

эх үүсвэр: https://unstats.un.org/sdgs/metadata/files/Metadata-16-03-02.pdf

16.4.1 Дотоод, гадаад хууль бус санхүүгийн урсгалын нийт хэмжээ, тухайн үеийн ам,

долларын ханшаар, хууль бус эдийн засгийн үйл ажиллагаагаар, хууль бус татвар, авлига,

террозм ба гэмт хэргийг санхүүжүүлсэн мөлжлөгийн төрлөөр, өөр арга замаар, зах зээлээр,

улсын түвшинд

эх үүсвэр: https://unstats.un.org/sdgs/metadata/files/Metadata-16-04-01.pdf

16.4.2 Олон улсын стандарт, гэрээ, хэлэлцээрийн дагуу хууль бус гарал үүсэл эсвэл

нөхцөл байдлыг нь эрх бүхий байгууллагаар мөрдөж тогтоосон, хураагдсан, олдсон,

тушаасан галт зэвсгийн эзлэх хувь, хураагдсан буу зэвсгээр, олсон, тушаасан зэвсгээр,

мөрдөх ажиллагаа амжилтгүй тохиолдолд өөр өөр мөрдөх түвшнээр, хууль бус гарал,

үүслийг мөрдөх замаар тогтоосон эсвэл эрх бүхий байгууллагаар тогтоосноор, улсын

түвшинд

эх үүсвэр: https://unstats.un.org/sdgs/metadata/files/Metadata-16-04-02.pdf

16.5.1 Сүүлийн 12 сарын хугацаанд, төрийн албан хаагчид хахууль өгсөн, эсвэл хахууль

авахыг хүссэн наад зах нь нэг төрийн албан хаагчтай нэг удаа холбогдсон хүний эзлэх хувь,

хахууль өгөгчийн хүйс, насны бүлгээр, албан тушаалаар, хахуульөгөгчийн орлогын түвшнээр,

хахууль өгөгчийн боловсролын түвшнээр, улс, бүс, аймаг, нийслэлээр

эх үүсвэр: https://unstats.un.org/sdgs/metadata/files/Metadata-16-05-01.pdf

16.9.1 Төрөлтийг нь иргэний бүртгэлийн байгууллага бүртгэсэн 5-аас доош насны

хүүхдүүдийн эзлэх хувь, насны бүлгээр, орлогоор, оршин суугаа газраар, газар зүйн

байршлаар

эх үүсвэр:https://unstats.un.org/sdgs/metadata/files/Metadata-16-09-01.pdf

16.10.1 Сүүлийн 12 сарын хугацаанд сэтгүүлчид, хэвлэл мэдээллийн ажилтнууд, ҮЭ-ийн

болон хүний эрхийг хамгаалах байгууллагын ажилтнуудыг амийг нь хөнөөсөн,

хулгайлсан, хүчээр сураггүй болгосон, дур зоргоороо баривчлан эрүүдэн шүүсэн

батлагдсан тохиолдлын тоо, хүйсээр, насны бүлгээр, зөрчлийн төрлөөр, гэмт

хэрэгтний байдлаар, газар зүйн байршлаар, улс, бүс, аймаг, нийслэлээр

эх үүсвэр: https://unstats.un.org/sdgs/metadata/files/Metadata-16-10-01.pdf

16.10.2 Олон нийтийн мэдээлэл авах эрхийг үндсэн хууль, хууль тогтоомж, дүрэм,

журам, бодлогын түвшинд баталгаажуулж, хуульчилсан эсэх, иргэдийн оршин

суугаа газар мэдээлэл авах чадварт хэрхэн нөлөөлж байгаагаар, хот, хөдөө, хот

орчмын суурингаар, хүйсээр, хөгжлийн бэрхшээлийн байдлаар, улсын түвшинд

эх үүсвэр: https://unstats.un.org/sdgs/metadata/files/Metadata-16-10-02.pdf

10.3.1 Олон улсын хүний эрхийн хуулиар хориглосон ялгаварлан гадуурхах явдлын аль

нэг тохиолдлоор сүүлийн 12 сарын дотор гадуурхагдан, доромжлуулснаа хувьдаа

65


МОНГОЛ УЛС ДАХЬ ГЭМТ ХЭРГИЙН ЦАГААН НОМ-2019

мэдэрсэн гэж мэдүүлсэн хүн амын эзлэх хувь, хүйсээр, насны бүлгээр, хөгжлийн

бэрхшээлээр, үндэс угсаа, хэлний байдлаар, шилжилт хөдөлгөөнөөр, эдийн засаг, нийгмийн

байдлаар, оршин суугаа газраар, газар зүйн байршлаар, шашин шүтлэгээр, гэрлэлтийн

байдлаар, бэлгийн чиг хандлагаар, хүйсийн өвөрмөц онцлог шинж байдлаар, улс төрийн

үзэл бодлоор, бусад шалтгаанаар, улсын түвшинд

эх үүсвэр: https://unstats.un.org/sdgs/metadata/files/Metadata-10-03-01.pdf

16.в.1 Олон улсын хүний эрхийн хуулиар хориглосон ялгаварлан гадуурхах явдлын аль

нэг тохиолдолд сүүлийн 12 сарын дотор гадуурхагдан, доромжлуулснаа хувьдаа

мэдэрсэн гэж мэдүүлсэн хүн амын эзлэх хувь, хүйс, насны бүлэг, хөгжлийн бэрхшээл эсвэл

эрүүл мэндийн байдлаар, арьсны өнгө, үндэс угсаа, газар зүйн байршил, шилжин суурьсан

байдлаар, эдийн засаг, нийгмийн байдлаар, үндэсний онцлогоор, гэрлэлтийн байдлаар,

бэлгийн чиг хандлагаар, улс төрийн үзэл, бодлоор

эх үүсвэр: https://unstats.un.org/sdgs/metadata/files/Metadata-16-0b-01.pdf

11.7.2 Сүүлийн 12 сард бие махбодын хохирол амссан, бэлгийн дарамтанд орсон хүн

амын эзлэх хувь, хүйсээр, насны бүлгээр, хөгжлийн бэрхшээлийн байдлаар, газар

зүйн байршлаар (гэр, гудамж, зах, ажил, боловсролын байгууллага г.м) улс, бүс,

аймаг, нийслэлээр

эх үүсвэр: https://unstats.un.org/sdgs/metadata/files/Metadata-11-07-02.pdf

10.7.2 Шилжилт хөдөлгөөний сайн бодлогыг хэрэгжүүлдэг эсэх, цагаачдын эрхээр,

засгийн газрын нотолгоонд суурилсан бодлогоор, хамтын ажиллагаа, түншлэлээр, нийгэм,

эдийн засгийн сайн сайхан байдлаар, хямралын үеэр, аюулгүй, эмх цэгцтэй тогтмол

шилжилт хөдөлгөөнөөр, улсын түвшинд

эх үүсвэр: https://unstats.un.org/sdgs/metadata/files/Metadata-10-07-02.pdf

5.1.1 Хүйсээр ялгаварлан гадуурхахгүй байх, эрх тэгш байдлыг цогцлоох, хангах,

үнэлэх хууль эрх зүйн орчин бүрдсэн байх, нийгмийн амьдрал ба хууль эрх зүйн орчин,

эмэгтэйчүүдийн эсрэг хүчирхийлэл, ажил эрхлэлт ба эдийн засгийн үр ашиг, гэр бүл ба

гэрлэлт, улсын түвшинд

эх үүсвэр: https://unstats.un.org/sdgs/metadata/files/Metadata-05-01-01.pdf

5.2.1 Сүүлийн 12 сард одоогийн болон хуучин хамтрагчийнхаа зүгээс бие махбод,

бэлгийн эсвэл сэтгэл зүйн хүчирхийлэлд өртөж байсан 15, түүнээс дээш насны охид,

эмэгтэйчүүдийн эзлэх хувь, насны бүлгээр, орлогоор, боловсролоор, үндэс угсаагаар (үүнд:

уугуул иргэдээр), хөгжлийн бэрхшээлийн байдлаар, гэрлэлтийн байдлаар (одоогийн болон

хуучин хамрагчаар), газар зүйн байршлаар, хүчирхийллийн давтамжаар, 15-аас49 насны

бүлгээр, улс, бүс, аймаг, нийслэлээр

эх үүсвэр: https://unstats.un.org/sdgs/metadata/files/Metadata-05-02-01.pdf

5.2.2 Дотны хамтрагчаас бусад этгээдийн зүгээс бэлгийн хүчирхийлэлд өртсөн 15-49,

15-64 насны охид, эмэгтэйчүүдийн тухайн насны хүн амд эзлэх хувь, тохиолдол гарсан

байршлаар, насны бүлгээр, газар зүйн байршлаар, орлого/хөрөнгө, боловсролын түвшнээр,

үндэс угсаагаар, хөгжлийн бэрхшээлээр, гэмт хэрэгтний хамаарлаар (хүйсээр), бэлгийн

хүчирхийллийн төрлөөр, давтамж, хүндрэлийн зэргээр, улс, бүс, аймаг, нийслэлээр

эх үүсвэр: https://unstats.un.org/sdgs/metadata/files/Metadata-05-02-02.pdf

5.3.1 15 нас болон 18 наснаасаа өмнө гэрлэсэн, эсвэл хамтран амьдрагчтай болсон

(өөрөөр хэлбэл, хүүхэд байхдаа гэр бүл болсон) 20-24 насны эмэгтэйчүүдийн эзлэх хувь,

66


МОНГОЛ УЛС ДАХЬ 2019 ОНЫ ГЭМТ ХЭРГИЙН НӨХЦӨЛ БАЙДАЛД ХИЙСЭН ДҮН ШИНЖИЛГЭЭ

насны бүлэг, орлого, оршин суугаа байршил, газар зүйн байршил, боловсрол, үндэс,

угсаагаар, улсын түвшинд

эх үүсвэр: https://unstats.un.org/sdgs/metadata/files/Metadata-05-03-01.pdf

5.6.2 15, түүнээс дээш насны эмэгтэйчүүд болон эрэгтэйчүүдэд бэлгийн, нөхөн үржихүйн

эрүүл мэндийн тусламж, үйлчилгээ, мэдээлэл, боловсролыг бүрэн, тэгш хүртээмжтэй авах

эрхийг баталгаажуулсан хууль тогтоомж, дүрэм, журамтай эсэх, улсын түвшинд

эх үүсвэр: https://unstats.un.org/sdgs/metadata/files/Metadata-05-06-02.pdf

5.a.2 Эмэгтэйчүүдийн газар эзэмших, захиран зарцуулах тэгш эрхийг баталгаажуулсан

хууль эрх зүйн орчныг бүрдүүлсэн эсэх, улсын түвшинд

эх үүсвэр:https://unstats.un.org/sdgs/metadata/files/Metadata-05-0A-02.pdf

ҮЗҮҮЛЭЛТИЙГ ТООЦОХ АРГА ЗҮЙ, ТООЦООЛОЛТ

Зорилго 3. Бүх түвшинд эрүүл амьдралыг хангаж, сайн сайхан аж байдлыг хөхүүлэн

дэмжих.

Зорилт: 2020 он гэхэд замын хөдөлгөөний ослын улмаас нас барсан, гэмтэж бэртсэн

хүний тоог 2 дахин бууруулах

3.6.1. Зам тээврийн ослын шалтгаантай нас баралтын түвшин, 100000 хүнд ногдохоор,

замын хөдөлгөөнд оролцогчийн төрлөөр, насны бүлгээр, хүйсээр, орлогын бүлгээр, улс, бүс,

аймаг, нийслэлээр

Үзүүлэлтийн тодорхойлолт: 100,000 хүн тутамд ногдох зам тээврийн ослын

шалтгаант нас баралтын түвшинг илэрхийлнэ.

Тооцох арга зүй: Тайлант хугацаанд зам тээврийн ослын улмаас амь насаа алдсан нийт

хүний тоог, хүн амын жилийн дундаж тоонд харьцуулж, 100000-аар үржүүлж тооцно.

Замтээврийнослоор

насбаралтынтүвшин

хүндногдох

Хүртвэр: Зам тээврийн ослын улмаас нас барсан хүний тоо

Хуваарь: Тайлант хугацааны хүн амын жилийн дундаж тоо

Замтээврийнослоорнасбарсанхүнийтоо ∗

Хүнамынжилийндундажтоо

Хүснэгт 1. Зам тээврийн ослын шалтгаантай нас баралтын түвшин,

100 000 хүнд ногдохоор,2016-2019 он

Аймаг, нийслэл 2016 2017 2018 2019

Улсын дүн 12.9 12.4 10.1 9.8

Баруун бүс 12.3 10.6 9.1 6.8

Баян-Өлгий 15.0 3.9 7.7 5.6

Говь-Алтай 8.9 10.5 12.1 0.0

Завхан 7.1 11.3 11.1 8.2

Увс 4.9 6.1 1.2 7.2

Ховд 22.6 22.2 14.9 11.2

Хангайн бүс 13.8 15.0 8.2 12.4

Архангай 14.0 26.6 13.6 17.7

Баянхонгор 11.9 14.0 3.4 13.6

Булган 24.9 21.3 11.3 22.5

Орхон 3.0 4.9 1.0 5.6

67


МОНГОЛ УЛС ДАХЬ ГЭМТ ХЭРГИЙН ЦАГААН НОМ-2019

Өвөрхангай 19.5 12.3 14.6 7.7

Хөвсгөл 13.2 14.6 6.0 12.6

Төвийн бүс 29.0 26.7 21.0 18.3

Говьсүмбэр 12.0 46.6 11.4 11.2

Дархан-Уул 9.9 7.8 9.5 6.6

Дорноговь 38.0 17.8 27.6 18.5

Дундговь 13.5 44.2 17.3 4.3

Өмнөговь 30.4 28.0 21.2 29.4

Сэлэнгэ 30.9 27.6 17.2 14.4

Төв 51.6 39.8 36.9 35.8

Зүүн бүс 19.1 25.7 18.8 16.7

Дорнод 10.4 19.1 21.2 22.1

Сүхбаатар 15.1 34.7 16.2 15.9

Хэнтий 31.4 25.4 18.3 11.6

Улаанбаатар 6.3 5.1 6.2 5.6

Эх үүсвэр: ЦЕГ-ын Зам тээврийн ослын хохирогчийн мэдээ

Хүснэгт 2. Зам тээврийн ослын улмаас нас барсан хүн, хүйс, насны ангиллаар, 2018 он

Нас барсан хүн

насны ангиллаар

60, түүнээс

Бүгд Эмэгтэй 0-17 18-29 30-39 40-49 50-59

дээш

319 99 49 61 62 66 63 18

Эх үүсвэр: ЦЕГ-ын Зам тээврийн ослын хохирогчийн мэдээ

Зөвлөмж: Тогтвортой хөгжлийн 3.6.1-“Зам тээврийн ослын шалтгаант 100000 хүнд

ногдох нас баралтын түвшин” үзүүлэлтийг ЦЕГ-ын зам тээврийн ослын хохирогчийн мэдээнд

үндэслэн улс, аймаг, нийслэлийн түвшинд, зам тээврийн ослоор нас барсан хүний тоог

улсын түвшинд хүйсээр, насны ангиллаар тооцлоо (Хүснэгт 1, 2).

ҮСХ-ноос 2019 онд Зам тээврийн ослын А-ЗТО-1, Зам тээврийн ослын хохирогчийн А-ЗТО-2

маягт, зааврыг баталж мөрдүүлсэн. Уг маягтаар Тогтвортой хөгжлийн зорилт 3.6.1-ийн

үзүүлэлтүүдийг гаргах зорилготой байсан боловч ЦЕГ-ын өнөөгийн мэдээллийн баазаас

зам тээврийн ослоор нас барсан хүний тоог замын хөдөлгөөнд оролцсон төрлөөр, орлогын

түвшнээр тооцож гаргах боломжгүй байна. 2019 онд батлагдсан дээрх 2 маягт, заавраар зам

тээврийн ослын улмаас нас барсан хүний тоог хүйс, насны ангиллаар гаргадаг болсон нь

ахиц дэвшил боловч цаашид ХЗДХЯ болон холбогдох агентлагууд ТХЗ-ын холбогдох

үзүүлэлтүүдийг задаргаагаар нь бүрэн гаргах шинэ эх үүсвэрийг буй болгон ажиллах

зайлшгүй шаардлага тулгараад байна.

НҮБ-ын Статистикийн комисс болон НҮБ-ын Гэмт хэрэг, мансууруулах бодистой

тэмцэх газраас зохион байгуулсан Гэмт хэргийн статистикийн жендерийн хэтийн төлөв

сургалтын үеэр ТХ-ын үзүүлэлтүүдийг тооцох “R” программыг дэлхийн улс орнуудад санал

болгосон. Иймээс ХЗДХЯ-ны хувьд ч ТХЗ-ын үзүүлэлтүүдийг тооцох программ хангамжийг

судалж, нэвтүүлэх шаардлагатай байна. Дэлхийн эрүүл мэндийн байгууллагын мэдээллээр

Монгол Улсад зам тээврийн ослын улмаас жил тутам 550 орчим хүн нас бардаг гэж Эрүүл

мэндийн яамнаас мэдээллэдэг боловч ЦЕГ-ын ҮСХ-нд ирүүлдэг албан ёсны мэдээллээр жил

тутам 350 орчим хүн зам тээврийн ослын улмаас нас барсан гэж мэдээллэдэг. Үндэсний

статистикийн хороо ЦЕГ-ын албан ёсны мэдээлэлд үндэслэн дээрх тооцоог хийсэн. Цаашид

мэдээллийн үнэн зөв, бодит байдлыг хангах үүднээс ХЗДХЯ-ны хувьд ҮСХ-нд албан ёсоор

мэдээллэдэг ЦЕГ-ын зам тээврийн ослын улмаас хүн нас барж, эрүүгийн хэрэг үүссэн 350

68


МОНГОЛ УЛС ДАХЬ 2019 ОНЫ ГЭМТ ХЭРГИЙН НӨХЦӨЛ БАЙДАЛД ХИЙСЭН ДҮН ШИНЖИЛГЭЭ

орчим хэргийн тоонд үндэслэн тооцох уу аль эсвэл Тээврийн цагдаад зам тээврийн ослын

улмаас нас барсан гэж бүртгэгдсэн 550 орчим хэргээр тооцох уу гэдгээ сонгох шаардлага

мөн тулгараад байгаа юм.

Зорилго 16. Тогтвортой хөгжлийн төлөө аюулгүй, бүх талын оролцоог хангасан

нийгмийг хөгжүүлж, хүн бүрийг хуулиар хамгаалуулах боломжоор хангах, бүх түвшинд үр

дүнтэй, хариуцлагатай, бүх талын оролцоог хангасан институтийг бий болгох

Зорилт 16.1. Хүчирхийллийн бүх хэлбэр болон хүчирхийллийн шалтгаант нас

баралтын түвшинг үлэмж хэмжээгээр бууруулах

16.1.1. Санаатай аллагын гэмт хэргийн хохирогч, 100000 хүнд ногдох түвшнээр,

хохирогч болон гэмт хэрэгтний хүйсээр, насны бүлгээр, хохирогч болон гэмт хэрэгтний

хоорондын хамаарлаар (дотны хамтрагч, гэр бүлийн бусад гишүүд, танилаар гм), гэмт хэрэг

үйлдэгдсэн байдлаар (зэвсгээр, мохоо үзүүртэй биетээр г.м), үйлдэгдсэн газар, шалтгаан,

нөхцлөөр(зохион байгуулалттай гэмт хэрэг, хүчирхийллийн дотно хамтрагчаар г.м), улс, бүс,

аймаг, нийслэлээр

Үзүүлэлтийн тодорхойлолт: 100 000 хүнд ногдох санаатай аллагын гэмт хэргийн

хохирогчийн тоог илэрхийлнэ.

Тооцох арга зүй: Тайлант хугацаанд бүртгэгдсэн санаатай аллагын гэмт хэргийн хохирогчийн

тоог, байнгын оршин суугч, суурин хүн амын тоонд харьцуулж, 100 000-аар үржүүлж тооцно.

Хүснэгт 3. Санаатай аллагын гэмт хэргийн хохирогчийн тоо, 100 000 хүнд ногдохоор,

хүйсээр, насны бүлгээр

Үзүүлэлтийн нэр

Улсын

дүн

Эмэгтэй

18

хүртэлх

18-29 30-39 40-49

50-59 60+

Санаатай аллагын гэмт

хэргийн хохирогч

100 000 хүнд ногдох

санаатай аллагын хохирогч

196 45 3 28 61 51 39 14

6.2 1.4 0.1 0.9 1.9 1.6 1.2 0.4

Эх үүсвэр: НҮБ-ын Гэмт хэргийн чиг хандлагын судалгаа

ЦЕГ-ын Хохирогчийн 2018 оны мэдээлэл

http://www.1212.mn/tables.aspx?TBL_ID=DT_NSO_0300_068V2

Хүснэгт 4. Санаатай аллага үйлдсэн гэмт хэрэгтний тоо 100000 хүнд ногдохоор, хүйсээр,

насны бүлгээр,

Үзүүлэлтийн нэр

Улсын

дүн

Эмэгтэй

18

хүртэлх

18-29 30-39 40-49 50-59 60+

Санаатай аллага үйлдсэн

гэмт хэрэгтэн

100000 хүнд ногдох санаатай

аллагын гэмт хэрэгтэн

201 22 1 54 60 49 30 7

6.3 0.7 0.0 1.7 1.9 1.5 0.9 0.2

Эх үүсвэр: НҮБ-ын Гэмт хэргийн чиг хандлагын судалгаа

Цагдаагийн ерөнхий газрын Яллагдагчийн 2018 оны мэдээлэл

http://www.1212.mn/tables.aspx?TBL_ID=DT_NSO_0300_068V2

69


МОНГОЛ УЛС ДАХЬ ГЭМТ ХЭРГИЙН ЦАГААН НОМ-2019

Зөвлөмж: Тогтвортой хөгжлийн 16.1.1-“Санаатай аллагын гэмт хэргийн хохирогч”

үзүүлэлтийг ЦЕГ-ын 2018 оны бүртгэгдсэн гэмт хэргийн хохирогчийн мэдээнд үндэслэн

100000 хүнд ногдох санаатай аллагын хохирогч, хүйс, насны бүлгээр, санаатай аллага

үйлдсэн гэмт хэргийн тоо, хүйс, насны ангиллаар тооцлоо (Хүснэгт 1-2). Хохирогч, гэмт

хэрэгтний хоорондын хамаарал (дотны хамтрагч, гэр бүлийн бусад гишүүд, таньдаг хүн),

гэмт хэрэг үйлдсэн арга (галт зэвсэг, мохоо зүйл), гэмт хэрэг үйлдэгдсэн байдал,

шалтгаанаар (зохион байгуулалттай гэмт хэрэг, дотны хамтрагчийн хүчирхийлэл)

үзүүлэлтүүдийг НҮБ-ын гэмт хэргийн чиг хандлагын судалгааны

(https://dataunodc.un.org/sdgs) сайт дахь мэдээллээс тооцох боломжтой. Үзүүлэлтийн бүх

задаргаагаар тооцоход маш их цаг хугацаа орох учраас боломжтой үзүүлэлтүүдийг жишээ

болгон тооцлоо. ХЗДХЯ тогтвортой хөгжлийн эдгээр үзүүлэлтийг задаргаагар бүрэн гаргахад

анхаарлаа хандуулж, жил бүр үзүүлэлтүүдийг тооцож, хяналт, мониторинг хийж, гарахгүй

байгаа үзүүлэлтүүдийг гаргаж ажиллах шаардлагатай байна.

Зорилго 16. Тогтвортой хөгжлийн төлөө аюулгүй, бүх талын оролцоог хангасан

нийгмийг хөгжүүлж, хүн бүрийг хуулиар хамгаалуулах боломжоор хангах, бүх түвшинд үр

дүнтэй, хариуцлагатай, бүх талын оролцоог хангасан институтийг бий болгох

Зорилт 16.1. Хүчирхийллийн бүх хэлбэр болон хүчирхийллийн шалтгаант нас

баралтын түвшинг үлэмж хэмжээгээр бууруулах

16.1.2. Зэвсэгт мөргөлдөөнөөс үүдэлтэй нас баралт, 100000 хүнд ногдохоор, хүйсээр,

насны бүлгээр (насанд хүрсэн (18, түүнээс дээш), хүүхэд(18, түүнээс доош, тодорхойгүй), нас

баралтын шалтгаанаар (галт зэвсэг, тэсэрч дэлбэрэх бодис, тэслээгүй сум, хөнгөн зэвсэг,

хими, биологийн цацраг идэхт бодис, гал түймэрдэх, цахилгаан соронзон зэвсэг, амьд үлдэх,

зайлшгүй шаардлагатай обьектэд нэвтрэхийг хориглох, мөргөлдөөнтэй холбоотой осол,

обьект болон бусад хэрэгслийг ашиглах, тодорхойгүй), улс, бүс, аймаг, нийслэлээр

Үзүүлэлтийн тодорхойлолт:100000 хүнд ногдох зэвсэгт мөргөлдөөнөөс үүдэлтэй нас

барсан хүний тоог илэрхийлнэ.

Тооцох арга зүй: Тайлант хугацаанд бүртгэгдсэн мөргөлдөөнөөс үүдэлтэй нас барсан

хүний тоог, байнгын оршин суугч, суурин хүн амын тоонд харьцуулж, 100 000-аар үржүүлж

тооцно.

Мөргөлдөөнөөсүүдэлтэй

насбарсанхүнийтоо

хүндногдох

Мөргөлдөөнөөсүүдэннасбарсанхүнийтоо

Сууринхүнамынтоо

Хүртвэр: Мөргөлдөөнөөс үүдэн нас барсан хүний тоо

Хуваарь: Тайлант хугацааны суурин хүн амын тоо

Мэдээллийн эх үүсвэр: ЦЕГ

Зөвлөмж: Монгол Улсад одоогоор зэвсэгт мөргөлдөөн бүртгэгдээгүй учраас уг үзүүлэлт

гарахгүй. Цаашдаа бүртгэгдэх магадлалтай гэж үзсэн учраас үзүүлэлтийн жагсаалтанд

байгаа.

Зорилго 16. Тогтвортой хөгжлийн төлөө аюулгүй, бүх талын оролцоог хангасан

нийгмийг хөгжүүлж, хүн бүрийг хуулиар хамгаалуулах боломжоор хангах, бүх түвшинд үр

дүнтэй, хариуцлагатай, бүх талын оролцоог хангасан институтийг бий болгох

Зорилт 16.1. Хүчирхийллийн бүх хэлбэр болон хүчирхийллийн шалтгаант нас

баралтын түвшинг үлэмж хэмжээгээр бууруулах

16.1.3. Сүүлийн 12 сард бие бялдар, сэтгэл санаа, бэлгийн хүчирхийлэлд өртсөн хүн

амын эзлэх хувь, хүйсээр, насны бүлгээр, орлогын түвшнээр, боловсролоор, иргэншлээр,

үндэс, угсаагаар, улс, бүс, аймаг, нийслэлээр

70


МОНГОЛ УЛС ДАХЬ 2019 ОНЫ ГЭМТ ХЭРГИЙН НӨХЦӨЛ БАЙДАЛД ХИЙСЭН ДҮН ШИНЖИЛГЭЭ

Үзүүлэлтийн тодорхойлолт: Нийт хүн амаас сүүлийн 12 сарын хугацаанд бие

махбод, сэтгэл санаа болон бэлгийн хүчирхийлэлд өртсөн нийт хүн амын эзлэх хувь байна.

Тооцох арга зүй: Сүүлийн 12 сарын хугацаанд бие махбод, сэтгэл санаа, бэлгийн

хүчирхийлэлд өртсөн судалгаанд оролцогчдын тоог нийт судалгаанд оролцогчдын тоонд

харьцуулж, 100-аар үржүүлж, хувиар илэрхийлнэ.

Хүчирхийлэлдөртсөн

Хүчирхийлэлдөртсөнсудалггаандоролцогчдынтоо ∗

хүнамынэзлэххувь сүүлийн

Нийтсудалгаандоролцогчдынтоо

сард

Хүртвэр: Бие мах бод, сэтгэл санаа, бэлгийн хүчирхийлэлд өртсөн судалгаанд

хамрагдагчдын тоо

Хуваарь: Судалгаанд хамрагдсан нийт хүний тоо

Зөвлөмж: Энэ үзүүлэлт нь хохирогчийн бие махбодийн, бэлгийн, сэтгэл санааны

хүчирхийллийн улмаас учирсан хохирлыг хэмждэг. Уг үзүүлэлтийг мэдээлж буй эрх бүхий

байгууллагуудын хувьд хүчирхийллийг дутуу мэдээлэх явдал байдаг тул энэхүү шалгуур

үзүүлэлтийг насанд хүрсэн хүн амын дунд явуулсан түүвэр судалгааны үр дүнд үндэслэн

тооцох нь зүйтэй гэж НҮБ-ын ажлын хэсгээс зөвлөсөн байна. НҮБ-ын Тогтвортой хөгжлийн

ажлын хэсгийн зөвлөмжийн дагуу насанд хүрсэн хүн амыг хамруулсан түүвэр судалгаа

явуулах нь зүйтэй. Одоогоор ЦЕГ-ын мэдээллийн бааз дээр ажиллаж гаргах боломж байгаа.

Гэвч НҮБ-аас хэрэг бүртгэх байгууллагууд дээр хүчирхийллийн гэмт хэрэг дутуу бүртгэгдэх

магадлалтай гэж үзэж нийт хүн амын дунд түүвэр судалгаа явуулахыг зөвлөжээ.

Зорилго 16. Тогтвортой хөгжлийн төлөө аюулгүй, бүх талын оролцоог хангасан

нийгмийг хөгжүүлж, хүн бүрийг хуулиар хамгаалуулах боломжоор хангах, бүх түвшинд үр

дүнтэй, хариуцлагатай, бүх талын оролцоог хангасан институтийг бий болгох

Зорилт 16.1 Хүчирхийллийн бүх хэлбэр болон хүчирхийллийн шалтгаант нас

баралтын түвшинг үлэмж хэмжээгээр бууруулах

16.1.4. Амьдарч буй орчноо аюулгүй гэж үздэг хүн амын эзлэх хувь, хүйс, насны

бүлгээр, улсын түвшинд

Тодорхойлолт: Амьдардаг орчиндоо (харанхуйд) ганцаараа алхахдаа аюулгүй гэж

үздэг насанд хүрсэн хүн амын эзлэх хувийг илэрхийлнэ.

Тооцох арга зүй: Амьдарч буй орчноо аюулгүй гэж үздэг хүн амын эзлэх хувийг

тооцохдоо судалгаанд хамрагдсан насанд хүрсэн хүн амаас “ямар ч аюулгүй”, “аюулгүй” гэж

хариулсан ярилцлага өгөгчдийн тооны нийлбэрийг нийт судалгаанд оролцолсон хүн амын

тоонд харьцуулж тооцно.

Ямарчаюулгүй аюулгүй

Амьдрахорчнооаюулгүйгэжүзсэнхүнамынэзлэххувь

Судалгаандхамрагдсаннийтхүнамынтоо ∗

Хүртвэр: Судалгааны асуулгад “ямар ч аюулгүй” болон “аюулгүй” гэж хариулсан ярилцлага

өгөгчдийн тоо

Хуваарь: Нийт судалгаанд хамрагдсан хүн амын тоо

Асуулга: Харанхуйд та өөрийн амьдардаг орчиндоо ганцаараа алхахдаа хир аюулгүй гэж

үздэг вэ?.

Хариулт: Ямар ч аюулгүй................................

Аюулгүй.............................................

Аюултай.............................................

Маш аюултай.....................................

71


МОНГОЛ УЛС ДАХЬ ГЭМТ ХЭРГИЙН ЦАГААН НОМ-2019

Хүснэгт 5. Амьдарч байгаа орчноо аюулгүй гэж үздэг хүн амын эзлэх хувь, хүйсээр, насны

бүлгээр

72

15-19 20-24 25-29 30-34 35-39 40-44 45-49

54.8 46.5 47.4 52.1 56.3 55.4 60.2 62.4

Ямар ч аюулгүй 15.4 14.7 11.6 14.0 14.4 16.2 18.4 17.9

Аюулгүй 39.4 31.8 35.8 38.1 41.9 39.2 41.8 44.5

32.9 38.8 37.7 34.7 32.8 31.2 28.9 28.4

Харанхуйд ганцаараа явдаггүй

Эмэгтэй

Харанхуйд гэртээ ганцаараа байхдаа

аюулгүй гэж үздэг эмэгтэйчүүдийн

эзлэх хувь

Эрэгтэй

Харанхуйд гэрийнхээ орчимд

ганцаараа явахад аюулгүй гэж үздэг

эмэгтэйчүүдийн эзлэх хувь

Аюултай

Маш аюултай

7.7 11.0 11.7 7.5 6.7 7.2 6.1 5.9

4.6 3.8 3.2 5.7 4.2 6.2 4.8 3.3

73.5 71.3 73.9 70.4 72.2 72.2 75.6 80.3

Ямар ч аюулгүй 23.6 21.1 20.8 21.7 22.7 25.5 26.0 27.0

Аюулгүй 49.9 50.2 53.1 48.7 49.5 46.7 49.6 53.3

20.1 20.5 18.1 23.7 22.2 20.4 18.2 16.1

Аюултай

Маш аюултай

Харанхуйд ганцаараа явдаггүй

Харанхуйд гэрийнхээ орчимд

ганцаараа явахад аюулгүй гэж үздэг

эрэгтэйчүүдийн эзлэх хувь

Улсын

дүн

Насны бүлгээр

2.6 3.1 3.9 2.4 1.9 2.8 3.0 1.9

3.7 5.1 4.1 3.5 3.8 4.6 3.3 1.7

83.7 86.7 88 83.4 80.7 81.5 84.9 83.2

Ямар ч аюулгүй 38.5 38.0 39.8 35.2 34.3 39.0 44.0 42.0

Аюулгүй 45.2 48.7 48.2 48.2 46.4 42.5 40.9 41.2

Аюултай

14.6 11.7 11.4 15.4 16.3 17.0 13.6 15.1

Маш аюултай

0.8 0.9 0.5 0.5 1.6 1.1 0.7 0.3

Харанхуйд ганцаараа явдаггүй

0.8 0.7 0 0.8 1.4 0.4 0.7 1.3

Харанхуйд гэртээ ганцаараа байхдаа

аюулгүй гэж үздэг эрэгтэйчүүдийн

эзлэх хувь

95.6 95.2 98 97.2 93.4 95.8 97.5 92.3

Ямар ч аюулгүй 62.2 64.0 56.1 62.1 59.5 60.9 67.2 64.8

Аюулгүй 33.4 31.2 41.9 35.1 33.9 34.9 30.3 27.5

Аюултай

4.0 4.2 1.9 1.9 6.5 3.6 2.3 7.4

Маш аюултай

- - 0.1 - - 0.1 - -

Харанхуйд ганцаараа явдаггүй

0.4 0.6 - 0.9 0.2 0.4 0.2 0.2

Судалгаанд Эмэгтэй 10794 1206 1184 1762 1998 1644 1564 1436

хамрагдсан Эрэгтэй 4477 586 455 788 811 656 627 554

Эх үүсвэр: Нийгмийн үзүүлэлтийн түүвэр судалгаа, 2018 он

Зөвлөмж: НҮБ-аас Гэмт хэргийн хохирогчийн судалгаагаар уг үзүүлэлтийг гаргаж авахыг

санал болгосон. Харин Монгол Улсын хувьд 2018 оны Нийгмийн үзүүлэлтийн түүвэр

судалгаанд модул болгон уг үзүүлэлтийг гарган авсан. Энэхүү судалгаа нь МУ-ын

Статистикийн тухай хуулийн дагуу 5 жил тутамд нэг удаа зохион байгуулагддаг.

Зорилт 16.2. Хүүхэдтэй зэрлэгээр харьцах, тэднийг мөлжих, наймаалах, тамлан

зовоох, хүүхдийн эсрэг хүчирхийллийн бүх хэлбэрийг устгах, зогсоох

16.2.1. Сүүлийн нэг сард асран хамгаалагч, харгалзан дэмжигчийн зүгээс ямар нэг бие

махбодийн шийтгэл, сэтгэл санааны түрэмгийлэлд өртсөн 1-17 насны хүүхдийн эзлэх хувь,

хүйс, насны бүлгээр, орлого, улс, бүс, аймаг, нийслэлээр

Тодорхойлолт: Сүүлийн нэг сард асран хамгаалагч, харгалзан дэмжигчийн зүгээс бие

махбодийн шийтгэл хүлээсэн эсвэл сэтгэл зүйн дарамтад өртсөн 1-17 насны хүүхдийн тухайн

жилийн 1-17 насны нийт хүүхдийн тоонд эзлэх хувиар илэрхийлэгдэнэ.

Тооцох арга зүй: Сүүлийн нэг сард асран хамгаалагчийн зүгээс бие махбодийн

шийтгэл эсвэл сэтгэл санааны дарамтад өртсөн гэдгээ эрх бүхий байгууллагад мэдээлсэн 1-

17 насны хүүхдийн тоог тухайн жилийн 1-17 насны нийт хүүхдийн тоонд харьцуулж, хувиар

илэрхийлнэ.


МОНГОЛ УЛС ДАХЬ 2019 ОНЫ ГЭМТ ХЭРГИЙН НӨХЦӨЛ БАЙДАЛД ХИЙСЭН ДҮН ШИНЖИЛГЭЭ

Хүртвэр: Сүүлийн нэг сард бие махбодийн болон сэтгэл санааны хүчирхийлэлд

өртсөн 1-17 насны хүүхдийн тоо

Хуваарь: Тайлант хугацааны 1-17 насны нийт хүүхдийн тоо

Зөвлөмж: Энэ үзүүлэлт нь одоогоор гарах боломжгүй байна. ЦЕГ-ын бүртгэгдсэн гэмт

хэргийн мэдээллийн баазаас НҮБ-аас зөвлөсөн зөвлөмжийн дагуу хүчирхийллийн төрлөөр

мэдээллийг цуглуулж гаргах боломжтой. НҮБ-ын гэмт хэрэг, мансууруулах бодистой тэмцэх

газраас хүчирхийллийн гэмт хэрэгт санаатай алах гэмт хэрэг, хүн худалдаалах гэмт хэрэг,

дээрмийн гэмт хэрэг, гэр бүлийн хүчирхийллийн гэмт хэрэг, хүчиндэх гэмт хэргүүдийг

хамруулан тооцдог. ХЗДХЯ, ЦЕГ болон АТГ-ын мэдээллийн бааз дээр ажиллан 1-17 насны

хүчирхийлэлд өртсөн хүүхдийн тоог гаргах боломжтой.

Зорилт 16.2. Хүүхэдтэй зэрлэгээр харьцах, тэднийг мөлжих, наймаалах, тамлан

зовоох, хүүхдийн эсрэг хүчирхийллийн бүх хэлбэрийг устгах, зогсоох

16.2.2. Хүн худалдаалах гэмт хэргийн хохирогч, хүйс, насны ангиллаар, мөлжлөгийн

хэлбэрээр, 100000 хүнд ногдох түвшнээр, улсын түвшинд

Тодорхойлолт: Энэ үзүүлэлтийг тухайн улсад илрүүлсэн буюу амьдардаг хүний

наймааны хохирогчдын нийт тоо, тус улсад оршин суугч хүн амын 100,000 хүн амд ногдох

харьцаагаар тодорхойлно.

Тооцох арга зүй: Тайлант хугацааны хүн худалдаалах гэмт хэргийн хохирогчийн тоог,

суурин хүн амын тоонд харьцуулж, 100000-аар үржүүлж тооцно.

Хүртвэр: Эрх бүхий байгууллагаар шалгагдаж, хүн худалдаалах гэмт хэргийн хохирогч

болох нь тогтоогдсон хохирогчийн тоо байна.

Хуваарь: Тайлант хугацааны суурин хүн амын тоо

Хүснэгт 6. Хүн худалдаалах гэмт хэргийн хохирогчийн тоо, 100000 хүнд ногдохоор, хүйсээр, насны

бүлгээр, 2017-2018 оноор

Улсын дүн 14-17 18-24 25-29 30-34

Үзүүлэлт

Эмэгтэй

2017 2018 2017 2018 2017 2018 2017 2018 2017 2018 2017 2018

Хүн худалдаалах гэмт хэргийн

9 10 9 10 1 4 4 6 2 - 2 -

хохирогчийн тоо

100 000 хүнд ногдох хүн

худалдаалах гэмт хэргийн

хохирогчийн тоо

0.3 0.3 0.6 0.6 0.55 2.3 1.18 1.8 0.66 - 0.73 -

Эх үүсвэр: НҮБ-ын Гэмт хэргийн чиг хандлагын судалгаа

Цагдаагийн ерөнхий газрын Хохирогчийн мэдээлэл,

Зөвлөмж: ЦЕГ-ын мэдээллийн бааз дээр ажиллаж хүн худалдаалах гэмт хэргийн хохирогчийг

мөлжлөгийн хэлбэрээр гаргах боломжтой. НҮБ-ын Гэмт хэргийн чиг хандлагын судалгаагаар

жил бүр дэлхийн 130 орноос мэдээллийг цуглуулдаг. НҮБ-ын Гэмт хэрэг, мансууруулах

бодистой тэмцэх газраас илэрсэн болон илрээгүй хүн худалдаалах гэмт хэргийн хохирогчийн

мэдээлэлд үндэслэн тооцохыг санал болгожээ. Монгол Улсын хувьд ЦЕГ-ын бүртгэгдсэн

73


МОНГОЛ УЛС ДАХЬ ГЭМТ ХЭРГИЙН ЦАГААН НОМ-2019

гэмт хэргийн 2018 оны мэдээлэлд үндэслэн тооцсон болно. Цаашид ХЗДХЯ, хүн

худалдаалах гэмт хэргийн хохирогчийг мөлжлөгийн хэлбэрээр, улс, бүс, аймгаар тооцох

мэдээллийн эх үүсвэрээ буй болгох шаардлагатай байна.

Зорилт 16.2. Хүүхэдтэй зэрлэгээр харьцах, тэднийг мөлжих, наймаалах, тамлан

зовоох, хүүхдийн эсрэг хүчирхийллийн бүх хэлбэрийг устгах, зогсоох

16.2.3. 18 хүртэлх насандаа бэлгийн хүчирхийлэлд өртөж байсан 18-29 насны

эмэгтэй, эрэгтэйчүүдийн эзлэх хувь, хүйс, насны бүлэг, оршин суугаа газар, газар зүйн,

байршил, гэрлэлтийн байдал, боловсролоор, улс, бүс, аймаг, нийслэлээр

Тодорхойлолт: 18 хүртэлх насандаа бэлгийн хүчирхийлэлд өртсөн 18-29 насны залуу

эмэгтэйчүүд, эрэгтэйчүүдийн эзлэх хувь

Тооцох арга зүй: 18 хүртэлх насандаа бэлгийн хүчирхийлэлд өртсөн гэж мэдээлсэн

18-29 насны эмэгтэй, эрэгтэй залуучуудын тоог тайлант хугацааны нийт 18-29 насны эмэгтэй,

эрэгтэй залуучууд тус бүрийн тоонд харьцуулж, хувиар илэрхийлнэ.

хүртэлхнасандаа

бэлгийнхүчирхийлэлдөртсөн хүртэлхнасандаабэлгийнхүчирхийлэлдөртсөнзалуучуудынтоо ∗

залуучуудынэзлэххувь

Судалгаандхамрагдсан − насныхүнамынтоо

−насны

Хүртвэр: 18 хүртэлх насандаа бэлгийн хүчирхийлэлд өртсөн гэж мэдээлсэн 18-29 насны

залуу эмэгтэй, эрэгтэйчүүдийн тоо

Хуваарь: Судалгаанд хамрагдсан 18-29 насны хүн амын тоо

Зөвлөмж: НҮБ-ын Хүүхдийн сангаас үндэсний хэмжээний хүчирхийллийн судалгаагаар уг

үзүүлэлтүүдийг гаргаж авахыг зөвлөжээ. Монгол Улсын хувьд ЦЕГ-ын бүртгэгдсэн гэмт

хэргийн олон жилийн мэдээллийн бааз дээр боловсруулалт хийж, үзүүлэлт нэмэх замаар

гаргаж авах боломжийг ХЗДХЯ судлах шаардлагатай.

Зорилт 16.3. Олон улсын болон үндэсний түвшинд хууль ёсыг хөхүүлэн дэмжих, хүн

бүрийг хуулиар хамгаалуулах тэгш боломжоор хангах

16.3.1. Өмнөх 12 сарын хугацаанд хүчирхийлэлд өртөн хохирсноо эрх бүхий

байгууллага болон бусад албан ёсоор хүлээн зөвшөөрөгдсөн зөрчил шийдвэрлэх

байгууллагад мэдээлсэн хохирогчийн эзлэх хувь хүйс, гэмт хэргийн төрлөөр, үндэс,

угсаагаар, шилжилт хөдөлгөөний байршлаар, иргэншлээр улс, бүс, аймаг, нийслэлээр

Тодорхойлолт: Өмнөх 12 сарын хугацаанд хүчирхийллийн гэмт хэргийн хохирогч

болсноо хэрэг, зөрчлийг шийдвэрлэх эрх бүхий байгууллага эсвэл бусад албан ёсоор хүлээн

зөвшөөрөгдсөн байгууллагад мэдээлсэн хүчирхийллийн гэмт хэргийн хохирогчийн эзлэх хувь

байна.

Тооцох арга зүй: Өмнөх 12 сарын хугацаанд хэрэг, зөрчлийг шийдвэрлэх эрх бүхий

байгууллага буюу бусад албан ёсоор хүлээн зөвшөөрөгдсөн зөрчил шийдвэрлэх механизмд

мэдэгдсэн, хүчирхийллийн гэмт хэргийн хохирогчийн тоог нийт хүчирхийллийн гэмт хэргийн

хохирогчийн тоонд харьцуулж, хувиар илэрхийлнэ.

Хүртвэр: Өмнөх 12 сарын хугацаанд хүчирхийллийн хохирогч болсноо эрх бүхий

байгууллагад мэдэгдсэн хохирогчийн тоо

Хуваарь: Нийт хүчирхийллийн гэмт хэргийн хохирогчийн тоо

Зөвлөмж: НҮБ-аас Гэмт хэргийн чиг хандлагын судалгаа болон үндэсний хэмжээний

хохирогчийн судалгаагаар уг үзүүлэлтийг гарган авах боломжтойг зөвлөжээ. Монгол Улсын

хувьд ЦЕГ-ын мэдээллийн бааз дээр ажиллаж гарган авах боломжийг ХЗДХЯ судлах

74


МОНГОЛ УЛС ДАХЬ 2019 ОНЫ ГЭМТ ХЭРГИЙН НӨХЦӨЛ БАЙДАЛД ХИЙСЭН ДҮН ШИНЖИЛГЭЭ

шаардлагатай. Ихэнх үзүүлэлтийн хувьд ерөнхий үзүүлэлт баазаас гарах боломжтой ч

үзүүлэлтүүдийн задаргаагаар мэдээлэл гарах боломжгүй байна.

Зорилт 16.3 Олон улсын болон үндэсний түвшинд хууль ёсыг хөхүүлэн дэмжих, хүн

бүрийг хуулиар хамгаалуулах тэгш боломжоор хангах

16.3.2 Нийт хоригдлын дотор хараахан яллагдаагүй баривчлагдсан, хоригдсон,

саатуулагдсан хүний эзлэх хувь, хүйсээр, насны бүлгээр, яллагдахаас өмнө баривлагдсан

хугацаагаар, улсын түвшинд

Тодорхойлолт: Нийт хоригдлын дотор яллагдаагүй баривчлагдсан, саатуулагдсан,

хоригдсон хүний эзлэх хувь байна.

Тооцох арга зүй: Цагдан хорих байранд баривчлагдаж, саатуулагдсан яллагдаагүй

хүний тоог нийт хоригдлын тоонд харьцуулж, хувиар илэрхийлнэ.

Хүснэгт 7. Нийт хоригдлын дотор яллагдаагүй баривчлагдсан, саатуулагдсан, хоригдсон

хүний эзлэх хувь,

Үзүүлэлт

2016 2017 2018 2019

Нийт ял эдэлж хоригдсон хүний тоо

5692 3869 4804 5275

Эрэгтэй 5462 3653 4503 4914

Насанд хүрсэн

Эмэгтэй 208 175 227 288

Ял эдлэхээс өмнө баривчлагдаж, саатуулагдсан хүний тоо 1125 889 1279 1342

Эрэгтэй 1051 848 1199 1255

Насанд хүрсэн

Эмэгтэй 74 41 80 87

Нийт хоригдлын дотор хараахан яллагдаагүй баривчлагдсан,

19.8 23.0 26.6 25.4

хоригдсон, саатуулагдсан хүний эзлэх хувь,

Эрэгтэй (%) 19.2 23.2 26.6 25.5

Насанд хүрсэн

Эмэгтэй (%) 35.6 23.4 35.2 30.2

-Эх үүсвэр: UN-CTS(НҮБ-ын Гэмт хэргийн чиг хандлагын судалгаа),

https://dataunodc.un.org/content/Country-profile?country=Mongolia

ШШГЕГ-ын хорихын статистикийн мэдээ

Хүртвэр: Нийт хоригдлын дотор яллагдаагүй баривчлагдсан, хоригдсон, саатуулагдсан хүн

Хуваарь: Нийт хоригдлын тоо

Зөвлөмж: Уг үзүүлэлт нь НҮБ-ын Гэмт хэргийн чиг хандлагын судалгааны 5-р хүснэгтийн

мэдээлэл бөгөөд нийт хоригдлын дотор яллагдаагүй байхдаа хоригдож саатуулагдсан хүний

тоонд өсвөр насны хүүхэд байхгүй учир насны бүлгээр тооцоогүй болно. ШШГЕГ-ын

хүснэгт.7-ын 2017 оны мэдээлэл алдаатай байсан тул тооцоонд оруулаагүй болно.

Хүснэгт 8. Яллагдахаас өмнө баривчлагдаж, хоригдсон хүн, цагдан хоригдсон хугацаагаар, 2016-

2019 оноор

Үзүүлэлт 2016 2018 2019

Яллагдахаас өмнө хоригдсон хүн 1125 1279 1342

12 сар түүнээс дээш 29 22 36

Хугацаагаар 12 сараас бага 567 56 12

6 сараас бага 529 1201 1294

Эх үүсвэр: UN-CTS(НҮБ-ын Гэмт хэргийн чиг хандлагын судалгаа),

https://dataunodc.un.org/content/Country-profile?country=Mongolia

ШШГЕГ-ын хорихын статистикийн мэдээ

75


МОНГОЛ УЛС ДАХЬ ГЭМТ ХЭРГИЙН ЦАГААН НОМ-2019

Зорилт 16.4. 2030 он гэхэд санхүүгийн болон галт зэвсгийн хууль бус урсгалыг үлэмж

хэмжээгээр багасгаж, хулгайлагдсан эд хөрөнгийг буцаан олгох, нөхөн төлөх ажлыг

сайжруулах, зохион байгуулалттай гэмт хэргийн бүх хэлбэртэй тэмцэх

16.4.1. Дотоод, гадаад хууль бус санхүүгийн урсгалын нийт хэмжээ, тухайн үеийн ам.

долларын ханшаар, хууль бус эдийн засгийн үйл ажиллагаагаар, хууль бус татвар, авлига,

тероризм ба гэмт хэргийг санхүүжүүлсэн мөлжлөгийн төрлөөр, өөр арга замаар, зах зээлээр,

улсын түвшинд

Тодорхойлолт: Уг шалгуур үзүүлэлт нь гадаад, дотоод хууль бус санхүүгийн урсгалын

хэмжээг тухайн үеийн ам.долларын ханшаар хэмжинэ. Олон улсын валютын сангийн

тодорхойлсноор хил дамнасан санхүүгийн урсгал нь үнэ цэнэд нөлөөлөх, гарал үүсэл,

ашиглалт, шилжүүлэлтийн хувьд хууль бус санхүүгийн урсгалыг ойлгоно.

Тооцох арга зүй. Санал болгож буй тооцооллын арга нь үндэсний дансны систем,

төлбөрийн тэнцэл зэрэг эдийн засгийн хэмжлийн хүрээнд боловсруулсан зарчмуудыг

баримталдаг.

Уг үзүүлэлтийг тооцохын тулд 2 үе шаттай үйл явцыг боловсруулсан байна.

Тухайн улс орны санхүүгийн үйл ажиллагааны ажлын хэсгээс (Фатф-аас үүрэг хүлээсэн)

эрсдлийн үнэлгээ хийх

Хамгийн чухал санхүүгийн урсгалыг буй болгож буй гол үйл ажиллагааг тодорхойлох,

урсгалын төрөл тус бүрийг тус тусад нь авч үзэх, хууль бус орлого буй болгох, хууль бус

орлогын менежмент, хууль бус зах зээлийг судлах г.м.

Үзүүлэлтийн задаргаа:

-Төлбөрийн тэнцэл (бэлэн мөнгө/ худалдааны урсгал/ крипто валют)

- Хөрөнгийн эх үүсвэр (оффшор дахь баялаг, үл хөдлөх хөрөнгө)

- Хувь хүмүүс (Хувь хүмүүсийн бизнесийн төрөл, ёс зүй, шинж чанар)

Зөвлөмж: Шалгуур үзүүлэлтийг гаргахад Үндэсний статистикийн байгууллага, Төв Банк,

Татварын байгууллага, Гааль, Хууль сахиулах байгууллагууд хамтран оролцоно. Уг

үзүүлэлтийн арга зүй шинээр НҮБ-ын сайтад шинээр байршсан байна.

Зорилт 16.4 2030 он гэхэд санхүүгийн болон галт зэвсгийн хууль бус урсгалыг үлэмж

хэмжээгээр багасгаж, хулгайлагдсан эд хөрөнгийг буцаан олгох, нөхөн төлөх ажлыг

сайжруулах, зохион байгуулалттай гэмт хэргийн бүх хэлбэртэй тэмцэх

16.4.2. Олон улсын стандарт, гэрээ, хэлэлцээрийн дагуу хууль бус гарал үүсэл эсвэл

нөхцөл байдлыг нь эрх бүхий байгууллагаар мөрдөж тогтоосон, хураагдсан, олдсон,

тушаасан галт зэвсгийн эзлэх хувь, хураагдсан буу зэвсгээр, олсон, тушаасан зэвсгээр,

мөрдөх ажиллагаа амжилтгүй тохиолдолд өөр өөр мөрдөх түвшнээр, хууль бус гарал,

үүслийг мөрдөх замаар тогтоосон эсвэл эрх бүхий байгууллагаар тогтоосноор, улсын

түвшинд

Тодорхойлолт: Олон улсын стандарт, гэрээ, хэлэлцээрийн дагуу эрх бүхий

байгууллагаас гарал үүслийг нь хууль бус болохыг нь тогтоосон, хураагдсан, олдсон эсвэл

хураалгасан галт зэвсгийн хувь хэмжээг ойлгоно.

Тооцох арга зүй: Үзүүлэлтийг хувиар илэрхийлнэ. Олон улсын стандарт, гэрээ,

хэлэлцээрийн дагуу гарал үүслийг нь хууль бус болохыг нь мөрдөн шалгах эрх бүхий

байгууллагаас тогтоосон галт зэвсэг (хураагдсан, олдсон, тушаасан)-ийн тоог эрх бүхий

байгууллагад хураагдсан, тушаасан, олдсон нийт гал зэвсгийн тоонд харьцуулж, хувиар

илэрхийлнэ.

Хуульбусболохыгньтогтоосон

галтзэвсгийнэзлэххувь

Хуульбусболохньтогтоогдсонгалтзэвсгийнтоо

Эрхбүхийбайгууллагадхураагдсан тушаасаннийтгалтзэвсгийнтоо ∗

76


МОНГОЛ УЛС ДАХЬ 2019 ОНЫ ГЭМТ ХЭРГИЙН НӨХЦӨЛ БАЙДАЛД ХИЙСЭН ДҮН ШИНЖИЛГЭЭ

Хүртвэр: Эрх бүхий байгууллагаас хууль бус болохыг нь мөрдөж, тогтоосон бүх галт

зэвсгийн тоо

Хуваарь: Нийт хууль бусаар хураагдсан, олдсон эсвэл тушаасан галт зэвсгийн тоо

Үзүүлэлтийн задаргаа:

Хураагдсан, олдсон эсвэл хураалгасан галт зэвсэг

Амжилтгүй болсон мөрдлөгийн “мөрдлөгийн түвшин”-ээр, жишээлбэл, мөрдлөг нь хүлээгдэж

буй хэрэг, хангалттай мэдээлэлгүйгээс хэрэг үүсгэгдэхгүй болсон хэргүүдийг зэвсгийг шалгах

оролдлого хийгээгүй тохиолдлоос салгаж болно.

Мөрдлөг эсвэл эрх бүхий байгууллагаас хууль бус гарал үүсэлтэй эсэх нь тодорхойлогдсон

галт зэвсэг.

Зөвлөмж: ХЗДХЯ, уг үзүүлэлтийн анхан шатны бүртгэлийг сайжруулах, маягт, зааврыг

боловсруулж, батлуулж, ЦЕГ-т мөрдүүлснээр гарган авах боломжтой.

Зорилт.16.5 Авлига, хээл хахуулын бүх хэлбэрийг үлэмж хэмжээгээр багасгах

16.5.1. Сүүлийн 12 сарын хугацаанд, төрийн албан хаагчид хахууль өгсөн, эсвэл

хахууль авахыг хүссэн наад зах нь нэг төрийн албан хаагчтай нэг удаа холбогдсон хүний

эзлэх хувь, хахууль өгөгчийн хүйс, насны бүлгээр, албан тушаалаар, хахууль өгөгчийн

орлогын түвшнээр, хахууль өгөгчийн боловсролын түвшнээр, улс, бүс, аймаг, нийслэлээр

Тодорхойлолт: Энэ үзүүлэлтийг дор дурдсан нэг албан тушаалтанд дор хаяж нэг

удаа хээл хахууль өгсөн (төрийн албан тушаалтанд мөнгө өгсөн, бэлэг өгсөн, эсхүл

хуурамчаар өгсөн) эсвэл эдгээр төрийн албан тушаалтнуудаас хээл хахууль хүссэн

хүмүүсийн хувь гэж тодорхойлсон болно.

Тооцох арга зүй: Үзүүлэлтийг хувиар илэрхийлнэ.Энэ үзүүлэлтийг дор дурдсан нэг

албан тушаалтанд дор хаяж нэг удаа хээл хахууль өгсөн (төрийн албан тушаалтанд мөнгө

өгсөн, бэлэг өгсөн, эсхүл хуурамчаар өгсөн) эсвэл эдгээр төрийн албан тушаалтнуудаас хээл

хахууль хүссэн хүмүүсийн хувь гэж тодорхойлж болно. Тайлант хугацаанд наад зах нь нэг

төрийн албан хаагчтай дор хаяж нэг удаа холбогдсон хүмүүсийн эзлэх хувь байна.

Хүртвэр: Тухайн хугацаанд наад зах нь нэг төрийн албан хаагчтай нэг удаа холбогдсон

хүний тоо

Хуваарь: Төрийн албан хаагчид хахууль өгсөн, авсан нийт хүний тоо

Зөвлөмж: Тогтвортой хөгжлийн 16-р зорилтын 5.1-ийг үнэлэх шалгуур үзүүлэлтийг гарган

авах зорилгоор ҮСХ-ны Ардчилсан засаглал судалгаанд уг үзүүлэлтийг модуль болгон

оруулсан. Судалгааны түүвэрлэлт нь ҮСХ-ны ӨНЭЗС-ны дэд түүвэрлэлт бөгөөд түүврийн

хэмжээ нь 2748 хүн юм. Түүвэрлэлтийг хийхдээ эхний шатанд ӨНЭЗС-нд сонгогдсон

өрхүүдээс 2748 өрхийг түүвэрлэн сонгосон. Хоёр дахь шатанд тухайн өрхөд амьдарч буй 15,

түүнээс дээш насны өрхийн гишүүдийн жагсаалтаас санамсаргүй тооны Кишийн хүснэгтийн

аргыг ашиглан судалгаанд хамрагдах хүнийг сонгосон. Мөн уг үзүүлэлтийг АТГ-ын албан

ёсны статистикийн мэдээллээс гарган авах зорилгоор ҮСХ, 2019 онд хахууль өгөх гэмт

хэргийн маягт, зааврыг боловсруулж, батлуулж, мөрдүүлсэн. Дээрх 2 эх үүсвэрээс ТХ-ын

16.5.1-г үнэлэх ерөнхий үзүүлэлтүүд гарах боловч, задаргаагаар гарахгүй үзүүлэлтүүд байгаа

тул ХЗДХЯ мэдээллийн задаргааг бүрэн гаргах тал дээр ажиллах шаардлагатай. НҮБ уг

үзүүлэлтийг өрхөд суурилсан авлигын судалгаа эсвэл хохирогчийн судалгаанд хахуулийг

модуль болгон судлагааг ХЗДХЯ болон ҮСХ хамтран зохион байгуулахыг зөвлөжээ.

77


МОНГОЛ УЛС ДАХЬ ГЭМТ ХЭРГИЙН ЦАГААН НОМ-2019

Хүснэгт 9. Төрийн захиргааны болон үйлчилгээний байгууллагын хүрээнд авлига ажиглагдсан

гэж хариулсан хүний эзлэх хувь, 2016-2018 оноор

Үзүүлэлт 2016 2017 2018

Эмнэлэгийн үйлчилгээ авах 5.2 4.6 3.1

Хүүхэд сургуульд оруулах 1.4 1.6 2.7

Тээврийн хэрэгсэлтэй холбоотой асуудлыг шийдвэрлэх 2.1 2.4 1.3

Эх үүсвэр: Ардчилсан засаглал судалгааны тайлан

Зорилт 16.9. 2030 он гэхэд хүн бүрт албан ёсны үнэмлэх, түүний дотор төрсний

гэрчилгээ олгох

16.9.1. Төрөлтийг нь иргэний бүртгэлийн байгууллага бүртгэсэн 5-аас доош насны

хүүхдийн эзлэх хувь, хүйс, насны бүлгээр, орлогоор, оршин суугаа газраар, газар зүйн

байршлаар

Тодорхойлолт: Төрснийг нь иргэний бүртгэлийн байгууллага бүртгэсэн тав хүртэлх

насны хүүхдийн эзлэх хувь байна.

Тооцох арга зүй: Төрснийг нь харьяа иргэний бүртгэлийн байгууллагад бүртгүүлсэн 5

хүртэлх насны хүүхдийн тоог тухайн насны нийт хүүхдийн тоонд хувааж, 100-аар үржүүлж,

хувиар илэрхийлнэ.

Төрөлтийгньбүртгэсэн

хүүхдийнэзлэххувь −аасдоошнасны

78

Төрөлтийгньбүртгэсэн − аасдоошнасныхүүхдийнтоо

− аасдоошнаснынийтхүүхдийнтоо

Хүртвэр: Төрөлтийг нь харьяа иргэний бүртгэлийн байгууллагад бүртгэсэн 5-аас доош

насны хүүхдийн тоо

Хуваарь: Тухайн насны нийт хүүхдийн тоо

Зөвлөмж: НҮБ-ын Хүүхдийн сангаас Хүн амын тооллого, Нийгмийн үзүүлэлтийн түүвэр

судалгаа, Иргэний бүртгэлийн төрөлтийн мэдээллийн системээс мэдээллийг авч тооцох

боломжтой гэж зөвлөжээ.

Зорилт.16.10. Үндэсний хууль тогтоомж болон олон улсын гэрээ хэлэлцээрт

нийцүүлэн олон нийтийг мэдээлэл олж авах боломжоор хангах, үндсэн эрх чөлөөг хамгаалах

16.10.1. Сүүлийн 12 сарын хугацаанд сэтгүүлчид, хэвлэл мэдээллийн ажилтнууд, ҮЭийн

болон хүний эрхийг хамгаалах байгууллагын ажилтнуудыг амийг нь хөнөөсөн,

хулгайлсан, хүчээр сураггүй болгосон, дур зоргоороо баривчлан эрүүдэн шүүсэн тохиолдлын

тоо хүйсээр, насны бүлгээр, зөрчлийн төрлөөр, гэмт хэрэгтний байдлаар, газар зүйн

байршлаар

Тодорхойлолт: Энэхүү үзүүлэлтийг сэтгүүлч, үйлдвэрчний эвлэл болон хүний эрхийг

хамгаалах байгууллагын ажилтнуудын эсрэг үйлдсэн аллага, хүчээр сураггүй алга болгосон,

эрүүдэн шүүсэн, дур мэдэн хорьсон, хулгайлсан болон бусад хор хөнөөлтэй үйлдлүүдийн

тоогоор тодорхойлно.

Тооцох арга зүй: Энэ үзүүлэлтийг өмнөх 12 сарын хугацаанд бүртгэгдсэн гэмт хэргийн

нийт хохирогчийн тоогоор тодорхойлно. Гэмт хэргийн олон улсын ангилалд үндэслэн

хохирогчийг тооцно.

Зөвлөмж: Одоогоор эх үүсвэр тодорхойгүй. Цаашид ЦЕГ-ын бүртгэлийн маягтад нэмэлт

тодруулга оруулснаар гарган авах боломжтой үзүүлэлт. ХЗДХЯ анхааралдаа авч ажиллах

шаардлагатай.

Зорилт 16.в. Тогтвортой хөгжлийн үл ялгаварласан хууль, бодлогыг хөхүүлэн дэмжиж,

мөрдүүлэх

16.в.1. Олон улсын хүний эрхийн хуулиар хориглосон ялгаварлан гадуурхах явдлын

аль нэг тохиолдолд сүүлийн 12 сарын дотор гадуурхагдан, доромжлуулснаа хувьдаа


МОНГОЛ УЛС ДАХЬ 2019 ОНЫ ГЭМТ ХЭРГИЙН НӨХЦӨЛ БАЙДАЛД ХИЙСЭН ДҮН ШИНЖИЛГЭЭ

мэдэрсэн гэж мэдүүлсэн хүн амын эзлэх хувь, хүйс, насны бүлэг, хөгжлийн бэрхшээл эсвэл

эрүүл мэндийн байдлаар, арьсны өнгө, үндэс угсаа, газар зүйн байршил, шилжин суурьсан

байдлаар, эдийн засаг, нийгмийн байдлаар, үндэсний онцлогоор, гэрлэлтийн байдлаар,

бэлгийн чиг хандлагаар, улс төрийн үзэл бодлоор

Тодорхойлолт: Энэхүү үзүүлэлтийг олон улсын хүний эрхийн хууль тогтоомжоор

хориглосон үндэслэл (баримт бичиг) дээр үндэслэн сүүлийн 12 сарын туршид ялгаварлан

гадуурхалт, дарамт шахалт үзүүлсэн гэж өөрийгөө мэдээлдэг хүн амын (насанд хүрэгчдийн)

эзлэх хувиар тодорхойлдог. Хүний эрхийн олон улсын хууль гэдэг нь хүний эрхийг

сурталчлах, хамгаалахад чиглэсэн олон улсын эрх зүйн хэрэгслийг, түүний дотор Хүний

эрхийн түгээмэл тунхаглал, НҮБ-аас баталсан хүний эрхийн олон улсын гэрээг хэлнэ.

Тооцох арга зүй: Сүүлийн 12 сарын туршид нэг буюу хэд хэдэн хориотой үндэслэлээр

ялгаварлан гадуурхагдсан, дарамтлуулсан гэж үзсэн хүний тоог нийт судалгаанд

оролцогчдын тоонд хувааж, хувиар илэрхийлнэ.

Хүртвэр: Олон улсын хүний эрхийн хууль, тогтоомжоор хориглосон үндэслэлээр ялгаварлан

гадуурхагдсан 15-49 насны хүний тоо

Хуваарь: Судалгаанд хамрагдсан 15-49 насны хүн амын тоо

Хүснэгт 10. Сүүлийн 12 сард ялгаварлан гадуурхагдан, доромжлуулснаа мэдүүлсэн хүн амын

эзлэх хувь

Улсын

Насны бүлгээр

Үзүүлэлт

дүн 15-19 20-24 25-29 30-34 35-39 40-44 45-49

Сүүлийн 12 сард ялгаварлан гадуурхалт мэдэрсэн

эмэгтэйчүүдийн хувь

16.3 17.3 16.2 18.1 16.1 16.0 17.3 12.6

Яс үндэс

Хүйс

Бэлгийн чиг хандлагаар

Насны бүлгээр

Шашин шүтлэгээр

Хөгжлийн бэрхшээлээр

Нутаг усаар

Хот, хөдөөгөөр

Амьжиргааны түвшин (баян, ядуу)

Амьдарч байгаа газар (орон сууц, гэр хороолол)

Боловсролын түвшнээр

Бусад шалтгаанаар

Сүүлийн 12 сард ялгаварлан гадуурхалт мэдэрсэн

эрэгтэйчүүдийн хувь

Яс үндэс

Хүйс

Бэлгийн чиг хандлагаар

Насны бүлгээр

Шашин шүтлэгээр

Хөгжлийн бэрхшээлээр

1.9 2.3 1.7 2.6 2.0 1.4 2.0 1.1

1.8 2.9 1.2 2.7 1.5 2.2 1.1 0.9

0.8 0.6 1.6 0.5 0.8 0.6 1.2 0.6

3.5 3.6 3.2 2.6 2.9 4.5 4.6 3.5

1.5 3.2 1.4 1.5 1.5 1.5 1.1 0.8

1.5 1.1 1.4 1.6 1.1 1.3 1.4 0.8

2.4 1.3 2.0 3.6 2.7 2.7 2.7 1.4

2.8 3.2 2.9 2.9 3.4 2.8 2.9 1.1

4.8 3.2 4.5 4.9 4.7 5.8 5.3 4.7

3.4 2.6 3.6 4.4 3.4 3.2 2.7 3.3

3.9 2.7 2.2 4.0 4.8 4.8 4.5 2.9

3.2 4.2 2.5 3.4 3.9 3.5 3.1 1.8

14.6 15.3 20.5 16.4 10.4 14.6 13.8 13.1

2.4 2.8 3.1 4.5 2.0 2.1 2.0 0.3

0.8 0.6 0.9 0.7 0.8 1.3 1.1 -

1 0.8 0.5 - 0.4 0.8 1.2 0.4

1.5 3.0 2.4 1.4 0.3 1.5 0.7 1.7

1.3 1.3 1.9 1.2 1.5 0.7 0.8 1.7

1.0 1.2 1.3 0.7 0.9 1.5 1.2 0.3

2.5 2.0 1.4 3.7 1.5 2.6 4.2 1.8

2.6 3.0 2.6 3.4 2.5 3.3 2.4 0.9

4.4 2.7 4.9 4.6 5.1 5.9 3.9 3.4

3.1 2.8 4.7 2.6 2.6 3.7 2.7 2.9

2.7 1.6 3.7 3.4 3.2 2.4 1.3 3.2

Нутаг усаар

Хот, хөдөөгөөр

Амьжиргааны түвшин (баян, ядуу)

Амьдарч байгаа газар (орон сууц, гэр хороолол)

Боловсролын түвшнээр

79

Бусад шалтгаанаар 1.8 3.4 2.6 1.9 1.4 1.2 0.4 2.3

Эмэгтэй 10794 1206 1184 1762 1998 1644 1564 1436

Судалгаанд хамрагдсан

Эрэгтэй 4477 586 455 788 811 656 627 553


Хот, хөдөөгөөр

2.8 3.2 2.9 2.9 3.4 2.8 2.9 1.1

Амьжиргааны түвшин (баян, ядуу)

4.8 3.2 4.5 4.9 4.7 5.8 5.3 4.7

Амьдарч байгаа газар (орон сууц, гэр хороолол) 3.4 2.6 3.6 4.4 3.4 3.2 2.7 3.3

Боловсролын МОНГОЛ түвшнээр УЛС ДАХЬ ГЭМТ ХЭРГИЙН ЦАГААН НОМ-2019 3.9 2.7 2.2 4.0 4.8 4.8 4.5 2.9

Бусад шалтгаанаар

3.2 4.2 2.5 3.4 3.9 3.5 3.1 1.8

Сүүлийн 12 сард ялгаварлан гадуурхалт мэдэрсэн

эрэгтэйчүүдийн хувь

14.6 15.3 20.5 16.4 10.4 14.6 13.8 13.1

Яс үндэс

2.4 2.8 3.1 4.5 2.0 2.1 2.0 0.3

Хүйс

0.8 0.6 0.9 0.7 0.8 1.3 1.1 -

Бэлгийн чиг хандлагаар

1 0.8 0.5 - 0.4 0.8 1.2 0.4

Насны бүлгээр

1.5 3.0 2.4 1.4 0.3 1.5 0.7 1.7

Шашин шүтлэгээр

1.3 1.3 1.9 1.2 1.5 0.7 0.8 1.7

Хөгжлийн бэрхшээлээр

1.0 1.2 1.3 0.7 0.9 1.5 1.2 0.3

Нутаг усаар

2.5 2.0 1.4 3.7 1.5 2.6 4.2 1.8

Хот, хөдөөгөөр

2.6 3.0 2.6 3.4 2.5 3.3 2.4 0.9

Амьжиргааны түвшин (баян, ядуу)

4.4 2.7 4.9 4.6 5.1 5.9 3.9 3.4

Амьдарч байгаа газар (орон сууц, гэр хороолол) 3.1 2.8 4.7 2.6 2.6 3.7 2.7 2.9

Боловсролын түвшнээр

2.7 1.6 3.7 3.4 3.2 2.4 1.3 3.2

Бусад шалтгаанаар 1.8 3.4 2.6 1.9 1.4 1.2 0.4 2.3

Судалгаанд хамрагдсан

Эмэгтэй 10794 1206 1184 1762 1998 1644 1564 1436

Эрэгтэй 4477 586 455 788 811 656 627 553

Эх үүсвэр: Нийгмийн үзүүлэлтийн түүвэр судалгаа, 2018 он

Зөвлөмж: Нийгмийн үзүүлэлтийн түүвэр судалгааны үр дүнгээс илүү дэлгэрэнгүй мэдээллийг

авах боломжтой. Уг үзүүлэлтийн задаргааг ТХЗ 17.18 -ыг харгалзан тодорхойлно.

Зорилго 11. Ээлтэй хот, иргэдийн оролцоог дэмжих

Зорилт 11.7 2030 он гэхэд хүн бүрийг, ялангуяа эмэгтэйчүүд, хүүхдүүд, өндөр настнууд,

хөгжлийн бэрхшээлтэй хүмүүсийг аюулгүй, бүх талын оролцоог хангасан, хүртээмжтэй,

ногоон болон нийтийн эзэмшлийн талбайгаар хангах

11.7.2. Сүүлийн 12 сард бие махбодын хохирол амссан, бэлгийн дарамтанд орсон хүн амын

эзлэх хувь, хүйсээр, насны бүлгээр, хөгжлийн бэрхшээлийн байдлаар, газар зүйн байршлаар

(гэр, гудамж, зах, ажил, боловсролын байгууллага г.м)

Тодорхойлолт: Нийт хүн амаас сүүлийн 12 сарын хугацаанд бие махбод, бэлгийн дарамтанд

орсон хүний эзлэх хувь байна.

Тооцох арга зүй: Бие махбодын дарамт болон бэлгийн хүчирхийллийн хохирогч болсон

хүний тоог нийт хүн амын тоонд харьцуулж, 100-аар үржүүлж, хувиар илэрхийлнэ.

Хүртвэр: Бие махбодын хүчирхийлэлд өртсөн хүний тоо

Хуваарь: Судалгаанд хамрагдсан хүн амын тоо

Зөвлөмж: НҮБ-ын Гэмт хэрэг, мансууруулах бодистой тэмцэх газраас нийгэм, эдийн засгийн

томоохон судалгаанд модул болгохыг зөвлөжээ. НҮБ-ын Гэмт хэргийн чиг хандлагын

судалгааны мэдээлэлд үндэслэн тооцох боломжтой.

Мэдээллийн эх үүсвэр: UN-CTS(НҮБ-ын Гэмт хэргийн чиг хандлагын судалгаа),

https://dataunodc.un.org/content/Country-profile?country=Mongolia

Зорилго 10. Тэгш бус байдлыг бууруулах

Зорилт 10.7. Төлөвлөлт, зохицуулалт сайтай шилжилт хөдөлгөөний бодлого

хэрэгжүүлэх замаар хүмүүсийн зохион байгуулалттай, аюулгүй, байнгын, хариуцлагатай

шилжилт хөдөлгөөнийг дэмжих

10.7.2. Шилжилт хөдөлгөөний сайн бодлогыг хэрэгжүүлдэг эсэх, цагаачдын эрхээр,

засгийн газрын нотолгоонд суурилсан бодлогоор, хамтын ажиллагаа, түншлэлээр, нийгэм,

эдийн засгийн сайн сайхан байдлаар, хямралын үеэр, аюулгүй, эмх цэгцтэй тогтмол

шилжилт хөдөлгөөнөөр, улсын түвшинд

80


МОНГОЛ УЛС ДАХЬ 2019 ОНЫ ГЭМТ ХЭРГИЙН НӨХЦӨЛ БАЙДАЛД ХИЙСЭН ДҮН ШИНЖИЛГЭЭ

Тодорхойлолт: ТХЗ-ийн 10.7.2 үзүүлэлт нь шилжилт хөдөлгөөний үндэсний бодлогын

төлөв байдал, цаг хугацааны явцад ийм бодлого хэрхэн өөрчлөгдөж байгааг тодорхойлох

зорилготой.

Тооцох арга зүй: Энэ үзүүлэлтийг 6 чиглэлийн нийт 30 дэд асуулгаар гаргах болно.

1-р чиглэлээс бусад бүх дэд чиглэл нь "Тийм" эсвэл "Үгүй" гэсэн хариулттай.

“1” бол "Тийм", "0" бол "Үгүй" гэсэн кодтой. 1-р чиглэлийн дэд ангиллын хувьд гурван

боломжит хариулт байна. Цагаачлалын статусаас үл хамааран "Тийм" бол ”1" "Үгүй" бол “0”

гэж кодлоно. Зөвхөн хууль ёсны цагаачлалын статустай хүмүүст" "0.5" гэж кодлоно.

*100%

-чиглэл

- дэд категориуд

n- чиглэл бүрийн дэд категорын нийт тоо

Хүртвэр: Шилжилт хөдөлгөөний талаарх дэд категори

Хуваарь: Чиглэл бүрийн дэд категорийн нийт тоо

Мэдээллийн задаргаа: Хүснэгт 10. Чиглэл ба дэд категори

Хүснэгт 11. ТХЗ-ын 10.7.2-ын Чиглэл ба дэд категори

Чиглэл

Дэд категори

1. Засгийн газар нь харьяалалгүй хүмүүст

дараахь үйлчилгээ, халамжийн тэтгэмж авах

эрхийг тэгш хүртэх боломж олгодог уу?

2. Засгийн газар нь шилжилт хөдөлгөөн,

цагаачлалыг зохицуулах бодлого, стратеги,

институттэй юу?

3. Засгийн газар шилжилт хөдөлгөөний

бодлогод оролцогч, оролцогч талуудын

оролцоог дэмжих, улс орнуудын хамтын

ажиллагааг хөгжүүлэх зорилгоор дараахь арга

хэмжээг авч байгаа эсэх

4. Шилжилт хөдөлгөөний хөгжлийн эерэг

нөлөөллийг нэмэгдүүлэх, шилжин ирэгсдийн

нийгэм, эдийн засгийн сайн сайхан байдлыг

хангахын тулд Засгийн газар дараахь арга

хэмжээг авч байна уу?

а. Эрүүл мэндийн зайлшгүй тусламж болон бусад

шаардлагатай тусламж

б. Олон нийтийн боловсрол

в. Ижил хөдөлмөрт ижил цалин олгох

г. Нийгмийн хамгаалал

д. Шударгаар хандах

а. Үндэсний шилжилт хөдөлгөөний бодлогыг

хэрэгжүүлэхэд зориулагдсан Засгийн газрын агентлаг

б. Ажиллах хүчний шилжилт хөдөлгөөнтэй хамааралтай

шилжилт хөдөлгөөний тогтвортой замыг буй болгох

үндэсний бодлого

с. Цагаачдыг оруулах эсвэл нэгтгэхийг дэмжих

үндэсний бодлого, стратеги

д. Шилжилт хөдөлгөөний бодлогод хүйсийг харгалзсан

албан ёсны механизм

е. Шилжилт хөдөлгөөний бодлогод нийцсэн албан ёсны

мэдээллээр хангах

а. Яам хоорондын шилжилт хөдөлгөөний талаарх

зохицуулалтын механизм

б. Хөдөлмөрийн шилжилт хөдөлгөөнтэй холбоотой 2

талын харилцан тохиролцсон гэрээ

в. Шилжилт хөдөлгөөнийг дэмжих бүс нутгийн

хэлэлцээрүүд

г. Бусад орнуудтай хамтран ажиллах гэрээ

д. Шилжилт хөдөлгөөний бодлогыг боловсруулах,

хэрэгжүүлэхэд иргэний нийгэм ба хувийн хэвшлийг

оролцуулах албан ёсны механизм

а. Хөдөлмөрийн шилжилт хөдөлгөөний бодлогыг

хөдөлмөрийн зах зээлийн бодит болон төлөвлөсөн

хэрэгцээтэй уялдуулах, тогтмол үнэлэх

б. Нийгмийн хамгааллын тэтгэмжийн дэмжлэг үзүүлэх

в. Гадаадад олж авсан ур чадвар, ур чадварыг хүлээн

зөвшөөрөхөд туслах

г. Мөнгөн гуйвуулгын урсгалыг дэмжих, сурталчлах

д. Гадаад ажилчдыг сонгоход шударга, ёс зүйтэй

сонгон шалгаруулалтыг дэмжих

81

а. Олон улсын хилээр зугтсан хүмүүсийг хүлээн авах,

боловсруулах, таних систем

б. Хүнс, ариун цэврийн байгууламж, боловсрол,

эмнэлгийн тусламж гэх мэт үндсэн хэрэгцээг харгалзан


оролцоог дэмжих, улс орнуудын хамтын

хэлэлцээрүүд

ажиллагааг хөгжүүлэх зорилгоор дараахь арга

г. Бусад орнуудтай хамтран ажиллах гэрээ

хэмжээг авч байгаа эсэх

д. Шилжилт хөдөлгөөний бодлогыг боловсруулах,

МОНГОЛ УЛС ДАХЬ ГЭМТ ХЭРГИЙН ЦАГААН хэрэгжүүлэхэд НОМ-2019 иргэний нийгэм ба хувийн хэвшлийг

оролцуулах албан ёсны механизм

4. Шилжилт хөдөлгөөний хөгжлийн эерэг

нөлөөллийг нэмэгдүүлэх, шилжин ирэгсдийн

нийгэм, эдийн засгийн сайн сайхан байдлыг

хангахын тулд Засгийн газар дараахь арга

хэмжээг авч байна уу?

5. Засгийн газар олон улсын хилээр хүчээр

нүүлгэн шилжүүлсэн дүрвэгсэд болон бусад

хүмүүст хариу арга хэмжээ авахын тулд

дараах арга хэмжээг авч байгаа юу?

а. Хөдөлмөрийн шилжилт хөдөлгөөний бодлогыг

хөдөлмөрийн зах зээлийн бодит болон төлөвлөсөн

хэрэгцээтэй уялдуулах, тогтмол үнэлэх

б. Нийгмийн хамгааллын тэтгэмжийн дэмжлэг үзүүлэх

в. Гадаадад олж авсан ур чадвар, ур чадварыг хүлээн

зөвшөөрөхөд туслах

г. Мөнгөн гуйвуулгын урсгалыг дэмжих, сурталчлах

д. Гадаад ажилчдыг сонгоход шударга, ёс зүйтэй

сонгон шалгаруулалтыг дэмжих

а. Олон улсын хилээр зугтсан хүмүүсийг хүлээн авах,

боловсруулах, таних систем

б. Хүнс, ариун цэврийн байгууламж, боловсрол,

эмнэлгийн тусламж гэх мэт үндсэн хэрэгцээг харгалзан

нүүлгэн шилжүүлсэн хүн амын урьдчилан сэргийлэх

төлөвлөгөө

г. Хямралын эсвэл хямралын дараах нөхцөлд гадаадад

амьдарч буй иргэдэд тусламж үзүүлэх тодорхой арга

хэмжээ

д. Гамшгийн үеийн нүүлгэн шилжүүлэлтийн нөлөөллийг

шийдвэрлэх тодорхой заалт бүхий гамшгийн эрсдлийг

бууруулах үндэсний стратеги

е. Олон улсын хилээр хүчээр нүүлгэн шилжүүлсэн,

буцах боломжгүй хүмүүст түр хугацаагаар оршин суух,

түр зуурын хамгаалалт олгох

а. Визийн зөрчлийг хянах систем

б. Ирэх зөвшөөрлийн урьдчилсан хяналт

в. Насанд хүрээгүй болон ганцаараа яваа хүүхдэд

6. Засгийн газар дараахь арга хэмжээнүүдийн зориулсан хангамж

дагуу тогтмол эсвэл тогтмол бус гадаад улс г. Шилжүүлгийн мэдээлэл, сурталчилгааны олон

руу шилжих хөдөлгөөн асуудлыг шийддэг үү? нийтийг хамарсан ажил

д. Хүн худалдаалах, хууль бусаар хил нэвтрэх албан

ёсны стратегит анхаарлаа хандуулах

Эх үүсвэр: https://unstats.un.org/sdgs/metadata

Зөвлөмж: Энэ мэдээллийг НҮБ-аас улс орнуудын Засгийн газраас жил бүр цуглуулдаг бөгөөд

ТХЗ-ын хүрээнд цаашид дорхи шалгуур хүснэгтээр мэдээллийг цуглуулахаар зөвлөмжиндөө

тусгасан байна. ХЗДХЯ уг үзүүлэлийг НҮБ-ын зөвлөмжийн дагуу тооцох шаардлагатай.

Зорилго 5. Жендэрийн тэгш байдлыг хангах

Зорилт 5.1. Бүх эмэгтэйчүүд, охидыг ялгаварлан гадуурхах явдлыг таслан зогсоох

5.1.1. Хүйсээр ялгаварлан гадуурхахгүй байх, эрх тэгш байдлыг цогцлоох, хангах,

үнэлэх хууль эрх зүйн орчин бүрдсэн эсэх, нийгмийн амьдрал ба хууль эрх зүйн орчин,

эмэгтэйчүүдийн эсрэг хүчирхийлэл, ажил эрхлэлт ба эдийн засгийн үр ашиг, гэр бүл ба

гэрлэлт

Тодорхойлолт: Үзүүлэлт 5.1.1 нь жендэрийн эрх тэгш байдлыг дэмжих, хэрэгжүүлэх,

хяналт шинжилгээ хийх хууль эрх зүйн орчинд Засгийн газар хэр үр нөлөөтэй байгааг

хэмжинэ. Энэ үзүүлэлт нь жендэрийн эрх тэгш байдлыг дэмжих, хэрэгжүүлэх, хянах хууль

эрх зүйн орчинд хийсэн үнэлгээнд суурилна.

Тооцох арга зүй: Энэ үзүүлэлтэд шаардлагатай мэдээллийг анхдагч мэдээллийн эх

үүсвэр/ Засгийн газрын албан ёсны баримт бичгүүд тухайлбал, хуулиуд, бодлого/үйл

ажиллагааны хөтөлбөр, төлөвлөгөөнүүдийг үнэлэх замаар гаргана.

Үнэлгээг:

1) Бүгдийг хамарсан нийгмийн амьдрал ба хууль эрх зүйн орчин

2) Эмэгтэйчүүдийн эсрэг хүчирхийлэл

3) Ажил эрхлэлт ба эдийн засгийн үр ашиг

4) Гэрлэлт ба гэр бүл гэсэн хууль эрх зүйн 4 хүрээнд нийт 45 асуулгаар гаргаж авна.

Хууль эрх зүйн 4 хүрээ болон асуултууд нь олон улсын жендэрийн тэгш байдлын

тухай эрх зүйн бодлогын хүрээнд, ялангуяа дэлхийн 189 улс орон нэгдсэн Эмэгтэйчүүдийг

82


МОНГОЛ УЛС ДАХЬ 2019 ОНЫ ГЭМТ ХЭРГИЙН НӨХЦӨЛ БАЙДАЛД ХИЙСЭН ДҮН ШИНЖИЛГЭЭ

алагчлах бүх хэлбэрийг устгах тухай конвенц (CEDAW), болон Бээжингийн үйл ажиллагааны

хөтөлбөрт үндэслэгдсэн болно. Асуултууд нь "Тийм/Үгүй" гэсэн энгийн хариулттай ба "Тийм"

бол 1, "Үгүй" бол 0 гэж оноог өгнө. Асуулт 1 болон 2-т "МБ" (мэдээлэл байхгүй) гэж хариулж

болох бөгөөд үүнийг нийт оноог тооцоход оруулахгүй 2 .

Тухайн асуудлаарх хууль эрх зүйн орчин бүрт тавигдсан асуултуудыг жинлэгдээгүй

дундажийн аргаар дараах томьёогоор бодно.

Томьёоны Ai нь хууль эрх зүйн орчны i 3 хүрээнд хамаарна, m i нь хууль эрх зүйн орчны

i хүрээний нийт асуултуудын тоо, q 1+...+q mi нь хууль эрх зүйн орчны хүрээний кодлогдсон

асуултуудын нийлбэр, хариулт “тийм” гэсэн тохиолдолд q i=”1”, харин хариулт “үгүй” гэсэн

тохиолдолд q i=”0” байна.

Хууль эрх зүйн 4 асуудлын хүрээнд өгсөн хариултын үр дүнг хувийн жингээр

тайлагнана

. Асуудал тус бүрийн оноо (0-100 хооронд) нь тухайн асуудлын

хүрээн дэх ололт, амжилтын хувийн жинг илэрхийлнэ. Оноо 100 байвал тухайн асуудлын

хүрээн дэх бүх асуултуудыг хангасан хамгийн сайн ололт амжилттай гэж үнэлнэ.

Дөрвөн асуудлын хүрээний бүх оноог нэгтгэлгүйгээр гарна. Энэ нь тухайн улс нэг

асуудлын хүрээнд өндөр ололт амжилт олсон боловч зарим асуудлын хүрээнд бага

үзүүлэлттэй байхыг үгүйсгэхгүй, мөн 4 асуудлын хүрээн дэх бүх асуултуудыг нэг индекст

нэгтгэн хураангуйлах гэхээс илүүтэйгээр 4 асуудал тус бүрт авсан утгуудын цогц үнэлгээ нь

илүү боломжит мэдээлэл байх болно.

Зөвлөмж: НҮБ-ын эмэгтэйчүүдийн байгууллага, Дэлхийн банк, Эдийн засгийн хатын

ажиллагааны хөгжлийн төвөөс уг зорилтыг үнэлэх шалгуур үзүүлэлтийг гаргаж авахдаа

Засгийн газрын бодлого, хөтөлбөр, төлөвлөгөө, хуулиудад үндэслэнэ гэж зөвлөсөн байна.

Зорилт 5.2. Албан болон хувийн хүрээнд бүх эмэгтэйчүүд, охидыг хүчирхийлэх, түүний

дотор хүний хулгай наймаанд өртөх, бэлгийн болон бусад хэлбэрээр дарлах мөлжих явдлыг

таслан зогсоох

5.2.1. Сүүлийн 12 сард одоогийн болон хуучин хамтрагчийнхаа зүгээс бие махбод,

бэлгийн эсвэл сэтгэл зүйн хүчирхийлэлд өртөж байсан 15, түүнээс дээш насны охид,

эмэгтэйчүүдийн эзлэх хувь, насны бүлгээр, орлогоор, боловсролоор, үндэс угсаагаар (үүнд:

уугуул иргэдээр), хөгжлийн бэрхшээлийн байдлаар, гэрлэлтийн байдлаар (одоогийн болон

хуучин хамрагчаар), газар зүйн байршлаар, хүчирхийллийн давтамжаар, 15-аас49 насны

бүлгээр, улс, бүс, аймаг, нийслэлээр

Тодорхойлолт: Энэ үзүүлэлт нь өмнөх 12 сард одоогийн болон хуучин дотны

хамтрагчийн зүгээс бие махбодын, бэлгийн болон сэтгэлзүйн хүчирхийлэлд өртсөн 15,

түүнээс дээш насны охид, эмэгтэйчүүдийн эзлэх хувиар тодорхойлогдоно.

Тооцох арга зүй: Хамтрагчийн хүчирхийлэлд өртсөн 15-49, 15-64 насны охид,

эмэгтэйчүүдийн тоог тухайн хугацааны нийт хүн амын 15-49,5-64 насны охид,

эмэгтэйчүүдийн тоонд харьцуулж, хувиар илэрхийлнэ.

CEDAW- Эмэгтэйчүүдийг алагчлах бүх хэлбэрийг устгах тухай конвенц

83


МОНГОЛ УЛС ДАХЬ ГЭМТ ХЭРГИЙН ЦАГААН НОМ-2019

Хүртвэр: Хамтрагчийн зүгээс хүчирхийлэлд өртсөн 15-49, 15-64 насны охид, эмэгтэйчүүдийн

тоо

Хуваарь: Нийт хүн амын 15-49, 15-64 насны охид, эмэгтэйчүүдийн тоо

Зураг 1. Сүүлийн 12 сард одоогийн болон өмнөх дотно хамтрагчийн зүгээс хүчирхийлэлд өртсөн

15-64 насны охид, эмэгтэйчүүдийн эзлэх хувь, хүчирхийллийн хэлбэрээр

Эх үүсвэр: ҮСХ (Жендэрт суурилсан хүчирхийллийн судалгаа, 2017он)

Судалгааны түүврийн хэмжээ: Жендэрт суурилсан хүчирхийллийн судалгаанд 21

аймаг, 9 дүүргийн 7860 өрхийн 15-64 насны 6319 эмэгтэйчүүдийг хамруулсан болно.

Зураг 2. Сүүлийн 12 сард одоогийн болон өмнөх дотно хамтрагчийн зүгээс хүчирхийлэлд

өртөж байсан 15, түүнээс дээш насны охид, эмэгтэйчүүдийн эзлэх хувь, насны ангилал,

хүчирхийллийн хэлбэрээр

14.7

14.8

14.5

12.7

12.7

12.6

3.6

3.7

3.3

3.0

3.0

2.8

15-49 15-64 15-49 15-64

Бэлгийн хүчирхийлэл, насаар

Бие махбодын эсвэл бэлгийн

Улсын дүн Хот Хөдөө

Эх үүсвэр: ҮСХ (Жендэрт суурилсан хүчирхийллийн судалгаа, 2017он)

84


МОНГОЛ УЛС ДАХЬ 2019 ОНЫ ГЭМТ ХЭРГИЙН НӨХЦӨЛ БАЙДАЛД ХИЙСЭН ДҮН ШИНЖИЛГЭЭ

Зөвлөмж: Үзүүлэлтийн задаргааг Жендэрт суурилсан хүчирхийллийн судалгааны тайлангийн

хавсралт хэсгээс авах боломжтой. ХЗДХЯ, судалгааны хавсралтаас мэдээллийг авч,

үзүүлэлтийн бүх задаргаагаар тооцох шаардлагатай.

Зорилт 5.2. Албан болон хувийн хүрээнд бүх эмэгтэйчүүд, охидыг хүчирхийлэх, түүний

дотор хүний хулгай наймаанд өртөх, бэлгийн болон бусад хэлбэрээр дарлах мөлжих явдлыг

таслан зогсоох

5.2.2. Дотны хамтрагчаас бусад этгээдийн зүгээс бэлгийн хүчирхийлэлд өртсөн 15-49,

15-64 насны охид, эмэгтэйчүүдийн тухайн насны хүн амд эзлэх хувь, насны бүлгээр,

үйлдэгдсэн газраар, газар зүйн байршлаар, орлого/хөрөнгө, боловсролын түвшнээр, үндэс

угсаагаар, хөгжлийн бэрхшээлийн байдлаар, гэмт хэрэгтний хамаарлаар(хүйсээр), бэлгийн

хүчирхийллийн давтамж, төрлөөр, хүндрэлийн зэргээр, улс, бүс, аймаг, нийслэлээр

Тодорхойлолт: Энэ үзүүлэлт нь өмнөх 12 сард дотно хамтрагчаас бусад хүмүүсийн

бэлгийн хүчирхийлэлд өртсөн 15, түүнээс дээш насны охид, эмэгтэйчүүдийн эзлэх хувиар

тодорхойлогдоно.

Тооцох арга зүй: Өмнөх 12 сарын хугацаанд дотно хамтрагчаас бусад хүмүүсийн

бэлгийн хүчирхийлэлд өртсөн 15, түүнээс дээш насны охид, эмэгтэйчүүдийн тоог нийт хүн

амын 15, түүнээс дээш насны эмэгтэйчүүд, охидын тоонд харьцуулж, хувиар илэрхийлнэ.

Хүртвэр: Бусдын зүгээс хүчирхийлэлд өртсөн 15-49, 15-64 насны охид, эмэгтэйчүүдийн тоо

Хуваарь: Нийт хүн амын 15-49, 15-64 насны охид, эмэгтэйчүүдийн тоо

Зөвлөмж: Уг үзүүлэлтийг задаргаагаар “Жендэрт суурилсан хүчирхийллийн судалгаа”-ны

мэдээллээс гарган авах боломжтой. Судалгааны тайлангийн хавсралт хэсгээс үзүүлэлтийг

задаргаагаар авч болно.

Зураг 3. Дотны хамтрагчаас бусад этгээдийн бэлгийн хүчирхийлэлд өртсөн 15-49, 15-64 насны

охид, эмэгтэйчүүдийн тухайн насны хүн амын тоонд эзлэх хувь, 2017 он

4

3.5

3

2.5

3.1

2.6

3.6

3.0

2

1.9

1.8

1.5

Улсын дүн Хот Хөдөө

Бэлгийн хүчирхийлэл 15-49 нас

Бэлгийн хүчирхийлэл 15-64 нас

Зорилт 5.3. Хүүхэд байхад нь, эрт үед, хүчээр гэрлүүлэх, эм бэлэг эрхтнийг нь

зэрэмдэглэх зэрэг бүх хор уршигтай зан заншлыг таслан зогсоох

85


МОНГОЛ УЛС ДАХЬ ГЭМТ ХЭРГИЙН ЦАГААН НОМ-2019

5.3.1. 15 нас болон 18 наснаасаа өмнө гэрлэсэн, эсвэл хамтран амьдрагчтай болсон

(өөрөөр хэлбэл, хүүхэд байхдаа гэр бүл болсон) 20-24 насны эмэгтэйчүүдийн эзлэх хувь,

насны бүлэг, орлого, оршин суугаа байршил, газар зүйн байршил, боловсрол, үндэс,

угсаагаар

Тодорхойлолт: 15 ба 18 наснаас өмнө гэрлэсэн эсвэл хамтран амьдрагчтай болсон

20-24 насны эмэгтэйчүүдийн эзлэх хувиар тодорхойлогдоно. Эрт гэрлэлт нь хүний эрхийн

зөрчил бөгөөд охидын хөгжилд нөлөөлж, эрт жирэмслэлт, нийгмээс тусгаарлагдах,

мэргэжил, боловсрол эзэмших боломжоо алдахад хүргэдэг. Энэ үзүүлэлтийг тооцоход

гэрлэсэн/хамтран амьдрагчтай эмэгтэйчүүдийг аль алиныг нь хамруулна.

Тооцох арга зүй: 15 ба 18 наснаас өмнө гэрлэсэн эсвэл хамтран амьдрагчтай болсон

20-24 насны эмэгтэйчүүдийн тоог 20-24 насны нийт эмэгтэйчүүдийн тоонд харьцуулж 100-

гаар үржүүлж, хувиар илэрхийлнэ.

Зөвлөмж: НҮБ-ын Хүүхдийн сангийн зөвлөмжийн дагуу Нийгмийн үзүүлэлтийн түүвэр

судалгааны мэдээллээс тооцох боломжтой.

Зорилт 5.6 Хүн ам, хөгжлийн асуудлаарх олон улсын бага хурлын үйл ажиллагааны

хөтөлбөр, Бээжингийн үйл ажиллагааны мөрийн хөтөлбөр, тэдгээр хэрэгжилтийг хэлэлцсэн

бага хурлуудын үр дүнгийн баримт бичгүүдэд нийцүүлэн тохиролцсоны дагуу нөхөн үржихүйн

эрх, бэлгийн болон нөхөн үржихүйн эрүүл мэндийн тусламж үйлчилгээг хүн бүрт хүртээх

5.6.2. 15, түүнээс дээш насны эмэгтэйчүүд болон эрэгтэйчүүдэд бэлгийн, нөхөн

үржихүйн эрүүл мэндийн тусламж, үйлчилгээ, мэдээлэл, боловсролыг бүрэн, тэгш

хүртээмжтэй авах эрхийг баталгаажуулсан хууль тогтоомж, дүрэм, журамтай эсэх

Тодорхойлолт: Тогтвортой хөгжлийн зорилт (ТХЗ) 5.6.2 үзүүлэлт нь улс орнууд 15 ба

түүнээс дээш насны эмэгтэйчүүд, эрэгтэйчүүдэд бэлгийн болон нөхөн үржихүйн эрүүл

мэндийн боловсрол эзэмших, мэдээлэл авах бүрэн, тэгш хүртээмжтэй байх үндэсний хууль

тогтоомжийн хэм хэмжээг тогтоох зорилготой. Үзүүлэлт 5.6.2 нь хууль тогтоомжийн

хэрэгжилтийг хэмжихгүй зөвхөн хуультай эсэхийг тодорхойлно.

Тооцох арга зүй: Шалгуур үзүүлэлт нь дөрвөн хэсгээс бүрдсэн 13 бүрэлдэхүүн

хэсгийн хууль эрх зүйн тодорхой хүчин зүйл, саад бэрхшээлийг хэмждэг.13 бүрэлдэхүүн

хэсгийг ижил хуваарьт байрлуулсан бөгөөд хамгийн бага утга нь 0%, хамгийн оновчтой утга

нь 100% байна. Бүрэлдэхүүн хэсэг бүрийг бие даасан байдлаар тооцоолж, жигд жигнэнэ.

Бүрэлдэхүүн хэсэг бүрийг дараах байдлаар тооцоолно. 4 бүлэг, 13 бүрэлдхүүн хэсэг: Үүнд:

Бүлэг 1. Жирэмсний асаргаа

Жирэмсний асаргаа

Амь насыг хамгаалах үйлчилгээ

Үр хөндөлт

Үр хөндөлтийн дараахь асаргаа, үйлчилгээ, гэр бүл төлөвлөлт

Бүлэг 2. Жирэмслэлтээс урьдчилан сэргийлэх ба гэр бүл төлөвлөлт

Жирэмслэлтээс урьдчилан сэргийлэх

Жирэмслэлтээс хамгаалах хэрэгслийг зөвшөөрөх

Жирэмслэлтээс урьдчилан сэргийлэх зайлшгүй нөхцөл

Бүлэг 3. Бэлгийн амьдралын цогц боловсрол ба мэдээлэл

Хүүхдийн бэлгийн мөлжлөгийн тухай хууль

Хүүхдийн бэлгийн мөлжлөгийн тухай хуулийн сургалтын хөтөлбөр

Бүлэг 4. ХДХВ ба ДОХ

Хүний дархлал хомсдлын вирусын шинжилгээ, зөвлөгөө

ХДХВ-ын эмчилгээ, үйлчилгээ

ХДХВ -тэй амьдарч байгаа эрэгтэй, эмэгтэй хүний эрүүл мэндийн нууцлал

ХДХВ-ын вакцин

Зөвлөмж: Дээрх 4 бүлэг, 13 бүрэлдхүүний хүрээнд үндэсний хууль тогтоомжийг үнэлэхийг

НҮБ-ын Хүн амын сангаас зөвлөмж болгожээ.

86


МОНГОЛ УЛС ДАХЬ 2019 ОНЫ ГЭМТ ХЭРГИЙН НӨХЦӨЛ БАЙДАЛД ХИЙСЭН ДҮН ШИНЖИЛГЭЭ

Зорилт 5.а. Үндэсний хууль тогтоомжид нийцүүлэн эмэгтэйчүүдэд эдийн засгийн тэгш

эрх, түүнчлэн газар болон бусад хэлбэрийн эд хөрөнгө өмчлөх, захиран зарцуулах,

санхүүгийн үйлчилгээ, өв залгамжлах, байгалийн баялгаас хүртэх боломжийг олгох

шинэчлэлийг хэрэгжүүлэх

5.a.2. Эмэгтэйчүүдийн газар эзэмших, захиран зарцуулах тэгш эрхийг

баталгаажуулсан хууль эрх зүйн орчныг бүрдүүлсэн эсэх

Тодорхойлолт: Энэ үзүүлэлтээр эмэгтэйчүүдийн газар өмчлөх эрхийг дэмжсэн

үндэсний хууль эрх зүйн тогтолцооны хүрсэн түвшинг хэмжих бөгөөд уг тогтолцоог дараах

зургаан шалгуур үзүүлэлтээр хянана. Үүнд:

Шалгуур үзүүлэлт 1: Эдийн засгийн хөшүүргээр дамжуулан газрын хамтран

эзэмшигчийн бүртгэлийг заавал хийдэг эсвэл дэмждэг эсэх

Шалгуур үзүүлэлт 2: Газрын шилжүүлэг хийхдээ эхнэр, нөхөр хоёрын албан ёсны

зөвшөөрөл заавал авдаг эсэх

Шалгуур үзүүлэлт 3: Эмэгтэйчүүд болон охидын өв залгамжлах тэгш эрх

Шалгуур үзүүлэлт 4: Эмэгтэйчүүдийн газар өмчлөл, захиран зарцуулах эрхийг

нэмэгдүүлэх зорилгоор санхүүгийн эх үүсвэр хуваарилдаг эсэх

Шалгуур үзүүлэлт 5: Газар эзэмших уламжлалт эрхийг хүлээн зөвшөөрдөг эрх зүйн

тогтолцоонд эмэгтэйчүүдийн газар өмчлөх эрхийг хангасан тодорхой хамгаалалттай эсэх

Шалгуур үзүүлэлт 6: Газрын менежмент, зохион байгуулалт хариуцсан

байгууллагуудад эмэгтэйчүүдийг заавал оролцуулах квот тогтоосон эсэх

Тооцох арга зүй: Үзүүлэлтээр тооцох үр дүнгийн тооцоолол нь (1) шалгуур үзүүлэлт

бүрийг нэгтгэх үе шатыг хуваарилах, (2) анхдагч болон хоёрдогч хууль тогтоомжийн хувьд

хэдэн үзүүлэлт байгаагаар нь улс орныг бүлэглэн ангилах, (3) дэлхийн тайлан мэдээнд бүх

улс орнуудын тоо мэдээллийг нэгтгэх гэсэн 3 алхмаас бүрдэнэ.

Зөвлөмж: НҮБ-ын Хүнс, хөдөө аж ахуйн байгууллагаас өгсөн зөвлөмжийн дагуу ХЗДХЯ

эмэгтэйчүүдийн газар эзэмших, захиран зарцуулах тэгш эрхийг баталгаажуулсан хууль эрх

зүйн орчныг бүрдүүлсэн эсэхээ дээрх 6 шалгуур үзүүлэлтээр үнэлнэ.

Хүснэгт 11. Тогтвортой хөгжлийн зорилтын гарахгүй байгаа үзүүлэлтүүд

ТХЗ Үзүүлэлтийн нэр ба задаргаа Гарахгүй байгаа үзүүлэлт

3.6.1

16.1.1

16.1.3

Зам тээврийн ослын шалтгаантай нас баралтын түвшин, Замын хөдөлгөөнд оролцогчдын төрлөөр,

100000 хүнд ногдохоор, замын хөдөлгөөнд оролцогчдын орлогын бүлгээр,

төрлөөр, насны бүлгээр, хүйсээр, орлогын бүлгээр, улс,

бүс, аймаг, нийслэлээр

Санаатай аллагын гэмт хэргийн хохирогчийн тоо, хүйсээр, Гэмт хэрэг үйлдэгдсэн байдлаар (зэвсгээр, мохоо

насны бүлгээр, 100000 хүнд ногдох түвшнээр, хохирогч үзүүртэй биетээр г.м), үйлдэгдсэн газар,

болон гэмт хэрэгтний хүйсээр, насны бүлгээр, хохирогч шалтгаан, нөхцлөөр (зохион байгуулалттай гэмт

болон гэмт хэрэгтний хоорондын хамаарлаар ( дотны хэрэг, хүчирхийллийн дотно хамтрагчаар г.м)

хамтрагч, гэр бүлийн бусад гишүүд, танилаар гм), гэмт

хэрэг үйлдэгдсэн байдлаар (зэвсгээр, мохоо үзүүртэй

биетээр г.м), үйлдэгдсэн газар, шалтгаан, нөхцлөөр

(зохион байгуулалттай гэмт хэрэг, хүчирхийллийн дотно

хамтрагчаар г.м), улсын түвшинд

Сүүлийн 12 сард бие бялдар, сэтгэл санаа, бэлгийн Сүүлийн 12 сард бие бялдар, сэтгэл санаа,

хүчирхийлэлд өртсөн хүн амын эзлэх хувь, хүйсээр, насны бэлгийн хүчирхийлэлд өртсөн хүн амын эзлэх

бүлгээр, орлогын түвшнээр, боловсролоор, иргэншлээр, хувь, хүйсээр, насны бүлгээр, орлогын түвшнээр,

үндэс, угсаагаар, улс, бүс, аймаг, нийслэлээр

боловсролоор, иргэншлээр, үндэс, угсаагаар, улс,

бүс, аймаг, нийслэлээр

16.2.1

16.2.2

16.2.3

Сүүлийн нэг сард асран хамгаалагч, харгалзан дэмжигчийн Сүүлийн нэг сард асран хамгаалагч, харгалзан

зүгээс ямар нэг бие махбодийн шийтгэл, сэтгэл санааны дэмжигчийн зүгээс ямар нэг бие махбодийн

түрэмгийлэлд өртсөн 1-17 насны хүүхдийн эзлэх хувь, шийтгэл, сэтгэл санааны түрэмгийлэлд өртсөн 1-

хүйс, насны бүлгээр, орлого, улс, бүс, аймаг, нийслэлээр 17 насны хүүхдийн эзлэх хувь, хүйс, насны

бүлгээр, орлого, улс, бүс, аймаг, нийслэлээр

Хүн худалдаалах гэмт хэргийн хохирогч, хүйс, насны Мөлжлөгийн хэлбэрээр,

ангиллаар,мөлжлөгийн хэлбэрээр, 100000 хүнд ногдох

түвшнээр, улсын түвшинд

18 хүртэлх насандаа бэлгийн хүчирхийлэлд өртөж байсан 18 хүртэлх насандаа бэлгийн хүчирхийлэлд өртөж

18-29 насны эмэгтэй, эрэгтэйчүүдийн эзлэх хувь, хүйс, байсан 18-29 насны эмэгтэй, эрэгтэйчүүдийн 87

насны бүлэг, оршин суугаа газар, газар зүйн, байршил, эзлэх хувь, хүйс, насны бүлэг, оршин суугаа

гэрлэлтийн байдал, боловсролоор, улс, бүс, аймаг, газар, газар зүйн, байршил, гэрлэлтийн байдал,

нийслэлээр

боловсролоор, улс, бүс, аймаг, нийслэлээр


16.2.1

16.2.2

16.2.3

16.3.1

16.4.1

16.4.2

16.5.1

Сүүлийн нэг сард асран хамгаалагч, харгалзан дэмжигчийн

зүгээс ямар нэг бие махбодийн шийтгэл, сэтгэл санааны

түрэмгийлэлд өртсөн 1-17 насны хүүхдийн эзлэх хувь,

МОНГОЛ хүйс, насны УЛС бүлгээр, ДАХЬ ГЭМТ орлого, ХЭРГИЙН улс, бүс, ЦАГААН аймаг, нийслэлээр НОМ-2019

Хүн худалдаалах гэмт хэргийн хохирогч, хүйс, насны Мөлжлөгийн хэлбэрээр,

ангиллаар,мөлжлөгийн хэлбэрээр, 100000 хүнд ногдох

түвшнээр, улсын түвшинд

Сүүлийн нэг сард асран хамгаалагч, харгалзан

дэмжигчийн зүгээс ямар нэг бие махбодийн

шийтгэл, сэтгэл санааны түрэмгийлэлд өртсөн 1-

17 насны хүүхдийн эзлэх хувь, хүйс, насны

бүлгээр, орлого, улс, бүс, аймаг, нийслэлээр

18 хүртэлх насандаа бэлгийн хүчирхийлэлд өртөж байсан 18 хүртэлх насандаа бэлгийн хүчирхийлэлд өртөж

18-29 насны эмэгтэй, эрэгтэйчүүдийн эзлэх хувь, хүйс, байсан 18-29 насны эмэгтэй, эрэгтэйчүүдийн

насны бүлэг, оршин суугаа газар, газар зүйн, байршил, эзлэх хувь, хүйс, насны бүлэг, оршин суугаа

гэрлэлтийн байдал, боловсролоор, улс, бүс, аймаг, газар, газар зүйн, байршил, гэрлэлтийн байдал,

нийслэлээр

боловсролоор, улс, бүс, аймаг, нийслэлээр

Өмнөх 12 сарын хугацаанд хүчирхийлэлд өртөн

Өмнөх 12 сарын хугацаанд хүчирхийлэлд өртөн хохирсноо

хохирсноо эрх бүхий байгууллага болон бусад

эрх бүхий байгууллага болон бусад албан ёсоор хүлээн

албан ёсоор хүлээн зөвшөөрөгдсөн зөрчил

зөвшөөрөгдсөн зөрчил шийдвэрлэх байгууллагад

шийдвэрлэх байгууллагад мэдээлсэн хохирогчийн

мэдээлсэн хохирогчийн эзлэх хувь хүйс, гэмт хэргийн

эзлэх хувь хүйс, гэмт хэргийн төрлөөр, үндэс,

төрлөөр, үндэс, угсаагаар, шилжилт хөдөлгөөний

угсаагаар, шилжилт хөдөлгөөний байршлаар,

байршлаар, иргэншлээр улс, бүс, аймаг, нийслэлээр

иргэншлээр улс, бүс, аймаг, нийслэлээр

Дотоод, гадаад хууль бус санхүүгийн урсгалын нийт Дотоод, гадаад хууль бус санхүүгийн урсгалын

хэмжээ, тухайн үеийн ам. долларын ханшаар, хууль бус нийт хэмжээ, тухайн үеийн ам. долларын

эдийн засгийн үйл ажиллагаагаар, хууль бус татвар, авлига, ханшаар, хууль бус эдийн засгийн үйл

тероризм ба гэмт хэргийг санхүүжүүлсэн мөлжлөгийн ажиллагаагаар, хууль бус татвар, авлига,

төрлөөр, өөр арга замаар, зах зээлээр, улсын түвшинд тероризм ба гэмт хэргийг санхүүжүүлсэн

мөлжлөгийн төрлөөр, өөр арга замаар, зах

зээлээр, улсын түвшинд

Олон улсын стандарт, гэрээ, хэлэлцээрийн дагуу

Олон улсын стандарт, гэрээ, хэлэлцээрийн дагуу хууль бус хууль бус гарал үүсэл эсвэл нөхцөл байдлыг нь

гарал үүсэл эсвэл нөхцөл байдлыг нь эрх бүхий эрх бүхий байгууллагаар мөрдөж тогтоосон,

байгууллагаар мөрдөж тогтоосон, хураагдсан, олдсон, хураагдсан, олдсон, тушаасан галт зэвсгийн эзлэх

тушаасан галт зэвсгийн эзлэх хувь, хураагдсан буу хувь, хураагдсан буу зэвсгээр, олсон, тушаасан

зэвсгээр, олсон, тушаасан зэвсгээр, мөрдөх ажиллагаа зэвсгээр, мөрдөх ажиллагаа амжилтгүй

амжилтгүй тохиолдолд өөр өөр мөрдөх түвшнээр, хууль бус тохиолдолд өөр өөр мөрдөх түвшнээр, хууль бус

гарал, үүслийг мөрдөх замаар тогтоосон эсвэл эрх бүхий гарал, үүслийг мөрдөх замаар тогтоосон эсвэл

байгууллагаар тогтоосноор, улсын түвшинд

эрх бүхий байгууллагаар тогтоосноор, улсын

түвшинд

Сүүлийн 12 сарын хугацаанд, төрийн албан хаагчид Хахууль өгөгчийн орлогын түвшнээр,

хахууль өгсөн, эсвэл хахууль авахыг хүссэн наад зах нь нэг

төрийн албан хаагчтай нэг удаа холбогдсон хүний эзлэх

хувь, хахууль өгөгчийн хүйс, насны бүлгээр, албан

тушаалаар, хахууль өгөгчийн орлогын түвшнээр, хахууль

өгөгчийн боловсролын түвшнээр, улс, бүс, аймаг,

нийслэлээр

Хүснэгт 11-ийн үргэлжлэл

ТХЗ Үзүүлэлтийн нэр ба задаргаа Гарахгүй байгаа үзүүлэлт

11.7.2

10.7.2

5.1.1

5.2.1

Хөгжлийн бэрхшээлийн байдлаар,

Сүүлийн 12 сард бие махбодын хохирол амссан, бэлгийн

дарамтанд орсон хүн амын эзлэх хувь, хүйсээр, насны

бүлгээр, хөгжлийн бэрхшээлийн байдлаар, газар зүйн

байршлаар (гэр, гудамж, зах, ажил, боловсролын

байгууллага г.м)

Шилжилт хөдөлгөөний сайн бодлогыг

Шилжилт хөдөлгөөний сайн бодлогыг хэрэгжүүлдэг эсэх,

хэрэгжүүлдэг эсэх, цагаачдын эрхээр, засгийн

цагаачдын эрхээр, засгийн газрын нотолгоонд суурилсан

газрын нотолгоонд суурилсан бодлогоор, хамтын

бодлогоор, хамтын ажиллагаа, түншлэлээр, нийгэм, эдийн

ажиллагаа, түншлэлээр, нийгэм, эдийн засгийн

засгийн сайн сайхан байдлаар, хямралын үеэр, аюулгүй,

сайн сайхан байдлаар, хямралын үеэр, аюулгүй,

эмх цэгцтэй тогтмол шилжилт хөдөлгөөнөөр, улсын

эмх цэгцтэй тогтмол шилжилт хөдөлгөөнөөр,

түвшинд

улсын түвшинд

Хүйсээр ялгаварлан гадуурхахгүй байх, эрх тэгш

байдлыг цогцлоох, хангах, үнэлэх хууль эрх зүйн

орчин бүрдсэн эсэх, нийгмийн амьдрал ба хууль

эрх зүйн орчин, эмэгтэйчүүдийн эсрэг

хүчирхийлэл, ажил эрхлэлт ба эдийн засгийн үр

Хүйсээр ялгаварлан гадуурхахгүй байх, эрх тэгш байдлыг

цогцлоох, хангах, үнэлэх хууль эрх зүйн орчин бүрдсэн

эсэх, нийгмийн амьдрал ба хууль эрх зүйн орчин,

эмэгтэйчүүдийн эсрэг хүчирхийлэл, ажил эрхлэлт ба эдийн

засгийн үр ашиг, гэр бүл ба гэрлэлт

ашиг, гэр бүл ба гэрлэлт

Сүүлийн 12 сард одоогийн болон хуучин хамтрагчийнхаа Орлогоор, хөгжлийн бэрхшээлээр

зүгээс бие махбод, бэлгийн эсвэл сэтгэл зүйн

хүчирхийлэлд өртөж байсан 15, түүнээс дээш насны охид,

эмэгтэйчүүдийн эзлэх хувь, насны бүлгээр, орлогоор,

боловсролоор, үндэс угсаагаар (үүнд: уугуул иргэдээр),

хөгжлийн бэрхшээлийн байдлаар, гэрлэлтийн байдлаар

(одоогийн болон хуучин хамрагчаар), газар зүйн

88 байршлаар, хүчирхийллийн давтамжаар, 15-аас49 насны

бүлгээр, улс, бүс, аймаг, нийслэлээр

Орлогоор, хөгжлийн бэрхшээлээр

Дотны хамтрагчаас бусад этгээдийн зүгээс бэлгийн

хүчирхийлэлд өртсөн 15-49, 15-64 насны охид,


5.1.1

5.2.1

5.2.2

5.3.1

5.6.2

5.а.2

Хүйсээр ялгаварлан гадуурхахгүй байх, эрх тэгш байдлыг

байдлыг цогцлоох, хангах, үнэлэх хууль эрх зүйн

цогцлоох, хангах, үнэлэх хууль эрх зүйн орчин бүрдсэн

орчин бүрдсэн эсэх, нийгмийн амьдрал ба хууль

эсэх, нийгмийн амьдрал ба хууль эрх зүйн орчин,

эрх зүйн орчин, эмэгтэйчүүдийн эсрэг

эмэгтэйчүүдийн эсрэг хүчирхийлэл, ажил эрхлэлт ба эдийн

МОНГОЛ засгийн үр УЛС ашиг, ДАХЬ гэр бүл 2019 ба ОНЫ гэрлэлт ГЭМТ ХЭРГИЙН НӨХЦӨЛ хүчирхийлэл, БАЙДАЛД ХИЙСЭН ажил эрхлэлт ДҮН ШИНЖИЛГЭЭ

ба эдийн засгийн үр

ашиг, гэр бүл ба гэрлэлт

Орлогоор, хөгжлийн бэрхшээлээр

Сүүлийн 12 сард одоогийн болон хуучин хамтрагчийнхаа

зүгээс бие махбод, бэлгийн эсвэл сэтгэл зүйн

хүчирхийлэлд өртөж байсан 15, түүнээс дээш насны охид,

эмэгтэйчүүдийн эзлэх хувь, насны бүлгээр, орлогоор,

боловсролоор, үндэс угсаагаар (үүнд: уугуул иргэдээр),

хөгжлийн бэрхшээлийн байдлаар, гэрлэлтийн байдлаар

(одоогийн болон хуучин хамрагчаар), газар зүйн

байршлаар, хүчирхийллийн давтамжаар, 15-аас49 насны

бүлгээр, улс, бүс, аймаг, нийслэлээр

Дотны хамтрагчаас бусад этгээдийн зүгээс бэлгийн

хүчирхийлэлд өртсөн 15-49, 15-64 насны охид,

эмэгтэйчүүдийн тухайн насны хүн амд эзлэх хувь, насны

бүлгээр, үйлдэгдсэн газраар, газар зүйн байршлаар,

орлого/хөрөнгө, боловсролын түвшнээр, үндэс угсаагаар,

хөгжлийн бэрхшээлийн байдлаар, гэмт хэрэгтний

хамаарлаар(хүйсээр), бэлгийн хүчирхийллийн давтамж,

төрлөөр, хүндрэлийн зэргээр, улс, бүс, аймаг, нийслэлээр

Орлогоор, хөгжлийн бэрхшээлээр

15 нас болон 18 наснаасаа өмнө гэрлэсэн, эсвэл

15 нас болон 18 наснаасаа өмнө гэрлэсэн, эсвэл хамтран

хамтран амьдрагчтай болсон (өөрөөр хэлбэл,

амьдрагчтай болсон (өөрөөр хэлбэл, хүүхэд байхдаа гэр

хүүхэд байхдаа гэр бүл болсон) 20-24 насны

бүл болсон) 20-24 насны эмэгтэйчүүдийн эзлэх хувь,

эмэгтэйчүүдийн эзлэх хувь, насны бүлэг, орлого,

насны бүлэг, орлого, оршин суугаа байршил, газар зүйн

оршин суугаа байршил, газар зүйн байршил,

байршил, боловсрол, үндэс, угсаагаар

боловсрол, үндэс, угсаагаар

15, түүнээс дээш насны эмэгтэйчүүд болон

15, түүнээс дээш насны эмэгтэйчүүд болон эрэгтэйчүүдэд

эрэгтэйчүүдэд бэлгийн, нөхөн үржихүйн эрүүл

бэлгийн, нөхөн үржихүйн эрүүл мэндийн тусламж,

мэндийн тусламж, үйлчилгээ, мэдээлэл,

үйлчилгээ, мэдээлэл, боловсролыг бүрэн, тэгш

боловсролыг бүрэн, тэгш хүртээмжтэй авах

хүртээмжтэй авах эрхийг баталгаажуулсан хууль тогтоомж,

эрхийг баталгаажуулсан хууль тогтоомж, дүрэм,

дүрэм, журамтай эсэх

журамтай эсэх

Эмэгтэйчүүдийн газар эзэмших, захиран зарцуулах тэгш Эмэгтэйчүүдийн газар эзэмших, захиран

эрхийг баталгаажуулсан хууль эрх зүйн орчныг бүрдүүлсэн зарцуулах тэгш эрхийг баталгаажуулсан хууль эрх

эсэх

зүйн орчныг бүрдүүлсэн эсэх

Дүгнэлт, санал

Монгол Улс 2019 онд НҮБ-ын Гэмт хэргийн чиг хандлагын судалгааны өгөгдлийн

хэсгийн 292 үзүүлэлтээс 100 (34.2%) үзүүлэлтийг хууль сахиулах, шүүх эрх мэдлийн 4

байгууллагаас цуглуулж, НҮБ-ын Гэмт хэрэг, мансууруулах бодистой тэмцэх газарт

мэдээлжээ.

Харин 192 (65.8%) үзүүлэлт нь Монгол Улсын хууль сахиулах, шүүх эрх мэдлийн

байгууллагуудын статистик мэдээллээс гарах боломжгүй байна.

Дээр дурьдсан 2 шалтгааны улмаас гарахгүй байгаа 192 үзүүлэлтийн 70 (36.5%) нь

ЦЕГ-ын, 16 (8.3%) нь ШЕЗ-ийн, 39 (20.3%) ШШГЕГ-ын, 16 (8.3%) нь УЕПГ-ын, 51(26.6%) нь

Гэмт хэргийн хохирогчийн судалгааны үзүүлэлтүүд байна.

Эдгээр үзүүлэлт гарахгүй байгаа нь Монгол Улс гэмт хэргийн статистикт зориулсан

олон улсын ангиллыг үйл ажиллагаандаа нэвтрүүлээгүйтэй холбоотой. Энэхүү ангиллыг

үндэсний хэмжээнд боловсруулж, батлуулж, мөрдүүлэх нь зөвхөн ХЗДХЯ-ны үүрэг байдаг.

Гэмт хэргийн хохирогчийн судалгааны зарим мэдээлэл гарахгүй байгаа шалтгаан нь Монгол

Улс өрхөд суурилсан хохирогчийн судалгаа зохион байгуулаагүйтэй холбоотой. Уг

хохирогчийн судалгааны мэдээлэл нь зөвхөн НҮБ-ын судалгаанд ач холбогдолтой төдийгүй

хууль зүйн салбарын тогтвортой хөгжлийн зорилтын 26 үзүүлэлтийн зонхилох хэсэг нь энэ

судалгаанаас гарахаар байна.

“Тогтвортой хөгжил-2030”-ын хүрээнд хууль зүйн салбарын хөгжлийг тогтвортой

хөгжлийн 5 зорилт, 16 зорилгын хүрээнд 26 ерөнхий үзүүлэлтээр үнэлнэ. Одоогоор хууль

зүйн салбарын ТХ-ийн 26 үзүүлэлтийн 8 (30.8%) үзүүлэлт нь бүрэн гарч, 11 (42.3%) үзүүлэлт

89


МОНГОЛ УЛС ДАХЬ ГЭМТ ХЭРГИЙН ЦАГААН НОМ-2019

нь огт гарахгүй, 7 (26.9%) үзүүлэлт нь нэг буюу түүнээс дээш задаргаагаар гарахгүй байна.

Бүрэн гарч байгаа 8 үзүүлэлтийн 3 нь НҮБ-ын гэмт хэргийн чиг хандлагын судалгааны

үзүүлэлт, 3 нь ҮСХ-ны нийгмийн үзүүлэлтийн түүвэр судалгааны үзүүлэлт, 2 нь ҮСХ-ны

Жендерт суурилсан хүчирхийллийн судалгааны үзүүлэлт байна. Иймээс ХЗДХЯ, Монгол

Улсын Тогтвортой хөгжлийн үзэл баримтлал-2030 (ТХҮБ-2030)-ын хэрэгжилтийг хангах, огт

гарахгүй байгаа 11 ерөнхий үзүүлэлт, задаргаагаар 63 үзүүлэлтийг гаргаж, хууль зүйн

салбарын хөгжлийг үнэлэх боломжийг бүрдүүлэх шаардлага тулгараад байна.

Иймд Монгол Улсын гэмт хэргийн статистикийг олон улсын жишигт нийцүүлэх,

сайжруулах үүднээс дараах асуудалд анхаарал хандуулж, шийдвэрлэх нь зүйтэй гэж үзэж

байна. Үүнд:

1. НҮБ-ын Гэмт хэргийн чиг хандлагын судалгааны гарахгүй байгаа 192 үзүүлэлтийг

гаргах боломжийг бүрдүүлэх, гэмт хэргийн статистикт зориулсан олон улсын ангилалд

нийцүүлэн үндэсний ангиллыг боловсруулж, батлуулж, мөрдүүлэх;

2. Гэмт хэргийн чиг хандлаганы судалгаанд туссан зарим нэр томьёоны албан ёсны

орчуулгыг хийж, нэг ойлголтыг хэвшүүлэх;

3. ТХҮБ-2030-ын хэрэгжилтийг хангах үүднээс өрхөд суурилсан Гэмт хэрэгт хохирох

эрсдлийн судалгааг зохион байгуулах;

4. Хууль, бодлого, хөтөлбөр, төлөвлөгөөг боловсруулахдаа нотолгоонд суурилах;

5. ТХЗ-ын шалгуур үзүүлэлтийг тооцоход мэргэжлийн боловсон хүчнээр хангах,

Монгол Улсын Статистикийн тухай хуулийн 11.6 дугаар заалтыг хэрэгжүүлж, яамны бүтэцдээ

салбарын статистикийн үйл ажиллагааг эрхлэх бие даасан нэгжтэй болох зэрэг болно.

90


МОНГОЛ УЛС ДАХЬ 2019 ОНЫ ГЭМТ ХЭРГИЙН НӨХЦӨЛ БАЙДАЛД ХИЙСЭН ДҮН ШИНЖИЛГЭЭ

91


МОНГОЛ УЛС ДАХЬ ГЭМТ ХЭРГИЙН ЦАГААН НОМ-2019

1.4. ГЭМТ ХЭРГИЙН ХОХИРОГЧ, ХОХИРЛЫН СТАТИСТИК,

ДҮН ШИНЖИЛГЭЭ

Нэг. 2019 онд үйлдсэн гэмт хэргийн хохирогч, хохирлын байдал, бүтэц

2019 онд гэмт хэргийн улмаас 30782 иргэн, 85 хуулийн этгээд хохирч, үүнээс 930 хүн

нас барж, 8727 хүн гэмтсэн нь өмнөх онтой мөн үетэй харьцуулбал, нас барсан хүний тоо 4

буюу 0.4%-иар, гэмтсэн хүний тоо 556 буюу 6%-иар тус тус буурсан байна.

Иргэн, хуулийн этгээдэд учирсан 162346.6 сая төгрөгийн хохирлын 43759.6 сая төгрөг

буюу 27%-г нөхөн төлүүлсэн нь өмнөх оноос 10.2%-иар өсөж, 7005.7 сая төгрөгийн хөрөнгө

битүүмжилсэн нь 5771.6 сая төгрөг буюу 45.2%-иар буурчээ.

Хүснэгт 1. Гэмт хэргийн улмаас хохирсон хүн, хуулийн этгээд /2018-2019 он/

д/д Он гэмт хэрэг хохирогсон иргэн хохирсон хуулийн этгээд

1 2018 36220 33566 57

2 2019 31524 30782 85

Өөрчлөлт 4696 2784 + 28

2018 онд 36220 гэмт хэрэг бүртгэсэн бөгөөд гэмт хэргийн улмаас 33,566 хүн, 57

хуулийн этгээд, 2019 онд 31524 гэмт хэрэг бүртгэсэн бөгөөд тэдгээрийн улмаас 30782 хүн, 85

хуулийн этгээд хохирчээ.

1. 1. Гэмт хэргийн хохирогчийн хүн ам зүйн мэдээлэл

Хүснэгт 2. 2018-2019 онд бүртгэсэн гэмт хэргийн хохирогчийн нас, хүйс

д/д

Он

хохирсон

иргэн

Эмэгтэй

18

хүртэлх

18-30

нас

Нас

31-35

нас

36-аас

дээш

1 2018 33566 14673 1689 9649 5650 16578

2 2019 30782 13205 1598 8114 5268 15802

Өөрчлөлт 2784

1468

91 -1535 -382 - 776

График 1.хохирогч насанд хүрээгүй хүн, эмэгтэйчүүд

Нийт хохирогч Эмэгтэй Хүүхэд

40000

35000

30000

25000

20000

15000

10000

5000

0

2018 2019

Нийт хохирогч 33566 33566

Эмэгтэй 14673 13205

Хүүхэд 1689 1598

Судалгаанаас үзэхэд, 2018 онд гэмт хэргийн улмаас 33566 иргэн хохирсноос 43.7%

буюу 14673 эмэгтэй, 5.03% буюу 1689 нь 18 насанд хүрээгүй хүн, харин 2019 онд гэмт

хэргийн улмаас 30,782 иргэн хохирсоноос 42.8% буюу 13205 эмэгтэй, 5.19% буюу 1598 нь 18

92


МОНГОЛ УЛС ДАХЬ 2019 ОНЫ ГЭМТ ХЭРГИЙН НӨХЦӨЛ БАЙДАЛД ХИЙСЭН ДҮН ШИНЖИЛГЭЭ

насанд хүрээгүй хүн байна.

График 2.Гэмт хэргийн хохирогчийн нас

18000

16000

14000

16578

15802

12000

10000

8000

9649

8114

6000

5650

5268

4000

2000

1689 1598

0

2018 2019

18 хүртэлх нас 18-30 нас 31-35 нас 36 дээш нас

2018 онд гэмт хэргийн улмаас 33566 иргэн хохирсноос 18 хүртэлх насны иргэд 1689

буюу 5.03%, 18-30 насны иргэд 9649 буюу 28.7%, 31-35 насны иргэд 5650 буюу 16.8%, 36

дээш насны иргэд 16578 буюу 49.3%-г, 2019 онд гэмт хэргийн улмаас 30782 иргэн

хохирсоноос 18 хүртэлх насны иргэд 1598 буюу 5.19%, 18-30 насны иргэд 8114 буюу 26.3%,

31-35 насны иргэд 5268 буюу 17.1%, 36 дээш насны иргэд 15802 буюу 51.3%-г тус тус эзэлж

байна.

Харин шүүхээр хянан шийдвэрлэсэн гэмт хэргийн тоо өсөлттэй харагдаж байгаа нь

өмнөх жилийн үлдэгдэл хэргийг 2019 онд нөхөж шийдвэрлэсэнтэй холбоотой байна.

Хүснэгт 3. 2018-2019 онд шүүхээр шийдвэрлэсэн гэмт хэргийн хохирогчийн насны байдал

д/д

Он

Нийт

хохирогч

Эмэгтэй

хүн

Насанд

хүрээгүй

хүн

Нас

18

хүртэлх

18-29

нас

30-39

нас

40-49

нас

50-аас

дээш

1 2018 14053 4772 764 764 4548 4789 2501 1451

2 2019 16520 6448 965 965 4442 5724 3532 1857

Өөрчлөлт + 2467 + 1676 + 201 +201 106 +935 + 1031 + 403

Шүүхээр шийдвэрлэсэн хэргээс үзэхэд, 2018 онд нийт 14053 (45%) хүн хохирсон бол

2019 онд нийт 16520 (54%) хүн хохирчээ. Энэ нь 2018 онд шийдвэрлэсэн гэмт хэргээс

үзүүлэлтээр 9% нэмэгдсэн байна. Мөн нийт хохирогчдын дийлэнх хувийг эмэгтэй болон

насанд хүрээгүй хүн эзэлж байна.

93


МОНГОЛ УЛС ДАХЬ ГЭМТ ХЭРГИЙН ЦАГААН НОМ-2019

График 3. Шүүхээр шийдвэрлэсэн гэмт хэргийн улмаас хохирол учирсан иргэдийн хүйс

2018, 2019 онд шүүхээр шийдсэн хэргийг авч үзэхэд 2018 онд гэмт хэргийн

хохирогчдын 4772 (42.5%) нь эмэгтэй хүн байсан бол, 2019 онд 6448 (57%) болон өссөн нь

өмнөх оноос 14.5% их байна. Харин насанд хүрээгүй хүний хувьд 2018 онд 746 (44%), 2019

онд 965 (56%) байгаа нь өмнөх оноос 12)-иар өссөн дүнтэй байна.

График 4. Шүүхээр шийдвэрлэсэн гэмт хэргийн улмаас хохирол учирсан иргэдийн насны байдал

2018 онд иргэдээс 30-39 насны хүн гэмт хэргийн золиос болох хамгийн эрсдэлтэй

хэвээр байна. Шүүх хянан шийдвэрлэсэн хэргээс үзэхэд, 2019 онд 40-өөс дээш насны

хүмүүс гэмт хэрэгт илүү өртжээ.

Дээрхи үзүүлэлтийг хувиар харьцуулбал 18 хүртэлх насны хохирогч 2019 онд 12%-иар

өссөн, 18-29 насны хохирогч өмнөх оноос ялимгүй (1%) буурсан үзүүлэлттэй харагдаж байна.

Мөн 30-39 насны хохиогчид өмнөх оноос (9%)-иар өссөн, 40-49 насны хохирогч өмнөх оноос

(17%)-иар их, 50-аас дээш насны хохирогч (12%)-иар мөн өссөн үзүүлэлттэй байна.

94


МОНГОЛ УЛС ДАХЬ 2019 ОНЫ ГЭМТ ХЭРГИЙН НӨХЦӨЛ БАЙДАЛД ХИЙСЭН ДҮН ШИНЖИЛГЭЭ

Хүснэгт 4. 2018, 2019 онд бүртгэсэн гэмт хэргийн хохирогчийн нийгмийн байдал

№ Он

Нийт

хохирогч

иргэн

ажилтан,

хувиараа

хөдөлмөр

эрхлэгч, малчин

төрийн албан

хаагч

оюутан

Нийгмийн байдал

сурагч

сургууль

завсардсан

хүүхэд

1 2018 33566 21330 3247 860 701 54 38 16 7320

2 2019 30782 17109 2591 957 1137 11 27 28 8922

Өөрчлөлт -2784 -4221 -656 +97 +436 -43 -11 +12 +1602

тэнэмэл

хоригдол

ажилгүй

2019 онд хохирсон иргэдээс 55.6% буюу 17109 нь хувиараа хөдөлмөр эрхлэгч,

малчин, хувийн хэвшилд ажиллагсад, 8.4% буюу 2591 төрийн албан хаагч, 3.1% буюу 957

оюутан, 3,7% буюу 1137 сурагч, 0.03% буюу 11 сургууль завсардсан хүүхэд, 0.08% буюу 27

тэнэмэл хүн, 0.09% буюу 28 хоригдол, 29% буюу 8922 ажилгүй хүн гэмт улмаас хохирсон

байна. Цагдаагийн байгууллагад 2018 онд бүртгэсэн гэмт хэрэгтэй харьцуулахад оюутан

сурагч, хоригдол, ажилгүй хүмүүс гэмт хэрэгт өртсөн үзүүлэлт өндөр байна.

2018 онд гэмт хэргийн улмаас 161 гадаадын иргэн хохирсон бол 2019 онд 166

гадаадын иргэн хохирчээ.

Хүснэгт 5. 2018-2019 онд бүртгэсэн гэмт хэргийн улмаас хохирсон гадаадын иргэн

№ Он хохирогч

гадаадын

иргэн

БНХАУ ОХУ БНСУ ЯПОН АНУ БУСАД

1 2018 33566 161 76 19 25 3 8 30

2 2019 30782 166 97 9 14 11 6 29

+/- -2784 +5 +21 -10 -11 +8 -2 -1

2018 онд гэмт хэргийн улмаас нийт 33566 хүн хохирсноос БНХАУ-ын иргэд 76 буюу

47.2%, ОХУ-ын иргэд 19 буюу 11.8%, БНСУ-ын иргэд 25 буюу 15.5%, Япон улсын иргэд 3

буюу 1.9%, АНУ-ын иргэд 8 буюу 5%, бусад улсын иргэд 30 буюу 18.6%-г эзэлж байв.

Харин 2019 онд гэмт хэргийн улмаас 30782 иргэн хохирсоноос БНХАУ-ын иргэд 97

буюу 58.4%, ОХУ-ын иргэд 9 буюу 5.4%, БНСУ-ын иргэд 14 буюу 8.4%, Япон улсын иргэд 11

буюу 6.7%, АНУ-ын иргэд 6 буюу 3.6%, бусад улсын иргэд 29 буюу 17.5%-г тус тус эзэлжээ.

2019 онд гэмт хэрэгт БНХАУ, Япон улсын иргэд гэмт хэрэгт илүү өртсөн байна.

Хүснэгт 6. 2018-2019 онд шүүхээр шийдвэрлэсэн гэмт хэргийн хохирогч гадаадын иргэний тоон

мэдээ

д/д

Он

Нийт

хохирогч

Монгол

Улсын

иргэн

Хохирогч хүн, иргэншлээр

Гадаадын

харьяат

Харьяалалгүй

Тодорхойгүй

1 2018 14053 13998 55 0 0

2 2019 16520 16447 71 2 0

Өөрчлөлт +2522 +2449 + 16 +2 0

95


МОНГОЛ УЛС ДАХЬ ГЭМТ ХЭРГИЙН ЦАГААН НОМ-2019

График 5. 2018-2019 онд шүүхээр шийдвэрлэсэн гэмт хэргийн улмаас хохирсон гадаадын иргэний

иргэншлийн байдал

Шүүхийн мэдээгээр гадаадын харъяат хүн гэмт хэрэгт өртөх байдал өмнөх оноос

13%-иар өссөн үзүүлэлттэй харагдаж байна. Харьяалалгүй иргэдийн хувьд 2019 онд 2 иргэн

гэмт хэргээс хохирчээ.

Хоёр. 2019 онд үйлдсэн гэмт хэргийн улмаас учирсан хохирлын статистик

2017 оны 07 дугаар сарын 01-ний өдрөөс дагаж мөрдсөн Эрүүгийн хуульд

хохирогчийн эрхийг хангах, хохирол хор уршгийг арилгах талаар зохицуулсан Эрүүгийн

хуулийн 2.5 дугаар зүйл “Гэмт хэргийн хохирол, хор уршиг”, Эрүүгийн хуулийн 6.7 дугаар

зүйл болох “Гэм буруугаа хүлээсэн хүнд оногдуулах эрүүгийн хариуцлага”-ын талаархи зүйл,

заалтууд нь бодитоор хэрэгжиж эхэлсний эерэг үр дагавар 2019 онд гарсан бөгөөд хохирол

нөхөн төлүүлэлт 2018 онтой харьцуулахад 11.3 тэрбум төгрөгөөр өссөн байна.

Хүснэгт 7. 2018-2019 онд бүртгэсэн гэмт хэргийн улмаас учирсан хохирол

Үүнээс

Учирсан

Хохирогч

Хуулийн хохирол

Иргэн

бүгд

Нас барсан Гэмтсэн этгээд бүгд

(сая.төг)

Нөхөн

төлүүлсэн

(сая.төг)

33,623

30,840

33,566

30,782

934

930

9,283

8,727

57

85

193.3

тэрбум

162.3

тэрбум

32.4 тэрбум

43.7

тэрбум

2018

2019

2018

2019

2018

2019

2018

2019

2018

2019

2018

2019

2018

2019

2019 онд гэмт хэргийн улмаас 30840 иргэн, хуулийн этгээд хохирсон бөгөөд үүнээс

30782 буюу 99.8% нь иргэн, 57 буюу 0.2% нь хуулийн этгээд хохирсон байна.

Хүснэгт 8. 2018-2019 онд бүртгэсэн гэмт хэргийн улмаас учирсан эд хөрөнгийн хохирол

№ Он

Учирсан нийт хохирол

(сая.төг)

Битүүмжилсэн хөрөнгө

(сая.төг)

Нөхөн төлүүлсэн хохирол

(сая.төг)

1 2018 193315.1 12777.3 32444.1

96


МОНГОЛ УЛС ДАХЬ 2019 ОНЫ ГЭМТ ХЭРГИЙН НӨХЦӨЛ БАЙДАЛД ХИЙСЭН ДҮН ШИНЖИЛГЭЭ

2 2019 162346.6 7005.7 43759.6

+/- -30968.5 -5771.6 +11315.5

График 6.Гэмт хэргийн улмаас учирсан хохирол, битүүмжилсэн эд хөрөнгийн мөнгөн дүн

250000.0

200000.0

150000.0

100000.0

50000.0

0.0

2018 2019

Учирсан нийт хохирол 193315.1 162346.6

Битүүмжилсэн хөрөнгө 12777.3 7005.7

Учирсан нийт хохирол

Битүүмжилсэн хөрөнгө

Цагдаагийн байгууллагад бүртгэсэн хэргийн мэдээнээс үзэхэд, улсын хэмжээнд 2018

онд 33620 гэмт хэргийн улмаас 33623 иргэн, хуулийн этгээд хохирч 193.3 тэрбум төгрөгийн

хохирол учирч, дээрх хохирлоос 32.4 тэрбум буюу 16.8%-г нөхөн төлүүлсэн бөгөөд хохирол

нөхөн төлүүлэлттэй холбоотойгоор 12.8 тэрбум төгрөгийн эд хөрөнгө битүүмжилсэн, 2019

онд 31524 гэмт хэргийн улмаас 30840 иргэн, хуулийн этгээд хохирч 162.3 тэрбум төгрөгийн

хохирол учирч, дээрхи хохиролоос 43.7 тэрбум буюу 27%-г нөхөн төлүүлсэн бөгөөд нөхөн

төлүүлэлттэй холбоотойгоор 7.005 тэрбум төгрөгийн эд хөрөнгө битүүмжилжээ. Хэдийгээр

битүүмжилсэн хөрөнгө буурсан үзүүлэлттэй байгаа боловч хохирол нөхөн төлүүлэлт

нэмэгдсэн эерэг үзүүлэлттэй байна.

Хүснэгт 9. Гэмт хэргийн улмаас учирсан хохирол нөхөн төлүүлэлт /шүүх/

№ Он Учирсан нийт хохирол (сая.төг) Нөхөн төлүүлсэн хохирол (сая.төг)

1 2018 399895.4 22261.4

2 2019 460738.6 32041.6

Өөрчлөлт + 60843.2 + 9780.2

97


МОНГОЛ УЛС ДАХЬ ГЭМТ ХЭРГИЙН ЦАГААН НОМ-2019

График 7. Шүүхээр шийдвэрлэсэн гэмт хэргийн улмаас учирсан хохирол, нөхөн төлүүлэлт

хохиролын байдал

Шүүхийн мэдээллээр, гэмт хэргийн улмаас учирсан хохирол 2019 оны байдлаар 46

тэрбум буюу 53% өссөн нь өмнөх оноос 7%-иар нэмэгдсэн дүнтэй байна. 2019 оны байдлаар

өмнөх оноос 9.8 тэрбум төгрөгийн хохирол илүү нөхөн төлүүлжээ.

Хүснэгт 10. 2018-2019 онд бүртгэсэн гэмт хэргийн улмаас хохирсон иргэдийн талаарх тоон мэдээ

№ Он Хохирогч бүгд Иргэн Нас барсан хүн

1 2018 33,623 33,566 934

2 2019 30,840 30,782 930

Дүн 2788 -2784 -4

График 8. Гэмт хэргийн улмаас амь нас нь хохирсон иргэдийн талаарх тоон мэдээ

35000

34000

934

33000

32000

31000

30000

29000

33566

930

30782

28000

2018 2019

Нийт хохирогч иргэн

Нас барсан иргэн

2019 онд 30782 иргэн гэмт хэргийн улмаас хохирсноос 3.02% буюу 930 иргэн нас

баржээ. Шүүхээр шийдвэрлэсэн гэмт хэргийн улмаас 2019 онд 545 иргэн нас барсан байна.

Гэмт хэргийн улмаас нас барсан хүний тоо өндөр байгаа шалтгаан нь тодорхой бус

байдлаар нас барсан хэргийг эрүүгийн хэрэг үүсгэж, шалгах практиктай холбоотой.

98


МОНГОЛ УЛС ДАХЬ 2019 ОНЫ ГЭМТ ХЭРГИЙН НӨХЦӨЛ БАЙДАЛД ХИЙСЭН ДҮН ШИНЖИЛГЭЭ

График 9. Гэмт хэргийн улмаас амь нас нь хохирсон хүн

Гэмт хэргийн улмаас нас барсан эмэгтэй хүн, насанд хүрээгүй хүн өмнөх оноос 10%-

иар их байна

Хүснэгт 11. 2018 болон 2019 онд гэмт хэргийн улмаас эрүүл мэндээр хохирсон байдал

Гэмтлийн зэрэг

Хүйс, нас

Он

Гэмтсэн хүн

Хөнгөн

Хүндэвтэр

Хүнд

Эмэгтэй

18 хүртэлх

18-30

31-35

36-аас

дээш

насны

2018 9283 7444 1261 578 3526 560 3140 1650 3933

2019 8727 7035 1185 507 3394 624 2716 1535 3852

+/- -556 - 409 -76 - 71 -132 + 64 424 -115 - 81

График 10. Гэмт хэргийн улмаас эрүүл мэндээр хохирсон хүн

45000

40000

35000

30000

25000

20000

15000

10000

5000

0

9283

8727

33566

30782

2018 2019

Нийт хохирогч иргэн

Нийт гэмтсэн иргэн иргэн

2018 онд 33566 иргэн гэмт хэргийн улмаас хохирсноос 25% нь буюу 9283 эрүүл

мэндээр хохирсон бол, 2019 онд 30782 иргэн гэмт хэргийн улмаас хохирсноос 28.3% буюу

8727 иргэн эрүүл мэндээр хохирчээ.

99


МОНГОЛ УЛС ДАХЬ ГЭМТ ХЭРГИЙН ЦАГААН НОМ-2019

График 11. Гэмт хэргийн улмаас эрүүл мэндээр хохирсон иргэдийн гэмтлийн зэрэг

2019 онд 8727 иргэн гэмтсэнээс 80.6% буюу 7035 хөнгөн гэмтэл, 13.6% буюу 1185

хүндэвтэр гэмтэл, 5.8% буюу 507 иргэн хүнд гэмтэл авч, эрүүл мэндээрээ хохирсон байна.

Шүүхийн мэдээгээр, хянан шийдвэрлэсэн гэмт хэргийн улмаас 2019 онд 8596 иргэн

гэмтэж эрүүл мэндээр хохирсон дүнтэй банйа.

Хүснэгт 12. 2018-2019 онд шүүхээр шийдвэрлүүлсэн гэмт хэргийн улмаас эрүүл мэндээрээ хохирсон

хүний нас, хүйсний тоо мэдээ

д/д

Он

Нийт

хохирогч

иргэн

Гэмт хэргийн улмаас гэмтсэн хүн -бүгд

Эмэгтэй Хүүхэд Хүнд хүндэвтэр хөнгөн

1 2018 8217 2014 243 696 1263 6258

2 2019 8596 2944 387 882 1210 6505

+/- + 379 +930 +144 + 186 -53 + 247

График 12. 2018-2019 онд шүүхээр шийдвэрлэсэн гэмт хэргийн улмаас хохирсон иргэдийн нас

Шүүхээр шийдвэрлэсэн гэмт хэргийн мэдээнээс үзэхэд, гэмт хэргийн улмаас 2019 оны

байдлаар хүнд гэмтсэн хүний тоо өмнөх оноос 186 хүнээр буюу 2% иар өссөн байна.

Гэмт хэргийн улмаас гэмтсэн эмэгтэй хүн 2019 оны байдлаар 930 хүнээр буюу өмнөх

оноос (19%) өссөн үзүүлэлттэй байна. Гэмт хэргийн улмаас гэмтсэн хүүхэд 2019 онд өмнөх

оноос 144-өөр өссөн үзүүлэлттэй байна. Мөн 2019 онд хүнд гэмтэлтэй хүн 186-аар буюу

10% өссөн байна.

100


МОНГОЛ УЛС ДАХЬ 2019 ОНЫ ГЭМТ ХЭРГИЙН НӨХЦӨЛ БАЙДАЛД ХИЙСЭН ДҮН ШИНЖИЛГЭЭ

График 13.Гэмт халдлагад өртөх шалтгаан нөхцлийн талаарх тоон тэдээ

Гэр бүлийн

хүчирхийлэлд

автсан

Архидан

согтуурсаны

улмаас

Бүлэглэж үйлдсэн

Гэр бүлийн хүчирхийлэлд

автсан

2019

2018

0 1000 2000 3000 4000 5000 6000

2018 2019

796 894

Архидан согтуурсаны улмаас 4655 5035

Бүлэглэж үйлдсэн 2483 2730

2018 онд гэмт хэргийн улмаас 33566 иргэн хохирсноос 796 буюу 2.3% нь гэр бүлийн

хүчирхийллийн улмаас, 4655 буюу 13.9% нь архидан согтуурсны улмаас, 2483 буюу 7.4% нь

бүлэглэж үйлдсэн гэмт халдагын улмаас, 2019 онд гэмт хэргийн улмаас 30782 иргэн

хохирсоноос 894 буюу 2.9% нь гэр бүлийн хүчирхийллийн улмаас, 5035 буюу 16.3% нь

архидан, согтуурсны улмаас, 2730 буюу 8.9% нь бүлэглэж үйлдсэн гэмт халдагын улмаас

гэмт халдагын хохирогч болсон байна.

Гурав. Гэмт хэргийн зарим хохирогчдын статистик мэдээ

3.1. Гэр бүлийн хүчирхийллийн улмаас хохирсон иргэд

Хүснэгт 13. 2018-2019 онд гэр бүлийн хүчирхийллийн улмаас хохирсон хүний нас, хүйс

д/д

Он

Нийт

хохирогч

иргэн

Эмэгтэй

Хүүхэд

Гэр бүлийн хүчирхийлэлд өртсөн хүн-бүгд

Бие

махбодын

Сэтгэл

санааны

Бэлгийн

1 2018 796 738 51 547 163 4 16

2 2019 897 719 65 565 248 28 3

+/- +101 19 + 14 + 18 + 85 +24 13

График 14. 2018-2019 онд гэр бүлийн хүчирхийлэл үйлдсэн хэлбэр

Эдийн

засгийн

2018 он

4

16

2019 он

28

3

163

248

565

574

Бие махбодийн

Сэтгэл санааны

Бие махбодийн

Сэтгэл санааны

Бэлгийн

Эдийн засгийн

Бэлгийн

Эдийн засгийн

101


МОНГОЛ УЛС ДАХЬ ГЭМТ ХЭРГИЙН ЦАГААН НОМ-2019

Дээрхи судалгаанаас үзэхэд, 2018 онд гэр бүлийн хүчирхийллийн улмаас 796 хүн

хохирч үүнээс 92.7% буюу 738 нь эмэгтэй, 6.4% буюу 51 нь насанд хүрээгүй хүн, 2019 онд

80.1% буюу 719 нь эмэгтэй, 7.2% буюу 65 насанд хүрээгүй хүн хохирсон байна.

2018 онд бие махбодийн хүчирхийлэлд 68.7% буюу 547 иргэн, сэтгэл санааны

хүчирхийлэлд 20.4% буюу 163 иргэн, бэлгийн хүчирхийлэлд 0.5% буюу 4 иргэн, эдийн

засгийн хүчирхийлэлд 2% буюу 16 иргэн, 2019 онд бие махбодийн хүчирхийлэлд 63% буюу

565 иргэн, сэтгэл санааны хүчирхийлэлд 27.6% буюу 248 иргэн, бэлгийн хүчирхийлэлд 3.1%

буюу 28 иргэн, эдийн засгийн хүчирхийлэлд 0.3% буюу 3 иргэн өртөж хохирсон байна.

Шүүхээр шийдвэрлэсэн гэмт хэргээс гэр бүлийн хүчирхийллийн хохиргчийн байдлыг

судлахад:

Хүснэгт 14. 2018-2019 онд шүүхээр шийдвэрлэсэн гэр бүлийн хүчирхийлэл үйлдэх гэмт хэргийн

улмаас хохирсон хүний нас, хүйсний тоо мэдээ

Гэр бүлийн хүчирхийллийн хохирогч

Нийт

д/д Он

Сэтгэл

хохирогч Бие махбодын

Бэлгийн Эдийн засгийн

санааны

1 2018 1135 1053 18 50 14

2 2019 1193 1101 39 51 2

+/- + 58 +48 +21 +1 12

График 15. 2018-2019 онд шүүхээр шийдвэрлэсэн гэр бүлийн хүчирхийлэл үйлдэх гэмт хэрэг

Шүүхээр шийдвэрлэсэн хэргийн байдлаас үзэхэд, гэр бүлийн хүчирхийллийн

хохирогчийн тоо 2019 оны байдлаар өмнөх оноос 3% өссөн байна.

Гэр бүлийн хүчирхийлэл үйлдэх гэмт хэргийн хохирогчдоос 1101 хүнд бие махбодийн

хохирол учирсан нь өмнөх 2018 оноос 3%-иар өссөн байна. Сэтгэл санааны хүчирхийллийн

хохирогч 2019 онд 39 буюу өмнөх жилээс 37%-иар өссөн байна.

3.2. Гэмт хэргийн улмаас хохирсон эмэгтэй хүн

Улсын хэмжээнд. Нийт хохирогчдын 13205 нь эмэгтэйчүүд байх бөгөөд өмнөх онтой

харьцуулахад 1468 эмэгтэй хүнээр буюу 10%-иар буурсан эерэг дүн гарчээ. Ийнхүү эмэгтэй

хохирогчдын тоо буурсан нь өмчлөх эрхийн эсрэг гэмт хэргийн хохирогч эмэгтэйчүүдийн тоо

14.2%-иар буурсан нь нөлөөлсөн байна.

Хүснэгт 16. Улсын хэмжээнд гэмт хэргийн улмаас хохирсон эмэгтэй хүнд хамаарах ЭХХША-ны

нэгдсэн статистик мэдээллийг харуулбал:

д/д

Үзүүлэлт

цагдаа прокурор шүүх

2018 он 2019 он 2018 он 2019 он 2018 он 2019 он

1 Улсын хэмжээ 14673 13205 12612 13733 4772 6448

2 Улаанбаатар хот 10749 9024 10250 10292 2564 3930

3 Орон нутаг 3911 4164 2362 3441 2208 2518

4 Бусад 13 17 - - - -

102


МОНГОЛ УЛС ДАХЬ 2019 ОНЫ ГЭМТ ХЭРГИЙН НӨХЦӨЛ БАЙДАЛД ХИЙСЭН ДҮН ШИНЖИЛГЭЭ

Бүртгэсэн гэмт хэргийн улмаас хохирсон 30782 хүний 42.9%-г, прокурорын хянасан

хэрэгт нийт 29559 хохирогчийн 46.5%-г, шүүхээр хянан шийдвэрлэсэн нийт эрүүгийн хэргийн

16520 хохирогчийн 39.8%-г, анхан шатны шүүхээс хянан шийдвэрлэсэн эрүүгийн хэргийн

48.8%-г тус тус эмэгтэй хохирогч эзэлж байна.

Хүснэгт 17. Улсын хэмжээнд гэмт хэргийн улмаас хохирсон эмэгтэй хүнд хамаарах ЭХХША-ны

нэгдсэн статистик мэдээллийг түлхүү үйлдэгддэг болон анхаарал татсан зарим гэмт хэргийн

төрлөөр харуулбал:

№ Гэмт хэргийн төрөл

цагдаа прокурор шүүх

2018 2019 2018 2019 2018 2019

Хүний амьд явах эрхийн эсрэг гэмт хэрэг

/10-р бүлэг/

167 141 1363 1066 57 86

1

Хүнийг алах 10.1 45 40 182 99 40 60

Үүнээс Хүнийг амиа хорлох нөхцөл

байдалд хүргэх 10.4

107 86 1128 895 0 1

ХЭМХБЭГХ /11-р бүлэг/ 3363 3154 3612 3476 2428 2797

Хүний эрүүл мэндэд хүнд хохирол

санаатай учруулах 11.1

42 35 76 76 42 44

2

Хүний эрүүл мэндэд хөнгөн

Үүнээс

хохирол учруулах 11.6

3023 2811 3146 2986 2126 2445

Гэр бүлийн хүчирхийлэл үйлдэх

11.7

186 196 274 372 114 143

3

ХБЭЧХБЭГХ /12-р бүлэг/ 560 608 727 862 246 355

Үүнээс Хүчиндэх 12.1 469 483 631 533 218 279

4

ХХЧБЭЭГХ /13-р бүлэг/ 47 59 72 151 7 35

Үүнээс Хүн худалдаалах 13.1 10 9 6 6 3 10

5 ХХУТЭЭЧЭГХ /14-р бүлэг/ 4 3 1

6 Эрүүл мэндийн эсрэг гэмт хэрэг /15-р бүлэг/ 19 23 24 24 2 4

7 Хүүхдийн эсрэг гэмт хэрэг /16-р бүлэг/ 11 23 34 28 3 6

Өмчлөх эрхийн эсрэг гэмт хэрэг /17-р бүлэг/ 9648 8280 9010 7481 1469 2530

Хулгайлах 17.1 5712 4341 5069 3735 783 1369

8

Дээрэмдэх 17.2 441 306 463 536 132 168

Үүнээс

Залилах 17.3 2418 2439 2415 2541 367 671

Мал хулгайлах 17.12 167 234 107 133 32 52

9 Эдийн засгийн эсрэг гэмт хэрэг /18-р бүлэг/ 65 51 103 120 4 1

10 ҮАБЭГХ /19-р бүлэг/ 1 13 5

ОНАБАСЭГХ /20-р бүлэг/ 28 22 56 60 8 12

11

Олон нийтийн амгалан тайван

Үүнээс

байдал алдагдуулах 20.16

8 9 12 9 5 9

12

Хэрэг шалган шийдвэрлэх ажиллагааны

эсрэг гэмт хэрэг /21-р бүлэг/

31 36 13 57 3 2

13 Авлигын эсрэг гэмт хэрэг /22-р бүлэг/

14 НААСЭГХ /23-р бүлэг/ 46 8 52 48 6

15 ХБОЭГХ /24-р бүлэг/ 78 75 105 58 32 3

16 Соёлын өвийн эсрэг гэмт хэрэг /25-р бүлэг/ 1 1

17 ЦМАБЭГХ /26-р бүлэг/ 8 23 32 69 1 8

18

ХАБТХАЖЭГХ /27-р бүлэг/ 592 647 989 993 506 592

Үүнээс АТХХАБАЖЗ гэмт хэрэг 27.10 591 642 982 990 506 590

19

Цэргийн албаны эсрэг гэмт хэрэг /28-р

бүлэг/

1 1

20 ХТАБЭТЭГХ /29-р бүлэг/

103


МОНГОЛ УЛС ДАХЬ ГЭМТ ХЭРГИЙН ЦАГААН НОМ-2019

График 16. Дээрх мэдээллээс анхаарал татсан зарим гэмт хэргийг сонгон авч, түүнд хамаарах

нэгдсэн мэдээллийг графикаар харуулбал:

Нийслэлийн хэмжээнд. 2019 онд бүртгэсэн гэмт хэргийн улмаас 19662 хүн хохирсон

нь өмнөх онтой харьцуулахад, 3647 хүнээр буюу 8.2%-иар буурсан. Нийт хохирогчдын 9024

эмэгтэй хүн байгаа нь өмнөх онтой харьцуулахад, 1725 хүнээр буюу 16.1%-иар буурсан эерэг

дүн гарчээ.

Хүснэгт 18. Улаанбаатар хотын хэмжээнд бүртгэсэн гэмт хэргийн улмаас хохирсон эмэгтэй хүнд

хамаарах нэгдсэн статистик мэдээллийг харуулбал:

д/д

Үзүүлэлт

цагдаа прокурор шүүх

2018 2019 2018 2019 2018 2019

1 УХ-н дэх эмэгтэй хүн 14673 13205 12612 13733 4772 6448

2 УБХ дахь эмэгтэй хүн 10749 9024 10250 10292 2564 3630

Улсын хэмжээнд бүртгэсэн гэмт хэргийн улмаас нийт хохирсон 13205 эмэгтэй хүний

68.3%-г, прокурорын мэдээллээр, нийт хохирсон 13733 эмэгтэй хүний 75%-г, шүүхийн

мэдээллээр, нийт хянан шийдвэрлэсэн эрүүгийн хэрэг дэх хохирсон 6448 эмэгтэй хүний

56.3%-г, анхан шатны шүүхээс хянан шийдвэрлэсэн эрүүгийн хэргийн хохирогч

эмэгтэйчүүдийн 40.2%-г нийслэлийн оршин суугч эмэгтэй хохирогч эзэлж байна.

Хүснэгт 19. Нийслэлийн хэмжээнд гэмт хэргийн улмаас хохирсон эмэгтэй хүнд хамаарах нэгдсэн

статистик мэдээллийг дүүргээр, буурах дарааллын дагуу харуулбал:

д/д

Дүүрэг

цагдаа прокурор шүүх

2018 он 2019 он 2018 он 2019 он 2018 он 2019 он

1 Баянзүрх 3319 2392 4185 3262 665 1249

2 Баянгол 1793 1261 741 1544 422 482

3 Сүхбаатар 1704 1401 1374 1119 232 476

4 Сонгинохайрхан 1647 1609 1504 2006 506 878

5 Чингэлтэй 1253 1238 1104 917 261 444

6 Хан-Уул 763 893 529 610 336 265

7 Налайх 147 149 126 76 77 73

8 Багануур 114 69 93 78 64 58

9 Багахангай 9 12 - - 1 5

Гэмт хэргийн улмаас хохирсон эмэгтэй хүний тоо Хан-Уул, Налайх, Багахангай

дүүрэгт өсөж, бусад дүүрэгт буурсан дүнтэй байна.

Орон нутгийн хэмжээнд. Гэмт хэргийн улмаас хохирсон 11170 хүн байсан нь өмнөх

104


МОНГОЛ УЛС ДАХЬ 2019 ОНЫ ГЭМТ ХЭРГИЙН НӨХЦӨЛ БАЙДАЛД ХИЙСЭН ДҮН ШИНЖИЛГЭЭ

онтой харьцуулахад 886 хүнээр буюу 8.6%-иар өссөн байна. Нийт эмэгтэй хохирогч 4164

байгаа нь өмнөх онтой харьцуулахад 253 хүнээр буюу 6.5%-иар өссөн байна.

Хүснэгт 20. Орон нутгийн хэмжээний ЭХХША-ны нэгдсэн статистик мэдээллийг харуулбал:

цагдаа прокурор шүүх

д/д

Үзүүлэлт

Хохирсон хүн Хохирсон хүн Хохирсон бүгд

2018 2019 2018 2019 2018 2019

1 УХ-н дэх эмэгтэй хүн 14673 13205 12612 13733 4772 6448

2 ОНХ-н дэх эмэгтэй хүн 3911 4164 2362 3441 2208 2518

Цагдаагийн мэдээллээр, 2019 онд улсын хэмжээнд хохирсон 13205 эмэгтэй хүний

31.5%-г, прокурорын мэдээллээр, нийт хохирсон 13733 эмэгтэй хүний 25.1%-г, шүүхийн

мэдээллээр,, нийт хохирсон 6448 эмэгтэй хүний 39.1%-г орон нутгийн хэмжээнд хохирсон

эмэгтэй хүн тус тус эзэлж байна. Гэмт хэргийн улмаас 2019 онд орон нутгийн хэмжээнд

хохирсон эмэгтэй хүний 60.5%-г шүүхээс хянан шийдвэрлэсэн эрүүгийн хэргийн хохирогч

эзэлж байна.

Хүснэгт 21. Орон нутгийн хэмжээнд гэмт хэргийн улмаас хохирсон эмэгтэй хүнд хамаарах нэгдсэн

статистик мэдээллийг аймгаар, буурах дарааллын дагуу харуулбал:

д/д

Аймаг

цагдаа прокурор шүүх

2018 2019 2018 2019 2018 2019

1 Дархан-Уул 388 389 251 379 201 332

2 Орхон 381 357 326 388 142 178

3 Сэлэнгэ 321 303 177 290 232 181

4 Баянхонгор 248 281 165 375 102 115

5 Хөвсгөл 299 281 182 251 148 186

6 Төв 238 269 178 244 188 192

7 Хэнтий 220 259 47 25 127 152

8 Өвөрхангай 255 255 224 221 124 158

9 Өмнөговь 136 215 51 96 121 74

10 Дорноговь 161 209 145 208 88 112

11 Дорнод 214 208 74 158 153 159

12 Архангай 184 194 63 91 71 118

13 Ховд 127 169 77 131 84 100

14 Сүхбаатар 126 151 85 83 88 33

15 Булган 114 147 44 154 48 74

16 Баян-Өлгий 102 96 15 11 51 60

17 Увс 100 88 98 95 44 65

18 Говь-Алтай 78 85 13 63 43 51

19 Завхан 64 77 35 83 36 100

20 Говьсүмбэр 79 68 74 64 58 52

21 Дундговь 76 63 38 31 59 26

Цагдаагийн мэдээллээр, 2019 онд бүртгэсэн гэмт хэргийн улмаас хохирсон эмэгтэй

хүн Өмнөговь, Ховд, Дорноговь, Булган, Завхан, Сүхбаатар, Хэнтий, Баянхонгор, Төв, Говь-

Алтай, Архангай аймагт өссөн дүнтэй байгаа нь анхаарал татаж байна.

105


МОНГОЛ УЛС ДАХЬ ГЭМТ ХЭРГИЙН ЦАГААН НОМ-2019

3.3. Гэмт хэргийн хохирогч насанд хүрээгүй хүн

Улсын хэмжээнд. Гэмт хэргийн улмаас 30782 хүн хохирсноос 1598 нь насанд

хүрээгүй хүн байгаа нь өмнөх онтой харьцуулахад, 90 буюу 5.3%-иар буурсан эерэг дүн

гарчээ.

Гэмт хэргийн улмаас хохирсон 30867 хүн байгаагаас 1598 хүн буюу 5.2%-г,

прокурорын мэдээллээр, нийт хохирсон 29559 хүний 5.3%-г, шүүхийн мэдээллээр,, хянан

шийдвэрлэсэн эрүүгийн хэргийн хохирогч 16520 хүний 5.8%-г насанд хүрээгүй хүн эзэлж

байна.

Хүснэгт 22. Улсын хэмжээнд гэмт хэргийн улмаас хохирсон насанд хүрээгүй хүнд хамаарах нэгдсэн

статистик мэдээллийг харуулбал:

д/д

Үзүүлэлт

цагдаа прокурор 1 шүүх

2018 он 2019 он 2018 он 2019 он 2018 он 2019 он

1 Улсын хэмжээ 1689 1598 1306 1576 764 965

2 Улаанбаатар хот 1128 996 996 1090 363 467

3 Орон нутаг 561 602 310 486 401 498

4 Бусад 2 0 -

Гэмт хэргийн улмаас хохирсон хүүхдийн тоо буурсан нь нийслэлд гэмт хэргийн

улмаас хохирсон насанд хүрээгүй хүн өмнөх онтой харьцуулахад, 11.6%-иар, өмчлөх эрхийн

эсрэг гэмт хэргийн улмаас хохирсон насанд хүрээгүй хүн 37%-иар буурсантай холбоотой.

Хүснэгт 23. ЭХХША-ны нэгдсэн статистик мэдээллийг түлхүү үйлдэгддэг зарим гэмт хэргийг

төрлөөр харуулбал:

№ Гэмт хэргийн төрөл

цагдаа прокурор шүүх

2018 2019 2018 2019 2018 2019

Хүний амьд явах эрхийн эсрэг гэмт хэрэг /10-р

бүлэг/

47 61 23 33 16 18

1

Хүнийг алах 10.1 3 4 3 6 3 5

Үүнээс Хүнийг амиа хорлох нөхцөл байдалд

хүргэх 10.4

31 35 20 23 0 1

ХЭМХБЭГХ /11-р бүлэг/ 445 505 385 506 295 296

2

Хүний эрүүл мэндэд хүнд хохирол

санаатай учруулах 11.1

6 7 6 12 7 10

Үүнээс Хүний эрүүл мэндэд хөнгөн хохирол

учруулах 11.6

406 469 319 447 248 242

Гэр бүлийн хүчирхийлэл үйлдэх 11.7 19 5 26 19 14 18

3

ХБЭЧХБЭГХ /12-р бүлэг/ 312 359 221 393 189 239

Үүнээс Хүчиндэх 12.1 238 253 181 252 165 169

4

ХХЧБЭЭГХ /13-р бүлэг/ 11 12 7 18 7 7

Үүнээс Хүн худалдаалах 13.1 4 5 1 2 0 5

5 ХХУТЭЭЧЭГХ /14-р бүлэг/

6 Эрүүл мэндийн эсрэг гэмт хэрэг /15-р бүлэг/ 4 6 1 1

7 Хүүхдийн эсрэг гэмт хэрэг /16-р бүлэг/ 9 26 11 25 2 6

Өмчлөх эрхийн эсрэг гэмт хэрэг /17-р бүлэг/ 650 410 525 386 117 205

Хулгайлах 17.1 292 154 269 189 37 23

8

Дээрэмдэх 17.2 216 135 148 143 61 55

Үүнээс

Залилах 17.3 121 84 108 96 15 126

Мал хулгайлах 17.12 1 2

1

Прокурорын байгууллагаас ирүүлсэн 2017 оны энэхүү мэдээлэл нь 2017 оны 2 дугаар хагасаас

бүртгэгдэж, тоологдсон мэдээлэл тул 2018 оны мэдээлэлтэй харьцуулахад бага дүнтэй байна.

2

Цагдаагийн байгууллагын мэдээлэлд “Бусад” гэх үзүүлэлт байх бөгөөд энэхүү мэдээллээр номын энэ

хэсэгт хилийн чанадад үйлдэгдсэн гэмт хэргийн улмаас хохирсон хүүхдийн тоог харуулав.

106


МОНГОЛ УЛС ДАХЬ 2019 ОНЫ ГЭМТ ХЭРГИЙН НӨХЦӨЛ БАЙДАЛД ХИЙСЭН ДҮН ШИНЖИЛГЭЭ

9 Эдийн засгийн эсрэг гэмт хэрэг /18-р бүлэг/ 1 2 13

10 ҮАБЭГХ /19-р бүлэг/

ОНАБАСЭГХ /20-р бүлэг/ 5 10 7 21 4 7

11

Олон нийтийн амгалан тайван

Үүнээс

байдал алдагдуулах 20.16

2 6 5 9 3 6

12

Хэрэг шалган шийдвэрлэх ажиллагааны эсрэг

гэмт хэрэг /21-р бүлэг/

5 3

13 НААСЭГХ /23-р бүлэг/ 1 1 1 1

14 ХБОЭГХ /24-р бүлэг/ 1

15 Соёлын өвийн эсрэг гэмт хэрэг /25-р бүлэг/

16 ЦМАБЭГХ /26-р бүлэг/ 1

17

ХАБТХАЖЭГХ /27-р бүлэг/ 192 206 161 296 133 185

Үүнээс АТХХАБАЖЗ гэмт хэрэг 27.10 192 203 161 293 133 184

18 Цэргийн албаны эсрэг гэмт хэрэг /28-р бүлэг/ 1

19 ХТАБЭТЭГХ /29-р бүлэг/

График 17. Дээрх мэдээллээс анхаарал татсан зарим гэмт хэргийг сонгон авч, түүнд хамаарах

нэгдсэн мэдээллийг графикаар харуулбал:

500

450

400

350

300

250

200

150

100

50

0

35 23

1

469

447

242

Хүнийг амиа Хүний эрүүл

хорлох нөхцөл мэндэд хөнгөн

байдалд хүргэх хохирол

учруулах

293

253252

169

189

203 184

154

135 143

126

84 96

55

23

Хүчиндэх Хулгайлах Дээрэмдэх Залилах АТХХАБАЖЗ

ЦБ ПБ ШБ

Нийслэлийн хэмжээнд. Гэмт хэргийн улмаас 996 хүүхэд хохирсон нь өмнөх онтой

харьцуулахад, 131 насанд хүрээгүй хүнээр буюу 11.6%-иар буурсан байна. Улсын хэмжээнд

бүртгэсэн гэмт хэргийн улмаас хохирсон 1598 насанд хүрээгүй хүний 62.3%-г, прокурорын

мэдээллээр, нийт хохирсон 1576 насанд хүрээгүй хүний 69.2%-г, шүүхийн мэдээллээр, нийт

хянан шийдвэрлэсэн эрүүгийн хэрэгт хохирсон 965 насанд хүрээгүй хүний 48.4%-г нийслэлд

оршин суугч насанд хүрээгүй хүн эзэлж байна.

Хүснэгт 24. Улаанбаатар хотын хэмжээнд бүртгэсэн гэмт хэргийн улмаас хохирсон насанд

хүрээгүй хүн хамаарах ЭХХША-ны нэгдсэн статистик мэдээллийг харуулбал:

д/д

Үзүүлэлт

цагдаа прокурор шүүх

2018 2019 2018 2019 2018 2019

1 УХ-н дэх хүүхэд 1689 1598 1306 1576 764 965

2 УБХ дахь хүүхэд 1128 996 996 1090 363 467

Гэмт хэргийн улмаас хохирсон насанд хүрээгүй хүний тоо Сонгинохайрхан, Хан-Уул

дүүрэгт өсөж, бусад дүүрэгт буурсан байна.

Хүснэгт 25. ЭХХША-ны нэгдсэн статистик мэдээллийг дүүргээр, буурах дарааллын дагуу

харуулбал:

цагдаа прокурор шүүх

д/д

Дүүргүүд

2018 он 2019 он 2018 он 2019 он 2018 он 2019 он

1 Баянзүрх 366 263 364 303 111 124

107


МОНГОЛ УЛС ДАХЬ ГЭМТ ХЭРГИЙН ЦАГААН НОМ-2019

2 Сүхбаатар 184 170 192 115 46 50

3 Сонгинохайрхан 169 190 142 187 35 128

4 Баянгол 152 138 73 124 44 63

5 Чингэлтэй 124 110 99 72 47 43

6 Хан-Уул 83 97 57 47 54 30

7 Багануур 24 7 32 7 9 7

8 Налайх 21 19 30 9 16 12

9 Багахангай 3 5 2 1 10

Орон нутгийн хэмжээнд. Гэмт хэргийн улмаас хохирсон 11170 хүнээс насанд

хүрээгүй хүн 601 байгаа нь өмнөх онтой харьцуулахад, 41 насанд хүрээгүй хүнээр буюу

7.3%-иар өссөн байна.

Улсын хэмжээнд хохирсон 1598 насанд хүрээгүй хүний 37.8%-г, прокурорын

мэдээллээр, нийт хохирсон 1576 насанд хүрээгүй хүний 13%-г, шүүхийн мэдээллээр, нийт

хохирсон 965 насанд хүрээгүй хүний 51.6%-г орон нутгийн хэмжээнд хохирсон насанд

хүрээгүй хүн тус тус эзэлж байна.

Хүснэгт 26. Орон нутгийн хэмжээнд гэмт хэргийн улмаас хохирсон насанд хүрээгүй хүнд хамаарах

статистик мэдээллийг харуулбал:

д/д

Үзүүлэлт

цагдаа прокурор шүүх

2018 2019 2018 2019 2018 2019

1 УХ-н дэх хүүхэд 1689 1598 1306 1576 764 965

2 ОНХ-н дэх хүүхэд 561 602 136 205 401 498

Хүснэгт 27. Орон нутагт гэмт хэрэгт улмаас хохирсон насанд хүрээгүй хүний тоог буурах

дарааллын дагуу аймгаар харуулбал:

д/д

Аймаг

цагдаа прокурор шүүх

2018 2019 2018 2019 2018 2019

1 Сэлэнгэ 45 56 21 48 23 37

2 Хөвсгөл 30 54 16 41 21 37

3 Орхон 58 46 36 49 25 13

4 Өвөрхангай 37 43 36 30 31 23

5 Баянхонгор 33 38 18 51 25 21

6 Өмнөговь 16 38 5 23 19 15

7 Дорнод 30 35 6 19 26 15

8 Дархан-Уул 67 33 33 34 59 41

9 Дорноговь 27 31 19 32 16 30

10 Хэнтий 26 29 4 3 19 20

11 Архангай 13 25 6 2 4 4

12 Увс 26 25 29 33 20 22

13 Булган 12 24 4 21 6 9

14 Ховд 20 23 4 18 14 16

15 Сүхбаатар 17 22 13 6 16 10

16 Төв 33 22 17 18 34 27

17 Баян-Өлгий 18 17 4 2 9 24

18 Завхан 11 13 11 12 7 113

19 Говь-Алтай 10 10 1 9 7 7

20 Говьсүмбэр 16 10 18 20 12 7

21 Дундговь 16 8 9 15 8 7

3

Прокурорын байгууллагаас гаргадаг дүүргүүдэд хамаарах энэхүү мэдээлэлд “Багахангай” дүүрэгт

хамаарах мэдээлэл тусдаа гардаггүй, “Налайх, Багайхангай” гэж хамтдаа гардаг. Иймд Багахангай

дүүргийн мэдээлэл Налайх дүүрэгт хамт нөхөгдсөн болно.

108


МОНГОЛ УЛС ДАХЬ 2019 ОНЫ ГЭМТ ХЭРГИЙН НӨХЦӨЛ БАЙДАЛД ХИЙСЭН ДҮН ШИНЖИЛГЭЭ

Орон нутгийн хэмжээнд анхан шатны шүүхээс шийдвэрлэсэн хэрэгт хохирсон насанд

хүрээгүй хүний тоо нь нийслэлийнхээс 38 буюу 5%-иар илүү байна.

3.4. Гэмт хэргийн хохирогч гадаадын иргэн, харьяалалгүй хүн

2019 онд улсын хэмжээнд бүртгэсэн гэмт хэрэгт 30782 хүн хохирсон нь өмнөх онтой

харьцуулахад, 2784 хүнээр буюу 8.2%-иар, нийт хохирсон хүнээс гадаад иргэн 166 байгаа нь

өмнөх онтой харьцуулахад, 5 буюу 3.1%-иар өссөн байна.

Хүснэгт 28. Улсын хэмжээнд гэмт хэргийн улмаас хохирсон гадаад иргэнд хамаарах нэгдсэн

статистик мэдээллийг харуулбал:

д/д

Үзүүлэлт

цагдаа прокурор шүүх

2018 он 4 2019 он 2018 он 2019 он 2018 он 2019 он

1 Улсын хэмжээ 161 166 110 124 55 73

2 Улаанбаатар хот 121 93 110 34 62

3 Орон нутаг 43 17 14 21 11

4 Бусад 2

Эх сурвалж: ЦЕГ, УЕПГ, ШЕЗ

Улсын хэмжээнд бүртгэсэн гэмт хэргийн улмаас хохирсон 30782 хүний 0.5%-г,

прокурорын мэдээллээр, нийт хохирсон 29559 хүний 0.4%-г, шүүхийн мэдээллээр, хянан

шийдвэрлэсэн эрүүгийн хэргийн хохирогч 16520 хүний 0.4%-г гадаад иргэд тус тус эзэлж

байна.

Хүснэгт 29. Улсын хэмжээнд гэмт хэрэгт улмаас хохирсон гадаад иргэнд хамаарах нэгдсэн

статистик мэдээллийг түлхүү үйлдэгддэг болон анхаарал татсан зарим гэмт хэргийн төрлөөр

харуулбал:

№ Гэмт хэргийн төрөл

цагдаа прокурор шүүх

2018 2019 2018 2019 2018 2019

Хүний амьд явах эрхийн эсрэг гэмт хэрэг

/10-р бүлэг/

10 3 6 4 2 1

1

Хүнийг алах 10.1 9 1 2 2 1

Үүнээс Хүнийг амиа хорлох нөхцөл

байдалд хүргэх 10.4

1 3 2

ХЭМХБЭГХ /11-р бүлэг/ 19 17 12 31 17 40

Хүний эрүүл мэндэд хүнд хохирол

учруулах 11.1

1 1

2

Хүний эрүүл мэндэд хөнгөн

Үүнээс

хохирол учруулах 11.6

18 17 11 26 15 40

Гэр бүлийн хүчирхийлэл үйлдэх

11.7

3

ХБЭЧХБЭГХ /12-р бүлэг/ 2 1 0 1

Үүнээс Хүчиндэх 12.1 2 1 0 1

4

ХХЧБЭЭГХ /13-р бүлэг/ 2 1 4

Үүнээс Хүн худалдаалах 13.1

5 ХХУТЭЭЧЭГХ /14-р бүлэг/

6 Эрүүл мэндийн эсрэг гэмт хэрэг /15-р бүлэг/

7 Хүүхдийн эсрэг гэмт хэрэг /16-р бүлэг/

Өмчлөх эрхийн эсрэг гэмт хэрэг /17-р бүлэг/ 119 117 85 79 24 24

8

Хулгайлах 17.1 46 58 43 28 9 16

Үүнээс

Дээрэмдэх 17.2 20 10 8 3 9 4

Залилах 17.3 38 34 25 34 2 2

4

Цагдаагийн байгууллага нь 2018 оны Улаанбаатар хот, орон нутагт хамаарах мэдээллийг

судалгааны багт ирүүлээгүй болно.

109


МОНГОЛ УЛС ДАХЬ ГЭМТ ХЭРГИЙН ЦАГААН НОМ-2019

Мал хулгайлах 17.12 2 1 2 1

9 Эдийн засгийн эсрэг гэмт хэрэг /18-р бүлэг/ 1 2 1 1 2

10 ҮАБЭГХ /19-р бүлэг/

ОНАБАСЭГХ /20-р бүлэг/ 1 2 1

11

Олон нийтийн амгалан тайван

Үүнээс

байдал алдагдуулах 20.16

1 1

12

Хэрэг шалган шийдвэрлэх ажиллагааны

эсрэг гэмт хэрэг /21-р бүлэг/

1 1

13 Авлигын гэмт хэрэг /22-р бүлэг/ 1

14 НААСЭГХ /23-р бүлэг/ 1 1

15 ХБОЭГХ /24-р бүлэг/ 1 2

16 Соёлын өвийн эсрэг гэмт хэрэг /25-р бүлэг/

17 ЦМАБЭГХ /26-р бүлэг/

ХАБТХАЖЭГХ /27-р бүлэг/ 9 20 7 8 7 7

18 Үүнээс АТХХАБАЖЗ гэмт хэрэг 27.10 9 20 7 8 7 7

19

Цэргийн албаны эсрэг гэмт хэрэг /28-р

бүлэг/

20 ХТАБЭТЭГХ /29-р бүлэг/

Эх сурвалж: ЦЕГ, УЕПГ, ШЕЗ

Гадаад иргэдийн хувьд өмчлөх эрхийн эсрэг, хүний эрүүл мэндэд хохирол санаатай

учруулах, эдийн засгийн эсрэг, авто тээврийн хэрэгсэлийн хөдөлгөөний аюулгүй байдлыг

ашиглах журам зөрчих гэмт хэргийн улмаас хохирох нь илүү байна.

Судалгаанаас үзэхэд, цагдаагийн мэдээлэлд “гадаадын иргэд”, прокурорын

мэдээлэлд “гадаад хүн”, шүүхийн мэдээлэлд “гадаадын харьяат”, “харьяалалгүй хүн” гэсэн

өөр өөр нэршилтэй үзүүлэлтү хэрэглэсэн байна. Үүнээс цагдаагийн мэдээлэлд 2019 оноос

хойш хохирогчийн, нас, хүйс, нийгмийн байдал, боловсол, иргэншлээр задарч байгаа бол

прокурорын мэдээлэлд зөвхөн иргэншлээр, шүүхэд “гадаадын харьяат”, “харьяалалгүй хүн”

гэснээс бусад үзүүлэлт задарч гардаггүй байна. Үзүүлэлтийн агуулга, нэршил харилцан

адилгүй эдгээр байгаагаас шалтгаалан тухайн мэдээллийг нэгдсэн статистикаар харуулах

боломж хязгаарлагдмал байна.

График 18. Анхаарал татсан зарим гэмт хэргийг сонгон авч, түүнд хамаарах нэгдсэн мэдээллийг

графикаар харуулбал:

120

100

80

60

40

20

0

2

1

17

26

40

Хүнийг алах Хүний эрүүл

мэндэд

хөнгөн

хохирол

санаатай

учруулах

1

1

58

28

16

10

3

34

34

4 2

78

105

32

20 8

Хүчиндэх Хулгайлах Дээрэмдэх Залилах Хүрээлэн АТХХАБАЖЗ

байгаа орчны

эсрэг

ЦБ ПБ ШБ

7

110


МОНГОЛ УЛС ДАХЬ 2019 ОНЫ ГЭМТ ХЭРГИЙН НӨХЦӨЛ БАЙДАЛД ХИЙСЭН ДҮН ШИНЖИЛГЭЭ

Дөрөв. Нийслэл, аймагт гэмт хэргийн улмаас хохирсон

этгээдийн статистик

иргэд, хуулийн

4.1. Нийслэлд гэмт хэргийн улмаас хоирсон иргэд, хуулийн этгээдийн статистик

мэдээ

Нийслэл хотын дүүргүүдийн хэмжээнд бүртгэсэн гэмт хэргийн хохирогч 19662, хянан

шийдвэрлэсэн хэрэгт 9625 хохирогч байна. Бүртгэсэн гэмт хэргийн хохирогчийн тоог өмнөх

онтой харьцуулахад 15.6%-иар буурсан бол, хянан шийдвэрлэсэн хэрэг дэх хохирогч 30%-

иар өсчээ. Энэ нь шүүхээс шийдвэрлэсэн хэргийн тоо өмнөх оноос өссөнтэй холбоотой

төдийгүй Чингэлтэй, Баянзүрх, Баянгол дүүргийн шүүхүүдээс хянан шийдвэрлэсэн эрүүгийн

хэрэг дэх хохирогчдын тоо өндөр байгаа нь нөлөөлсөн байна.

Хүснэгт 30. Улаанбаатар хотын хэмжээнд гэмт хэргийн улмаас хохирсон хүн, хуулийн этгээдэд

хамаарах нэгдсэн статистик мэдээллийг дүүргээр нь харуулбал:

д/д Дүүрэг

цагдаа прокурор шүүх

2018 он 2019 он 2018 он 2019 он 2018 он 2019 он

1 Баянзүрх 7104 5300 8647 7046 1847 2346

2 Сонгинохайрхан 3623 3467 3172 3900 1050 2155

3 Сүхбаатар 3630 3104 2869 2301 984 1468

4 Баянгол 3896 2776 1578 3150 1021 1225

5 Чингэлтэй 2634 2504 2229 1973 1219 1351

6 Хан-Уул 1731 1994 1168 1354 865 742

7 Налайх 408 331 352 167 230 187

8 Багануур 262 166 239 182 194 130

9 Багахангай 5 21 20 2 21

Нийт 23309 19662 20254 20073 7412 9625

Эх сурвалж: ЦЕГ, УЕПГ, ШЕЗ

Тухайлбал, Чингэлтэй дүүргийн хэмжээнд 2019 онд хянан шийдвэрлэсэн 985 эрүүгийн

хэрэг 1351 хохирогчтой бөгөөд хүний эрүүл мэндийн эсрэг гэмт хэрэг, хулгайлах гэмт хэргүүд

зонхилж байна. Энэ дүүрэгт шийдвэрлэсэн хэргийн тоо 985, харин хохирогч 1351 буюу 366-

ээр илүү байгаа нь нэг гэмт хэрэгт хохирсон хүний тоо 2 болон түүнээс дээш байгаагийн

илрэл юм.

Хүснэгт 31. Нийслэлийн хэмжээнд гэмт хэргийн улмаас хохирсон хохирогчийн мэдээллийг нас,

хүйсээр, хохирлын мэдээлэлтэй хамт харуулбал:

Үзүүлэлт

цагдаа прокурор шүүх

2018 он 2019 он 2018 он 2019 он 2018 он 2019 он

Хүн 23290 19636 21465 21490 7396 9546

Эрэгтэй 12541 10612 11215 1198 4832 5616

Эмэгтэй 10749 9024 10250 10292 2564 3930

Хүүхэд 1128 996 996 1090 363 467

18-24 нас 3279 2724 2855 2976 1384 1368

25-29 нас 4135 3143 3574 3224 1472 1511

30-34 нас 4007 3488 3679 3799 1494 1802

35-39 нас 3016 2607 2786 2918 1090 1531

40-44 нас 2476 2068 2360 2334 640 1254

45-49 нас 1857 1629 1771 1820 403 744

50-54 нас 1375 1216 1351 1345 288 446

55-59 нас 1010 903 978 980 145 195

үүнээс

5

Налайх, Багахангай дүүргийн прокурорын мэдээлэл хамт гардаг.

111


МОНГОЛ УЛС ДАХЬ ГЭМТ ХЭРГИЙН ЦАГААН НОМ-2019

60-64 нас 528 503 570 568 56 128

65-69 нас 248 173 271 217 30 75

70-аас дээш 231 186 250 216 31 25

Нас барсан 415 437 1270 1296 177 264

Гэмтсэн 5381 5036 7362 6833 4484 4990

Хуулийн этгээд 19 26 5 4 16 79

Учирсан хохирол /сая/ 161904.9 121709.3 629,462 470,731 24725.2 33765.9

Нөхөн төлүүлсэн /сая/ 19051.1 23788.4 17235 38368 15379.7 24005.7

Эх сурвалж: ЦЕГ, УЕПГ, ШЕЗ

Нийслэл Улаанбаатар хотын хэмжээнд бүртгэсэн гэмт хэрэг, түүний улмаас хохирсон

хүний тоог өмнөх онтой харьцуулахад, бууралт байгаа хэдий ч хохирсон хуулийн этгээдийн

тоо цагдаа болон шүүхийн хэмжээнд өссөн байгаа нь анхаарал татаж байна. Улаанбаатар

хотын хэмжээнд хуулийн этгээд хохирсон дүн Чингэлтэй, Баянгол дүүрэгт өндөр үзүүлэлттэй

байна.

Цагдаад бүртгэсэн гэмт хэргийн улмаас 19662 хохирогч, үүнээс 19636 хүн, 26 хуулийн

этгээд, прокурорт нийт хянагдсан гэмт хэрэгт хохирогч бүгд 21494 байгаагаас 21490 хүн, 4

хуулийн этгээд, шүүхээс шийдвэрлэсэн хэрэгт хохирогч бүгд 9625 байгаагаас 9546 хүн, 79

хуулийн этгээд тус тус хохирсон бол өмнөх онтой харьцуулахад 2019 онд бүртгэсэн гэмт

хэргийн хохирогч бүгд 15.6%-иар, хохирсон хүн 15.6%-иар тус тус буурч, хохирогч хуулийн

этгээд 36.8%-иар өссөн, нийт хэрэг бүртгэлт мөрдөн байцаалт явуулсан хэрэгт хохирогч бүгд

0.1%-иар, хохирсон хүн 0.1%-иар тус тус өсөж, хохирсон хуулийн этгээд 20%-иар буурсан

бол хянан шийдвэрлэсэн хэрэгт хохирогч бүгд 30%-иар, хохирогч хүн 29%-иар, хохирогч

хуулийн этгээд 4.9 дахин тус тус өссөн дүнтэй байна.

Хуулийн этгээд хохирсон 2019 оны дүнг судлан үзвэл, бүртгэсэн гэмт хэрэгт 26, хянан

шийдвэрлэсэн хэрэгт 79 байгаа нь бидний өмнө дурьдсанчилан буурах зүй тогтол алдагдсан

харагдаж байна. Энэхүү мэдээллийн хувьд, нэг талаас, шүүхээс өмнөх шатанд хохирогч,

хуулийн этгээдийн тоо дутуу бүртгэсэн, эсвэл ажиллагааны явцад хэргийг шийдвэрлэх

хүртэл хохирогчдын тоо хожим нэмэгдсэн, энэ дүнг шүүхээс нэгбүрчлэн бүртгэсэнтэй

холбоотой байж болно. Мөн, нөгөө талаас, шүүх байгууллагад хохирогч, хохирлын

мэдээллийг дэлгэрэнгүй байдлаар 2018 оноос эхлэн шинээр бүртгэсэн тул 2018 оны

мэдээлэл бүрэн эсэх 6 , 2019 онд хохирогчийн мэдээллийг бүртгэх арга, ажиллагаа жигдэрч

эхэлсэнтэй холбоотойгоор 2019 оны тоон мэдээллийг бүрэн бүртгэсэн байж болох талтай.

Нийт учирсан хохирол болон нөхөн төлүүлсэн хохирлын хэмжээг өмнөх онтой нь

харьцуулбал, цагдаагийн мэдээлэлд гэмт хэргийн улмаас учирсан хохирол 121709.3 сая

төгрөг байгаа нь 30968.5 сая буюу 16%-иар буурсан бол, нөхөн төлүүлсэн хохирол 23788.4

сая байгаа нь 4737.2 сая буюу 24.9%-иар өссөн байна. Шүүхийн мэдээлэлд дурьдсанаар

2019 онд учирсан хохирлын 71.1%-г нөхөн төлүүлжээ.

Прокурорын мэдээлэлд нас тодорхойгүй үзүүлэлт орж ирсэн ба энэ нь хохирогч болон

яллагдагчийн мэдээлэлд давхар үзүүлэлт болон гарч байна. Энэ нь, нэг талаас, прокурорын

хянаж байгаа зарим хэрэгт яллагдагч тодорхойгүй, эсвэл хэрэг хянан шийдвэрлэх

ажиллагаанд байгаа хэргийн хувьд нас тогтоолгох шинжилгээг хийлгэх шаардлагатай

үлдэгдэл хэрэг байгаатай холбоотой байж болно. Нөгөө талаас прокурорын мэдээллийн

системд хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагааны мэдээллийг тухай бүрд бүртгэж буй

хэрэглэгчийн үйл ажиллагаатай холбоотойгоор тайлбарлаж болох талтай. Хохирогчийн

6

Судлаачийн энэ өгүүлбэрээр хэлэх гэсэн санаа нь аливаа тоон мэдээллийг судалгаанд ашиглах,

дүгнэх тохиолдолд тухайн мэдээлэл хэзээнээс эхэлж бүртгэсэн, энэ үйл ажиллагаа хэвшиж тогтсон

эсэх, өөр өөр байгууллагад бүртгэх арга, ажиллагаа нь ижил эсэх, байгууллага тус бүрийн өөрийн үйл

ажиллагааны онцлог юу болох зэрэг нөлөөлөх боломжтой хүчин зүйлсийг тооцох шаардлага үүснэ

гэдгийг анхааруулах явдал юм.

112


МОНГОЛ УЛС ДАХЬ 2019 ОНЫ ГЭМТ ХЭРГИЙН НӨХЦӨЛ БАЙДАЛД ХИЙСЭН ДҮН ШИНЖИЛГЭЭ

мэдээлэлд “тодорхойгүй” гэх үзүүлэлт 2018 онд 24, 2019 онд 3 байна.

Хохирогчийн насны бүлгийн үзүүлэлтийг харьцуулан судалбал, шүүхийн насны

ангилал “18-24” насны ангилалд бусад байгууллагынхаас зөрүүтэй байдлаар үзүүлэлт

боловсруулсан байна. Энэ нь ямар учраас бусад байгууллага дахь 18-24 насны ангиллыг

шүүхэд “18-21, 22-24” гэж 2 ангилсан бэ? гэсэн асуулт тавихад хүргэж байна.

4.1.1. Баянгол дүүрэг. Цагдаагийн мэдээллээр, 2019 онд бүртгэсэн гэмт хэргийн

улмаас 2772 хүн, 4 хуулийн этгээд хохирсон байна. гэмт хэргийн улмаас хохирсон хүний тоо

1122 буюу 28.8%-иар буурсан эерэг дүнтэй гарчээ. Харин нас барсан хүний тоо 26.5%-иар

өсөж, гэмтсэн хүний тоо 17.8%-иар буурсан байна.

Нийт хохирсон хүний тоо буурсан байхад нас барсан хүний тоо нэмэгдсэн байгаа нь

анхаарал татаж байна. Баянгол дүүрэгт бүртгэсэн хүнийг алах гэмт хэрэг 2019 онд өмнөх

оноос 1 хэргээр нэмэгдсэн байна.

Хүснэгт 32. Гэмт хэргийн хохирогч, хохирлын талаарх хууль сахиулах болон шүүх эрх мэдлийн

байгууллагын нэгдсэн статистикийг харуулбал:

Үзүүлэлт

цагдаа прокурор шүүх

2018 он 2019 он 2018 он 2019 он 2018 он 2019 он

Хүн 3894 2772 1577 3150 1017 1209

Эрэгтэй 2101 1511 2318 1606 595 724

Эмэгтэй 1793 1261 741 1544 422 482

Хүүхэд 152 138 43 124 44 63

18-24 нас 642 419 214 482 183 267

25-29 нас 750 468 293 493 209 184

30-34 нас 703 521 302 605 219 177

35-39 нас 511 385 197 445 127 165

40-44 нас 372 265 175 332 90 118

45-49 нас 273 220 139 254 45 73

50-54 нас 208 151 85 70 45 67

55-59 нас 134 108 58 127 26 42

60-64 нас 76 54 39 68 9 38

65-69 нас 27 18 17 19 4 13

70-аас дээш 46 25 14 31 16 2

Нас барсан 49 62 88 117 15 22

Гэмтсэн 994 817 767 820 779 814

Хуулийн этгээд 2 4 1 4 16

Учирсан хохирол 31893.7 21185.4 - - 2626.6 3846.9

Нөхөн төлүүлсэн

хохирол

3374.9 6342.3 - - 2281.6 1982.9

Эх сурвалж: ЦЕГ, УЕПГ, ШЕЗ

үүнээс

4.1.2. Баянзүрх дүүрэг. Цагдаагийн мэдээллээр, 2019 онд гэмт хэргийн улмаас 5293

хүн, 7 хуулийн этгээд хохирсон байна. Бүртгэсэн гэмт хэргийн улмаас хохирсон хохирогчийн

насны бүлгүүд дэх дүнг харвал, бүх насны ангилалд буурч, нас барсан хохирогч 26.6%-иар,

хохирсон хуулийн этгээдийн тоо 16.6%-иар өссөн, гэмтсэн хүний тоо 9.1%-иар буурчээ.

Бүртгэсэн гэмт хэргийн тоо буурсан ч хохирогчийн дээр дурдсан мэдээллийн өсөлт,

бууралтаас харахад зарим үзүүлэлт өссөн, зарим нь буурсан харилцан адилгүй үр дүн

гарчээ.

113


МОНГОЛ УЛС ДАХЬ ГЭМТ ХЭРГИЙН ЦАГААН НОМ-2019

Хүснэгт 33. Гэмт хэргийн хохирогч, хохирлын талаарх хууль сахиулах болон шүүх эрх мэдлийн

байгууллагын нэгдсэн статистикийг харуулбал:

Үзүүлэлт

цагдаа прокурор шүүх

2018 он 2019 он 2018 он 2019 он 2018 он 2019 он

Хүн 7098 5293 8646 7046 1846 2336

Эрэгтэй 3779 2901 4461 3784 1181 1087

Эмэгтэй 3319 2392 4185 3262 665 1249

Хүүхэд 366 263 381 303 111 124

18-24 нас 1085 727 1273 976 349 467

25-29 нас 1284 909 1480 1125 409 346

30-34 нас 1225 942 1523 1247 461 434

35-39 нас 878 724 1126 950 247 377

40-44 нас 747 551 913 759 123 379

45-49 нас 549 424 664 616 55 106

50-54 нас 408 325 540 459 47 56

55-59 нас 291 199 378 305 34 36

60-64 нас 147 144 200 186 7 11

65-69 нас 65 43 86 61 1

70-аас дээш 53 42 72 58 2

Нас барсан 105 133 378 322 56 60

Гэмтсэн 1502 1365 1945 1472 1213 1225

Хуулийн этгээд 6 7 1 0 1 10

Учирсан хохирол /сая/ 38700.6 26095.1 41440 40320 8690.7 3280.1

Нөхөн төлүүлсэн хохирол

/сая/

3496.6 5595.9 803 1.719 6158.2 1580.1

Эх сурвалж: ЦЕГ, УЕПГ, ШЕЗ

үүнээс

4.1.3. Сонгинохайрхан дүүрэг. Цагдаагийн мэдээллээр, гэмт хэргийн улмаас 3466 хүн,

1 хуулийн этгээд хохирсон бол, гэмтсэн хүний тоо 111 буюу 11.3%-иар өсч бусад

үзүүлэлтийн хувьд буурчээ. Дүүргийн хэмжээнд бүртгэсэн гэмт хэрэгт 9033.5 сая төгрөгийн,

хянан шийдвэрлэсэн хэрэгт 5144.5 сая төгрөгийн хохирол тус тус учирчээ.

Хүснэгт 34. Гэмт хэргийн хохирогч, хохирлын талаарх хууль сахиулах болон шүүх эрх мэдлийн

байгууллагын нэгдсэн статистикийг харуулбал:

Үзүүлэлт

цагдаа прокурор шүүх

2018 он 2019 он 2018 он 2019 он 2018 он 2019 он

Хүн 3617 3466 3172 3896 1050 2144

Эрэгтэй 1970 1857 1668 1890 544 1266

Эмэгтэй 1647 1609 1504 2006 506 878

Хүүхэд 169 190 132 187 35 128

18-24 нас 377 391 288 500 193 131

25-29 нас 609 550 482 560 285 255

30-34 нас 637 584 548 667 255 299

35-39 нас 475 484 450 568 163 369

40-44 нас 410 410 364 457 55 329

45-49 нас 332 283 298 333 30 275

50-54 нас 236 215 204 241 23 171

55-59 нас 195 199 191 191 3 71

60-64 нас 97 92 111 108 7 45

65-69 нас 35 28 47 43 1 56

70-аас дээш 45 40 52 41 0 15

Нас барсан 117 97 279 434 31 86

үүнээс

114


МОНГОЛ УЛС ДАХЬ 2019 ОНЫ ГЭМТ ХЭРГИЙН НӨХЦӨЛ БАЙДАЛД ХИЙСЭН ДҮН ШИНЖИЛГЭЭ

Гэмтсэн 978 1089 1324 1151 591 1013

Хуулийн этгээд 6 1 4 0 11

Учирсан хохирол 7506.8 9033.5 29979 10972 536.2 5144.5

Нөхөн төлүүлсэн

хохирол

2271.1 3190.3 3060 1483 471.7 2676.2

Эх сурвалж: ЦЕГ, УЕПГ, ШЕЗ

4.1.4. Сүхбаатар дүүрэг. Цагдаагийн мэдээллээр, 3098 хүн, 6 хуулийн этгээд

хохирсон байна. 2019 онд гэмт хэргийн улмаас хохирсон хохирогчийн насны бүлгүүд дэх дүнг

харвал, бүх насны ангилалд буурсан, ялангуяа 35-39 насны ангилалд 24%, 60-67 насны

ангилалд 40.4%, 70-аас дээш насны ангилалд 41% буурсан нь хамгийн өндөр үзүүлэлттэй

байна. Бүртгэсэн гэмт хэрэгт хохирогчийн тоо буурсан байхад нас барсан хохирогч 14.2%-

иар, хохирсон хуулийн этгээд 3 дахин өссөн байгаа нь анхаарал татаж байна.

Шүүхийн мэдээллээр, хянан шийдвэрлэсэн эрүүгийн хэргийн хохирогчийн насны

бүлгийн бүх ангилалд буурсан, хохирсон хуулийн этгээдийн тоо 75 %-иар өссөн нь бусад

дүүрэгтэй харьцуулахад хуулийн этгээд хохирсон тохиолдол хамгийн өндөр байна. Эндээс

дүүргийн хэмжээнд хуулийн этгээд гэмт хэрэгт хохирох явдлаас урьдчилан сэргийлэх

чиглэлд анхаарах шаардлага үүссэнийг харж болох юм.

Хүснэгт 35. Гэмт хэргийн хохирогч, хохирлын талаарх хууль сахиулах болон шүүх эрх мэдлийн

байгууллагын нэгдсэн статистикийг харуулбал:

Үзүүлэлт

цагдаа прокурор шүүх

2018 он 2019 он 2018 он 2019 он 2018 он 2019 он

Хүн 3628 3098 2869 2312 980 1461

Эрэгтэй 1924 1697 1495 1193 748 985

Эмэгтэй 1704 1401 1374 1119 232 476

Хүүхэд 184 170 156 115 46 50

18-24 нас 607 548 490 414 211 258

25-29 нас 521 506 508 357 176 237

30-34 нас 575 519 485 416 141 273

35-39 нас 457 347 342 286 178 249

40-44 нас 370 310 292 248 78 202

45-49 нас 272 237 203 163 87 107

50-54 нас 198 186 157 121 50 61

55-59 нас 150 146 107 91 10 12

60-64 нас 83 78 65 61 2 9

65-69 нас 47 28 32 23 1 2

70-аас дээш 39 23 26 16 0 1

Нас барсан 35 40 72 80 20 26

Гэмтсэн 546 529 797 807 622 639

Хуулийн этгээд 2 6 4 7

Учирсан хохирол 53162.0 23205.0 28343.0 34231.0 7576.4 7645.7

Нөхөн төлүүлсэн

хохирол

3931.0 3008.0 797.0 8328.0 2479.1 4421.6

Эх сурвалж: ЦЕГ, УЕПГ, ШЕЗ

үүнээс

4.1.5. Хан-Уул дүүрэг. Цагдаагийн мэдээллээр, 1987 хүн, 7 хуулийн этгээд хохирсон

байна. 2019 онд Хан-Уул дүүрэгт бүртгэсэн гэмт хэрэг буурсан бол, харин хохирогчийн тоо

өсжээ. Насны бүлгүүд дэх дүнг харвал 70-аас дээш насны ангиллаас бусад насны ангилалын

тоо өссөн дүнтэй байна. Учирсан хохирлыг 98.5%-г нөхөн төлүүлсэн нь хохирол нөхөн

төлүүлсэн хэмжээгээр дүүргүүдийн дунд хамгийн өндөр үзүүлэлттэй байна. Шүүхийн

мэдээллээр, нийт ял шийтгэгдсэн хүний тоо буурсан ч 18-24 насны ангилал 93.1%-иар өссөн

115


МОНГОЛ УЛС ДАХЬ ГЭМТ ХЭРГИЙН ЦАГААН НОМ-2019

нь анхаарал татаж байна. Мөн хянан шийдвэрлэсэн хэрэг дэх хуулийн этгээд хохирсон тоо

энэ дүүрэгт 12 байгаа нь хамгийн өндөр үзүүлэлт болжээ.

Хүснэгт 36. Гэмт хэргийн хохирогч, хохирлын талаарх хууль сахиулах болон шүүх эрх мэдлийн

байгууллагын нэгдсэн статистикийг харуулбал:

Үзүүлэлт

цагдаа прокурор шүүх

2018 он 2019 он 2018 он 2019 он 2018 он 2019 он

Хүн 1730 1987 1168 1354 862 730

Эрэгтэй 967 1094 639 744 526 465

Эмэгтэй 763 893 529 610 336 265

Хүүхэд 83 97 35 47 54 30

18-24 нас 178 220 133 159 58 112

25-29 нас 277 310 205 219 109 101

30-34 нас 319 391 218 267 155 175

35-39 нас 261 258 157 181 171 90

40-44 нас 202 212 127 152 123 98

45-49 нас 152 190 109 118 80 64

50-54 нас 97 117 79 84 46 40

55-59 нас 71 90 43 60 35 13

60-64 нас 45 57 30 37 13 6

65-69 нас 25 26 16 18 11

70-аас дээш 20 19 15 12 7 1

Нас барсан 39 40 108 73 23 19

Гэмтсэн 427 385 627 520 480 410

Хуулийн этгээд 1 7 3 12

Учирсан хохирол 9390.6 24493.0 26510.0 3424.6 3578.3

Нөхөн төлүүлсэн

хохирол

2758.6 2469.0 12391.0 2665.5 3525.4

Эх сурвалж: ЦЕГ, УЕПГ, ШЕЗ

үүнээс

4.1.6. Чингэлтэй дүүрэг. Цагдаагийн мэдээллээр, 2503 хүн, 1 хуулийн этгээд

хохирчээ. 2019 онд бүртгэсэн гэмт хэргийн улмаас хохирсон нийт хохирогчийн тоо буурсан ч

зарим насны бүлгүүд дэх дүн өссөн байна. Тухайлбал, 18-24, 55-59 насны бүлгээс бусад нь

энэ тохиолдолд хамаарч байна. Гэмт хэргийн улмаас учирсан хохирол 35.4%-иар буурсан

төдийгүй хохирол нөхөн төлөлт 10%-иар өссөн эерэг дүн гарчээ.

Шүүхийн мэдээллээр, хохирогчийн тоо өссөн ч эрэгтэй хүн болон 18-24, 50-54, 55-59,

60-64, 65-69 насны ангилалд хохирогчийн тоо буурсан эерэг дүнтэй байна. Харин энэ дүүрэгт

хуулийн этгээд хохирсон нь хамгийн өндөр үзүүлэлттэй гарчээ.

Хүснэгт 37. Гэмт хэргийн хохирогч, хохирлын талаарх хууль сахиулах болон шүүх эрх мэдлийн

байгууллагын нэгдсэн статистикийг харуулбал:

Үзүүлэлт

цагдаа прокурор шүүх

2018 он 2019 он 2018 он 2019 он 2018 он 2019 он

Хүн 2633 2503 2226 1973 1219 1334

Эрэгтэй 1380 1265 3 1056 958 890

Эмэгтэй 1253 1238 1104 917 261 444

Хүүхэд 124 110 97 72 47 43

18-24 нас 336 374 262 250 350 104

25-29 нас 465 334 387 275 226 344

30-34 нас 438 437 361 383 197 389

35-39 нас 347 333 305 276 145 230

40-44 нас 283 269 257 216 98 96

45-49 нас 225 225 206 191 71 86

50-54 нас 181 182 152 134 45 31

үүнээс

116


МОНГОЛ УЛС ДАХЬ 2019 ОНЫ ГЭМТ ХЭРГИЙН НӨХЦӨЛ БАЙДАЛД ХИЙСЭН ДҮН ШИНЖИЛГЭЭ

55-59 нас 117 128 94 90 18 8

60-64 нас 60 61 53 45 15 1

65-69 нас 35 26 32 20 4 2

70-аас дээш 22 19 20 21 3

Нас барсан 38 38 104 89 19 34

Гэмтсэн 634 610 714 643 501 651

Хуулийн этгээд 1 1 3 17

Учирсан хохирол 20067.2 12956.8 27007.0 50109.0 1640.4 9724.8

Нөхөн төлүүлсэн

хохирол

2658.2 2925.9 292.0 590.0 1148.3 9587.6

Эх сурвалж: ЦЕГ, УЕПГ, ШЕЗ

4.1.7. Багануур дүүрэг. 2019 онд энэ дүүрэгт 166 хүн хохирчээ. Гэмт хэргийн гаралт

буурсантай холбоотойгоор хохирогч 36.6%-иар, үүнээс хүүхэд 3.4 дахин буурсан, харин гэмт

хэргийн улмаас хүний амь нас хохирох явдал 2.2 дахин өссөн нь анхаарал татаж байна. Энэ

дүүрэгт 166 хүн хохирчээ.

Шүүхийн мэдээллээр, Багануур дүүрэгт хохирсон хүн 64 буюу 33.3%-иар буурсан

хэдий ч тухайлбал, 60-64 насны ангилалд 10 дахин, нас барсан хүн 2.3 дахин ихэссэн байгаа

нь анхаарал татаж байна.

Хүснэгт 38. Гэмт хэргийн хохирогч, хохирлын талаарх хууль сахиулах болон шүүх эрх мэдлийн

байгууллагын нэгдсэн статистикийг харуулбал:

Үзүүлэлт

цагдаа прокурор шүүх

2018 он 2019 он 2018 он 2019 он 2018 он 2019 он

Хүн 262 166 239 182 192 128

Эрэгтэй 148 97 146 104 128 70

Эмэгтэй 114 69 93 78 64 58

Хүүхэд 24 7 26 7 9 7

18-24 нас 15 10 17 12 13 9

25-29 нас 34 21 29 18 28 13

30-34 нас 25 28 24 27 28 19

35-39 нас 30 26 25 26 24 20

40-44 нас 41 16 35 23 33 17

45-49 нас 26 22 18 23 23 15

50-54 нас 24 14 21 16 15 10

55-59 нас 23 9 19 12 12 4

60-64 нас 9 7 15 11 1 10

65-69 нас 7 5 6 4 4 1

70-аас дээш 4 1 4 3 2 3

Нас барсан 6 8 29 18 3 7

Гэмтсэн 111 71 103 74 121 67

Хуулийн этгээд 0 2 2

Учирсан хохирол 319.7 173.3 202.0 266.0 114.1 344.9

Нөхөн төлүүлсэн

хохирол

70.1 78.2 74 225 108.3 86.5

Эх сурвалж: ЦЕГ, УЕПГ, ШЕЗ

4.1.8. Багахангай, Налайх дүүрэг. Цагдаагийн мэдээллээр, 2019 онд гэмт хэргийн

улмаас 428 хүн, 1 хуулийн этгээд хохирсон байна. Гэмт хэргийн тоо буурч байгаатай

холбоотойгоор хохирогчийн нийт тоо 17.9%-иар, эрэгтэй хүн 30.1%-иар тус тус буурчээ.

Шүүхийн мэдээллээр, гэмт хэргийн улмаас хохирсон хүн 26 буюу 11.3%-иар буурсан

хэдий ч хохирогчид хамаарах зарим үзүүлэлт өсчээ. Тухайлбал, хүүхэд 29.4%-иар, 45-49

насны ангилалд 50%-иар, 60-64 насны ангилалд 4 дахин, 70-аас дээш насны ангилалд 3

дахин, хуулийн этгээд хохирсон тохиолдолд 2 дахин өссөн байна.

үүнээс

117


МОНГОЛ УЛС ДАХЬ ГЭМТ ХЭРГИЙН ЦАГААН НОМ-2019

Хүснэгт 39. Гэмт хэргийн хохирогч, хохирлын талаарх хууль сахиулах болон шүүх эрх мэдлийн

байгууллагын нэгдсэн статистикийг харуулбал:

Үзүүлэлт

цагдаа прокурор шүүх

2018 он 2019 он 2018 он 2019 он 2018 он 2019 он

Хүн 428 351 352 167 230 204

Эрэгтэй 272 190 199 91 152 126

Эмэгтэй 156 161 126 76 78 78

Хүүхэд 26 21 25 9 17 22

18-24 нас 39 35 36 17 27 20

25-29 нас 70 45 48 26 30 31

30-34 нас 85 66 58 36 38 36

35-39 нас 57 50 45 29 35 31

40-44 нас 51 35 52 12 40 15

45-49 нас 28 28 28 10 12 18

50-54 нас 23 26 22 14 17 10

55-59 нас 29 24 16 8 7 9

60-64 нас 11 10 9 3 2 8

65-69 нас 7 6 5 4 1

70-аас дээш 2 5 7 3 1 3

Нас барсан 26 19 98 27 10 10

Гэмтсэн 189 170 203 183 177 171

Хуулийн этгээд 1 2 4

Учирсан хохирол 864.2 902.4 1543 213 116.3 200.3

Нөхөн төлүүлсэн

хохирол

490.5 397.3 36 7 67.0 145.2

Эх сурвалж: ЦЕГ, УЕПГ, ШЕЗ

үүнээс

4.2. Аймаг, орон нутагт гэмт хэргийн улмаас хохирсон хүн, хуулийн этгээд

2019 онд цагдаагийн байгууллагад бүртгэсэн гэмт хэргийн улмаас хохирсон хүний тоо

11111 байгаа нь өмнөх онтой харьцуулахад 865 буюу 8.4%-иар өсөж, нас баралт 27 буюу

5.2%-иар, гэмтсэн хүний тоо 208 буюу 2%-иар буурсан эерэг дүнтэй гарчээ.

Бүртгэсэн гэмт хэргийн улмаас хохирсон хохирогчийн насны бүлгүүд дэх дүнг харвал

цагдаагийн байгууллагын мэдээллээр 18-24 насны ангиллаас бусад насны ангилал өссөн

бол, шүүхийн мэдээллээр 15-29 насны ангиллаас бусад ангилалд өссөн байна.

Хүснэгт 40. Гэмт хэргийн хохирогч, хохирлын талаарх хууль сахиулах болон шүүх эрх мэдлийн

байгууллагын нэгдсэн статистикийг харуулбал:

Үзүүлэлт

цагдаа прокурор шүүх

2018 он 2019 он 2018 он 2019 он 2018 он 2019 он

Хүн 10246 11111 5706 8069 6657 6974

Эрэгтэй 6335 6947 3344 4628 4449 4456

Эмэгтэй 3911 4164 2362 3441 2208 2518

Хүүхэд 561 602 351 487 401 498

18-24 нас 819 816 451 730 541 529

25-29 нас 1410 1419 820 1020 1151 1034

30-34 нас 1638 1773 840 1267 1143 1254

35-39 нас 1458 1573 832 1151 1062 1137

40-44 нас 1333 1519 721 1023 859 892

45-49 нас 1066 1247 575 870 599 642

50-54 нас 803 888 481 655 431 466

55-59 нас 587 591 312 414 235 255

60-64 нас 270 328 155 215 116 132

65-69 нас 134 178 80 123 55 62

үүнээс

118


МОНГОЛ УЛС ДАХЬ 2019 ОНЫ ГЭМТ ХЭРГИЙН НӨХЦӨЛ БАЙДАЛД ХИЙСЭН ДҮН ШИНЖИЛГЭЭ

70-аас дээш 167 177 88 114 64 73

Нас барсан 519 492 1210 1422 347 281

Гэмтсэн 3892 3684 3809 4349 3733 3607

Хуулийн этгээд 38 59 5 3 111 316

Учирсан хохирол /сая/ 30957.4 39812.6 31312.0 23103.0 15264.3 12307.9

Нөхөн төлүүлсэн хохирол /сая/ 13364.3 19866.2 3094.0 4455.0 6881.7 8035.9

Эх сурвалж: ЦЕГ, УЕПГ, ШЕЗ

4.2.1. Архангай аймаг. 2019 онд бүртгэсэн гэмт хэргийн улмаас 570 хүн хохирсон нь

өмнөх онтой харьцуулахад 43 буюу 8.1%-иар өссөн. Гэмтсэн хохирогч 33 буюу 15.3%-иар

буурсан бол, нас баралт 9 буюу 50%-иар өссөн байна. Насны бүлгүүд дэх дүнг харвал, 18-24,

35-39, 40-44 насны ангиллаас бусад насны ангилалд өссөн дүнтэй байна.

Хүснэгт 41. Гэмт хэргийн хохирогч, хохирлын талаарх хууль сахиулах болон шүүх эрх мэдлийн

байгууллагын нэгдсэн статистикийг харуулбал:

Үзүүлэлт

цагдаа прокурор шүүх

2018 он 2019 он 2018 он 2019 он 2018 он 2019 он

Хүн 527 570 151 214 211 295

Эрэгтэй 343 376 88 123 1140 177

Эмэгтэй 184 194 63 91 71 118

Хүүхэд 13 25 7 2 4 4

18-24 нас 30 21 11 10 25 11

25-29 нас 43 70 13 35 21 39

30-34 нас 85 97 27 36 35 62

35-39 нас 92 69 22 41 41 58

40-44 нас 97 67 27 18 32 43

45-49 нас 56 77 14 26 18 23

50-54 нас 46 57 19 29 16 34

55-59 нас 39 45 7 8 9 11

60-64 нас 16 17 2 5 7 6

65-69 нас 5 17 2 2 1 3

70-аас дээш 5 8 2 2 1

Нас барсан 18 27 38 56 11 9

Гэмтсэн 215 182 119 181 127 182

Хуулийн этгээд 7 6

Учирсан хохирол /сая/ 1345.0 2169.0 434.0 1028.0 276.8 411.7

Нөхөн төлүүлсэн хохирол

/сая/

540.8 1169.3 32.0 63.0 25.5 44.6

Эх сурвалж: ЦЕГ, УЕПГ, ШЕЗ

үүнээс

4.2.2. Баян-Өлгий аймаг. 2019 онд бүртгэсэн гэмт хэргийн улмаас 312 хүн хохирсон

нь өмнөх онтой харьцуулахад 12 буюу 4%-иар өссөн, гэмтсэн хохирогчийн тоо 9 буюу 8%-иар

буурсан бол нас баралтын тоо өөрчлөлтгүй байна. Насны бүлгүүд дэх дүн 45-49, 50-54, 60-

64, 65-69, 70 дээш насны ангиллаас бусад насны ангилалд өссөн дүнтэй байна.

Хүснэгт 42. Гэмт хэргийн хохирогч, хохирлын талаарх хууль сахиулах болон шүүх эрх мэдлийн

байгууллагын нэгдсэн статистикийг харуулбал:

Үзүүлэлт

цагдаа прокурор шүүх

2018 он 2019 он 2018 он 2019 он 2018 он 2019 он

Хүн 300 312 35 37 194 225

Эрэгтэй 198 216 20 26 143 165

Эмэгтэй 102 96 15 11 51 60

Хүүхэд 18 17 4 2 9 24

Үүнээс

119


МОНГОЛ УЛС ДАХЬ ГЭМТ ХЭРГИЙН ЦАГААН НОМ-2019

18-24 нас 25 33 6 3 1 38

25-29 нас 45 45 8 11 42 43

30-34 нас 45 63 6 8 54 30

35-39 нас 52 55 10 4 42 39

40-44 нас 31 31 2 25 21

45-49 нас 28 22 1 2 9 11

50-54 нас 20 19 1 4 5

55-59 нас 12 17 3 5 6

60-64 нас 12 5 1 2 4

65-69 нас 5 3 0 1

70-аас дээш 7 2 1 3

Нас барсан 11 11 4 19 10 8

Гэмтсэн 113 104 44 109 118 123

Хуулийн этгээд 7 3 15

Учирсан хохирол/сая/ 532.6 1131.4 87.0 513.0 75.7 250.6

Нөхөн төлүүлсэн

хохирол/сая/

328.8 604.5 4.0 35.0 25.3 74.2

Эх сурвалж: ЦЕГ, УЕПГ, ШЕЗ

4.2.3. Баянхонгор аймаг. 2019 онд бүртгэсэн гэмт хэргийн улмаас 637 хүн хохирсон

нь өмнөх онтой харьцуулахад 57 буюу 9.8%-иар өссөн. Гэмтсэн хохирогчийн тоо 12 буюу

5.7%-иар буурсан боловч, нас баралт 16 буюу 2.3 дахин өссөн нь анхаарал татаж байна.

Насны бүлгүүд дэх дүнг харвал 25-29, 40-44, 50-54, 55-59 бусад насны ангилалд өссөн

дүнтэй байна.

Хүснэгт 43. Гэмт хэргийн хохирогч, хохирлын талаарх хууль сахиулах болон шүүх эрх мэдлийн

байгууллагын нэгдсэн статистикийг харуулбал:

Үзүүлэлт

цагдаа прокурор шүүх

2018 он 2019 он 2018 он 2019 он 2018 он 2019 он

Хүн 580 637 381 689 343 379

Эрэгтэй 332 356 216 314 241 264

Эмэгтэй 248 281 165 375 102 115

Хүүхэд 33 38 20 51 25 21

18-24 нас 47 57 36 108 36 20

25-29 нас 104 77 60 78 72 72

30-34 нас 97 129 65 121 41 137

35-39 нас 83 90 57 95 47 58

40-44 нас 77 76 43 77 60 44

45-49 нас 51 68 35 63 19 26

50-54 нас 38 37 20 41 18 0

55-59 нас 24 23 27 15 16 0

60-64 нас 9 20 11 20 6 0

65-69 нас 7 8 4 8 2 0

70-аас дээш 10 14 3 12 1 1

Нас барсан 12 28 41 82 57 6

Гэмтсэн 210 198 227 224 195 197

Хуулийн этгээд 4 2 3 8

Учирсан хохирол/сая/ 1337.0 1665.7 2451.0 1135.0 340.1 421.9

Нөхөн төлүүлсэн

хохирол/сая/

596.0 570.4 119.0 161.0 273.2 388.3

Эх сурвалж: ЦЕГ, УЕПГ, ШЕЗ

үүнээс

120


МОНГОЛ УЛС ДАХЬ 2019 ОНЫ ГЭМТ ХЭРГИЙН НӨХЦӨЛ БАЙДАЛД ХИЙСЭН ДҮН ШИНЖИЛГЭЭ

4.2.4. Булган аймаг. Цагдаад 2019 онд бүртгэсэн гэмт хэргийн улмаас хохирсон хүний

тоо 100 буюу 28.6%-иар өссөн байна. Гэмтсэн хохирогчийн тоо 18 буюу 13.7%-иар буурсан

боловч нас барсан хохирогчийн тоо 9 буюу 52.9%-иар өссөн нь анхаарал татаж байна.

Насны бүлгүүдээр үзвэл, бүх насны ангилал өссөн дүнтэй байна. Уг аймагт 450 хүн, 1

хуулийн этгээд хохирсон байна.

Хүснэгт 44. Гэмт хэргийн хохирогч, хохирлын талаарх хууль сахиулах болон шүүх эрх мэдлийн

байгууллагын нэгдсэн статистикийг харуулбал:

Үзүүлэлт

цагдаа прокурор шүүх

2018 он 2019 он 2018 он 2019 он 2018 он 2019 он

Хүн 350 450 138 359 255 326

Эрэгтэй 236 303 94 205 207 252

Эмэгтэй 114 147 44 154 48 74

Хүүхэд 12 24 5 21 6 9

18-24 нас 18 24 11 17 33 8

25-29 нас 37 46 19 35 26 40

30-34 нас 42 53 11 55 60 76

35-39 нас 56 58 20 47 36 68

40-44 нас 55 69 18 43 46 63

45-49 нас 36 52 21 37 24 23

50-54 нас 37 61 9 50 14 19

55-59 нас 33 35 11 28 5 8

60-64 нас 12 12 6 16 3 5

65-69 нас 6 8 5 6 1 6

70-аас дээш 6 8 2 4 1 1

Нас барсан 17 26 22 78 10 13

Гэмтсэн 131 113 74 146 156 126

Хуулийн этгээд 2 1

Учирсан хохирол/сая/ 1088.4 1471.9 681.0 1049.0 833.0 849.5

Нөхөн төлүүлсэн

хохирол/сая/

620.2 612.8 39.0 175.0 391.2 294.8

Эх сурвалж: ЦЕГ, УЕПГ, ШЕЗ

үүнээс

4.2.5. Говь-Алтай аймаг. 2019 онд гэмт хэргийн улмаас 228 хүн хохирсон ба хохирсон

хүний тоо 19 буюу 8.3%-иар өссөн, нас баралтын тоо 2 буюу 22.2%-иар буурчээ. Насны

бүлгүүд дэх дүнг харвал, 40-44, 55-59, 70-аас дээш насны ангиллаас бусад насны ангилалд

өссөн дүнтэй байна.

Хүснэгт 45. Гэмт хэргийн хохирогч, хохирлын талаарх хууль сахиулах болон шүүх эрх мэдлийн

байгууллагын нэгдсэн статистикийг харуулбал:

Үзүүлэлт

цагдаа прокурор шүүх

2018 он 2019 он 2018 он 2019 он 2018 он 2019 он

Хүн 209 228 38 193 127 142

Эрэгтэй 131 143 25 130 84 91

Эмэгтэй 78 85 13 63 43 51

Хүүхэд 10 10 1 9 7 7

18-24 нас 19 26 4 30 21 14

25-29 нас 18 25 5 26 15 23

30-34 нас 40 37 5 25 20 17

35-39 нас 23 28 5 27 10 19

40-44 нас 31 25 7 17 14 19

45-49 нас 30 31 8 19 17 19

50-54 нас 15 23 22 10 11

үүнээс

121


МОНГОЛ УЛС ДАХЬ ГЭМТ ХЭРГИЙН ЦАГААН НОМ-2019

55-59 нас 11 10 3 8 6 4

60-64 нас 6 9 9 6 7

65-69 нас 2 2

70-аас дээш 4 2 1 1 2

Нас барсан 9 7 16 28 2 1

Гэмтсэн 62 81 28 106 77 88

Хуулийн этгээд 1 7

Учирсан хохирол /сая/ 497.4 1196.4 195.0 164.0 245.3 384.8

Нөхөн төлүүлсэн хохирол

/сая/

186.2 956.5 86.0 72.0 192.5 384.4

Эх сурвалж: ЦЕГ, УЕПГ, ШЕЗ

4.2.6. Говьсүмбэр аймаг. 2019 онд гэмт хэргийн улмаас 156 хүн хохирсон, хохирсон

хүний тоо 18 буюу 10.3%-иар, гэмтсэн хүний тоо 26 буюу 24.3%-иар буурсан эерэг дүнтэй

гарчээ. Нийт хохирсон хүний тоо буурсан байхад нас барсан хүний тоо буураагүй байгаа нь

анхаарал татаж байна. Цагдаад бүртгэсэн гэмт хэргийн улмаас хохирсон хохирогчийн насны

бүлгүүд дэх дүнг харвал 35-39, 40-44, 45-49 насны ангилалд өссөн дүнтэй байгаа нь

анхаарал татаж байна.

Хүснэгт 46. Гэмт хэргийн хохирогч, хохирлын талаарх хууль сахиулах болон шүүх эрх мэдлийн

байгууллагын нэгдсэн статистикийг харуулбал:

үзүүлэлт

цагдаа прокурор шүүх

2018 он 2019 он 2018 он 2019 он 2018 он 2019 он

Хүн 174 156 160 169 122 125

Эрэгтэй 95 88 86 105 64 73

Эмэгтэй 79 68 74 64 58 52

Хүүхэд 16 10 18 20 12 7

18-24 нас 25 14 18 16 12 15

25-29 нас 29 14 27 21 26 22

30-34 нас 28 21 19 20 21 12

35-39 нас 18 24 20 23 14 23

40-44 нас 17 26 17 23 7 8

45-49 нас 11 23 13 20 8 9

50-54 нас 11 9 9 11 8 7

55-59 нас 11 6 10 7 9 7

60-64 нас 6 4 8 1 3 3

65-69 нас 1 3 1 5 1 2

70-аас дээш 1 2 2 1 0

Нас барсан 5 6 8 17 3 7

Гэмтсэн 107 81 135 102 107 94

Хуулийн этгээд 1 3

Учирсан хохирол/сая/ 548.9 405.1 384.0 155.0 68.3 173.7

Нөхөн төлүүлсэн

хохирол/сая/

290.8 121.6 265.0 21.0 63.1 117.1

Эх сурвалж: ЦЕГ, УЕПГ, ШЕЗ

үүнээс

4.2.7. Дархан-Уул аймаг. 2019 онд бүртгэсэн гэмт хэргийн улмаас 835 хүн хохирсон

байна. Гэмт хэргийн улмаас хохирсон хүний тоо 13 буюу 1.6%-иар өсөж, гэмтсэн хүний тоо

48 буюу 13.9%-иар буурчээ.

Бүртгэсэн гэмт хэргийн хохирогчийн насны бүлгүүд дэх дүнг харвал, 45-49, 50-54, 55-

59, 65-69 насны ангиллаас бусад насны ангилалд өссөн, 70 дээш насны ангилал 3.1 дахин

өссөн байна. Уг аймагт 835 хүн хохирсон байна.

122


МОНГОЛ УЛС ДАХЬ 2019 ОНЫ ГЭМТ ХЭРГИЙН НӨХЦӨЛ БАЙДАЛД ХИЙСЭН ДҮН ШИНЖИЛГЭЭ

Хүснэгт 47. Гэмт хэргийн хохирогч, хохирлын талаарх хууль сахиулах болон шүүх эрх мэдлийн

байгууллагын нэгдсэн статистикийг харуулбал:

Үзүүлэлт

цагдаа прокурор шүүх

2018 он 2019 он 2018 он 2019 он 2018 он 2019 он

Хүн 822 835 512 790 536 678

Эрэгтэй 434 446 261 411 335 346

Эмэгтэй 388 389 251 379 201 332

Хүүхэд 67 33 33 34 59 41

18-24 нас 79 88 43 75 45 70

25-29 нас 107 111 67 109 68 108

30-34 нас 134 136 85 128 96 115

35-39 нас 103 125 68 112 72 98

40-44 нас 99 115 72 107 80 77

45-49 нас 82 81 53 84 47 55

50-54 нас 69 58 45 59 37 47

55-59 нас 40 31 18 42 13 27

60-64 нас 21 24 11 14 12 13

65-69 нас 14 11 9 9 3 9

70-аас дээш 7 22 8 17 4 18

Нас барсан 26 25 87 108 20 20

Гэмтсэн 346 298 319 352 287 296

Хуулийн этгээд 4 22

Учирсан хохирол /сая/ 1981.0 2586.9 3124.0 1438.0 836.3 639.9

Нөхөн төлүүлсэн хохирол

/сая/

789.2 1108.0 309.0 384.0 220.3 575.4

Эх сурвалж: ЦЕГ, УЕПГ, ШЕЗ

үүнээс

4.2.8. Дорноговь аймаг. 2019 онд бүртгэсэн гэмт хэргийн улмаас 506 хүн хохирсон нь

өмнөх онтой харьцуулахад 98 буюу 24%-иар, гэмтсэн хүний тоо 72 буюу 48%-иар өссөн

дүнтэй гарчээ. Цагдаад бүртгэсэн гэмт хэргийн улмаас хохирсон хохирогчийн насны бүлгүүд

дэх дүнг гарвал 25-29, 70-аас дээш насны ангиллаас бусад насны ангилалд өссөн байна.

Цагдаад бүртгэсэн гэмт хэргийн улмаас хохирсон хохирогчийн насны бүлгээр үзвэл,

25-29, 70-аас дээш насны ангиллаас бусад насны ангилалд өссөн байна. Уг аймагт 506 хүн

хохирсон байна.

Хүснэгт 48. Гэмт хэргийн хохирогч, хохирлын талаарх хууль сахиулах болон шүүх эрх мэдлийн

байгууллагын нэгдсэн статистикийг харуулбал:

Үзүүлэлт

цагдаа прокурор шүүх

2018 он 2019 он 2018 он 2019 он 2018 он 2019 он

Хүн 408 506 337 446 258 357

Эрэгтэй 247 297 192 238 170 245

Эмэгтэй 161 209 145 208 88 112

Хүүхэд 27 31 21 32 16 30

18-24 нас 39 46 26 47 24 29

25-29 нас 71 64 43 53 41 43

30-34 нас 71 97 60 90 40 59

35-39 нас 56 66 56 68 53 79

40-44 нас 53 64 41 63 41 44

45-49 нас 33 63 27 45 20 28

50-54 нас 21 27 24 14 15 12

55-59 нас 20 30 21 23 4 20

60-64 нас 10 11 10 6 3 8

65-69 нас 1 4 5 3 1 3

үүнээс

123


МОНГОЛ УЛС ДАХЬ ГЭМТ ХЭРГИЙН ЦАГААН НОМ-2019

70-аас дээш 6 3 3 2 0 2

Нас барсан 27 24 85 129 19 22

Гэмтсэн 150 222 186 269 144 224

Хуулийн этгээд 13 38 2 7

Учирсан хохирол/сая/ 2301.0 3558.9 11388.0 2346.0 399.7 334.6

Нөхөн төлүүлсэн

хохирол/сая/

728.3 1972.2 164.0 361.0 288.2 512.1

Эх сурвалж: ЦЕГ, УЕПГ, ШЕЗ

4.2.9. Дорнод аймаг. Цагдаагийн мэдээллээр, Дорнод аймагт хүн 604, хуулийн этгээд

3 хохирсныг өмнөх онтой харьцуулахад 16 буюу 2.7%-иар, гэмтсэн хүний тоо 5 буюу 2.3%-

иар өссөн дүнтэй гарчээ.

.

Хүснэгт 49. Гэмт хэргийн хохирогч, хохирлын талаарх хууль сахиулах болон шүүх эрх мэдлийн

байгууллагын нэгдсэн статистикийг харуулбал:

Үзүүлэлт

цагдаа прокурор шүүх

2018 он 2019 он 2018 он 2019 он 2018 он 2019 он

Хүн 588 604 176 389 398 390

Эрэгтэй 374 396 102 231 245 231

Эмэгтэй 214 208 74 158 153 159

Хүүхэд 30 35 6 19 26 15

18-24 нас 41 51 12 40 35 36

25-29 нас 79 70 20 46 63 46

30-34 нас 83 89 28 63 58 68

35-39 нас 84 85 26 61 49 53

40-44 нас 83 82 14 50 43 53

45-49 нас 65 76 27 48 52 46

50-54 нас 51 56 23 34 32 36

55-59 нас 39 25 8 11 18 22

60-64 нас 13 18 6 6 12 6

65-69 нас 9 6 2 4 5 2

70-аас дээш 11 11 4 7 5 7

Нас барсан 44 31 95 109 23 28

Гэмтсэн 219 224 187 252 243 215

Хуулийн этгээд 1 3 2 5

Учирсан хохирол /сая/ 3121.8 3988.6 799.0 1317.0 2495.6 762.4

Нөхөн төлүүлсэн хохирол

/сая/

826.0 1919.9 350.0 549.0 109.0 410.9

Эх сурвалж: ЦЕГ, УЕПГ, ШЕЗ

үүнээс

4.2.10. Дундговь аймаг. Гэмт хэргийн улмаас 209 хүн, 1 хуулийн этгээд хохирсоныг

өмнөх онтой харьцуулахад 49 буюу 19%-иар, гэмтсэн хүний тоо 9 буюу 10.6%-иар, нас

баралт 12 буюу 75%-иар буурсан байна.

Хүснэгт 50. Гэмт хэргийн хохирогч, хохирлын талаарх хууль сахиулах болон шүүх эрх мэдлийн

байгууллагын нэгдсэн статистикийг харуулбал:

цагдаа прокурор шүүх

Үзүүлэлт

2018 он 2019 он 2018 он 2019 он 2018 он 2019 он

үүнээс

124

Хүн 258 209 133 131 146 123

Эрэгтэй 182 146 95 100 87 97

Эмэгтэй 76 63 38 31 59 26

Хүүхэд 16 8 9 15 8 7

18-24 нас 16 14 11 13 7 9


МОНГОЛ УЛС ДАХЬ 2019 ОНЫ ГЭМТ ХЭРГИЙН НӨХЦӨЛ БАЙДАЛД ХИЙСЭН ДҮН ШИНЖИЛГЭЭ

25-29 нас 21 31 16 18 16 20

30-34 нас 31 40 15 19 21 16

35-39 нас 38 30 18 12 21 14

40-44 нас 36 32 17 18 15 16

45-49 нас 32 22 16 15 12 15

50-54 нас 23 14 9 7 24 10

55-59 нас 16 8 6 7 11 7

60-64 нас 16 6 4 5 3 6

65-69 нас 9 2 8 1 5 2

70-аас дээш 4 2 4 1 3 1

Нас барсан 16 4 24 9 11 2

Гэмтсэн 85 76 80 93 87 75

Хуулийн этгээд 1

Учирсан хохирол/сая/ 896.1 683.7 264.0 182.0 207.7 176.3

Нөхөн төлүүлсэн хохирол

/сая/

324.6 282.7 85.0 84.0 55.9 168.2

Эх сурвалж: ЦЕГ, УЕПГ, ШЕЗ

4.2.11. Завхан аймаг. Гэмт хэргийн улмаас 247 хүн хохирсон нь өмнөх онтой

харьцуулахад 3 буюу 1.2%-иар, гэмтсэн хүний тоо 8 буюу 9.1%-иар буурсан ч нас барсан

хүний тоо буураагүй байгаа байна. Хохирогчийн насны бүлгүүд дэх дүнг харвал 25-29, 30-34,

55-59, 65-69 насны ангилалд өссөн байна.

Нийт хохирсон хүний тоо буурсан байхад нас барсан хүний тоо буураагүй байгаа нь

анхаарал татаж байна. Цагдаад бүртгэсэн гэмт хэргийн улмаас хохирсон хохирогчийн насны

бүлгээр үзвэл, 25-29, 30-34, 55-59, 65-69 насны ангилалд өссөн дүнтэй байгаа нь анхаарал

татаж байна.

Хүснэгт 51. Гэмт хэргийн хохирогч, хохирлын талаарх хууль сахиулах болон шүүх эрх мэдлийн

байгууллагын нэгдсэн статистикийг харуулбал:

Үзүүлэлт

цагдаа прокурор шүүх

2018 он 2019 он 2018 он 2019 он 2018 он 2019 он

Хүн 250 247 133 257 161 281

Эрэгтэй 186 170 98 174 125 181

Эмэгтэй 64 77 35 83 36 100

Хүүхэд 11 13 11 12 7 113

18-24 нас 17 14 6 22 11 10

25-29 нас 27 38 13 34 27 17

30-34 нас 34 36 17 37 24 25

35-39 нас 45 40 23 37 24 31

40-44 нас 34 34 21 33 21 17

45-49 нас 42 33 18 37 21 36

50-54 нас 16 16 14 17 12 15

55-59 нас 10 12 2 13 7 7

60-64 нас 5 4 3 7 2 6

65-69 нас 3 4 2 5 1 3

70-аас дээш 6 3 3 3 4 1

Нас барсан 13 13 22 48 2 6

Гэмтсэн 88 80 86 110 83 97

Хуулийн этгээд 3 1 10 21

Учирсан хохирол /сая/ 957.1 677.6 758 523 342.2 432.4

Нөхөн төлүүлсэн хохирол

/сая/

408.5 313.5 157 256 293.5 434.8

Эх сурвалж: ЦЕГ, УЕПГ, ШЕЗ, ШШГЕГ

үүнээс

125


МОНГОЛ УЛС ДАХЬ ГЭМТ ХЭРГИЙН ЦАГААН НОМ-2019

4.2.12. Орхон аймаг. 2019 онд гэмт хэргийн улмаас 686 хүн, 1 хуулийн этгээд

хохирсон байна. Хохирсон хүний тоо 70 буюу 9.2%-иар, гэмтсэн хүний тоо 37 буюу 13.7%-иар

буурсан ч нас барсан хүний тоо 15 буюу 2.2 дахин өсжээ. Хохирогчийн насны бүлгүүд дэх

дүнг харвал 35-39, 50-54, 55-59, 60-64 насны ангилалд өссөн дүнтэй байгаа нь анхаарал

татаж байна.

Цагдаад бүртгэсэн гэмт хэргийн улмаас хохирсон хохирогчийн насны бүлгээр үзвэл,

35-39, 50-54, 55-59, 60-64 насны ангилалд өссөн дүнтэй байгаа нь анхаарал татаж байна.

Орхон аймагт 686 хүн, 1 хуулийн этгээд хохирсон байна.

Хүснэгт 52. Гэмт хэргийн хохирогч, хохирлын талаарх хууль сахиулах болон шүүх эрх мэдлийн

байгууллагын нэгдсэн статистикийг харуулбал:

Үзүүлэлт

цагдаа прокурор шүүх

2018 он 2019 он 2018 он 2019 он 2018 он 2019 он

Хүн 756 686 662 720 431 397

Эрэгтэй 375 329 336 332 289 219

Эмэгтэй 381 357 326 388 142 178

Хүүхэд 58 46 59 49 25 13

18-24 нас 73 49 50 58 48 8

25-29 нас 120 98 104 104 104 65

30-34 нас 137 119 100 116 109 102

35-39 нас 91 93 97 93 71 99

40-44 нас 84 81 71 73 44 52

45-49 нас 70 62 55 64 21 21

50-54 нас 54 57 60 78 4 29

55-59 нас 33 45 37 47 4 6

60-64 нас 17 23 16 22 1

65-69 нас 12 7 6 7

70-аас дээш 7 6 7 9 1 1

Нас барсан 12 27 59 104 11 10

Гэмтсэн 269 232 320 282 243 204

Хуулийн этгээд 1 5

Учирсан хохирол/сая/ 1578.5 2610.9 1461 2482 250.5 354.7

Нөхөн төлүүлсэн

хохирол/сая/

898.1 953.6 197 283 116.0 343.1

Эх сурвалж: ЦЕГ, УЕПГ, ШЕЗ

үүнээс

4.2.13. Өвөрхангай аймаг. 2019 онд Өвөрхангай аймагт бүртгэсэн гэмт хэргийн

улмаас хохирсон хүний тоо 56 буюу 8.3%-иар, нас барсан хүний тоо 14 буюу 40%-иар,

гэмтсэн хүний тоо 45 буюу 17.8%-иар тус тус буурсан эерэг дүнтэй гарчээ. 2019 онд

Өвөрхангай аймаг дахь цагдаад бүртгэсэн гэмт хэргийн улмаас хохирсон хохирогчийн насны

бүлгээр үзвэл, 25-29, 65-69 насны ангилалд өссөн дүнтэй байгаа нь анхаарал татаж байна.

Өвөрхангай аймагт 618 хүн хохирсон байна.

Хүснэгт 53. Гэмт хэргийн хохирогч, хохирлын талаарх хууль сахиулах болон шүүх эрх мэдлийн

байгууллагын нэгдсэн статистикийг харуулбал:

Үзүүлэлт

цагдаа прокурор шүүх

2018 он 2019 он 2018 он 2019 он 2018 он 2019 он

Хүн 674 618 519 560 551 423

Эрэгтэй 419 363 295 339 427 265

Эмэгтэй 255 255 224 221 124 158

Хүүхэд 37 43 40 31 31 23

18-24 нас 62 47 40 59 29 34

үүнээс

126


МОНГОЛ УЛС ДАХЬ 2019 ОНЫ ГЭМТ ХЭРГИЙН НӨХЦӨЛ БАЙДАЛД ХИЙСЭН ДҮН ШИНЖИЛГЭЭ

25-29 нас 82 87 71 65 98 87

30-34 нас 116 101 78 83 73 88

35-39 нас 92 81 70 63 103 63

40-44 нас 104 100 65 76 103 56

45-49 нас 60 44 44 60 60 37

50-54 нас 54 40 50 39 37 17

55-59 нас 28 33 26 36 6 6

60-64 нас 19 17 11 18 3 4

65-69 нас 7 12 8 14 2 3

70-аас дээш 13 13 16 16 6 5

Нас барсан 35 21 103 89 16 7

Гэмтсэн 253 208 295 246 230 172

Хуулийн этгээд 1 10 23

Учирсан хохирол/сая/ 1182.8 1060.2 662 1316 875.3 511.8

Нөхөн төлүүлсэн хохирол/сая/ 435.9 251.2 150 293 681.3 501.5

Эх сурвалж: ЦЕГ, УЕПГ, ШЕЗ

4.2.14. Өмнөговь аймаг. 2019 онд гэмт хэргийн улмаас 540 хүн, 1 хуулийн этгээд

хохирсон байна. Хохирогчийн тоо 106 буюу 24.4%-иар буурсан. Харин нас барсан хүний тоо

6 буюу 21.4%-иар, гэмтсэн хүний тоо 2 буюу 0.8%-иар өссөн байна. Хохирогчийн насны

бүлгүүд дэх дүнг харвал, 25-29, 35-39, 40-44, 45-49 насны ангилалд өссөн байна. Хохирлын

хэмжээ өмнөх онтой харьцуулахад 703.2 буюу 31%-иар буурсан ч нөхөн төлүүлэлтийн

хэмжээ 41.7%-иар өсөж, нийт хохирлын 76.2%-г нөхөн төлүүлсэн эерэг дүн гарчээ.

Хүснэгт 54. Гэмт хэргийн хохирогч, хохирлын талаарх хууль сахиулах болон шүүх эрх мэдлийн

байгууллагын нэгдсэн статистикийг харуулбал:

Үзүүлэлт

цагдаа прокурор шүүх

2018 он 2019 он 2018 он 2019 он 2018 он 2019 он

Хүн 434 540 154 237 372 212

Эрэгтэй 298 325 103 141 251 138

Эмэгтэй 136 215 51 96 121 74

Хүүхэд 16 38 5 23 19 15

18-24 нас 51 38 10 16 34 16

25-29 нас 80 89 54 35 78 30

30-34 нас 94 95 25 37 82 53

35-39 нас 62 85 21 44 65 34

40-44 нас 37 66 10 28 26 24

45-49 нас 41 68 14 27 35 19

50-54 нас 24 28 9 14 22 12

55-59 нас 16 20 4 11 6 6

60-64 нас 7 7 1 3 3

65-69 нас 3 6 1 1 2

70-аас дээш 3 1

Нас барсан 28 34 55 29 25 19

Гэмтсэн 251 253 161 267 244 134

Хуулийн этгээд 2 1 2 17

Учирсан хохирол/сая/ 2277.7 1574.5 757 769 1892.7 907.2

Нөхөн төлүүлсэн

хохирол/сая/

846.3 1199.0 200 157 697.9 451.9

Эх сурвалж: ЦЕГ, УЕПГ, ШЕЗ

үүнээс

127


МОНГОЛ УЛС ДАХЬ ГЭМТ ХЭРГИЙН ЦАГААН НОМ-2019

4.2.15. Сүхбаатар аймаг. 2019 онд гэмт хэргийн улмаас 533 хүн хохирч, хохирсон

хүний тоо 186 буюу 53.6%-иар өссөн байна. Харин нас барсан хүний тоо 5 буюу 22.7%-иар,

гэмтсэн хүний тоо 15 буюу 9.7%-иар буурчээ. Гэмт хэргийн улмаас хохирсон нийт хүний тоо

өссөн байхад нас барсан, гэмтсэн хүний тоо буурсан нь бусад байдлаар хохирсон хүний тоо

өмнөх жилийнхээс өндөр гарсныг харуулж байна. Хохирогчийн насны бүлгүүд дэх дүнг

харвал 18-24, 70-аас дээш насны ангилалаас бусад бүх ангилалууд өссөн дүнтэй байна.

Цагдаагийн мэдээллээр нийт хохирлын хэмжээ өмнөх жилийн мөн үеэс 689.2 буюу 85.8%-

иар өссөн нь анхаарал татаж байна.

Хүснэгт 55. Гэмт хэргийн хохирогч, хохирлын талаарх хууль сахиулах болон шүүх эрх мэдлийн

байгууллагын нэгдсэн статистикийг харуулбал:

Үзүүлэлт

цагдаа прокурор шүүх

2018 он 2019 он 2018 он 2019 он 2018 он 2019 он

Хүн 347 533 215 286 263 234

Эрэгтэй 221 382 130 203 175 201

Эмэгтэй 126 151 85 83 88 33

Хүүхэд 17 22 19 6 16 10

18-24 нас 23 22 12 13 10 6

25-29 нас 38 76 33 34 55 43

30-34 нас 73 74 28 47 54 34

35-39 нас 55 87 34 35 53 47

40-44 нас 52 81 31 52 36 34

45-49 нас 34 74 23 42 18 35

50-54 нас 22 39 15 14 7 17

55-59 нас 15 28 9 16 7 5

60-64 нас 9 18 5 11 3 1

65-69 нас 4 9 4 11 3 1

70-аас дээш 5 3 2 5 1 1

Нас барсан 22 17 35 43 15 5

Гэмтсэн 154 139 134 128 156 123

Хуулийн этгээд 1 3 15

Учирсан хохирол/сая/ 803.2 1492.4 1078 1335 482.0 403.0

Нөхөн төлүүлсэн

хохирол/сая/

473.6 626.6 123 203 460.2 336.8

Эх сурвалж: ЦЕГ, УЕПГ, ШЕЗ

үүнээс

4.2.16. Сэлэнгэ аймаг. 2019 онд гэмт хэргийн улмаас 745 хүн, 3 хуулийн этгээд

хохирсон байна. Хохирсон хүний тоо 27 буюу 3.7%-иар өссөн, харин нас баралт 11 буюу

22.9%-иар, гэмтсэн хүний тоо 63 буюу 20.3%-иар буурсан эерэг дүн гарчээ.

Хохирогчийн насны бүлгүүд дэх дүнг харвал 30-34, 35-39, 40-44, 50-54, 65-69 насны

ангилалд өссөн дүнтэй байнатус аймагт гэмт хэргийн улмаас учирсан хохирлын хэмжээ

1050.9 буюу 63.7 %-иар өссөн нь анхаарал татаж байна.

Хүснэгт 56. Гэмт хэргийн хохирогч, хохирлын талаарх хууль сахиулах болон шүүх эрх мэдлийн

байгууллагын нэгдсэн статистикийг харуулбал:

үзүүлэлт

цагдаа прокурор шүүх

2018 он 2019 он 2018 он 2019 он 2018 он 2019 он

Хүн 718 745 379 653 537 465

Эрэгтэй 397 442 202 363 305 284

Эмэгтэй 321 303 177 290 232 181

Хүүхэд 45 56 21 48 23 37

18-24 нас 70 42 35 45 39 53

үүнээс

128


МОНГОЛ УЛС ДАХЬ 2019 ОНЫ ГЭМТ ХЭРГИЙН НӨХЦӨЛ БАЙДАЛД ХИЙСЭН ДҮН ШИНЖИЛГЭЭ

25-29 нас 102 74 54 65 94 60

30-34 нас 107 135 55 103 99 71

35-39 нас 105 111 54 101 82 54

40-44 нас 73 92 57 88 66 72

45-49 нас 76 75 34 65 49 41

50-54 нас 60 74 28 62 32 41

55-59 нас 45 46 19 36 28 21

60-64 нас 18 15 15 16 5 7

65-69 нас 5 15 3 13 3 5

70-аас дээш 12 10 4 11 7 3

Нас барсан 48 37 110 123 37 24

Гэмтсэн 310 247 316 269 281 234

Хуулийн этгээд 3 3 71

Учирсан хохирол/сая/ 1649.8 2700.7 1366 1457 865.4 1609.0

Нөхөн төлүүлсэн

хохирол/сая/

860.2 1122.2 208 512 375.5 1280.1

Эх сурвалж: ЦЕГ, УЕПГ, ШЕЗ

4.2.17. Төв аймаг. 2019 онд гэмт хэргийн улмаас 863 хүн, 1 хуулийн этгээд хохирсон,

хохирогчийн тоо 98 буюу 12.8%-иар, гэмтсэн хүний тоо 29 буюу 11.4%-иар өссөн, нас баралт

15 буюу 17.2%-иар буурсан эерэг дүн гарчээ.

Хохирогчийн насны бүлгүүд дэх дүнг харвал 25-29, 35-39, 45-49, 60-64 насны

ангилалд илүү өссөн дүнтэй байгаа нь анхаарал татаж байна.

Хүснэгт 57. Гэмт хэргийн хохирогч, хохирлын талаарх хууль сахиулах болон шүүх эрх мэдлийн

байгууллагын нэгдсэн статистикийг харуулбал:

Үзүүлэлт

цагдаа прокурор шүүх

2018 он 2019 он 2018 он 2019 он 2018 он 2019 он

Хүн 765 863 510 686 493 546

Эрэгтэй 527 594 332 442 305 354

Эмэгтэй 238 269 178 244 188 192

Хүүхэд 33 22 17 18 34 27

18-24 нас 45 50 36 52 26 52

25-29 нас 90 106 70 92 74 64

30-34 нас 99 125 69 106 60 87

35-39 нас 111 121 72 107 88 90

40-44 нас 122 119 76 88 65 67

45-49 нас 81 108 45 77 42 56

50-54 нас 72 77 49 54 52 40

55-59 нас 61 58 40 47 22 31

60-64 нас 19 37 15 22 12 16

65-69 нас 17 20 10 17 7 9

70-аас дээш 15 20 11 6 11 7

Нас барсан 87 72 137 126 35 35

Гэмтсэн 254 283 372 465 304 365

Хуулийн этгээд 1 7 4

Учирсан хохирол/сая/ 3226.2 4153.6 2388 2679 3689.7 1348.3

Нөхөн төлүүлсэн

хохирол/сая/

2395.9 2525.3 105 67 2178.6 921.6

Эх сурвалж: ЦЕГ, УЕПГ, ШЕЗ

үүнээс

4.2.18. Увс аймаг. Цагдаагийн мэдээллээр, Увс аймагт 334 хүн, 1 хуулийн этгээд

хохирсон байна. 2019 онд Увс аймагт бүртгэсэн гэмт хэргийн улмаас хохирсон хүний тоо 1

129


МОНГОЛ УЛС ДАХЬ ГЭМТ ХЭРГИЙН ЦАГААН НОМ-2019

буюу 0.3%-иар, гэмтсэн хүний тоо 2 буюу 1.5%-иар буурсан эерэг дүн гарчээ. Харин нас

барсан хүний тоо 6 буюу 2 дахин өссөн байна. Нийт хохирсон хүний тоо буурсан байхад нас

барсан хүний тоо өссөн байгаа нь анхаарал татаж байна. Мөн цагдаад бүртгэсэн гэмт

хэргийн улмаас хохирсон хохирогчийн насны бүлгээр үзвэл, 35-39, 40-44, 45-49, 50-54 насны

ангилалд өссөн дүнтэй байгаа нь анхаарал татаж байна.

Хүснэгт 58. Гэмт хэргийн хохирогч, хохирлын талаарх нэгдсэн статистикийг харуулбал:

Үзүүлэлт

цагдаа прокурор шүүх

2018 он 2019 он 2018 он 2019 он 2018 он 2019 он

Хүн 335 334 318 284 215 209

Эрэгтэй 235 246 220 189 171 144

Эмэгтэй 100 88 98 95 44 65

Хүүхэд 26 25 29 33 20 22

18-24 нас 28 28 28 32 19 13

25-29 нас 53 43 34 40 37 30

30-34 нас 47 33 46 22 30 20

35-39 нас 50 59 45 43 33 36

40-44 нас 36 53 32 42 18 35

45-49 нас 36 42 38 27 16 20

50-54 нас 24 25 29 22 19 18

55-59 нас 21 11 21 6 11 6

60-64 нас 5 5 7 9 5 4

65-69 нас 2 5 2 6 4 2

70-аас дээш 7 5 7 2 3 3

Нас барсан 6 12 48 62 2 10

Гэмтсэн 128 126 149 165 134 118

Хуулийн этгээд 1 4 1 11 9

Учирсан хохирол/сая/ 1018.5 618.7 936 819 83.2 169.8

Нөхөн төлүүлсэн

хохирол/сая/

369.2 375.0 38 38 28.7 30.4

Эх сурвалж: ЦЕГ, УЕПГ, ШЕЗ

үүнээс

4.2.19. Ховд аймаг. 2019 онд гэмт хэргийн улмаас 481 хүн хохирсон, хохирсон хүний

тоо 122 буюу 33.9%-иар өссөн бол, нас барсан хүний тоо 9 буюу 37.5%-иар, гэмтсэн хүн 5

буюу 3.6%-иар буурсан эерэг дүн гарчээ. Нийт хохирсон хүний тоо өссөн байхад нас барсан,

гэмтсэн хүний тоо буурсан байгаа нь бусад байдлаар хохирсон хүний тоо өмнөх жилийнхээс

өндөр гарсныг харуулж байна. Хохирогчийн насны бүлгүүд дэх дүнг харвал, 35-39, 40-44, 45-

49, 50-548 55-59 насны ангилалд өссөн байна. Нийт хохирлын хэмжээ өмнөх оноос 374 буюу

49.8%-иар өссөн байна.

Хүснэгт 59. Гэмт хэргийн хохирогч, хохирлын талаарх нэгдсэн статистикийг харуулбал:

цагдаа прокурор шүүх

Үзүүлэлт

2018

он

2019 он 2018 он 2019 он 2018 он 2019 он

Хүн 359 481 198 337 264 294

Эрэгтэй 232 312 121 206 180 194

Эмэгтэй 127 169 77 131 84 100

Хүүхэд 20 23 6 18 14 16

18-24 нас 28 42 14 31 30 23

25-29 нас 66 61 29 38 49 41

30-34 нас 68 66 36 44 44 51

35-39 нас 39 54 30 45 43 39

40-44 нас 37 78 20 42 20 32

Үүнээс

130


МОНГОЛ УЛС ДАХЬ 2019 ОНЫ ГЭМТ ХЭРГИЙН НӨХЦӨЛ БАЙДАЛД ХИЙСЭН ДҮН ШИНЖИЛГЭЭ

45-49 нас 34 63 17 44 19 32

50-54 нас 25 37 17 35 16 26

55-59 нас 18 24 11 20 12 16

60-64 нас 13 14 8 7 10 8

65-69 нас 5 6 4 5 5 2

70-аас дээш 6 13 6 8 2 8

Нас барсан 24 15 30 32 12 13

Гэмтсэн 136 131 112 142 128 128

Хуулийн этгээд 3 16 29

Учирсан хохирол/сая/ 750.7 1124.7 694 621 304.6 617.4

Нөхөн төлүүлсэн

хохирол/сая/

261.3 562.5 158 208 103.9 239.4

Эх сурвалж: ЦЕГ, УЕПГ, ШЕЗ

4.2.20. Хөвсгөл аймаг. 2019 онд гэмт хэргийн улмаас 735 хүн, 4 хуулийн этгээд

хохирч, хохирсон хүний тоо 56 буюу 7.1%-иар, нас баралт 2 буюу 5.3%-иар буурсан, харин

гэмтсэн хүний тоо 10 буюу 4.7%-иар өссөн байна. Хохирогчийн насны бүлгүүд дэх дүнг

харвал, 30-34, 65-69 насны ангилалд өссөн дүнтэй байгаа нь анхаарал татаж байна. Нөхөн

төлүүлэлт өмнөх оноос 909.5 буюу 2.3 дахин өссөн эерэг дүнтэй байна

Хүснэгт 60. Гэмт хэргийн хохирогч, хохирлын талаарх хууль сахиулах болон шүүх эрх мэдлийн

байгууллагын нэгдсэн статистикийг харуулбал:

Үзүүлэлт

цагдаа прокурор шүүх

2018 он 2019 он 2018 он 2019 он 2018 он 2019 он

Хүн 791 735 449 552 362 467

Эрэгтэй 492 454 267 301 214 281

Эмэгтэй 299 281 182 251 148 186

Хүүхэд 30 54 16 41 21 37

18-24 нас 53 53 33 39 27 35

25-29 нас 117 105 69 70 65 72

30-34 нас 113 115 51 90 45 65

35-39 нас 117 103 66 85 45 66

40-44 нас 98 93 70 72 44 65

45-49 нас 96 77 56 56 48 49

50-54 нас 67 59 41 45 20 35

55-59 нас 54 38 23 26 23 20

60-64 нас 20 19 14 16 10 13

65-69 нас 9 12 3 6 7 5

70-аас дээш 17 7 7 6 7 5

Нас барсан 38 36 131 113 15 24

Гэмтсэн 213 223 234 241 227 214

Хуулийн этгээд 4 35 33

Учирсан хохирол /сая/ 2185.6 2515.6 599 554 312.5 806.9

Нөхөн төлүүлсэн хохирол

/сая/

690.8 1600.3 146 281 122.8 327.2

Эх сурвалж: ЦЕГ, УЕПГ, ШЕЗ

Үүнээс

4.2.21. Хэнтий аймаг. 2019 онд гэмт хэргийн улмаас 822 хүн, 2 хуулийн этгээд

хохирч, хохирсон хүний тоо 221 буюу 36.7%-иар өссөн, нас барсан хүний тоо 2 буюу 9.5%-

иар, гэмтсэн хүний тоо 15 буюу 7.5%-иар буурсан эерэг дүн гарчээ. Хохирогчийн насны

бүлгүүд дэх дүнг харвал бүх насны ангилалд өссөн байна.

131


МОНГОЛ УЛС ДАХЬ ГЭМТ ХЭРГИЙН ЦАГААН НОМ-2019

Хүснэгт 61. Гэмт хэргийн хохирогч, хохирлын талаарх хууль сахиулах болон шүүх эрх мэдлийн

байгууллагын нэгдсэн статистикийг харуулбал:

Үзүүлэлт

цагдаа прокурор шүүх

2018 он 2019 он 2018 он 2019 он 2018 он 2019 он

Хүн 601 822 108 80 418 406

Эрэгтэй 381 563 61 55 291 254

Эмэгтэй 220 259 47 25 127 152

Хүүхэд 26 29 4 3 19 20

18-24 нас 30 57 9 4 19 29

25-29 нас 81 89 11 11 80 69

30-34 нас 94 112 14 17 77 66

35-39 нас 86 109 18 8 70 69

40-44 нас 77 135 12 11 53 40

45-49 нас 72 86 16 12 44 41

50-54 нас 54 75 11 7 32 35

55-59 нас 41 46 9 4 13 19

60-64 нас 17 43 3 3 6 11

65-69 нас 8 18 1 2 4

70-аас дээш 15 23 3 3

Нас барсан 21 19 60 18 11 12

Гэмтсэн 198 183 231 200 162 198

Хуулийн этгээд 1 2 16

Учирсан хохирол/сая/ 1678.2 2426.4 806 1221 386.8 741.2

Нөхөн төлүүлсэн

хохирол/сая/

439.8 1019.1 159 252 178.0 198.1

Эх сурвалж: ЦЕГ, УЕПГ, ШЕЗ

үүнээс

4.2.22. Хилийн чанадад бүртгэсэн гэмт хэргийн хохирогч, хохирол

График 19. Гэмт хэргийн хохирогч, хохирол

2019 онд гэмт хэргийн

улмаас хохирсон хүний тоо

16.6 дахин, эмэгтэй хүн

хохирох явдал 30.7%-иар

өссөн бол, хүүхэд хохирсон

тохиолдол бүртгэгдээгүй

байна. Гэмтсэн хүн 30%-иар

буурсан хэдий ч нас барсан

хүн 1 бүртгэгджээ.

Гэмт хэргийн улмаас учирсан хохирол 82%-иар, нөхөн төлүүлэлт 3.6 дахин өссөн

төдийгүй хуулийн этгээд гэмт хэргийн улмаас хохироогүй байна.

Бүртгэсэн гэмт хэргийн хохирогчийн насны бүлгийг харвал, нийт хохирогчийн тоо

өссөн бөгөөд тэдгээрээс 18.24, 30-34, 35-39, 50-54 насныхан хохирох нь их байна.

132


МОНГОЛ УЛС ДАХЬ 2019 ОНЫ ГЭМТ ХЭРГИЙН НӨХЦӨЛ БАЙДАЛД ХИЙСЭН ДҮН ШИНЖИЛГЭЭ

Тав. Гэмт хэргийн улмаас зарим салбар, нэгжид бүртгэсэн гэмт хэргийн хохирогч, хохирол

5.1. Төмөр зам. 2019 онд Төмөр замын

тээврийн салбарт гэмт хэргийн улмаас хохирсон

хүний тоо 22.4%-иар буурсан бөгөөд нийт

хохирогчдын 42.1%-г эмэгтэй хохирогч эзэлсэн нь

бусад салбарт бүртгэсэн гэмт хэрэгт хохирсон

эмэгтэй хүнтэй харьцуулахад өндөр дүнтэй

байна. Мөн 3 хүүхэд хохирч, гэмтсэн хүн 16.6%-

иар, учирсан хохирол 7.1 дахин өссөн нь тус тус

анхаарал татаж байна.

Бүртгэсэн гэмт хэргийн улмаас нас барсан

хүн байхгүй, хохирсон хуулийн этгээд 2018 онд 6

байсан бол 2019 онд 3 тохиолдол бүртгэгдэж 2

дахин буурсан эерэг дүн гарчээ. Хохирогчийн

насны бүлгээр үзвэл, 2019 онд нийт хохирогч

Хүснэгт 62.Төмөр зам дахь цагдаагийн

тоон мэдээлэл.

буурсан хэдий ч 70-аас дээш наснаас бусад насны бүлэгт хохирогч бүртгэгдэж байсан

нөхцөл байдал хэвээрээ, 18-24, 25-29, 35-39 насны бүлэгт бусад бүлгээсээ өндөр дүнтэй

хохирогч бүртгэсэн байгаа нь анхаарал татаж байна.

5.2. Тээврийн прокурорт бүртгэсэн хохирогч, хохирол.

Хүснэгт 63. Тээврийн прокурорын мэдээлэл

2019 онд хэрэг бүртгэлт, мөрдөн байцаалт

явуулсан хэрэгт хохирогчоор тогтоогдсон

/давхардсан тоо/ хүний 51.8%-г эрэгтэй хүн,

48.2%-г эмэгтэй хүн, 5%-г хүүхэд тус тус эзэлжээ.

Хүүхдийн тоо өмнөх онтой харьцуулахад 2.5

дахин нэмэгдсэн бол, гэмтсэн хүн 32.4%-иар, нас

баралт 22%-иар тус тус өсжээ.

Нийт хохирлын 74.1%-г нөхөн төлүүлжээ.

Хохирогчийн насны бүлэгт 18-44 насанд

хамаарах хэд хэдэн бүлэгт өндөр үзүүлэлттэй

байгаа бол, 70-аас дээш насны хохирогч гараагүй

байна. Насны бүлгүүд дотор хамгийн их дүнтэй нь

35-39 насны бүлэг, хамгийн бага дүнтэй нь 65-69

насны бүлэг байна.

д/д Үзүүлэлт

Хохирсон

бүгд

2018 2019

1 Хүн 49 38

2 Эрэгтэй 25 22

3 Эмэгтэй 24 16

4 Хүүхэд 3

5 Нас барсан 2

6 Гэмтсэн 12 10

7 Хуулийн этгээд 3 6

8

Учирсан хохирол

1118.

156.8

/сая/

9

9

Нөхөн төлүүлсэн

хохирол /сая/

31.7 889.1

д/д Үзүүлэлт

Хохирсон

бүгд

2018 2019

1 Хүн 1049 1333

2 Эрэгтэй 544 691

3 Эмэгтэй 505 642

4 Хүүхэд 26 67

5 Нас барсан 110 134

6 Гэмтсэн 868 1150

7 Хуулийн этгээд

8

9

Учирсан хохирол

/сая/

Нөхөн төлүүлсэн

хохирол /сая/

1707.

0

1228.

0

938 910

133


МОНГОЛ УЛС ДАХЬ ГЭМТ ХЭРГИЙН ЦАГААН НОМ-2019

График 20. Насны бүлгээр.

5.3. Нийслэлийн прокурорт бүртгэсэн хохирогч, хохирлын статистик

Хүснэгт 64. Хэрэг бүртгэлт, мөрдөн байцаалт

явуулсан хэргийн хохирогч, хохирол

Прокурорын мэдээллээр, 2019 онд

хэрэг бүртгэлт, мөрдөн байцаалт явуулсан

хэрэгт нийслэлийн прокурорын газраас

тухайн жил хохирогчоор тогтоогдсон

/давхардсан тоо/ хүний 50.6%-г эрэгтэй хүн,

49.4%-г эмэгтэй хүн, 15.5%-г хүүхэд тус тус

эзэлжээ. Хүүхэд 2019 онд өмнөх оны мөн үеэс

2 дахин буурсан эерэг дүн гарчээ. Гэмтсэн

хүн 7.1%-иар, нас барсан хүний тоо 2 дахин

буурчээ.

2019 онд учирсан хохирол буурсан

эерэг үр дүн гарсан бол нөхөн төлүүлсэн

хохирол учирсан хохирлын 3.7%-г буюу бага

хувийг эзэлж байна.

График 21. Насны бүлгээр

д/д Үзүүлэлт

Хохирсон бүгд

2018 2019

1 Хүн 167 77

2 Эрэгтэй 78 39

3 Эмэгтэй 89 38

4 Хүүхэд /14-18 нас/ 24 12

5 Нас барсан 4 2

6 Гэмтсэн 14 13

7 Хуулийн этгээд

8

Учирсан хохирол

/сая/

450372.0 287995.0

9

Нөхөн төлүүлсэн

хохирол /сая/

6780.0 10797.0

Нийслэлийн прокурорын газраас хэрэг бүртгэлт, мөрдөн байцаалт явуулсан хэргийн

хохирогчийн насны бүлгээр үзвэл, 2019 оны дүн өмнөх оны мөн үеэс бүх насны бүлэгт

буурсан эерэг дүн гарчээ. 65-69 насны бүлэг болон нас тодорхойгүй дүн хамгийн бага, харин

2019 оны дүнгээр 30-34 насны бүлэгт дэх хохирогчийн тоо хамгийн өндөр дүнтэй гарчээ.

134


МОНГОЛ УЛС ДАХЬ 2019 ОНЫ ГЭМТ ХЭРГИЙН НӨХЦӨЛ БАЙДАЛД ХИЙСЭН ДҮН ШИНЖИЛГЭЭ

Дүгнэлт

1. 2019 онд гэмт хэргийн улмаас 30782 иргэн, 85 хуулийн этгээд хохирч, үүнээс 930

хүн нас барж, 8727 хүн гэмтсэн нь өмнөх онтой харьцуулбал, нас барсан хүний тоо 4 буюу

0.4%-иар, гэмтсэн хүний тоо 556 буюу 6%-иар тус тус буурсан байна.

2. Иргэн, хуулийн этгээдэд учирсан 162.3 тэрбум төгрөгийн хохирлын 43.7 тэрбум

төгрөг буюу 27%-г нөхөн төлүүлсэн нь өмнөх онтой харьцуулахад 10.2%-иар өсж, 7 тэрбум

төгрөгийн хөрөнгө битүүмжилсэн нь 5.8 тэрбум төгрөг буюу 45.2%-иар буурчээ.

3. Эрүүгийн хуулийн 2.5 дугаар зүйлд эрүүл мэндийн хохирол нь бие махьбодийн

болон сэтгэл зүйн гэсэн хоёр хэлбэртэй байхаар тооцоолж, гэмт хэргийн улмаас шууд

учирсан үр дагаврыг гэмт хэргийн хохиролд, хохирол учирснаас үүдэн гарсан үр дагаврыг

хор уршигт тооцохоор заасан хэдий ч тэдгээр хохирол, хор уршгийг тогтоох, үнэлэх заавар,

дүрэм, журам байхгүйтэй холбоотойгоор ижил төстэй гэмт хэргийн улмаас эрүүл мэндийн

хувьд хохирсон санхүүгийн хувьд боломжтой хэсэг нь гадаад улсад болон хувийн эмнэлэгт

өртөг өндөртэй эмчилгээ хийлгэж, тэр баримтаараа хохиролоо гаргуулан авч байна. Энэ нь

Монгол Улсын Үндсэн хуулийн 14 дүгээр зүйлд заасанчлан Монгол улсад хууль ёсоор оршин

суугаа хүн бүр хууль шүүхийн өмнө эрх тэгш байна. Хүнийг үндэс, угсаа, арьсны өнгө, нас,

хүйс, нийгмийн гарал, байдал, хөрөнгө чинээ, эрхэлсэн ажил, албан тушаал, боловсролоор

нь ялган гадуурхаж үл болох тухай заалтыг зөрчиж байна.

4. Эрүүгийн хуулийн 2.5 дугаар зүйлийн 5 дах хэсэгт шүүх гэмт хэргийн хохирол хор

уршгийг тодорхойлж бодит хохирлыг нөхөн төлүүлж, хор уршгийг арилгахад гарах зардлын

мөнгөн дүнгээр илэрхийлэгдэх хэмжээг тогтооно” гэсэн ч шүүхийн практикт гэмт хэргийн

улмаас учирсан хохирлыг төрөл тус бүрээр нь тооцож, үнэлж чадахгүй байгаа нь ХЗДХЯ,

ЭМЯ, Сангийн яам зэрэг хуулиар үүрэг хүлээсэн байгууллагууд хүний бие мах бодь, сэтгэл

санаа, эдийн бус хөрөнгийг үнэлэх аргачлалыг боловсруулан батлан гаргахгүй байгаатай

шууд холбоотой байна. Иймээс гэмт хэргийн улмаас учирсан хохирол, хор уршгийг тооцох

аргачлал, эдийн болон эдийн бус хөрөнгийг үнэлэх жишиг аргачлал боловсруулан гаргах,

хохирлын сан бүрдүүлэх шаардлагатай.

5. Гэмт хэргийн бодит хохирогч, түүний дотор далд нуугдмал хохирогчийг үнэн зөв

тогтоохын тулд хохирох явдал, түүний дотор хохирох эрслийн судалгааны төсөл хөтөлбөрийг

улс орны хэмжээнд авч хэрэгжүүлэх шаардлагатай байна.

135



ГЭМТ ХЭРГЭЭС УРЬДЧИЛАН СЭРГИЙЛЭХ АРГА ХЭМЖЭЭ, ДҮН ШИНЖИЛГЭЭ

137


МОНГОЛ УЛС ДАХЬ ГЭМТ ХЭРГИЙН ЦАГААН НОМ-2019

138


ГЭМТ ХЭРГЭЭС УРЬДЧИЛАН СЭРГИЙЛЭХ АРГА ХЭМЖЭЭ, ДҮН ШИНЖИЛГЭЭ

ГЭМТ ХЭРГЭЭС УРЬДЧИЛАН СЭРГИЙЛЭХ АРГА ХЭМЖЭЭ,

ДҮН ШИНЖИЛГЭЭ

Монгол Улсын Их Хурал Гэмт хэргээс урьдчилан сэргийлэх тухай хуулийг 1997 оны 12

дугаар сарын 05-ны өдөр хэлэлцэн баталж, батлагдсан өдрөөс эхлэн хүчин төгөлдөр

үйлчилж байна.

Энэ хуулийн 16 дугаар зүйлд: “Гэмт хэргээс урьдчилан сэргийлэх ажлыг улсын

хэмжээнд Хууль зүйн сайдаар, аймаг, нийслэл, сум, дүүрэгт түүний иргэдийн Төлөөлөгчдийн

Хурлын Тэргүүлэгчдийн даргаар толгойлуулсан орон тооны бус зохицуулах зөвлөл, улсын

хэмжээний зохицуулах зөвлөлийн бүрэлдэхүүн, ажиллах журмыг Монгол Улсын

Ерөнхийлөгч, аймаг, нийслэл, сум, дүүрэгт тухайн иргэдийн Төлөөлөгчдийн Хурал тогтоох”-

оор заасны дагуу гэмт хэргээс урьдчилан сэргийлэх ажлыг Монгол Улсын хэмжээнд ”Гэмт

хэргээс урьдчилан сэргийлэх ажлыг зохицуулах зөвлөл” болон аймаг, нийслэлийн хэмжээнд

аймаг, нийслэлийн гэмт хэргээс урьдчилан сэргийлэх ажлыг зохицуулах салбар зөвлөл үйл

ажиллагаа явуулж ирсэн юм. Салбар зөвлөл нь тодорхой нутаг дэвсгэрт гэмт хэрэг, зөрчлийн

шалтгаан нөхцөл, тулгамдаж буй асуудлыг тодорхойлох, түүнийг арилгахад чиглэсэн арга

хэмжээг авч хэрэгжүүлэх, төрийн ба төрийн бус байгууллага, олон нийтийн төлөөлөл бүхий

орон тооны бус зөвлөл юм.

Гэмт хэргээс урьдчилан сэргийлэх тухай хуульд заасны дагуу Монгол Улсын

Ерөнхийлөгчийн 2001 оны 02 дугаар сарын 13-ны өдрийн 25 дугаар зарлигаар Монгол Улсад

гэмт хэргээс урьдчилан сэргийлэх ажлыг зохицуулах зөвлөлийн ажиллах журам, Монгол

Улсын Ерөнхийлөгчийн 2016 оны 09 дүгээр сарын 29-ний өдрийн 134 дугаар зарлигаар тус

зөвлөлийн бүрэлдэхүүнийг шинэчлэн баталсан.

А. Гэмт хэргээс урьдчилан сэргийлэх ерөнхий арга хэмжээний хүрээнд

Гэмт хэргээс урьдчилан сэргийлэх ажлыг зохицуулах зөвлөл нь гэмт хэргээс

урьдчилан сэргийлэх ажлыг улсын хэмжээнд зохион байгуулах, энэ чиглэлээр бодлого

боловсруулах, хэрэгжүүлэх үйл ажиллагааг төлөвлөх, салбар зөвлөл хоорондын үйл

ажиллагааг уялдуулан зохицуулах, мэргэжил арга зүйн удирдлагаар хангах, хуулийг

боловсронгуй болгох, шүүх эрх мэдлийн болон хууль, хяналтын байгууллагын гэмт хэрэгтэй

тэмцэх, урьдчилан сэргийлэх үйл ажиллагаанд дэмжлэг үзүүлэх, энэ ажиллагаанд иргэн,

хуулийн этгээдийн оролцоог нэмэгдүүлэх, тэдэнд хууль, эрх зүйн мэдлэг мэдээллийг олгох,

хамтын ажиллагааг хөгжүүлэх ажлыг зохион байгуулж ирсэн юм.

Энэ хүрээнд Монгол Улсад гэмт хэргээс урьдчилан сэргийлэх ажлыг зохицуулах

зөвлөлийн дэргэд тодорхой төрлийн гэмт хэргээс урьдчилан сэргийлэх чиг үүрэг бүхий 7 дэд

зөвлөл үйл ажиллагаагаа явуулж байгаа ба Зохицуулах зөвлөлийн ажлын алба нь

Мансууруулах эм, сэтгэцэд нөлөөт бодисын хууль бус эргэлттэй тэмцэх үндэсний хорооны,

Архидан согтуурахтай тэмцэх сангийн зөвлөлийн болон дээрх дэд зөвлөлүүдийн ажлын

албаны үүргийг гүйцэтгэдэг байна.

Гэмт хэргээс урьдчилан сэргийлэх ажлыг зохицуулах зөвлөл, түүний ажлын албанаас

гэмт хэргээс урьдчилан сэргийлэх ерөнхий арга хэмжээний хүрээнд Архидан согтуурахтай

тэмцэх тухай, Хууль зүйн туслалцааны тухай, Мансууруулах эм, сэтгэцэд нөлөөт бодисын

эргэлтэд хяналт тавих тухай хуулийн шинэчилсэн найруулгын төслийг боловсруулах ажилд

оролцож саналаа тусган ажилласны зэрэгцээ “Монгол Улс дахь гэмт хэргийн цагаан ном-

2018” гэмт хэргийн нөхцөл байдлын талаарх суурь судалгааны ажлыг бэлтгэн гаргажээ.

139


МОНГОЛ УЛС ДАХЬ ГЭМТ ХЭРГИЙН ЦАГААН НОМ-2019

Зураг 1.

Мөн Эрүүл мэндийн яамтай хамтран амиа хорлох үзэгдлийг бүртгэх, мэдээлэх

тогтолцоо бий зорилгоор журмын төсөл боловсруулан Засгийн газарт хүргүүлсэн байна.

Гэмт хэргээс урьдчилан сэргийлэх тусгай арга хэмжээний хүрээнд чиг үүргийн

байгууллагын ажилтан, албан хаагчдын мэдлэг, ур чадварыг дээшлүүлэхэд чиглэсэн

сургалт, асуудалд шийдэл гарц эрэлхийлсэн зөвлөгөөн, чуулган, эрдэм шинжилгээний хурал,

тэмцээнүүдийг холбогдох байгууллагуудтай хамтран зохион байгуулж ирсний дээр иргэдийн

хууль, эрх зүйн мэдлэг, мэдээллийг нэмэгдүүлэх, гэмт хэргээс урьдчилан сэргийлэх нэгдсэн

арга хэмжээний санаачлагч нь гардан хэрэгжүүлэгч байж иржээ. Тухайлбал, мансууруулах

эм, сэтгэцэд нөлөөт бодисын хууль бус эргэлттэй тэмцэх чиг үүргийн алба хаагчдыг

мэргэшүүлэх “Мансууруулах эм, бодис хэрэглэсэн хүнийг таних, илрүүлэх сургалт”-аар энэ

чиглэлийн 500 албан хаагч, ерөнхий боловсролын сургуулийн болон хорооны 500 нийгмийн

ажилтан, Азийн сантай хамтран хэрэгжүүлсэн “Монгол Улсад Хүн худалдаалах гэмт хэргийн

хохирогч төвтэй хэрэг хянан шийдвэрлэх ажиллагаа: Албан хаагчдыг чадавхижуулах нь”

төслийн хүрээнд 12 удаагийн сургалтаар 1280 шүүгч, прокурор, цагдаагийн албан хаагчдыг,

гэр бүлийн хүчирхийлэлтэй тэмцэх чиглэлээр хамтарсан багийн 4600 гишүүнийг тус тус

мэргэшүүлэх сургалтад хамруулжээ.

“Эмийн хууль бус эргэлт: тулгамдаж буй асудал, урьдчилан сэргийлэх арга зам” эрдэм

шинжилгээний хурал, “Гэр бүлийн хүчирхийллийн эсрэг олон талт хамтын ажиллагаа”

үндэсний чуулган, “Нийгмийн сүлжээний зохист хэрэглээ-2019” форум, улсын хэмжээнд

ерөнхий боловсролын сургуулийн “Өсвөрийн сэргийлэгч” бүлгэмийн дунд “Өсвөрийн

сэргийлэгч-2019” тэмцээнийг 3 үе шаттай зохион байгуулсан, тодорхой төрлийн гэмт хэргээс

урьдчилан сэргийлэх агуулга бүхий “Бяцхан зорчигч”, “Орон нутгийн зам-хөдөлгөөний соёл”,

“Байгалиа хамгаалья”, “Зөв тусгал”, “Ойлгоё хүндэлье”, “Зөвийг түгээе” нэгдсэн арга хэмжээг

амжилттай зохион байгуулсныг дурдаж болохоор байна.

Мөн “Монгол Улсад гэмт хэргээс урьдчилан сэргийлэх ажлыг зохицуулах зөвлөл

үзүүлж байна” нэвтрүүлгийн 24 дугаарыг Ийгл бродкастинг телевизтэй, “Шинэ хөдөө”

зорилтот нэвтрүүлгийн 8 дугаарыг TV-5 телевизтэй хамтран бэлтгэж олны хүртээл болгосон.

140


ГЭМТ ХЭРГЭЭС УРЬДЧИЛАН СЭРГИЙЛЭХ АРГА ХЭМЖЭЭ, ДҮН ШИНЖИЛГЭЭ

Гэмт хэргээс урьдчилан сэргийлэх ажлыг зохицуулах зөвлөлөөс Олон улсын

байгууллагатай хамтран хэрэгжүүлж байгаа төсөл, хөтөлбөрийн хүрээнд:

‣ НҮБ-ын Хүн амын сантай хамтран “Жендэрт суурилсан хүчирхийлэлтэй тэмцэх

төсөл”-ийн хүрээнд Дорнод, Өвөрхангай, Өмнөговь аймаг, нийслэлийн Баянзүрх дүүрэгт гэр

бүлийн хүчирхийллийн хохирогчид тусламж, үйлчилгээ үзүүлэх “Нэг цэгийн үйлчилгээний

төв”-ийг шинээр байгуулж, ашиглалтад оруулсан байна.

‣ Хууль зүй, дотоод хэргийн яам, Азийн хөгжлийн банктай хамтран “Хүүхэд,

эмэгтэйчүүдийн эсрэг гэр бүлийн хүчирхийлэлтэй тэмцэх” төслийн хэрэгжилтийг хангах

ажлын хүрээнд Увс, Сүхбаатар, Сэлэнгэ аймгийн “Түр хамгаалах байрны үйлчилгээний

чанар, хүртээмжийг сайжруулж, түр хамгаалах байр байгуулах” бэлтгэл ажлыг хангасан

байна.

‣ Австралийн хөгжлийн хөтөлбөртэй (DAP) хамтран Сэлэнгэ аймагт, аймгийн Засаг

даргын тамгын газрын мэргэжилтэн, цагдаагийн алба хаагч, эрүүл мэндийн салбарын

ажилтан, ерөнхий боловсролын сургуулийн нийгмийн ажилтан, багш, орон нутгийн төрийн

бус байгууллагын ажилтан зэрэг 60 орчим хүнийг хамруулсан “Бэлгийн хүчирхийлэл,

хүчингийн гэмт хэрэгтэй тэмцэхэд төрийн байгууллагын оролцоо” сургалтыг зохион байгуулж,

шинэ арга зүйд сургасан.

‣ Дэлхийн Байгаль хамгаалах сан (WWF)-ийн Монгол дахь хөтөлбөрийн газартай

хамтран Баян-Өлгий аймгийн Цагааннуурын хилийн боомтыг “Дохиолол, хяналт,

хамгаалалтын нэгдсэн систем”-ээр төхөөрөмжлөх ажлыг хэрэгжүүлэхэд 73 сая төгрөгний

санхүүгийн дэмжлэг үзүүлэн, шаардлагатай техник хэрэгслийг шийдвэрлэсэн бол, Увс, Ховд,

Говь-Алтай аймагт хүрээлэн байгаа орчны эсрэг гэмт хэрэгтэй тэмцэх, урьдчилан сэргийлэх

зорилготой “Шуурхай баг” байгуулан, багийн ажлын өрөө, үйл ажиллагаанд шаардлагатай

тоног төхөөрөмжийн туслалцаа үзүүлэх ажилд 138.7 сая төгрөгний санхүүгийн дэмжлэг

үзүүлсэн зэргийг дурдаж болно.

2019 онд Гэмт хэргээс урьдчилан сэргийлэх ажлыг зохицуулах зөвлөлийн Ажлын

албаны ажилтан, албан хаагчид Баян-Өлгий, Баянхонгор, Говь-Алтай, Увс, Завхан, Дорнод,

Сүхбаатар, Сэлэнгэ, Өвөрхангай, Өмнөговь аймагт ажиллаж, аймгийн ИТХ-ын дарга бөгөөд

Гэмт хэргээс урьдчилан сэргийлэх ажлыг зохицуулах салбар зөвлөлийн дарга, гишүүдтэй

уулзаж, орон нутаг дахь гэмт хэргийн нөхцөл байдал, түүнээс урьдчилан сэргийлэх ажил,

арга хэмжээний хэрэгжилт, үр дүнгийн талаар санал солилцож, мэргэжил, арга зүйн дэмжлэг

үзүүлэн ажилласан нь ойрын жилүүдэд хийгдээгүй онцлог ажил болсон байна.

Түүнчлэн, “Монголын нутгийн удирдлагын холбоо” төрийн бус байгууллагатай

хамтран 21 аймгийн 330 сумын 1050 Багийн засаг дарга нарт “Гэмт хэргээс урьдчилан

сэргийлэх тухай хуулийг хэрэгжүүлэхэд нутгийн захиргааны байгууллагын үүрэг оролцоо,

гэмт хэргээс урьдчилан сэргийлэх ажилд иргэдийг татан оролцуулах нь” сэдвээр 14 удаагийн

сургалт зохион байгуулсан нь гэмт хэргээс урьдчилан сэргийлэх ажлын арга зүйг таниулахад

чухал ач холбогдолтой арга хэмжээ болсон байна.

Б.Салбар зөвлөлөөс санаачлан зохион байгуулсан гэмт хэргээс урьдчилан

сэргийлэх үйл ажиллагаа

Гэмт хэргээс урьдчилан сэргийлэх тухай хуульд зааснаар аймаг, нийслэлийн гэмт

хэргээс урьдчилан сэргийлэх ажлыг зохицуулах салбар зөвлөл нь харьяа нутаг дэвсгэртээ

гэмт хэрэгтэй тэмцэх,урьдчилан сэргийлэх ажлыг нэгдсэн төлөвлөгөөтэйгээр зохион

байгуулах, гэмт хэргээс урьдчилан сэргийлэх арга хэмжээний зардлыг өөрийн төсвөөс

тусгайлан төлөвлөж санхүүжүүлэх, хууль сахиулах байгууллагуудтай хамтран ажиллах, гэмт

141


МОНГОЛ УЛС ДАХЬ ГЭМТ ХЭРГИЙН ЦАГААН НОМ-2019

хэргээс урьдчилан сэргийлэх үйл ажиллагаа явуулж байгаа төрийн бус байгууллагыг дэмжин

туслах чиг үүргийг хэрэгжүүлж байна.

Гэмт хэргээс урьдчилан сэргийлэх тухай хуульд заасны дагуу 2019 онд аймаг,

нийслэлийн гэмт хэргээс урьдчилан сэргийлэх ажлыг зохицуулах 22 салбар зөвлөлийн үйл

ажиллагааны тайланд дүн шинжилгээ хийж үзэхэд Зохицуулах зөвлөлөөс гаргасан нэгдсэн

арга хэмжээг нутаг дэвсгэрийн хэмжээнд зохион байгуулан ажиллаж ирсний зэрэгцээ

өөриййн санаачлагаар дараа онцлог арга хэмжээнүүдийг хэрэгжүүлсэн байна. Үүнд:

‣ Нийслэлийн гэмт хэргээс урьдчилан сэргийлэх ажлыг зохицуулах Салбар зөвлөлөөс

тодорхой төрлийн гэмт хэргээс урьдчилан сэргийлэх, иргэдийн хууль, эрх зүйн мэдлэгийг

дээшлүүлэх, нөлөөлөл, ухуулга сурталчилгааны 115 видео, 89 постер, 320 зураг, 210

мэдээллийг www.ub.police.gov.mn, олон нийтийн сүлжээ хуудас /facebook, twitter, youtube/-д

байршуулсан нь давхардсан тоогоор 3,2 сая хэрэглэгчийн хандалттай байна.

‣ Баянхонгор аймгийн гэмт хэргээс урьдчилан сэргийлэх ажлыг зохицуулах Салбар

зөвлөлөөс гэр бүлийн харилцаа, өсвөр насны хүүхдийн хүмүүжил, ёс зүйд эерэг нөлөөлөл

үзүүлэх зорилгоор “Надтай яриач ээжээ” жүжгийг ЕБС-ийн ахлах ангийн 2270 сурагчдад

үзүүлсэн,

‣ Говьсүмбэр аймгийн гэмт хэргээс урьдчилан сэргийлэх ажлыг зохицуулах Салбар

зөвлөлөөс өсвөр насны хүүхдийг гэмт хэрэг, зөрчлөөс урьдчилан сэргийлэх зорилгоор

“Бидний ирээдүй-охид” уулзалт, зөвлөгөөнийг зохион байгуулсан,

‣ Дархан-Уул аймгийн гэмт хэргээс урьдчилан сэргийлэх ажлыг зохицуулах Салбар

зөвлөлөөс “Гэр бүлийн хүчирхийллээс урьдчилан сэргийлье” нээлттэй хаалганы өдөрлөг

зохион байгуулж, 1023 иргэнд зөвлөгөө, 16 хүсэлт, саналыг хүлээн авч шийдвэрлэсэн байна.

‣ Дорнод, Сүхбаатар, Өмнөговь зэрэг аймгийн гэмт хэргээс урьдчилан сэргийлэх ажлыг

зохицуулах Салбар зөвлөлөөс “Архины эсрэг” дэд хөтөлбөр, арга хэмжээг шат дараалан

зохион байгуулжээ.

‣ Хөвсгөл аймгийн гэмт хэргээс урьдчилан сэргийлэх ажлыг зохицуулах Салбар

зөвлөлөөс “Гэр бүлийн хүчирхийллийн хохирогчид үзүүлэх үйлчилгээ” 24 сумын хамтарсан

багийн 153 гишүүнд чадавхжуулах сургалтыг зохион байгуулсан,

‣ Хэнтий аймгийн гэмт хэргээс урьдчилан сэргийлэх ажлыг зохицуулах Салбар

зөвлөлөөс цагаан зээрийг хамгаалах “Янзаган хүрээгээ хайрлаарай-2019” уулзалтыг 6 сумын

50 гаруй иргэдийн төлөөлөл оролцуулан зохион байгуулсаны дүнд энэ чиглэлээр тодорхой

хөтөлбөр боловсруулан хэрэгжүүлэхээр болсон.

Гэмт хэргээс урьдчилан сэргийлэх тухай хуулийн 19 дүгээр зүйлийн 19.1 дэх хэсэгт:

“Тухайн жилд шүүхийн шийдвэр биелүүлэх, замын хөдөлгөөний болон хэв журмын зөрчлийг

арилгах чиглэлээр улсын орлого болгосон, торгох ял ногдуулж төсөвт тушаасан мөнгөний 40

хувьтай тэнцэх хэмжээний хөрөнгийг гэмт хэргээс урьдчилан сэргийлэх ажилд зориулан

дараагийн жилийн орон нутгийн төсвөөс санхүүжүүлэх”-ээр заасны дагуу гэмт хэргээс

уьдчилан сэргийлэх ажилд орон нутгийн төсвөөс санхүүжүүлэн олгосон хөрөнгийг аймаг,

нийслэлийн Иргэдийн Төлөөлөгчдийн Хурал баталж, зарцуулж ирсэн.

142


ГЭМТ ХЭРГЭЭС УРЬДЧИЛАН СЭРГИЙЛЭХ АРГА ХЭМЖЭЭ, ДҮН ШИНЖИЛГЭЭ

График 1.

ГЭМТ ХЭРГЭЭС УРЬДЧИЛАН СЭРГИЙЛЭХ ЧИГЛЭЛЭЭР ЗАРЦУУЛСАН ЗАРДАЛ

/САЯ.ТӨГ/

Нийслэл

Дорноговь

Хэнтий

Төв

Сэлэнгэ

Увс

Хөвсгөл

Архангай

Дархан-Уул

Ховд

Баянхонгор

Дорнод

Завхан

Булган

Говь-Алтай

Сүхбаатар

Өмнөговь

Дундговь

Говьсүмбэр

Орхон

Өвөрхангай

Баян-Өлгий

182.4

174.4

168.2

145.1

141.5

136.1

132.9

124.8

119.9

100.4

96.5

87.2

85.9

82.2

70.3

64.1

61.2

46.1

41.9

35.2

24.8

6,769.2

- 1,000.0 2,000.0 3,000.0 4,000.0 5,000.0 6,000.0 7,000.0 8,000.0

Гэмт хэргээс урьдчилан сэргийлэх чиглэлээр зарцуулсан зардал /сая.төг/

Дүгнэлт

Монгол Улсад Гэмт хэргээс урьдчилан сэргийлэх ажлыг зохицуулах зөвлөл, түүний

Ажлын алба нь гэмт хэргээс урьдчилан сэргийлэх ажлыг улсын хэмжээнд зохион байгуулах,

салбар хоорондын үйл ажиллагааг уялдуулан зохицуулах, мэргэжил арга зүйн удирдлагаар

хангах ажлын хүрээнд Гэмт хэргээс урьдчилан сэргийлэх тухай хуулийг удирдлага болгон

тодорхой үр дүнд хүрсэн зарим арга хэмжээнүүдийг зохион байгуулж ажиллажээ.

Аймаг, нийслэлийн гэмт хэргээс урьдчилан сэргийлэх ажлыг зохицуулах Салбар

зөвлөлөөс гэмт хэргээс урьдчилан сэргийлэх ажлын талаар ирүүлсэн тайлангаас үзэхэд

төлөвлөж хэрэгжүүлсэн ажил, арга хэмжээ нь тухайн нутаг дэвсгэрийн гэмт хэрэг, зөрчлийн

бууралтад шууд нөлөөлсөн гэж дүгнэх боломжгүй ч эерэг нөлөө үзүүлсэн гэж үзэх

үндэслэлтэй.

2019 онд гэмт хэргээс урьдчилан сэргийлэх ажлыг зохицуулах Салбар зөвлөлөөс гэмт

хэргээс урьдчилан сэргийлэх ажлын зарцуулалтын тайлангаас харахад салбар

зөвлөлүүдийн зарцуулалтын тайлан харилцан адилгүй, тайлан, мэдээнээс үзэхэд

зориулалтын бусаар зарцуулах явдал гарсаар байна.

Санал

1. 2019 оны 06 дугаар сарын 06-ны өдөр Улсын Их Хурлын чуулганы хуралдаанаар

батлагдаж, 2020 оны 01 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс хүчин төгөлдөр үйлчилж буй “Гэмт