30.01.2022 Views

ANI_2021_01_-6

Create successful ePaper yourself

Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
















Զոլտան Գերալ

Պետեր Պազմանի անվան կաթոլիկ համալսարանի «Հայգիտության» ամբիոնի

դոկտորական ուսանողների կողմից կատարված հետազոտությունների նպատակն է՝

ներկայացնել հայերի ստեղծած ժառանգությունը և երկու հետազոտական

ճանապարհորդություններից ժողոված հայկական ազգային սովորույթները՝ Հյուսիսային

Կովկասից մինչև Կարպատյան ավազան:

Հատկապես ներկայիս վիճակը հնարավորություն է ընձեռնում, այժմյան հայկական

սփյուռքի հետ հաստատել անմիջական կապ, որտեղից կարելի է հետևել բազմաթիվ

ավանդույթներ և սովորույթներ:

2018-2019 թվականներին կատարված հետազոտական շրջագայությունների ընթացքում՝

ընդգրկվել են այնպիսի վայրեր, որտեղ կան հայկական համայնքներ, կամ հայկական

հուշարձաններ:

Այս ուսումնասիրությունը իր մեջ ներառում է Դաղստանից մինչև Ղրիմի՝ Գալիցիայից

մինչև Բուկովինայի պատմական վայրերը:

Հետազոտողի նպատակն էր կազմել ամբողջական պատկեր հայ սփյուռք համայնքների

մասին,

և քարտեզագրել այն գործընթացը, որ ժառանվգած մշակութը, ինչպես է պահպանել այս

համայքները դարեր ի վեր:

Կարելի է նկատել, որ ժամանակի փոփոխության ընթացքում առանձին համայնքներ լքել

են այն տարածքները, որտեղ ժամանակին ապրում էին մեծ թվով հայեր, սակայն նույնիսկ

դարեր անց, այստեղ հիմնված հայկական ժառանգության հիման վրա՝ կարողացան

ձևավորվել և գործել նոր համայնքներ:

Այսպիսով ստեղծված ժառանգությունը, որ մեծ մասամբ ունի կրոնական ծագում,

ազգային գիտակցական առումով. այդ հայկական ժողովրդական սովորույթները և

ավանդույթները դարձան փոխանցվող երևույթ:

Կարելի նշել, որ հայկական համայնքները և նրանց ստեղծած ժառանգությունը

անբաժանելի մասն է կազմում առանձին եկեղեցիները և վանքերը, որոնք մշակութային

փոխանցման դեր են կատարում համայնքների կյանքում: Ահա մեր ուսումնասիրության

նպատակն է ներկայացնել այս ընթացքը ՝ պատմական ժամանակներից սկսած մինչև մեր

օրերը:

Քանի որ քրիստոնեությունը համարվում է հայի ինքնության և ընդհանուր ազգային

գիտակցության հիմքը , հետևաբար ստեծված ժառանգությունը, քարե

փորագրությունները և ավանդույթները հիմնականում կապված են քրիստոնեության հետ:

Ներկայիս Ուկրանիայում, Ռումինիայում և Ռուսաստանի Դաշնությունում, որտեղ եթե

նույնիս ապրում են փոքր թվով հայ համայնք, կարելի է տեսնել որ հայկական

եկեղեցիները և վանքերը խնամքով պահպանվում են նրանց կողմից:


Սակայն որոշ վայրերում կան եկեղեցիներ, որտեղ կարելի է տեսնել հայկական նմուշներ,

որոնք հայ համայնքի բացակայության պատճառով. տեղացիները օգտագործում են այլ

նպտակներով:

Կրոնական տոնների կապակցությամբ այս կառույցները իրենց դերն են կատարում հայ

համայնքի ձևավորման համար, որտեղ հավաքվում են այժմյան հայ համայնքի

անդամները՝ նշելու իրենց տոնակատարությունները:

Բոլոր սրբերի տոնը, կամ Սուրբ Աստվածածնի վերափոխման տոնը՝ հայտնի կրոնական

տոններ են, որոնց հետ կապված է դարերի ավանդույթներ:

Նման տոնակատարությունների ժամանակ աշխարհագրական շրջանները,

ուխտագնացությունների ավանդույթները և գաստրոնոմիկ ժառանգությունները կարելի

է նորից վերապրել: Համայնքի տեսանկյունից սրանք այնպիսի հանդիպման վայրեր են,

որտեղ համայնքի անդամները երկար ճանապարհ են անցնում՝ մինչև մի քանի հարյուր

կիլոմետր, տոնի մի մասը կազմելու համար:

Հայ սփյուռք համայնքների գոյատևման հիմնական սկզբունքը՝ լեզուն, միասնական

կրոնը և էթնիկական պատկանելության գիտակցությունն է համարվում, որից էլ

ձևավորվում են ժողովրդական սովորույթները և ստեղծված ժառանգությունները:

Միջնադարում՝ 12-16-րդ դարերում, հայերի մշակույթի և սփյուռքի շարժիչ ուժը Ղրիմին էր

համարվում:

Միջնադարում Ղրիմի թերակղզու ձևավորման ընթացքում՝ 1261 թվականին ժենովայի

առևտրակաների կողմից հիմնված Քաֆֆա քաղաքում, ստեղծվեց մասնագիտացված

առևտրական գաղութը:

Վերաբնակեցումը տեղի ունեցավ աստիճանաբար, այլ ոչ թե միանգամից:

Քաֆֆայի հայ համայնքի մեծ մասը՝ տնտեսական և զարգացման նպատակով,

առևտրական գաղութները սկսեցին տեղափոխել դեպի արևմուտք, որտեղ Լեմբերգ՝ Լվով

քաղաքում՝ Գալիցիայի պատմական առևտրական կենտրոնում. 1300 թվականին հայերը

այստեղի կենտրոնական մասում հաստատվեցին:

14-րդ դարում Բուկովինայում, մի քանի հայկական համայնքներ ձևավորվեցին:

1350 թվականին Բոտոշանիում և 1389 թվականին Սուչավայում ՝ կառուցվել է քարե

հայկական եկեղեցիներ, որոնք գտնվում էին Լեմբերգի եկեղեցու տիրապետության տակ:

Այս ժամանակաշրջանից սկսած՝ Ղրիմից մինչև Կարպատյան լեռնաշղթան գործում էր

հայկական համայնքներից կազմված տնտեսական ցանց:

Եկեղեցին գլխավոր դեր էր խաղում այս համայնքների համար, ապահովելով նրանց

կայունություն, ցանակցած քաղաք էլ որ ժամանեին հայերը:

Արդեն 16-րդ դարում հայ վաճառականները ստեղծել էին հազարավոր կիլոմետրեր

ընդլայնվող առևտրական ցանց, և համախբել միմյանցից հեռու գտնվող մշակութային

կենտրոնները:

Որպես միջնորդներ նրանց դերը կայանում էր. ոչ միայն առևտրի մեջ , այլ նաև նրանք

արևելքից դեպի արևմուտք՝ իրենց հետ փոխանցում էին որոշակի հայկական նմուշներ,

սովորույթներ և ուտեստներ:

1990-ական թվականների փոփոխությունները՝ մոտ երեք տասնամյակ շարունակ,

հայերին նոր լիցք հաղորդվեց, որպեսզի հատկապես կրոնակ հիմունքով իրենց

ավանդույթները նորից վերակառուցեն և վերագտնեն:

Հեղինակը իր շնորհակալությունն է հայտնում՝ «Մայրաքաղաքի Հայկական

Ինքնավարությանը», որի աջակցուցյամբ հնարավոր դարձավ իրականացնել 2019

թվականի հետազոտական ճամփորդությունները, ինչպես նաև Պետե Պազմանի անվան

կաթոլիկ համալսարանի «Հայագիտության» բաժնին՝ մասնագիտական և գիտական

աջակցության համար:






A kép élménye alapján született a vers. Hála és köszönet a

nagylelkű művész úrnak Bahget Iskandernek, hogy képével

megihletett a versírásra. A vers írója: dr. Silva Simonian

képviselőasszony, Fővárosi Örmény Önkormányzat










W W W . F O V A R O S I O R M E N Y . H U




Hooray! Your file is uploaded and ready to be published.

Saved successfully!

Ooh no, something went wrong!