Šeršeń 2021

serbomichl

147. schadźowanka 20. nazymnika 2021

Bój wo Čornobóh

J e n i č k i a k r i t i s k i o r g a n s e r b s k i c h s t u d o w a c y c h


Wobsah

Zawod 3

Dominus providebit 5

Hejduškec priwatny koncert 8

W narodnej drasće do kluba 10

Serbski facebook 13

Studij wučerstwa na slěbornym tableće 14

Dawid Statnik so jako hospoza požadał 18

Policija zdźěli 20

Widźał, słyšał, kritizował 22

Wupisanje 25

Newsy ze wsy 26

Wysoki postup a spěšny spad 30

update myslenja 32

Hančika pušćili 34

Hódančko 35

Studentny ručnik za wosebje rědke pady 36

Zrudny dyrdomdej 40

Patriotizm a jatrowa ciroza 41

Słowo k dnjej 44

13 wuprajenjow, kotrež w cyrkwi kaž tež w korčmje słyšiš 47

Serbske medije a rěčne zmylki 48

A što ći mužojo činja, hdyž z piwa domoj du? 51

Rěčne tryski 53

Impresum 55


Zawodne słowa Jana-Jurja Serbomichla

Lubi*e čitarjo*ki

Šeršenja

Hižo druhe lěto wuńdźe naš horco

lubowany časopis jeno w

digitalnym formaće. Je to wuwiće,

kotrež ma runja Janusowej hłowje

dwě wobliči. Na jednej stronje

móžemy tak někotre štomy

wuchować. To bjezdwěla lěsam a

tak płucam našeho planeta tyje,

njewotwisnje wot toho, hač steja

tute štomy w Brazilskim pralěsu

abo we Łazkowskej łučinje. Na

tamnym boku je poprawna přičina

nam wšěm wědoma, wšako

přewodźa nas pandemija hižo cyłu

chwilu. 147. schadźowanka

njemóže so runja 146. před

publikumom přewjesć. Ani po

prawidle 2G, ani 3G, abo - kaž so

by serbsce rjec móhło – šwt.

Šćěpjenje, wólby, tankowanje –

zawěsće temy, kotrež su was,

lubi*e čitarjo*ki w lěće 2021 jara

zaběrali. Tak so wosebje serbske

sydlišća w

tutym zwisku

samo w

němskich

medijach

jewja. Jedyn

přikład chcu

wam skrótka zwobraznić. Je

zajimawe, zo so Chróšćan gmejna

w zašłym lěće hnydom dwójce wo

rekord torhaše. Kontrahent w

dwójnym zmysle bě wobaj razaj

Wjeskamjenica (Dorfchemnitz).

Wobě gmejnje wusahowaštej w

cyłosakskim přirunowanju z

najwyšim podźělom hłosow při

wólbach do zwjazkoweho sejma za

jednu stronu. Jónu za křesćanskodemokratisku

uniju, jónu za “tak

mjenowanu” alternatiwu za

Němsku. Kotři wolerjo su za kotry

wuslědk zamołwići, to drje wam

rjec njetrjebam. Wo dalši

negatiwny rekord wubědźujetej so

gmejnje nětko hižo wjacore


tydźenje dołho. Su to (wospjet)

wysoke incidency w nazymje, samo

najwyše w Sakskej. Ani

prawicarske parole, ani sama

dowěra do Boha nas potajkim před

wirusom nješkitaja – znajmjeńša

nic tak spušćomnje kaž šćěpiwo.

Nětko pak dosć toho šćuwanja,

njejsym wšako sejmikar. Tež na

něšto wjerškow zašłeho lěta

móžemy wróćo zhladować. Na

kulturelnym a na techniskim polu –

wjele je so na nohi stajiło. Wo tym

swědča mnoho digitalnych a

prezencnych zarjadowanjow, z

kotrymiž zaběra so tón abo tamny

přinošk w tutym zešiwku. A haj,

samo politisce so moji lubi*e

čitarjo*ki angažuja. Tema

“škódnosć”, “wopomnjeće” – abo

jednorje “tón pomnik” – je wosebje

nětko w nazymje na wažnosći

dobyła. Prošu was, prócujće so,

wojujće dale, stejće za wašim

měnjenjom! Tež, jeli njeje wuslědk

přeco wunošny, a w Europje naše

prawa za tak wažne nimaja. Małe

kroki su lěpše hač na městnje

teptać. Tajku prócu sej wažu a

česću.

Naposledk chcu wězo dźak a

zdobom chwalbu wuprajić. Telko

dźěła kaž su awtorojo*ki mojim

redaktoram nadźěłali – to mi

wutroba zejhrawa. Njemóžu so

dopomnić, zo je mój horco

lubowany Šeršeń hdy telko stronow

wobsahował. To mje njesměrnje

zwjesela. Tuž lubi*e čitarjo*ki,

wjeselće so na tójšto zajimawych,

lóštnych a wězo tež kritiskich

tekstow. Nochcu dlěje čas brojić a

wašej njesćerpnosći na prěki być.

Dajće so do čitanja a swjećće

rjenje! A dali Bóh nam strowotu a

lěkarjo šćěpiwo, widźiće mje klětu

zaso na papjerje!

Waš swěrny přećel

4


Dominus providebit

Dominus providebit

Potajnstwo njeje, zo so w našich

serbskich wosadach jenož

zwjeršnje na hygieniske postajenja

dźeržimy. Jako běše w městach

nahubnik a wotstawk winowatosć,

hišće ze zahoritosću kěrluše

spěwachmy. Bjez wotstawka - bjez

nahubnika. Jako běše ličba

wopytowarjow Božich mšow hišće

wobmjezowana abo zjawne

swjećenje tutych samo dospołnje

zakazane, so w serbskich wosadach

cyrkwje kaž kóždu njedźelu

pjelnjachu.

Postajenja běchu a su přeco hišće

jasnje formulowane, tak zo je

njemóžnje za čłowjeka, kotryž

wobsedźi strowy rozum, je wopak

zrozumić. Tuž dyrbju z toho

wuchadźeć, zo ći, kotřiž prawidła

njedodźerža, to z wotpohladom

činja.

My křesćenjo hordźimy so z

swojimi hódnotami kaž z wěru,

nadźiju a lubosću. Lubosć k

blišemu, kaž hižo pola Mateja

(22,39) čitamy, je jedyn z dweju

najwažnišeju zakonjow křesćanstwa.

Lubować blišeho, to

woznamjenja tež sej jeho strowotu

a wosebje jeho žiwjenje česćić.

Covid-19 je chorosć, kotraž móže k

smjerći wjesć. Postajenja su k

swójskemu škitej a k škitej

sobučłowjekow. Wězo, swoboda

měnjenja měła wobstać a so

definitiwnje zdźeržeć. Ale tuta

swoboda jednotliwca skónči so

tam, hdźež so žiwjenje druheho

wohrožuje. Ignorowanje naprawow

přećiwo dalšemu rozšěrjenju

wirusa je překročenje runje tuteje

hranicy. Je riziko, kotrež jednotliwc

za druhich dla swójskeho

požadanja za luksusom stwori.

Nahubnik nosyć za čas Božeje mšě

njeje za wjetšinu žane ćělne

wužadanje. Jeli to někoho

woprawdźe wobćeži, doporuču live

5


přenjesenje serbskich Božich

mšow, kotrež so kóždu njedźelu

poskića. Ignorowanje zakazow a

postajenjow nima ničo ze swójskej

swobodu abo křesćanskimi

hódnotami činić, to je ryzy egoizm.

Ale kak je móžno, zo móžeš so pola

nas bjez nahubnika a bjez

dodźerženja wotstawka na Božich

mšach wobdźělić, bjez toho, zo

dyrbiš so před konsekwencami

bojeć? My so w swojej tak

chwalenej serbskej zhromadnosći

skerje před tym tyšimy, špatne

mjeno měć, hač zo so za naše

zakłady zasadźimy. Skedźbnjenje

hygieniskich napra-wow a

dodźerženje tutych njeměło so

jenož zlochka z frazami kaž

“Njebudź tak dokładny.”, “Ja sym

tla šćěpjeny.” abo “Ja nimam žadyn

strach.” wotnygnyć. Normalita

měła tež pola nas być, zo so

postajenja dodźerža.

Tež mjez serbskimi katolskimi

duchownymi nadeńdźemy wosoby,

kotrež maja swójske měnjenje wo

chorosći za wažniše hač

wědomostne dopokazy a směrnicy

biskopstwa. Haj, cyrkej ma nadawk

so wo dušinu strowotu wěriwych

postarać, ale nic pod wuměnjenjom,

zo so ćělna strowota

wohrozy. W běhu dweju lětow je so

wjele kreatiwnych idejow do

projektow přesadźiło, kak móhła

katolska cyrkej, wosebje tež po

digitalnym puću, skutkować a tak

swój nadawk dale spjelnić.

Wuhotowanje Božich mšow při

wysokich incidenčnych ličbach

bjez naprawow je njezamołwite

jednanje přećiwo wšěm křesćanskim

hódnotam. To płaći tež za

akceptancu tych, kotřiž wotpohladnje

přećiwo płaćacym postajenjam

jednaja. Haj, eksistuja strowotniske

přičiny, kotrež wot nošenja

nahubnika wuswobodźić móža, ale

6


njeje žaneje přičiny wobmjezowanja

za dźerženje wotstawka mjez

cyrkwinskimi ławkami wotstronić

abo so nic do kontaktoweje lisćiny

zapisać.

Nochcu tu přećiwo jednotliwcam

šćuwać a wězo su negatiwne

přikłady na zbožo jenož wuwzaća.

Ale su to wuwzaća, kotrež so

přečasto jewja a kotrež so přemało

kritizuja. Kóždy smě wolić, hač

chce so na tajke postajenja dźeržeć.

Ale štóž to nochce, njeměł swójsku

wolu nad dobro wšitkich stajić. Na

kóncu mamy zamołwitosć tež

napřećo našim sobučłowjekam, nic

jenož napřećo nam samym.

Čorne pjero

7


Hejduškec priwatny koncert

Hejduškec

priwatny

koncert

W lětušim požnjencu předstaji so

wosebita hudźbna chłóšćenka w

Chrósćicach: serbska popowa opera

“Carpe noctem – Njeskónčna nóc”.

Po dołhodobnym wabjenju

přićahny projekt mnoho

přihladowarjow. Za hłowneho

organizatora Symana HEJDUŠKU

njebě to překwapjenka, wšako maja

ludźo po lěće izolacije ze swojej

swójbu prosće tež raz wostudu.

Prěnje proby započinachu so tuž

hakle tři tydźenje do premjery,

wšako njebě wysoka kwalita

trěbna, zo by so kulturelnje

wuhłódnjeny publikum spokojił.

Ale štó bě projekt scyła

organizował? Nimo Tria a

Kumplow (pod wuměłskim

nawodom Jana Brězana a Symana

HEJDUŠKI) staji towarstwo

PAWK z.t. (pod tučasnym

nawodom Jakuba Wowčerja a

městopředsydki Heleny

HEJDUŠKEC) pop-operu sobu na

nohi.

Za jónkrótne předstajenja wutwori

so tež wulki, pisany ansambl

hudźbnikow. Samo Serbja běchu

mjez nimi. Ansambl wobsteješe ze

spěwarjow, hudźbnikow,

dźiwadźelnikow a rejowarjow.

Nastupajo syntezy hudźby a

stawizny tworjachu so jara

originelne rozsudy. Tak

kombinowachu (druzy bychu

prajili) ćěsnjacu temu “suicid” z

lóštnym spěwom. Wulka

gratulacija ma so na tutym městnje

dźiwadźelnikomaj wuprajić,

kotrajž běštaj po dołhim a

intensiwnym castingu roli dóstałoj.

Jeli so w přichodźe dale tak

prócujetaj, móžetaj snano samo raz

jako statistaj při Chróšćan

hodownej hrě sobu skutkować.

Jasnje w srjedźišću stejachu wězo

wokalni solisća, kotrež ze

8


swójskimi spěwami stawiznu

hudźbnje předstajichu. Wosebje w

pomjatku zwosta opening, kotryž

zaspěwa Syman HEJDUŠKA sam.

Ale tež Helena HEJDUŠKEC

wuznamjeni so z cyłkownje třomi

spěwami – blisko slědowana wot

Sophie HEJDUŠKEC z dwěmaj

spěwomaj. Dalši solisća program

wudospołnichu.

Tući dyrbjachu so wězo tež

zapłaćić. Ale kak so tajki projekt

scyła financuje? Po tym, zo běchu

so organizatorojo wo pjenježnu

podpěru požadali, dóstachu tutu

wot Załožby za serbski lud

přizwolenu. Ale wězo móžeš so při

tym druhdy tež raz zaličić. Tak

zwyši so finančna potrjeba wot

spočatnje kalkulowanych 10.000

do 20.000€ wo faktor dźesać,

wšako maja so sobuskutkowacy

porjadnje zapłaćić. Rejowarjo

dóstachu swoje dźěło tak samo z

nimale minimalnej mzdu narunane.

Publikum přinošowaše přez

poměrnje wysoku płaćiznu

zastupneho lisćika, ale po lěće bjez

dowola běchu wšitcy wšako dosć

nalutowali.

Naposledk so pomocnicy za

jewišćom a wuměłcy při hoberskim

přiklesku pokłonichu. Mjez druhim

tež Fabian HEJDUŠKA, kotrehož

funkciju tež po dołhej rešerši

wuslědźić njemóžachmoj.

Cyłkownje móže so tuž rjec, zo bě

projekt HEJDUŠKEC swójby

wulki wuspěch.

Sodom a Gomorra

9


W narodnej drasće do kluba

W narodnej drasće

do kluba

Hwězdna hodźina serbskeje

medijoweje prezency so hižo na

horiconće wotznamjeni – a to wot

šěrokeje masy dospołnje nje-

wobkedźbowana.

Zabudźće

Wuhladko, zabudźće Satkulu.

Klětu ma wona skónčnje wuńć:

Nowa serija MDR z bestsellerskim

titulom “Straight Outta Crostwitz”.

Serija jedna wo serbskej holcy z

mjenom Hanka. Tuta je zahorjena

spěwarka – wězo ekskluziwnje za

serbski šlager. Ale Hanka ma

skandalozne potajnstwo: Wona

zajimuje so za rapowu hudźbu.

Tajki satanistiski a blasfemiski

njerjad my Serbja wězo nje-

znajemy a běda tomu, kotryž tutón

heretiski sakrileg tež hišće podpěra.

Tuž je Hanka nuzowana, swojemu

kecarskemu hobbyjej tajnje pod

cuzym mjenom hołdować.

Bohabojazna swójba Hanki njesmě

wo tym wězo ničo zhonić. Hač

poradźi so, Hanku zaso na prawy

puć křesćanstwa zwjesć a ju před

wěčnosću w čisću wobchować?

Centralny konflikt je z tym runje

tak inowatiwny kaž mjeno

protagonistki: Rysuje so

ambiwalenca mjez tradiciju a

modernu – jasnje podreprezentowana

tematika w serbskich

publikacijach.

Ženij za tutej wusahowacej ideju je

mjez druhim Andreas Nowak –

sobustaw znateje band Silbermond.

Jeho kwalifikacija: Běše

šuler na Serbskim gymnaziju w

Budyšinje. Kak by tež hewak

móžno było, zo bě tajki

kongruentny wotbłyšć našeje

towaršnosće stworił? Přihladowar

smě so tuž na nam wšitkim znate

situacije wjeselić, kaž wopyt kluba

w serbskej narodnej drasće.

We hłownej róli dožiwi publikum

Jasnu Fritzi Bauer – šwicarsko -

10


chilenska dźiwadźelnica hraje

Serbowku Hanku. Samo Serbja

maja so w pódlanskich rólach a

jako statisća jewić.

Za nas Serbow je “Straight Outta

Crostwitz” wulke zbožo, wšako

docpěje na tute wašnje awtentiski

wobraz našeje kultury cyłu Němsku

– kajki je to dobytk za naš zjawny

image zastarskeho ludu!

Za přichod su hižo dalše serije

planowane, kotrež maja žiwjenje a

problemy Serbow na runje tajke

genuine wašnje prezentować:

Straight Outta Ralbitz:

Stawizna jedna wo serbskim

pachole - Jurju. Jurij (Brad Pitt)

wotrosće w serbskej, katolskej

swójbje. Ze zakładnej šulu bě so

jeho kubłanski puć zakónčił. Kaž je

to pola Serbow z wašnjom, wora

kóždy dźeń wot ranja do wječora ze

swojej swójbu polo połne z

delanskimi morchejemi. Tola

potajnje njezajimuje so Jurij jenož

za ratarstwo, ale tež za politiku.

Jako bliža so zwjazkowe wólby,

hrozy so fragilna swójbna

zwjazanosć roztřěskać; Jurij

njewoli CDU (ani AfD)!

Straight Outta Ostro:

Spočatnje bě w swójbje Jakuba

(Will Smith) wšitko w porjadku.

Kóždy dźeń jako křižer přez swět

jěcha – tradicija, kotraž kóždy raz

znowa tójšto turistow přiwabi. Po

tutym wučerpanju wobjeduje

swójba pola wowki kaž přeco

kwasnu poliwku a chrěn z

howjazym mjasom. Situacija pak

eskalěruje, jako Jakub wozjewi, zo

je wegetar. Jako so wowka na to z

přesłapjenosće zwjeze, dyrbi

swójba hromadźe dźeržeć, byrnjež

Jakuba hižo widźeć nochce.

11


Straight Outta Radibor:

Wórša (Pamela Anderson) je

normalna serbska holca.

Znajmjeńša to tak skutkuje:

Wóskuje jejka, rejuje w folklornej

skupinje, čita transkripty

prědowanjow fararja jako lekturu

do spanja a nosy wšědnje družču

drastu. Ale tuta pobožnosć je jenož

ludźom na woči. Wórša mjenujcy

hižo knježniska njeje! Hač budźe

maćerna wutroba swoju dźowku

scyła hišće lubować móc, hdyž wo

tym zhoni?

Błudnička

12


Serbske facebook

Serbski facebook

Ryćer Wjeležław

13


Studij wučerstwa serbšćiny na slěbornym tableće?

Studij wučerstwa

serbšćiny na

slěbornym tableće?

Zo nima studij wučerstwa we

Łužicy najlěpše mjeno, njeje dawno

hižo potajnstwo. Zo ma studij

wučerstwa z předmjetom serbšćina

hišće špatniše mjeno, je najskerje

wšěm znate. Hdźež chwala so

serbscy młodostni, kotřiž medicinu

abo jura studuja z najwyšimi

zynkami, dyrbja so studenća

wučerstwa z jednorym „Njejsy po

abiju wědźał, što hewak činić?“ abo

„Zaso žno jedyn, kotryž wučerstwo

studuje.“ spokojeć. Pomału

njezwěriš sej scyła hižo zjawnje

prajić, zo chceš so z wučerjom

serbšćiny stać. Tute wuznaće

wupraji po wšěm zdaću runočasnje,

zo sy špatny abi měł, zo sy

njekreatiwny, zo njejsy druhe

opcije měł a zo chceš jenož

pjenjezy a prózdniny. Nochcu na

tutym dypku zanjechać, zo su

woprawdźe tajcy studenća, na

kotrychž znajmjeńša dwaj tutych

mjenowanych dypkow přitrjechitej.

Zo chceš so rady z wučerjom stać,

zo je ći serbska rěč wažna abo zo

maš wjeselo při dźěle z dźěćimi a

młodostnymi, njeje po wšěm zdaću

scyła relewantne. Njeje to krasna

motiwacija do přichoda? Po mojim

měnjenju njeje situacija našeje

maćeršćiny tajka, zo móhli sej

dowolić, takle rěčeć. So z

wučerjom stać, njeje tola naročne

dosć, za čo měł to poprawom

studować? Dźěćom čitanje a

pisanje nawučić? Lochke. Basnje

Ćišinskeho wobjednawać? To činju

spicy. Přichodnej generaciji

Serbow prawu gramatiku

sposrědkować? To tla kóždy

móže…abo?

Hdźe leži žro tutoho zjawa?

Čehodla so runje na studentow

wučerstwa tak hlada? Nó haj,

sprawne prajene je wotmołwa

14


chětro wočiwidna. Kóždy, a měnju

tež woprawdźe KÓŽDY, kotryž je

maturu na Serbskim gymnaziju

złožił (tu njehraje rólu, kak dobry

abo špatny bě kónčny přerězk),

móže so za studij wučerstwa

požadać. A budźe studijne městno

definitiwnje dóstać. Wo to so

Serbske šulske towarstwo postara.

Přerězk so wo 1,0 zběhnje a tak

steja wrota, kotrež běchu hač dotal

kruće zawrjene, nadobo daloko

wočinjene. Cil toho je, wjace

serbskich młodostnych za studij

wučerstwa wabić. Tak daloko je

wšitko w porjadku. Tola njeměło so

znajmjeńša někajke wuměnjenje

stajić? Wopytanje wukonoweho

kursa serbšćiny z dobrym

wotzamknjenjom, dopokaz nazhonjenjow

w dźěle z dźěćimi a

młodostnymi abo pruwowanje, hač

su rěčne znajomosće na wěstym

niwowje na přikład? To by snano

krok do praweho směra był. Studij

je přeco hišće wěsty priwileg a

njeje za kóždeho to prawe.

Polěpšenje přerězka so maturantam

wokomiknje runjewon na

slěbornym tableće serwěruje. Z

toho rezultuje wysoka kwantita

nowych wučerjow, štož by samo na

sebi najprjedy raz derje było, njebyli

so kwalita při tym dospołnje

pozhubiła.

A hdyž runje wo kwaliće rěču, chcu

tež hnydom druhi dypk narěznyć.

Złahodnjenje numerusa claususa

přez Serbske šulske towarstwo je

jedna wěc, poprawny studij

sorabistiki w Lipsku cyle druha.

Kóždy, kiž je so hdy do tuteje

„prózdnjeńcy“ podał, wě, wo čim

rěču. Za wšěch, kotřiž njemóža mi

sćěhować, tu małe zjeće: Nimo

falowaceje relewancy wědy za

realne powołanje, njedosahaceje

struktury studija a wučbnych

jednotkow, kaž tež husto hdy

pobrachowaceje objektiwity w

15


znamkowanju, dyrbiš so ze zdźěla

njepřihotowanymi a w někotrych

padach tež njekompetentnymi

docentami (nochcu na žadyn pad

wšitkich do tuteje kategorije

zarjadować!), kaž tež z posłownym

wotsedźenjom časa w seminarach

bědźić. Wosebitu ironiju začuwam,

hdyž dyrbja studenća wučbne

wobsahi jako „domjacy nadawk“ z

tekstow wudźěłać a hdyž dyrbja

wuslědki potom w přichodnym

seminarje předstajić. To njeje tola

zlě, dokelž praktikuje so tež w

druhich studijnych směrach tak a

skrući wědu! Prawje maće! Tola te

woprawdźe směšne na tym je, hdyž

ma to jenički wobstatk 90-

mjeńšinskeho seminara być. Tuta

procedura so potom tydźensce

wospjetuje. (Snano mam raz

wuličić, kelko pjenjez docent na

tute wašnje tydźensce zasłuži,

hačrunjež ničo nječini…). A za

wšitkich, kotřiž měnja, zo je to

normalny wotběh kóždeho studija:

Ně, to je wšitko druhe hač

normalne! Směšne na tym (abo k

bječenju) je, zo wobsteja

njedostatki w studiju serbšćiny hižo

dlěje hač 30 lět! Kóždy bywši

student sorabistiki powědaše mi

samsne stawizny. A nětko sej

zawěsće mysliće: „Čehodla so

potom jednorje njehóršiš, zo by so

něšto změniło?“ Dźakuju za pokiw!

Tola to je njemóžne. So w instituće

za sorabistiku hóršić je, kaž brjek

zo by samowrota třělił. Anonymita

njeje tu eksistentna, kóždy znaje

kóždeho, kaž to mjez Serbami emt

tak je. To njeje samo na sebi ničo

špatne a je we wjele situacijach

wulki plus, to dyrbju přidać. Tola

nastupajo kritiki na wučbje njeje to

runjewon najlěpše wuměnjenje.

Hdyž-li by so něchtó hóršić šoł,

móže z tym ličić, zo budźe wukon

přichodneje klawsury na magiske

wašnje nadobo špatniši hač

16


wočakowany. Njeje to spodźiwny

připad! Štož mje wosobinsce

najbóle mjerza je, zo so po zdaću

nichtó za měnjenje studentow

njezajimuje. Na kóncu semestra

typiske ewaluaciske naprašniki,

kotrež bychu perfektna móžnosć za

anonymnu chwalbu abo kritiku byli

(a kotrež dóstanješ poprawom w

nimale kóždym zarjadowanju), so

tu njewudźěla, hačrunjež byštej

wobej stronje z toho profitowałoj.

Studenća móža pokiwy za

polěpšenje zwuraznić a docenća

dóstanu sprawny feedback. To so w

druhich studijnych směrach tež tak

praktikuje, čehodla nic w

sorabistice? Tak njeje dźiwa, zo

woteběra kwalita studija serbšćiny

a z tym we wěstych padach tež

kwalita přichodnych wučerjow.

Logiska konsekwenca je špatne

mjeno studentow wučerstwa abo

samo wučerjow serbšćiny, z čimž

bychmy zaso na spočatku byli…

W tutym přinošku tči wjele

wosobinskeje frustracije,

zhubjenych čuwow, bjezsparnych

nocow a wosebje hłubokeho

přesłapjenja. Nochcu nikoho,

kotryž by so rady z wučerjom

serbšćiny stał, wottrašić. Nochcu

Serbske šulske towarstwo za

prócowanja wo wjace serbskich

wučerjow zasudźić. Nochcu wšu

wědu a napinanja docentow a

sobudźěłaćerjow Instituta za

sorabistiku w Lipsku wothódnoćić.

Chcu, zo so naša situacija kritisce

reflektuje. Chcu, zo so realne

wobstejnosće přiwzaja a

njeporjeńša. Chcu, zo so něšto

změni! Wšako chcemy wšitcy, zo

so naša maćeršćina zdźerži.

serbski jurij

17


Dawid Statnik so jako hospoza požadał

Dawid Statnik so jako

hospoza požadał

Corona-pandemija njeměješe jenož

za drobnowikowanje fatalne sćěhi,

ale tež naš serbski třěšny zwjazk

Domowina dyrbješe sej za tutón čas

druhu finančnu nohu připrawić.

Tak so předsyda zwjazka, Dawid

Statnik sam, woprowaše a na

priwatnym puću swoje zbožo jako

kuchar pytaše.

Na zbožo pytaše serbske studentske

towarstwo Sorabija Lipsk runje

hospozu, kotraž ma ćežko

dźěłacych studentow wšědnje z

čerstwej jědźu zastarać. Widźo

móžnosć serbski přichod, haj

serbsku elitu, podpěrać a jej k

najlěpšim wuslědkam dopomhać,

so knjez Statnik požada.

Zamó so přećiwo kopicy

požadarjow přesadźić (kaž na

přikład Katrin Suchec-

Dźisławkowej, Katarinje Jurkowej

abo Bosćijej Handrikej) a bu k

probowym warjenju do Centrifugi

přeprošeny. Tam wopokaza swoje

kmanosće wosebje z receptami k

strowemu zežiwjenju. (hlej wobraz:

Dawid Statnik a pječeny kirbs)

Nažel pak bě rozsud towarstwa

potom tola na studentku Mariju

Rabec padnył – jeje wegetariska

twarožko-porejowa poliwka

woprawdźe wšitkich přeswědčeše.

Sorabija přeje Dawidej Statnikej

najebać toho dale wšitko najlěpše

na swojim dalšim puću jako kuchar.

18


Snadź měła Domowina ze starkucharjom

wo tym přemyslować,

swój poskitk wobhospodarjenja

rozšěrić, tak zo móža tež

Drježdźanscy studenća wot toho

profitować. Abo je ke konkluziji

přišła, zo njeby jeje próca tu płody

njesła (hladajo na mału ličbu

studentow wučerstwa za serbšćinu

kaž tež fakt rozpušćenja serbskeje

etaže)?

Jeli tomu woprawdźe tak je,

doporučimy kucharjej Statnikej so

raz na Serbski gymnazij w

Budyšinje wobroćić. Tu by so

inwesticija Domowiny na kóždy

pad wudaniła. Pola gymnaziastow

jedna so wšak wo žro cyłeho

serbskeho přichoda a jich tučasne

wobjedowe zastaranje móže kóždu

přidatnu pomoc trjebać.

Pohubjeńšić so tu situacija na žadyn

pad njemóže. Potajkim optimalne

wuměnjenja za započatkarja na

polu kucharjenja.

Jeničke podhladne je wokomik, w

kotrymž so předsyda Domowiny

naraz tak jara wo dobre zastaranje

studentow starosći. Běše to

mjenujcy jenož hišće mało

tydźenjow do najwjetšeho eventa

lěta cyłeho Serbstwa –

Schadźowanka. Ležeše Domowinje

woprawdźe jenož dobro serbskich

studentow na wutrobje abo jednaše

so tu wo prewentiwny akt

miniměrowanja škody, kotryž by ju

přez kabarety studentow trjechić

móhła?

Připad abo perfektny timing?

Wotmołwu na prašenje

njebudźemy nihdy zhonić...

lěsna sonina

19


Policija zdźěli

Policija zdźěli

W Budyskim lokalu “Budapest”, w

kotrymž přisłuša personal

mnohotnje mjeńšinje Sinti a Roma,

dóńdźe 5. awgusta 2021 k

njerjanemu podawkej. Knjez T.

Sud poda so na wonym wječoru do

lokala. Na dźěle dožiwi hižo hórki

dźeń, wšako kritizowachu jeho, zo

při live-wusyłanju sćelaka MDR

njegenderwaše. W lokalu skaza sej

“cyganski šnicl”, a nic, kaž je w

jědźnej karće podate, “rězk po

madźarskim wašnju”. Jako

namołwi jeho pinčnik, zo njeje

“cyganski šnicl” politisce korektny

wuraz, wšako diskriminuje z nim

sobudźěłaćerjow lokala, rozmjerza

so knjez Sud: “Ja sym přeco hižo

“cyganski šnicl” prajił a hišće ženje

so nichtó hóršił njej. Tuta zaklata

cancel-kultura! Mi nima nichtó

předpisać, što so prajić ma a što

nic.”

Pinčnik spyta Sudej rozkłasć,

čehodla je wuraz ranjacy a samo

rasistiski. Tola tež tak njezamó jeho

změrować. “Dźensniši dźeń ničo

wjace prajić njesměš!”, šćuwaše

Sud dale. Pinčnik pak spyta jemu

měrnje rozkłasć, zo nochce jemu

předpisać, što prajić smě a što nic.

Sud na njeho njeposkaše a tak

situacija eskalěrowaše. Rozmjerzany

personal ćěrješe 50lětneho

běłeho hetero-plěchača z lokala a so

z nim wonka dale rozestaji. Po

někak 10 mjeńšinach Budyska

policija zběžk skónčnje rozpušći.

Po tym, zo je so situacija zaso

změrowała, hóršachu so policisća,

zo dyrbja přeco Serbam pomhać.

Tući dóstanu wot stata telko pjenjez

do rće suwane, a podźakuja so za to

jenož z njeměrom. Jedyn z

policistow so Suda samo wopraša,

hač nochce radšo jejka barbić abo

so ze swojej kuzinu woženić, město

toho, zo w Budyšinje klepańcy

20


naškara. Po tym, zo so powěsće wo

wótrych słowach policistow

rozšěrichu, nasta zaso njeměr.

“Znowa rasizm přećiwo Serbam”,

rěkaše wulke nadpismo w SN. Sud

sam so pozdźišo live pola MDR

hórši, zo wužiwachu policisća jemu

napřećo rasistiske, antiserbske

wurazy, kiž so dźensniši dźeń hižo

wužiwać njesmědźa.

Cyrynski

21


Widźał, słyšał, kritizował

Widźał, słyšał,

kritizował

Njedawno dožiwich mi přewšo

znatu situaciju. Mój syn,

nawróćiwši so ze šule, doruči mi

staršiski list šulskeho wjednistwa.

Staršim šulerjow Serbskeho

gymnazija Budyšin njeje to wěsće

cuza situacija, wšako je to

bjezdwěla najčasćiše wašnje

kontaktowanja staršich, zo bychu

so tući wo zarjadowanjach a

móžnych rozmołwach z wučerjemi

informowali.

Tak wočinich list a sej jón

dokładnje přečitach, ale što so tam

pisaše, njemóžach scyła wěrić.

Skrótka dwělowach, hač sym

swojeho syna scyła na Serbski

gymnazij Budyšin słał abo hač

njejsym tola někajki zmylk při

přizjewjenju sčinił. Tola hnydom w

prěnjej lince móžach sej

wuwědomić, zo njeběše to scyła

mój zmylk. List započa so ze

słowami: “Sehr geehrte Eltern, das

Sorbische Gymnasium Bautzen ... “

a tež dale njejewi so žadyn serbski

přełožk.

Je to woprawdźe móžno? Mam tu

runje woprawdźe list Serbskeho

gymnazija w rukomaj, w kotrymž

su jeničke serbske słowa: “Z

wutrobnym postrowom”? To

njewěriwši rozmyslowach wo

swojich listach, kotrež sym jako

šuler swojimaj staršimaj

předpołožił. A w tutym wokomiku

mi switaše, zo njebě list jenož hujny

produkt spěšneho a njekoncentrowaneho

dźěła, ale zo so tute

njejasnosće hižo wjacore lěta dołho

přeco zaso jewja. Dopominach so

na rozmołwy ze swojimaj staršimaj,

kotrež bědźachu so runje tak z jeno

němskimi listami abo špatnymi a ze

zmylkami přepjelnjenymi serbskimi

přełožkami. Husto mějach na

mojich listach, kotrež zaso

wučerjam wróćich, próstwu

22


staršeju napisanu, zo ma so prošu w

přichodźe na to dźiwać, serbske

korigowane listy a nic němske na

šulerjow wudać. Po wšěm zdaću

njejsu so tute próstwy hač do

dźensnišeho wobkedźbowali a

nětko mam sam tute starosće.

Ale z kotreje přičiny je so

wjednistwo Serbskeho gymnazija

za to rozsudźiło, jeničce němski list

swójbje šulerja přepodać?

Při rozestajenju z argumentami,

kotrež bychu ryzy němski list

dopušćili, sym na internetnej

stronje Serbskeho gymnazija

Budyšina za wotmołwami pytał.

Tam wuhladach pod hesłom

“Šulski program” zajimawej

dypkaj.

“Spěchujemy wuwiće serbskeje

rěče [...]”

“Šulerjo, wučerjo a starši tworja

runoprawnu zhromadnosć.”

Tutej wuprajeni wubudźištej moju

skedźbnosć. Jeli tworja “[š]ulerjo,

wučerjo a starši [...] runoprawnu

zhromadnosć”, kak je potom

móžne, zo so pod hesłom

spěchowanja serbskeje rěče němski

list na swójbu šulerja wuda, kotrež

so na kóncu z mjenom šulskeho

direktora Serbskeho gymnazija

Budyšin debi? Runoprawne by tola

było, jeli wučerjo ze staršimi a

šulerjemi na samsnym niwowje

serbšćinu nałožuja, na přikład hdyž

so serbski list wozjewi a šulerjo,

kotřiž maja potrjebu na němskej

wersiji, přełožk tutoho serbskeho

lista dóstanu a nic, zo so ze

spočatka sem hnydom wšitko

jednorěčne němsce wuda. Abo

njenamaka so na cyłym

“SERBSKIM” gymnaziju žadyn

wučer serbšćiny, kotremuž by

móžno było, list w mojej

maćeršćinje napisać? A jeli tomu

tak je, potom njewěm, kak matej so

serbska rěč a kultura na tutej šuli

spěchować.

23


Wězo njewobknježa wšitke starši

serbšćinu, a zo bychu so tež jim

informacije spřistupnili, su

dwurěčne listy wězo wažny

wobstatk. A tež, hdyž tu wopisany

pad njepřewaži, je eksistenca tutych

listow postork, kotryž njemóže w

zmysle Serbskeho gymnazija

Budyšin być. Ně! Skerje ma so na

to měrić, zo zamóža (2plus-) šulerjo

staršim listy přełožić a tak tež

serbšćinu doma nałožować, hdźež

často móžnosć k tomu nimaja.

Tute listy su jednory krok, kotryž

móže našu maćeršćinu pohonjeć,

ale kotrež njeměł so z lěnjosće

zabyć. Jeli hižo na tajkich

maličkosćach w šuli klaca, kak

móže sebi potom gymnazij, kotryž

je sebi “spěchowanje [...]serbskeje

rěče a kultury” do programa pisał,

wočakować, zo wuwija so (2plus-)

šulerjo, kotrež wědomje serbske

ideale a rěč w swěće zastupuja a

zdźerža? Nochcemy wšitkim

pokazać, zo njejsmy mrějacy, ale

žiwy a wobstajny lud, kotryž

zamóže swoje zakłady wot

generacije ke generaciji dale dawać

a kotryž so wšitkim wobćežacym

wonkownym wobstejnosćam

spřećiwni?

Ignacius Mudrožław

24


Wupisanje

Wupisanje

Trjebamy twoju pomoc! W ramiku iniciatiwy chcemy swojich pacientow

na ćežkim ćernjojtym puću z wotwisnosće do dźěławosće přewodźeć.

Podpěramy starych, něhdyšich studentow, kiž njejsu wotskok do žiwjenja

po studiju zmištrowali a přeco zaso do starych mustrow padaja.

Problematika bazuje často na kritiskej psychiskej konstituciji pacientow,

kotraž manifestuje so jako ekstremna wotwisnosć wot studentskeho

žiwjenja.

Dotalna terapija wopřija dawanje přechodneje drogi “Schadźowanka”. W

zašłych lětach njemějachmy žane problemy z tutym postupowanjom.

Potrjecheni smědźachu na programje sobuskutkować, kabarety pisać a so

zaso čuć, kaž młodźi studenća. Nětko pak hrozy situacija eskalěrować.

Pacienća žadaja za sylnišej dozu drogi a hranicy so překroča. Woni su

aktiwnych studentkow zachribjetnje wotkupili, cuze ideje přewzali a z tym

dźěło studentskich towarstwow haćili.

Jenički wupuć je krute, njesmilne wotwučenje!

Pytamy psychologu/psychiatra (m/ž/d) z wjele časom, wutrajnosću a krutej

wolu, kotryž potrjechenych podpěra.

Poskićimy fleksibelne dźěłowe časy, hromadźenje nowych nazhonjenjow

přez direktny kontakt z psychisko ćežko chorymi, kaž tež wurjadnu

referencu za žiwjenjoběh.

Naša iniciatiwa “Ty sy stary knytl – wotnamakaj so!” chce zadwělowanym

pacientam perspektiwu do dalšeho žiwjenja wotewrić. Maš zajim a chceš

pomhać? Přizjew so pola nas! Přetož jónu přińdźe čas, so pušćić a so

rozžohnować.

Róžowka a Błudnička feat. lěsna sonina

25


Newsy ze wsy

Wopyt kardinala wotprajili

Chrósćicy.

Kardinal Wölki je chcył Chrósćicy

wopytać, zo by sej ponowjenu

cyrkej a nowy swjaty křiž

wobhladał. W romskej kuriji so

hižo blady šěrja, zo je to pospyt

Kölnjanskeho arcybiskopa přichodne

konklawe do časa wobwliwować,

wšako běštaj hižo Pius XII. a

Jan Pawoł II. jako kardinalej w

serbskej wsy přebywałoj. Tak

twjerdźi so, zo chce Kölnjan swoje

šansy na naslědnistwo swjateho

Pětra z wopytom zwyšić.

Chróšćenjo pak wopyt wotprajichu.

Jako přičinu podachu šmjatańcy

kardinala w zwisku ze

znjewužiwanjom dźěći w jeho

biskopstwje. Insider pak přeradźi,

zo kryje so termin wopyta z

dumpańcu wulkobura ze wsy.

Serbski Muler

Messi nimale w Radworju

podpisał

Radwor/Barcelona.

Jako so pjatk, 07.08.2021, wozjewi,

zo Lionel Messi hižo za španiski

klub FC Barcelona nadběhować

njebudźe, so zamołwići

Radworskeho sportoweho towarstwa

hnydom do dźěła dachu a

zrěčenje wudźěłachu. Jako pak

telefonowe a faksowe čisło

argentinskeho superstara w

“žołtych stronach” njenańdźechu,

rozsudźichu so za tradicionelny

informacije posrědkowacy srědk -

za póštu. Tuta po wšěm zdaću pře

dołho trjebaše, wšako dóńdźe w

Radworju hakle po dwěmaj

njedźelomaj wotmołwa. W mjezyčasu

bě Messi hižo pola Pariskeho

towarstwa podpisał. Radworčanam

wón zdźěli, zo je poskićene

zrěčenje jeho přiwšěm přeswědčiło.

Nažel pak je hakle 11.08., potajkim

dźeń po dojednanju z PSG, list

26


dóstał. To zdźěli nam jednaćel ST

Radworja po naprašowanju.

Što pak je južnoameriskeho mištra

na Radworskim poskitku

konkretnje přeswědčiło, to njeje

cyle jasne. Kaž wuslědźenska

platforma „Wulki lik” přeradźi, je

zrěčenje nimo tydźenskeju kašćikaj

Radworskeho tež zaručene městno

w prěnim rynku při njedźelnišich

Božich słužbach wobsahowało.

Serbski Muler

Přećah instituta ma pozitiwny

hospodarski efekt

Budyšin.

„W přichodnych lětach wočakujemy

stabilny a trajny hospodarski

rozmach w našim regionje”.

To je hłowne wuprajenje zamołwiteho

referenta Pětra Brězana na

nowinarskej konferency hospodarskeho

wuběrka Domowiny zašły

štwórtk. To zaleži wosebje na

kmanej inwesticiskej politice

Serbow. Tak zwužitkuja njedawno

zwyšene załožbowe srědki mjez

druhim za to, zo bychu do noweho

serbskeho bydlišća w Budyšinje

inwestowali. Na Lawskich

hrjebjach ma nowy wulki kompleks

Serbskeho instituta nastać. Dokelž

drje budźe tučasny skład instituta

bórze hač do poslednjeho kućika ze

Serbskimi Nowinami, Rozhladami

a (Bóh dał) ze Šeršenjemi

natykany, dyrbja nětko přećah

planować. Za to su w cyłoněmskim

wupisanju njewšědnje tunju firmu z

Berlina nadešli. Tuta pyta po

twarskich dyrdomdejach na

mjezynarodnych lětanišćach za

nowymi wužadanjemi. Zo bychu

kóšty hišće dale tłóčili, dyrbja sej

přistajeni serbskich institucijow

mjez sobu pomhać. Pětr Brězan

rozłožuje: „Tak budu naši přistajeni

samostatnje so gratu přimać a sćěny

a třěchu ze starymi digitalizowanymi

nowinami a knižnymi

27


papjerami wotizolować.” Snano

jim při tym hdys a hdys přiwuzni

pomhaja, wšako je to mjez Serbami

dobre stare wašnje.

Na prašenje redaktora Šeršenja, hač

je to scyła trjeba, wotmołwi nam

referent, zo njesłuži tole hižo jenož

twarej nowych rumnosćow:

„Hladajo na wabjenje młodźiny

chcemy so tak tež jako kmany

dźěłodawar a wukubłar

prezentować.” Tak bychu, pytajo za

nowymi přistajenymi, móhli wot

klětušeho trialne wukubłanja

poskićić – w powołanskej šuli, jako

wěcny wobdźěłar w běrowje a

zdobom jako muler na twarnišću.

Komentar Šeršenja: Nadźijamy so,

zo nastanje tu wěčne twarnišćo, zo

by so són wo dlěšodobnym

zwužitkowanju tež zwoprawdźił.

Dunder Čertowski

Zarjad Domowiny stopnjuje

porodowe raty

Budyšin.

Zawěrno zajimawe dopóznaće

wunjese lětna rozprawa Serbskeho

statistiskeho zarjada (Sorbstat) pod

nawodnistwom Dawida Statnika.

Nimo ličbow k załožbowym

projektam, starobnym přerězku

mytowanych Domowiny a wuwiću

žónskeje kwoty mjez katolskimi

duchownymi, wupraji so tež wo

porodowej kwoće w Serbach.

Statnik k tomu: „Lětsa smy prěni

króć hromadźe zwjedli daty wo

porodach a pozadkach maćerjow. A

tam napadnje nam kuriozum.”

Šansa na porod dźěsća powyši so

pola młodych žonow, hdyž běchu

něhdźe poł lěta do toho pola

jednoho ze serbskich zarjadow

dźěłać započinali. Na čim tute

wuwiće zaleži, njemóžachu

statistikarjo hač dotal wuličić.

Tukanja poćahuja so tučasnje

28


wosebje na płódnu dźěłowu

atmosferu, swójbno-přećelne

wobstejnosće abo typisku

porodowu starobu žonow w 20tych

a 30tych lětach. Konsekwenca

z toho je po Statniku: „Chcemy w

ramiku projekta zmóžnić wšitkim

ludźom, kiž chcedźa rady starši

być, raz wěsty čas pola nas dźěłać.

Tak chcemy porodowu ratu po cyłej

Łužicy dale stopnjować.” Jeničke

manko: Po wozjewjenju

wuslědkow wotzjewichu mjeztym

hižo tři staršiske domy swoje

dźowki wot lěćnych praktikow.

Dunder Čertowski

D

29


Wysoki postup a spěšny spad

Wysoki postup a

spěšny spad

Skónčnje je tak daloko. Młoda

serbska kapała zdobudźe ze swojej

hudźbu nic jenož cyłu Němsku, ně,

móhł rjec, cyłe swětnišćo. We

wulkich dźenikach a tydźenikach

republiki zaběraja so redaktorojo ze

wonej skupinu a rozprawja w tutym

zwisku wo małym ludźe mjez

Łobjom a Nysu respektiwnje

Wódru. Tak su posoljo awto-

chtoneje mjeńšiny, kotraž je wjele

ludźom w kraju hišće njeznata.

Wjeršk tutoho wuwića je bjez

dwěla mały telewizijny koncert w

druhim němskim sćelaku. Tu so

zawěsće wjele přihladowarjow

spočatnje dźiwachu, kak derje tutón

Polak, Čech, Rusa,... němsce móže,

prjed hač hudźbnik sam rozjasni,

što to z tej słowjanskej rěču na sebi

ma a tak tutym prěni přistup k

serbskemu ludej zmóžni.

Tola nic jenož jich wliw w Němskej

ma so tu wuzběhnyć. Na tamnym

boku su woni hudźbnicy pućrubarjo

za serbsku hudźbu. Cyłk kładźe

zakład za nowe wuwiće, za nowy

dorost. Produkcija spěwow njeje

wjace dominowana wot

spěwarjow-jednotliwcow. Přeco

wjace hudźbne kolektiwy a kapały

wuspytaja so w tworjenju swójskich

spěwow a wizualizaciji

tutych. A wosebje druhe polo je

kapała, kiž zdźěla starym serbskim

spěwam nowy raz da, rewolucionowała,

haj poprawom załožiła.

Přez syć přeco zaso nowe hudźbne

wideja rozšěrjeja a při tym je jasne

stopnjowanje, z małymi

wuwzaćemi, widźeć. Wideja su

derje přemyslene a w jara dobrej

kwaliće předźěłane. Komentary we

wšelakich rěčach wo tym swědča.

Tola z wuspěchom so tež prěni

mały skandal přizjewi. Tak spožči

so wonym pilotam serbskeho

30


hudźbneho wideja na festiwalu

krótkofilmow w Choćebuzu

spěchowanske myto Załožby za

serbski lud. Na prěni pohlad ničo

wosebite, měła so tu poprawom

cyle jednora gratulacija wuprajić.

To pak móžu jenož z

brjušebolenjom. Štóž hudźbne

wideja znaje, wě tež, zo su tute

mjenujcy přez Załožbu

spěchowane. Ale prjed hač skandal

tu bóle naduwam, hač docyła je,

chcu hnydom něšto nastupajo

festiwala přispomnić. Dobyćerjo,

tež myta Załožby, wuzwola so přez

jury. W tutej njeje ani jedyn čłon

Załožby. Nimo toho je bjez dwěla

jara dobre zapodate widejo bjez

podpěry Załožby nastało. Nochcu

pak to přejara złahodnić. Wobraz,

kiž so tu wutwori, je tola tróšku

njepřewidny. Kapała, kiž z pomocu

finančnych spěchowanjow Załožby

wideja twori, dobudźe za jeničke

njespěchowane widejo z tekstom

spěchowanske myto Załožby. Při

tym móže ze srědkami zašłych

produkcijow dźěłać. Tak prašam

so, hač bě to woprawdźe fairne

wubědźowanje.

hudźbny komisar

31


update myslenja

update myslenja

Swět so bóle a bóle modernizuje

a to so tež we Łužicy pokaza:

internet so skónčnje tematizuje

a so samo w šulach wužiwa.

Serbske appy a strony su so instalowali,

serbske swjedźenje so nahrawali,

serbske busy su jězdźenki digitalizowali

a serbske Bože mšě so online wusyłali.

Ale kak wupada mjezyčłowjesce z nami?

Smy so w serbskim kraju na tutym polu wuwili?

Swět je wulki – njejsmy dawno sami,

smy so swětej wotewrili?

Kóždy smě być kaž wón je,

tak so wšudźe a přeco prěduje,

ale hdyž to serbskemu idealej njewotpowěduje

so bjez dwěla na blaku sudźi a komentuje.

32


Rěka hišće: to je “wopak” a “prawje”-

smy w poziciji tajkej to rozsudźić?

Diferencuje so mjez “normalnje” a “njenormalnje”,

hačrunjež njeda a nima so to rozdźělić!

Hdźež lubuje žona žonu, muž muža,

hdźež wowka sej zdrasći najnowši hit,

hdźež staji so nastajenje cyrkwje do prašenja,

to wšitko je naš wjeloraki swět.

Serbski horicont ma so dale rozšěrić,

so wot zastarskeho myslenja wotzdalić.

Ně, wšo stare njeje špatne,

ale dyrbimy so tež za “nowe” wotewrić!

Toleranca ma so nałožić

a mjezsobna akceptanca załožić,

z tym mysle dźeržeć swětej wotewrjene!

njespokojny njetopyr

33


Hančika pušćili

Hančika pušćili

20. nazymnika 2025

Po tym, zo rozsudźi so w Lipšćan

Sorabiji znowa 15 nowačkow za

studij wučerstwa na předmjet

serbšćiny, roznjese so překwapjaca

powěsć do wšitkich kutow Łužicy:

B. Hančika wot Krajneho zarjada

za šulu a kubłanje su na wuměnk

pósłali. Oficielna přičina redakciji

Šeršenja hišće njepředleži –

“předobre wabjenje za studij

wučerstwa”, měni naše tajne (a

wězo seriozne) žórło.

Tež, hdyž zda so přičina na prěni

wid mało realistiska, móžachmy ju

po dołhich, intensiwnych rešeršach

a tróšku detektiwnym dźěle

wopodstatnić. Fatalna situacija je

hižo wot lěta 2020 wotwidźomna.

Tehdy zastupi 18 nowačkow, mjez

nimi 12 wučerjow, do studentskeho

towarstwa “Sorabija” w Lipsku.

Tež za lěto 2021 předleža podobne

ličby: 17 nowačkow, mjez nimi 13

wučerjow, wot kotrychž wuzwola

dźewjećo za hłowny předmjet

serbšćinu. (Jenož derje, zo su to

wšo wučerjo, kiž su ze zapalom a

wutrobu pódla. Wučerjo, kiž

chcedźa w prěnim rjedźe

wuwučować, a njełakaja jeničce na

přijomne dźěłowe časy, tójšto

prózdnin a dobru mzdu.)

Na nowy trend “so z wučerjom

stać” njesćěhowaše jeničce

přesyćeny Serbski gymnazij w

Budyšinje, ale samo kryće

wučerskeje potrjeby w Choćebuzu

a Slepom. Mjeztym přistaja serbske

šule wučerjow jenož hišće jako

přidružnikow a zasadźa jich jako

domownik abo w kuchni. Ale to je

nětko wšitko nimo a rozrisane. (Zo

póńdu ći wučerjo jednoho dnja tež

wšitcy zhromadnje na wuměnk, nas

najprjedy jónu njestara.)

Je potajkim jasne kaž škleńca: B.

Hančik je prosće předobre

34


dźěłowukonjał. Znajmjeńša je

nuzowy staw wučerjow nětk

skónčnje zabyty. Kwantita je

Hódančko

druhdy tola lěpša hač kwalita.

Róžowka

Hódančko

Přirjaduj slědowace fakty z pismikami k Jurjej Chěžce abo Jurjej Brězanej! Wotdźěłaj

při tym fakty po rjedźe a zapisaj připisane pismiki na delnje linki. Na kóncu nastanje....

W

S

Ł

O

S

Ó

E

D

K

B

O

S

I

Ć

T

A

*1917 w Hórkach

ilegalne dźěło za zakazanu Domowinu

wopyt Budyskeho Serbskeho gymnazija

jako wojak w Francoskej

syn skałarja a bura

1938 maturuje w Toruń

wopyt arcybiskopskeho gymnazija w Praze

1938/39 wjace tydźenske přebywanje w Drježdźanskim jastwje a zakaz

přebywanja we Łužicy

syn skałarja a bura

jako zastupjer „Serbska” po wobsadźenju ČSR (1939) wot nacijow zajaty

1937 prěnje basnje w serbsko-čěskej nowinje

*1916 w Rakecach

dezertěruje a přińdźe při pospyće k Partizanam dóńć wo žiwjenje

wotrjadnik hamta za kubłanje ludu krajneho knježerstwa Sakskeje

1937 załožer rukopisneje studentskeje nowiny “Gmejnska heja”

studij bohemistiki, germanistiki, sorabistiki w Praze

Jurij Chěžka: _ _ _ _ _ _ _ _

Šćipaty Šeršćowc

Jurij Brězan: _ _ _ _ _ _ _ _

35


Studijny ručnik za wosebje rědke pady

Studijny ručnik za

wosebje rědke pady

Ručnik za wosebje rědke pady,

kotrež pytaja druhi studijny směr

nimo wučerstwa, mediciny a

mašinotwara. Njeje tebi žadyn

studijny směr pola “studenća

pomhaja šulerjam” připrajił? Potom

čitaj naš ručnik, tute studije maja

přichod za naš serbski lud a kraj!

Krótke zahajenje:

Na přichodnych stronach předstaja

so ekskluziwnje za naš časopis

młodźi studenća, a to cyle bjez testa

wosobinskich kmanosćow. Dajće

so inspirěrować!

Božidar, Onomastika

Čehodla: Předstaj sej sćěhowacu

situaciju: Sy w Šunowje swjećić a

narěčiš šikwanu holcu. Mysliš sej,

zo je to twoja Hanka. Nětko pak

nastanje wulki prašak: Sy z njej

přiwuzny?

Nochceš so twoju wowku za

rodoštomom dla rizika serbskich

bladow woprašeć? Potom budź tak

mudry a studuj na twoje dobro

onomastiku – wědomosć mjenow.

Hdźe: Uni Lipsk

Wosebitosć: Žadyn strach,

sorabistika we hłownym předmjeće

je tež tam móžna.

Borbora,

Wědomosć swobodneho časa

Čehodla: Ty chceš změnu w

serbskej kulturje docpěć? Potom

zaběraj so we wobšěrnym projekće

z problematiku “Serbja a swobodny

36


čas”, na přikład z wutwarom

serbskich čumpjelow na kermušach.

Nic jenož losy ćahać a třěleć,

ale tež raz ze cyłeje duše na

seklowej čari (Achterbahn) serbsce

bjakać.

Sirijus, SpaceMaster

Hdźe: Uni Bremen

Wosebitosć: Załožba za serbski lud

spěchuje wuwiće serbskeje kultury

a rěče.

Čehodla: Tebi lubja so wužadace

nadawki? Chceš přichod Serbstwa

tež hišće po kóncu swěta

zachować? Potom studuj

SpaceMaster. Namakaj nowy serbski

planet a zakorjeń serbsku

chorhoj hłuboko do noweje

serbskeje pódy.

Hdźe: Uni Würzburg

Wosebitosć: Nic jenož z Berlina,

móžeš potom na Łužicu dele

pohladać.

37


Marija, Oenologija

Aleks, Promenadologija

Čehodla: Chceš, zo so wjace

serbskich pachołow na studij

teologije poda? Potom studuj

oenologiju a postaraj so wo dobre

serbske kemšace wino! Hrodźišćo

we Wotrowje skići wšitke

wuměnjenja, wino we wulkim

mnóstwje plahować.

Hdźe: Uni Gießen

Wosebitosć: Móžeš zawěsće

darmotnje w klóštrje Marijina

hwězda přenocować.

Čehodla: Poruj twój hobby z

wuznamnym dźěłom! Twój

nadawk: Zběrać „wažne”

informacije serbskeho ludu při

wuchodźowanju a je do susodneje

wsy šěrić. Při přichodnym

skupinskim wulěće rozprawjej wo

twojich nazhonjenjach. Nowostki

móžeš přez susodźic płót rozšěrjeć.

Jako mzda kiwa ći snano čerstwy

tykanc a šalka kofeja.

Hdźe: Uni Kassel

Wosebitosć: Znaješ wšitke kuty

serbskeje Łužicy a wotpowědne

stawizny. #entertainerwswójbje

38


Facit: Kóždy studij wobohaći naš

serbski lud a kraj. Jenička ćeža je,

zo dyrbiš so za čas matury tróšku

prócować abo sorabistiku

studować. (Někotre studije maja

NC :P)

Seleny Cidre

39


Zrudny dyrdomdej

Zrudny dyrdomdej

Ejo, ejo, tu sym zaso ja, waš

Holaska. A wěsće wy, što je so mi

njedawno stało? Kaž je to pola

mojeho kumpla a mje z wašnjom,

rěkaše zašły tydźeń zaso, zo sobotu

na reje dźe. A runje tutón dźeń

kidaše so z kanow, ja wam praju.

Jako pak před klubom stejachmoj,

naju muž před zachodom narěči:

„Tu nichtó wjace nutř njepřińdźe!”.

Mój zmužity kumpl pak cyle

jednorje pola njeho nimo dźěše,

tola muž jeho hnydom hrabny a

zarjeji: „Won. Won z tobu!”.

„Njepřimaj mje. To je Němska,

swět swobody. Chcu tola jenož

tróšku zabawy”, mój kumpl znapřećiwi.

„Ty móžeš rejować wonka

w dešćiku”, so namaj muž wusmja.

Nahaj, tak so wobroćichmoj a

dźěchmoj zaso domoj. Ale wěsće

wy, kajka ćmowa nóc to bě? Ani

meter wjac njewidźach. Naraz

něšto zasłyšach. Wulki wrjeskot,

mój kumpl bě so walił. „Praj mi,

hdźe sy?”, so jeho prašach, wšako

jeho docyła njewidźach. „Ach, wěš

ty što? Što je lubosć?”, naraz kumpl

cyle zmotany započa, „dźensa sym

so z Móniku w klubje zetkać chcył

a nětko je mi wobraz pósłała, kak so

z tym mužom před durjemi hubkuje”.

Wy njewěriće, kak žel mi

wón čini.

Ale čehodla wam stawiznu docyła

powědam? W teksće su schowane

mjena spěwow na albumje Młody

duch skupiny Holaski. Jeli chceće

wědźeć, kotre to su, to sebi cejdejku

najlěpje přiswojiće. Tak maće słuchanski

dyrdomdej a rozrisanje

tutoho hódančka. Potajkim klasiska

win-win situacija. A připódla prajene:

stawiznu sym sebi wumyslił.

Mój kumpl ma ze swojej přećelku

wulke zbožo. Na da božemje!

Holaska

40


Patriotizm a jatrowa ciroza

Patriotizm a jatrowa

ciroza

Hdyž rěči so w zjawnosći wo

kulturnym namrěwstwje Serbow, to

słyšimy nimale bjezwuwzaćnje wo

wóskowanju jejkow, spěwanju,

nabožnych wobrjadach a prezen-

towanju poćahoweho a seksu-

alneho statusa holcow přez naro-

dne drasty. Byrnjež měło to wšitko

přitrjechić, zabudźe so tola často

zawěrno najwažniši aspekt serbs-

keje kultury: žlokanje.

To njeje moderny fenomen, kaž

pokaza krótka analyza serbskeho

pismowstwa. Kóždemu je bjez-

dwěla ludowy spěw “Palenc”

znaty, w kotrymž wopisa so mjez

druhim korelacija absency alko-

hola a ćělnymi brachami (“Hdyž ja

nimam palenca, to mje boli

wutroba”). Alkohol skutkuje tuž

pozdatnje kaž medikament.

Byrnjež wědomostne dopóznaća k

tomu předležeć njeměli, da so

popularita spěwa přiwšěm jako

argument podać. Nimo toho

sadźitej mjez druhim studentski

chór a 1. serbska kulturna brigada

na skutkownosć alkohola – na

probach konsumcija spěwanskim

kmanosćam zawěsće přispori,

hewak njeby w tajkim rozměrje

eksistowała. Hladajo na dalše

spěwne teksty njeje to pak jenička

lěpšina. Tež jako srědk k

powyšenju raty fertility so alkohol

hodźi. Handrij Zejler spisa to

nastupajo wjerš “Winko stare,

lubosć młoda, njej´ to rjana

měšeńca?”. Kombinacija alkohola

a intimnosće je potajkim jasnje

idealizowana. A to po prawdźe:

Serbske swójby maja přirunujo z

němskimi zwjetša wjace dźěći.

Zawěrno najwuznamniši citat z

Towaršneho spěwnika je pak

slědowacy: “Štóž přećelstwo chce z

nami měć, tón njesmě žadyn šelma

być, kiž dobre piwo zacpě” –

41


tohorunja z pjera Zejlerja. Tu

zwurazni so klučowa funkcija

etanola jako awtentifikaciski faktor

identity a předpokład socialneje

přisłušnosće. Alkohol je indikator

hłuboko zakótwjeneho patriotizma.

Jeli njepiješ, potom njesłušeš k

tomu. Čehodla? Nó haj, na to tež

Zejler bohužel žanu wotmołwu

njeda, ale to so wězo wot samoho

wujasni. Wšako njeje, kaž je znate,

scyła móžno, so bjez dobreje kapki

(abo bleše, respektiwnje kašćika)

towaršnostnje asimilować. Je

prosće prašenje integrity! Jeli sej

druzy swoje mozowe bańki z njesměrneje

lubosće k narodnosći

pomorja, měł to z kolegialnosće tež

činić! Zajědojćenje je wšako

socialna etiketa.

Wosebje w póstnym času schrobli

so pak mnoho Serbow na njesmilne

– haj, nimale čłowjeka njedostojne

– zwažliwe předewzaće:

temporerny pospyt žiwjenja bjez

alkohola. Štož zda so na prěni

pohlad bicarne a njepředstajomne,

chowa w swojim žru hnujacu

nabožnu woporniwosć. Přetož:

Jězus bě so štyrceći dnjow wšěch

zežiwidłow w pusćinje zdał; ćežki

wopor abstinency alkohola je za

Serba runohódny ekwiwalent.

Jutry sej tohodla alkohol ćim bóle

česćimy. Tak jara, zo sej křižerjo

při wozjewjenju powěsće

zmortwychstaća simultanje palenc

popřeja. Hač złožuje so kategoriske

wuzamknjenje žónskeho

splaha z tutoho wobrjada tuž na

anatomiske rozdźěle, čehoždla

pječa telko konsumować njeměli,

njeje hišće dowuslědźene. Jeli pak

měło tomu tak być, pokaza so tu

karitatiwny charakter cyrkwje. Je

prawdźepodobne, zo je runje z

tuteje přičiny měšnistwo žonam w

katolskej cyrkwi zapowědźene,

wšako je dnjowy konsum na

etanolu bohateje kreje Chrystusa

42


obligatoriski. Poprawom njeměło

to pak zadźěwk być, wšako so

serbske holcy w swobodnym času

najebać toho jara sylnje na

pěstowanju serbskeje kultury w

formje žlokanja wobdźěla. Keluch

wjac abo mjenje wob dźeń hižo

rozdźěl nječini, hdyž maš hru

piwoweho ponga za sobu.

Haj, ničo njesignalizuje přisłušnosć

k mjeńšinje Serbow tak

pregnantnje, kaž tajka šwarna

jatrowa ciroza. Tuta docpěje so drje

jenož wot jara angažowanych

wulkopósłancow Serbowstwa, ale

za nowačkow su spočatnje tež

tukowe jatra hižo wurjadny wukon.

Wosebje pola młodźiny da so

hladajo na to narodne wozrodźenje

wobkedźbować. Kwalita swjedźenja

měri so mjenujcy z direktnej

proporcionalitu na ličbje hodźinow,

wo kotrymiž hižo ničo njewěš. A

hdyž njewotućiš w cuzym łožu abo

w někajkim přirowje, sy tak abo

znak wjeselokažer.

Ale nětko raz sprawnje: Smy sej

woprawdźe přeco wědomi, čehodla

a kelko pijemy? Je to přeco jenož

dobreho słoda a wokřewjenja dla,

abo snano tola, dokelž chcemy

někajkim skomolenym towaršnostnym

wočakowanjam wotpowědować?

Štóž njeje hižo alkoholikar –

potajkim “prawy” Serb – tón móhł

wokomiknje za měsac abstinentnje

žiwy być. Za wjetšinu z nas

zwostanje to pak najskerje jenož

hypotetiski eksperiment. K

strowosći.

Błudnička

43


Słowo k dnjej

Słowo k dnjej

Dźeń a mjenje ludźi wobdźěli so na

Božich mšach w našej serbskej

Łužicy. Wězo, pandemija hraje

wulku rolu, ale tež zastarske

nastajenja, zwjeršne prědowanja a

cyłkowne přesłapjenje wěstych

přepytowanjow w katolskej cyrkwi

dla, maja podźěl na stajnje mjeńšej

ličbje kemšarjow.

Tola, kak móžemy tutomu trendej

zadźěłać a wosebje zaso wjac

młodźiny do cyrkwje wabić?

Myslu, zo hižo jednore naprawy

wulki efekt wučinić móža.

Tak by na přikład terminal za EC- a

kreditowu kartu k płaćenju kolekty

njedźelniši wopyt zawěsće polochšił.

Ministrantam by potom drje

ćešo padnyło, sej fenk z kolekty

pokradnyć, ale to drje budu z

wjetšim lunkom z winoweje bleše

w sakristiji narunać móc.

Tohorunja by snano wjac

interakcije z ludom k tomu wjedło,

zo so kemšarjo při prědowanju tak

njewostudźa. Wšelake aplikacije na

šmóratku bychu móhli k tomu

wotměnu přinjesć. Předstaju sej

forum, w kotrymž móžeš w realčasu

wo prědowanju pisać a tute na

kóncu z hwězdami wot 0 do 5

hódnoćić. Za dźěći by so hra na

šmóratku poskićiła, w kotrejž maš

před duchownym preč běžeć,

kotryž spyta tebje popadnyć –

podobnje k woblubowanej hrě

„subway-surfer“.

Dale napadnje, zo faluja na

kemšach optiske powabki. Ćmowe

cyrkwje, jeničce swěčki, kiž

ćopłotu skića – tak drje so derje

haleluja njespěwa. Kak by było z

holcami, kiž čisło aktualneho

kěrluša pokazaja? Podobnje k

holcam w pjasćowanju, kiž

pokazuja, kotre koło so pjasćuje,

bychu holcy čisło abo štučku

přichodneho kěrluša pokazać

móhli. Młodźina by so naraz zaso

44


do cyrkwjow nawaliła, tež stary nan

by so wjeselił. A dla

runoprawnosće by so čisło na

žónskich ławkach tež přez młodych

kadlow wozjewić móhło. Channing

Tatum město brjuchateho a

smorčateho partnera.

Z tutymi naprawami bychmy

wožiwjenje cyrkwje a nabožiny we

Łužicy dožiwili, kajkež je dotal

hišće njemějachmy. Tróšku

zmužitosće by našim wosadnym

radam tyło!

Judaš Bohuswěr

45


46


13 wuprajenjow, kotrež w cyrkwi kaž tež w korčmje słyšiš

13 wuprajenjow, kotrež w cyrkwi kaž tež w

korčmje słyšiš

1. Budź chwaleny Jězus Chrystus.

2. Přestań smorčeć.

3. Tón kur pak dźensa zaso smjerdźi.

4. Wzmiće a pijće.

5. Syman ma najwjetšu chorhoj.

6. Přeco, hdyž tón kadla wino pije, tajki blach prěduje.

7. Jutře je dźeń wotličenja.

8. Ja sym K/křesćan.

9. Hdźe sy ty z rowa stanył?

10. Swjećenu wodu prošu.

11. Ow mój Božo.

12. Alojs budźe bórze swjaty.

13. Kak mój dołh jenož zapłaću?

Serbski Muler a Dunder Čertowski

47


Serbske medije a rěčne zmylki

Serbske medije a

rěčne zmylki

“Kwalita rěče je [...] wažna, zo

njebychmy dalše skomolenja w

syći čitać dyrbjeli kaž tole wo dźěle

młodostnych w klubje: „tepjenje je

so zdalewo“ - štož ma telko rěkać,

zo su tepjenje wottwarili”, piše

šefredaktor Janek Wowčer wutoru,

26. winowca, w rubrice “Mój wid”

Serbskich Nowin. Při tym poćahuje

so na post serbskeho młodźinskeho

kluba na instagramje. Tu wšak so

serbšćina prawidłownje wonječesći,

to je powšitkownje znate.

Dokelž pak nochce studentski

časopis Šeršeń přećiwo młodźinje

třěleć, kotraž so znajmjeńša zwaži

serbskorěčne teksty do syće stajeć,

tež hdyž z rjanej rěču zwjetša klaca,

wěnujemy so radšo tym, kotřiž

maja powołanski nadawk serbšćinu

nałožować - a to w najlěpšim padźe

korektnje.

Dajće nas hnydom pola Serbskich

Nowin započeć. Zo so tu hdys a

hdys raz mały zmylk stanje,

prawidłowni čitarjo wječornika

bjezdwěla wědźa. Ale wšo w

porjadku, redaktorojo a lektorojo

su wšako tež jenož čłowjekojo. Zo

pak jewi so w samsnym teksće, w

kotrymž prosy knjez Wowčer

serbsku młodźinu wo nałožowanje

korektneje rěče, sada “Tak so časy

měnjenja [...]”, měło jemu tola

znajmjeńša tróšku njepřijomne być.

Ale kaž prajene: To so stanje, wšo

okay! Scyła okay njeje na tamnym

boku sćěhowaca powěsć Serbskich

Nowin, kotruž wozjewichu 5.

pražnika na platformje Facebook:

“Dźensniša čišćana werzija

Serbskich Nowin budźe bohužel

zapozdźena a tež jenož w

njezwućenym nuzowym formaće

wunć. Přičina je mylena technika w

čisćerni na Horach.”

48


Hladajo na to, zo jedna so tule wo

zjawnu zdźělenku najwjetšeje

serbskeje nowiny móžu jenož dwě

słowje rjec: To boli! Wosebje

wězo, dokelž pisa so w jednej

powěsći wo “čišćan[ej] werzij[i]”

(dwě słowje, dwaj zmylkaj) a wo

“čisćerni”. Po mojim měnjenju měł

so awtor zdźělenki, hdyž hižo

žadyn zajim nima skrótka do

słownika pokuknyć, znajmjeńša za

jednu wersiju (haj, tak so to pisa)

słowa “ćišć” rozsudźić. Wěcywustojny

student so na zbožo zmuži

a zawosta zjawny komentar pod

tekstom: “*ćišćana *wersija

*njezwučenym *wuńć *ćišćerni

Wot serbskich medijow wočakuju

tež w socialnych syćach teksty bjez

zmylkow ...” Tomu móžu jenož

přihłosować! Pokročujemy z

najwjetšim konkurentom SN, z

Katolskim Pos... mały žort, ze

Serbskim rozhłosom. Dokelž sym

jako student zaso jónu hač do

předwječora deadline za wotedaće

artiklow z pisanjom mojeho čakał,

chcu zdźěla katastrofalnu serbšćinu

młodźinskeje redakcije Satkula

wuwzaćnje jónu ignorować. To

sprěnja jutře rano hišće z pisanjom

hotowy njejsym, a zdruha smy sej

wšako prajili, zo so dźensa na

młodźinu njetřěla.

Tuž, luba Satkula, čińće dale tak,

ale přemysliće w přichodźe prošu

wokomik, prjedy hač někajku story

na instagramje z wjace

prawopisnymi zmylkami hač

słowami uploadujeće!

Wěnuju so radšo zjawnemu

wustupowanju tych wulkich

rozhłósownikow na platformje

MDR Serbja. Štwórtk, dnja 28.

winowca, wučitach na přikład

sćěhowacu sadu: “Hdyž dojědźeš

sej tele dny z Prawočic na směr

Baćon, wuhladaš pola křižowanišća

[...]”. Po derje měnjenym pokiwje

serbskeho studenta su sadu změnili

49


na “Hdyž dojědźeš sej tele dny z

Prawoćic na směr Baćoń, wuhladaš

při křižowanišću [...]”. Čehodla nic

hnydom tak? Jedyn dźeń pozdźišo

so mi hnydom zaso zecny, jako

čitach wo tym, zo bě Smolerjec

kniharnja “chopata połna”, dokelž

předstaji Měrana Cušcyna jeje

“třěć[u] zběrk[u] prozowych

tesktow”. Prosych mojich

studentow-mudračkow wo to, tutón

króć mjelčeć a nikoho na

prawopisnej zmylkaj njeskedźbnić.

Mjeztym je eksperiment

zakónčeny, tekst so njeje

skorigował.

Štóž pak so wjele hórši, dyrbi tež

raz chwalić: zasadnje mam rěčnu

kwalitu Serbskeho rozhłosa za dosć

dobru. Tajke małe zmylki so stanu,

runje hdyž njeje poprawna

kompetenca pisane, ale rěčane

serbske słowo. Přiwšěm měli

zmylki zamołwitych mjerzać. Po

dołhodobnych wobkedźbowanjach

sym zwěsćił, zo so we wulkim

dźělu pisanych přinoškow a

powěsćow rozhłosa zmylki

njejewja. Hdyž pak so tola raz něšto

rěčnje nimokuli, potom zwjetša

wjace króć w samsnym teksće. Tuž

wuchadźam z toho, zo su jednotliwi

redaktorojo, kotřiž dosć derje na

korektnu serbšćinu njedźiwaja,

problem. Tutych namołwju w

mjenje serbsku rěč lubowaceho

studentstwa, so w přichodźe prošu

bóle prócować.

Wutrobny dźak!

Alex Soblex

50


A što pak činja mužojo, hdyž z piwa domoj du?

A što pak činja

mužojo, hdyž z piwa

domoj du?

Stawizny wo piću a piwje drje

mnozy powědać wědźa. Jenož mało

ludźi pak wě, zo ma konsum

alkohola tež politisku dimensiju.

Tak wjedźeše powyšenje piwoweje

płaćizny w lěće 1844 k namócnym

protestam w Mnichowje. Jako

reakciju zniži kral płaćiznu samo

pod prjedawši staw. To zaleži drje

na tym, zo so wojacy tehdy, kaž tež

hižo pyramidowi dźěłaćerjo w

starej Egyptowskej, zdźěla z piwom

zapłaćichu.

Dalša tajka stawizniska epizoda

hodźi so lětsa do knihi alkohola

dodać. Dnja 08. winowca přepoda

so kóždolětne myto Domowiny na

mjenje abo bóle zasłužbnych

prócowarjow našeho serbskeho

luda. Zo bychu sej přitomni

dołhodobnu proceduru tróšku

wosłódčili, dósta kóždy mytowany

blešu dobreho Domowinskeho

sekta k tomu. To bě před 30 lětami

hišće wulke wuznamjenjenje.

Wšako zaběra so ekstra załoženy

wuběrk zwjazkoweho předsydstwa

z tym, najlěpšu marku po cyłej

Němskej namakać. Jenož wysoko

připóznaći čłonojo, kiž su so

znajmjeńša tři periody do

najwyšeho gremija powołali,

smědźa sobu rozsudźić. A hlej,

tučasnje importuja sekt ze zapada,

štož rozjasni škleńčku a lěpšu

naladu na mytowanju.

Lětsa pak běchu hosćo na

mytowanju ptačka comt běłych

myšow dospołnje wottřělili. Po

wječeri dachu so zhromadnje do

piwa, wina, palenca, wšako bě sekt

mjeztym wupity. Cyle po hesle

kwasa w Kanje: Přinjesće najprjedy

to dobre wino, a, hdyž su hosćo

hotowi, fuzl. Što pak so po tym sta,

njeby sej nichtó myslił. Wo

połnocy zazwonichu přiležnicy

51


Serbskeho doma policiju, dokelž bě

wulke harowanje słyšeć. Citat

susodki: „My smy zwučeni, zo

Serbja rady a wótře swjeća, ale to

njebě wjac normalne.” Jako sej

uniformowani dojědźechu, skići so

jim wobraz dospołneje wobrady.

Wokna žurle běchu wšitke rozbite a

rjane polstrowane funkcionarske

stólcy ležachu wonka we łužach. Za

to pak běchu sej někotři z rjekow

horjeka žort z toho činili a serbsku

chorhoj z balkona powěsnyli. K

tomu wuwołachu w lědma

zrozumliwym wjazolenju - rjejenju

Serbsku republiku - sponsorowanu

wot Budyskeho Kopora. Na zbožo

policija spěšnje zakroči a zamó

serbskich prócowarjow zaso

změrować. Kompromis dźě běše,

zo smědźachu Serbja dale

hewrjekać, ale za to kěrluše

spěwajo do tachantskeje cyrkwje

přećahnyć. Tak běchu w swojich

tryskach wot nabožneje swobody

škitani a policija zaso wotćahny.

Budyski Kopor pak slubi, zo budu

dale mytowanja Domowiny

zastarać. Wot klětušeho dawa za to

nowe „Piwo serbskeje republiki” z

etiketom wobraza wuwołanja na

balkonje. Haj, zawěrno kuriozne

wěcy so stawaja pod wliwom

alkohola, tež w našich serbskich

stawiznach. Hladajo na spočatnje

mjenowany piwowy zběžk w

Mnichowje drje je Friedrich Engels

raz w komentarje napisał: „Tak

budu ludźo spěšnje zeznać, kak

jednorje je, wyšnosći tež we

wažnišich naležnosćach strach

našerić.”

Na zbožo nima serbski lud žane

tajke wažniše problemy – mamy

wšako dosć swětneho wopojadła.

Dunder Čertowski

52


Rěčne tryski

Rěčne zwučowanja

Rěčne tryski

Serbska rěč njeje jenož spisowna rěč, wšako by w tym padźe mortwa rěč

była. Serbšćina pak je žiwa přez swojich rěčnikow. Za tych smy tři krótke

rěčne zwučowanja, lěpje jazykłamate hrónčka, přihotowali.

W měšćanskim mišterstwje měše-měšenja w Mišnje měša Myšečanski mišter

Michi Měškank z Michigana měsačnje po mši wšěm Myšečanskim myšam

mišterške měšy.

Chasowčan Karsten Kaiser kaza kazachskemu kolegej, kantorej Kazimirej

Kaminskemu, kóždy króć kónc tydźenja, klětu konkretnje krasne

komunistiske kyriliske kanony na kwasu katolskeho kanadskeho kudźelateho

kuzenka Kaia Kennedija ke kofejej kedźbliwje kolebku kolebajo kantorić.

Wot wosmich woneho wječora wobkedźbowaše so woprawdźe wostudźaca

wosobna wólberna Wokec wowka, wuměnkarka, wučerka wuměłstwa,

wonka pola Wokec wowcow sedźo wosrjedź wjeski, wospjet wjace hač

wosom wožlokanych, wosebje wótře wołacych, so wokoło wulkeho wuja

Woltera Wowčerja z Wolfsburga wokołoklepacych wohnjowych

wobornikow wohnjoweje wobory wokrjesa Wojerec.

Serbski Muler a Ryćer Wjeležwał

53


Widźał - słyšał - so wošćěrał

Je wšak w porjadku, zo so my nowačkojo do cyłka witamy. Ale, zo dyrbimy

za to runje do Lipska rajtwać?

– Michał z Lejpolda / traktorist pola Sorabije

Přeco tute wopory pola mje na dźěle.

– Janka / chorobna sotra na corona staciji

Sym nětko skónčnje zwólniwy za něšto krute.

– Hannes / ma hižo cyły tydźeń fudrawu

Mam hnydom čisće wažny termin z mojim inwestorom.

– Student hospodarstwa/ jědźe domoj na kermušu

Work & travel: staršej work, ja travel.

– Jurij / ma maturu za sobu

Žwemblakec Žwantora

54


Knjeni Budarjowa... ně, nic wjace... knjez Bjenš... tež nic... ach,

što ja wěm... pyta tebje

Piješ rady kofej? Sy so přeco hižo za tołstej móšnju žedźił? Sy maturu runje

tak wobstał, nimaš scyła žane talenty a njewěš, što maš nětko z twojim časom

započinać? Jara derje, mamy wotmołwu na twoju bjezwuhladnu situaciju –

studij wučerstwa za předmjet serbšćinu!

Njeměj strach, twoja tučasna situacija njebudźe so wulce změnić: Kaž lěni tež

sy, wobstać studij na kóždy pad budźeš (hlej kwota přepadnjenja zašłych lět = 0).

Poskićimy jónkrótnu móžnosć, twojich susodow, kuzenkow, bratrowcow a samo

swójske dźěći wuwučować směć. Nimo darmotneje snědanje (kóždy dźeń w

9:15 hodź. we wučerskej), móžeš ze swojimi něhdyšimi wučerjemi (idolami)

hromadźe dźěłać a jim pokazać, zo njewobsteja za dźensnišich serbskich

wučerjow hižo naroki. Wšojedne, kak špatna twoja serbšćina tež je, pušćić će

njebudźemy.

Njemóžeš wjele skepsać, wšako móža so twoji šulerjo w nuzowym padźe přeco

hišće z wučerjom stać!

Njedaj so prosyć a přizjew so pod sćěhowacej adresu:

wučer.być@dźimipreč.hsb

Wjeselimy so hižo na tebje!

Róžowka

Impresum

Wutrobny dźak wšitkim sobuskutkowacym awtorkam a awtoram,

lektorkam a lektoram!

Runje tak wulki dźak wšitkim čitarjam Šeršenja a podpěraćelam serbskich

studowacych!

Šeršeń:

- jenički a kritiski organ serbskich studowacych

- zhotowjeny w Lipsku, dnja 19.11.2021

- memsy: serbskememesoriginal

- layout: Serbski Muler

Wuslědki hódančkow, přispomnjenja, prašenja, chwalby, pjenježne dary

atd. na: facebook.com/serbskistudent abo instagram.com/serbomichl

© Šeršeń 2021


Ha ženje ja njejsym tak wjesoły boł,

hač hdyž sym knjez' Nawce na šćěpjenje šoł.

More magazines by this user
Similar magazines