WiT 12_2023 (99) promo

ARMATA PRZECIWLOTNICZA SA-35 ❙ TEST POLSKIEGO SILNIKA RAKIETOWEGO ❙ AW101 W BLMW 

Wojsko 

i Technika 

12/2023 

Grudzień 

CENA 19,50 zł 

w tym 8% VAT 

INDEKS 407445 

ISSN 2450-1301 

WWW.ZBIAM.PL 

BEZPIECZEŃSTWO•UZBROJENIE•PRZEMYSŁ 

M1150 dla polskich 

pancernych saperów 

Agencja Uzbrojenia poinformowała o prowadzeniu 

postępowania, w ramach którego 

planowany jest zakup amerykańskich 

ciężkich pojazdów torujących M1150 ABV. 

Po mostach szturmowych M1074 

i M1110 będą to kolejne wozy wsparcia 

na podwoziu czołgu M1 Abrams 

w Wojskach Pancernych 

i Zmechanizowanych. 

str. 10 str. 76 

Isaac Peral podniósł banderę 

30 listopada Armada Española wcieliła okręt 

podwodny Isaac Peral. To pierwsza jednostka 

typu S-80 Plus, pierwsza nowa tej klasy 

w hiszpańskiej flocie od prawie 40 lat, a także 

pierwsza samodzielnie zbudowana współcześnie 

w Królestwie Hiszpanii. Dzięki temu 

państwowa grupa stoczniowa Navantia, 

projektant i producent „osiemdziesiątek”, 

dołączyła do elitarnego grona wytwórców 

konwencjonalnych okrętów podwodnych.

N O W A P R E N U M E R A T A 2 0 2 4 

Z A M Ó W P R E N U M E R A T Ę P A P I E R O W Ą I U Z Y S K A J 

D O S T Ę P D O E - W Y D A Ń A R C H I W A L N Y C H 

Wojsko i Technika 

Prenumerata roczna: 264,00 zł | 12 numerów 

Obejmuje numery od 1/2024 do numeru 12/2024. 

Lotnictwo Aviation International 

Prenumerata roczna: 258,00 zł | 12 numerów 

Obejmuje numery od 1/2024 do numeru 12/2024. 

Wojsko i Technika Historia 

+ numery specjalne (6+6) 

Prenumerata roczna: 300 zł | 12 numerów 

Obejmuje 6 numerów regularnych i 6 numerów 

specjalnych wydawanych w 2024 roku. 

Prenumeratę zamów najpóźniej do końca lutego 2024 r. na naszej stronie internetowej www.zbiam.pl 

lub dokonaj wpłaty na konto bankowe nr 70 1240 6159 1111 0010 6393 2976

Agencja Uzbrojenia poinformowała o prowadzeniu 







w Wojskach Pancernych 

i Zmechanizowanych. 

w tym 8% VAT 

INDEKS 407445 

ISSN 2450-1301 

30 listopada Armada Española wcieliła okręt 

podwodny Isaac Peral. To pierwsza jednostka 

typu S-80 Plus, pierwsza nowa tej klasy 

w hiszpańskiej flocie od prawie 40 lat, a także 

pierwsza samodzielnie zbudowana współcześnie 

w Królestwie Hiszpanii. Dzięki temu 

państwowa grupa stoczniowa Navantia, 

projektant i producent „osiemdziesiątek”, 

dołączyła do elitarnego grona wytwórców 

konwencjonalnych okrętów podwodnych. 

Spis treści 

Vol. IX, nr 12 (99) 

GRUDZIEŃ 2023, NR 12. 

Nakład: 14 990 egzemplarzy 

ARMATA PRZECIWLOTNICZA SA-35 ❙ TEST POLSKIEGO SILNIKA RAKIETOWEGO ❙ AW101 W BLMW 

Wojsko 

i Technika 

12/2023 

Grudzień 

CENA 19,50 zł 

WWW.ZBIAM.PL 

BEZPIECZEŃSTWO•UZBROJENIE•PRZEMYSŁ 

22 

Spis treści WiT Grudzień 2023 

Nowości z armii świata 

Tomasz Grotnik, Andrzej Kiński, Bartłomiej Kucharski, 

Adam M. Maciejewski, Łukasz Pacholski str. 4 

M1150 dla polskich pancernych saperów 

Bartłomiej Kucharski, współpraca Andrzej Kiński str. 10 

Artyleryjskie manewry Ministerstwa Obrony Narodowej 

Andrzej Kiński str. 18 

Z morza na ląd – samobieżna armata przeciwlotnicza SA-35 


Program Narew to dla nas kluczowy element 

współpracy z Polską 

Z Adrianem Monksem, wiceprezesem MBDA UK 

do spraw sprzedaży i rozwoju biznesu na Polskę, 

rozmawia Andrzej Kiński str. 26 

Test silnika o średnicy 610 mm – kamień milowy w historii 

polskiej techniki rakietowej 


Przeciwpancerne pociski kierowane Iranu cz. 2 

Adam M. Maciejewski str. 34 

Prężenie rakietowych muskułów na Bliskim Wschodzie 

Tomasz Szulc str. 46 

70 

64 

Wojna rosyjsko-ukraińska cz. 20 

Marcin Gawęda str. 54 

Nowości z sił powietrznych świata 

Adam M. Maciejewski, Łukasz Pacholski str. 62 

B-21A Raider oblatany 

Łukasz Pacholski str. 64 

Boeing dostarczy nowe samoloty wczesnego ostrzegania 

i dowodzenia NATO 


Pierwsze śmigłowce AW101 w Brygadzie Lotnictwa 

Marynarki Wojennej 

Łukasz Pacholski, współpraca Andrzej Kiński str. 70 

Nowości z flot wojennych świata 

Marcin Chała, Tomasz Grotnik, Adam M. Maciejewski, 


Remontowa Shipbuilding – lider budowy okrętów w Polsce 

Tomasz Grotnik str. 74 


Tomasz Grotnik str. 76 

76 

M1150 dla polskich 

pancernych saperów 

str. 10 str. 76 


Na okładce: 155 mm armatohaubica samobieżna Krab. 

Fot. Andrzej Kiński. 

Redakcja 

Andrzej Kiński – redaktor naczelny 

andrzej.kinski@zbiam.pl 

Adam M. Maciejewski 

adam.maciejewski@zbiam.pl 

Tomasz Grotnik 

tomasz.grotnik@zbiam.pl 

Marcin Wiącek 

marcin.wiacek@zbiam.pl 

Korekta 

Monika Gutowska, zespół redakcyjny 

Redakcja techniczna 

Wiktor Grzeszczyk 

Stali współprawcownicy 

Piotr Abraszek, Jarosław Brach, Marcin Chała, 

Robert Czulda, Miroslav Gyűrösi, Jerzy Gruszczyński, 

Przemysław Juraszek, Bartłomiej Kucharski, 

Hubert Królikowski, Marek Łaz, Krzysztof Nicpoń, 

Andrzej Nitka, Łukasz Pacholski, Łukasz Prus, 

Paweł Przeździecki, Tomasz Szulc, 

Tomasz Wachowski, Michal Zdobinsky, Gabor Zord 

Wydawca 

Zespół Badań i Analiz Militarnych Sp. z o.o. 

ul. Anieli Krzywoń 2/155, 01-391 Warszawa 

office@zbiam.pl 

Biuro 

ul. Bagatela 10 lok. 17, 00-585 Warszawa 

Dział reklamy i marketingu 

Andrzej Ulanowski 

andrzej.ulanowski@zbiam.pl 

Dystrybucja i prenumerata 


Reklamacje 


Prenumerata 

realizowana przez Ruch S.A: 

Zamówienia na prenumeratę w wersji 

papierowej i na e-wydania można składać 

bezpośrednio na stronie 

www.prenumerata.ruch.com.pl 

Ewentualne pytania prosimy kierować 

na adres e-mail: prenumerata@ruch.com.pl 

lub kontaktując się z Telefonicznym 

Biurem Obsługi Klienta pod numerem: 

801 800 803 lub 22 717 59 59 

– czynne w godzinach 7.00–18.00. 

Koszt połączenia wg taryfy operatora. 

Copyright by ZBiAM 2023 

All Rights Reserved. 

Wszelkie prawa zastrzeżone 

Przedruk, kopiowanie oraz powielanie na inne 

rodzaje mediów bez pisemnej zgody Wydawcy 

jest zabronione. Materiałów niezamówionych, 

nie zwracamy. Redakcja zastrzega sobie prawo 

dokonywania skrótów w tekstach, zmian tytułów 

i doboru ilustracji w materiałach niezamówionych. 

Opinie zawarte w artykułach są wyłącznie opiniami 

sygnowanych autorów. Redakcja nie ponosi odpowiedzialności 

za treść zamieszczonych ogłoszeń i reklam. 

Więcej informacji znajdziesz na naszej nowej stronie: 

www.zbiam.pl 

www.facebook.com/wojskoitechnika 

www.zbiam.pl Grudzień 2023 • Wojsko i Technika 3

Sprzęt inżynieryjno-saperski 

W połowie listopada Agencja Uzbrojenia poinformowała o zamiarze zakupu w Stanach Zjednoczonych 25 ciężkich pojazdów torujących M1150 Assault Breacher Vehicle. 

Na pierwszym planie M1150 z trałem przeciwminowym w położeniu roboczym, za nim wóz z podniesioną pokrywą wyrzutni ładunków wydłużonych M58A3 MICLIC (szyna 

startowa jest pusta). System oznaczania trasy Obstacle Marking System/Line Marking System tego pojazdu jest w położeniu roboczym. 

M1150 dla polskich pancernych saperów 

Bartłomiej Kucharski, 

współpraca Andrzej Kiński 

16 listopada Agencja Uzbrojenia 

poinformowała o prowadzeniu 







w Wojskach Pancernych i Zmechanizowanych 

Wojsk Lądowych. 

Fotografie w artykule: US Army, US Army/Staff Sgt. 

Jon Long, Spc. Tyler Kingsbury, Thomas Alvarez, 

Spc. Jacob Nunnenkamp, Cpl. Alisha Grezlik, 

Staff Sgt. Gregory Stevens; US Marine Corps/Staff 

Sgt. Mark E Morrow Jr., Cpl. Alexander Mitchell, 

Cpl. Jeff Drew; Urząd Prezydenta Ukrainy, Internet. 

Zgodnie z komunikatem, w ramach przygotowywanego 

zamówienia Ministerstwo 

Obrony Narodowej miałoby kupić kolejną 

partię wozów zabezpieczenia technicznego 

M88A2 HERCULES (dotąd zamówiono 38, z których 

pierwsze już dostarczono) oraz 25 znacznie 

ciekawszych, i niebudzących zastrzeżeń odnośnie 

ich użyteczności na współczesnym polu walki, 

ciężkich pojazdów torujących M1150 ABV (Assault 

Breacher Vehicle, w wolnym tłumaczeniu pojazd 

wsparcia ataku, przełamania; czasem określany 

również nieoficjalnie Shredder, tj. niszczarka, choć 

właściwie nazwę nadano na cześć postaci z serii 

komiksów i filmów o Wojowniczych Żółwiach Ninja 

– dotyczy ona konfiguracji z trałem wykopowym). 

Podobnie jak M88A2, M1150 miałyby trafić 

przede wszystkim do pododdziałów wyposażonych 

w czołgi podstawowe rodziny M1 Abrams, 

czyli elementów 18. Dywizji Zmechanizowanej 

i – być może – 1. Dywizji Piechoty Legionów (o ile 

faktycznie zostanie ona sformowana). Po mostach 

szturmowych M1074 i M1110 będzie to jednocześnie 

kolejny typ specjalistycznego pojazdu wsparcia 

na podwoziu czołgu Abrams, jaki trafi do Sił 

Zbrojnych RP. Chociaż, z racji dysponowania wieżą, 

w której jednak nie zamontowano armaty i towarzyszących 

jej elementów systemu kierowania 

ogniem, przypomina nieco czołg podstawowy, to 

zakres jego zadań, dzięki wyposażeniu specjalistycznemu, 

jest odmienny. M1150 służy przede 

wszystkim do wykonywania przejść w polach minowych 

i w mniejszym stopniu do prowadzenia 

innych prac saperskich. 

Wcześniej podobne zadania w rodzajach Sił 

Zbrojnych Stanów Zjednoczonych użytkujących 

czołgi spełniały standardowe ich typy, wyposażone 

w doczepne trały przeciwminowe, a także nieliczne 

wyspecjalizowane pojazdy M728 Combat 

Engineering Vehicle. Stosowano do nich różne rodzaje 

trałów, np.: magnetyczny VEMSID (Vehicle 

Magnetic Signature Duplicator), wykopowy MCBS 

(Mine Clearing Blade System), naciskowe M1 

Mine Clearing Roller System (MCRS) i SPCR (Self 

Protection Combat Roller) oraz trał do usuwania 

min narzutowych SCD (Surface Clearence Device). 

Urządzenia te, mocowane do zaczepów na 

przednich płytach kadłuba czołgów, cieszyły się 

zróżnicowaną popularnością, żadne z nich jednak 

nie oferowało pełnej funkcjonalności w zakresie 

zwalczania min różnych typów, dostępnej 

jedynie pojazdom specjalistycznym. Do czego 

zatem służą wozy torujące? 

❚ Kluczowe wsparcie 

Miny lądowe od ponad 100 lat są tanim i skutecznym 

środkiem ograniczenia mobilności siły żywej 

oraz pojazdów przeciwnika. Starsze ich typy reagowały 

na bezpośrednie oddziaływanie przez pojazd 

przeciwnika (nacisk o odpowiedniej sile w minach 

naciskowych, przemieszczenie czujnika-pręta 

w prętowych) bądź jego pola fizyczne (pole magnetyczne 

w minach z zapalnikami magnetycznymi 

itd.), nowoczesne są zdolne do wyszukiwania 

celu za pomocą zespołu czujników (ruchu, akustycznych, 

optoelektronicznych itp.), nierzadko 

współdziałając ze sobą, tworząc „inteligentne” pola 

minowe. Nie wdając się w szczegóły, stwierdzić należy, 

że dostosowane do warunków terenowych 

i o odpowiedniej gęstości pole minowe, najlepiej 

złożone z min różnych typów, może skutecznie 

opóźnić, zmienić kierunek lub nawet zatrzymać 

natarcie przeciwnika, zmuszając go do wykorzystania 

specjalistycznego sprzętu w celu wykonania 

przejść. Ponadto, jeśli nie zostanie wcześniej wykryte, 

zadaje straty stronie atakującej. Samo wykonywanie 

przejść w polach minowych realizowane 

może być z wykorzystaniem tzw. ładunków wydłużonych, 

wystrzeliwanych ze specjalnych wyrzutni 

czy za pomocą trałów przeciwminowych różnego 

typu. Mimo stosowania coraz bardziej zaawansowanego 

sprzętu, wykonywanie przejść w polach 

minowych jest nadal zajęciem ryzykownym, 

stąd już wiele lat temu pojawiły się koncepcje 

wykorzystania do tego celu pojazdów ubezzałogowionych 

(np. brytyjski Trojan AVRE na podwoziu 

Challengera 2). Usuwanie min musi być realizowane 

systematycznie i ostrożnie, co naraża 

saperów oraz ich cenny sprzęt na zniszczenie za 

pomocą chociażby ognia artyleryjskiego – oznacza 

to, że odpowiednio „bronione” pole minowe 

zada niemal pewne straty przeciwnikowi. 

Boleśnie przekonały się o tym chociażby Siły 

Zbrojne Federacji Rosyjskiej na początku obecnej 

fazy wojny na Ukrainie czy Siły Zbrojne Ukrainy, 

podczas wszelkich działań zaczepnych i prób ich 

10 Wojsko i Technika • Grudzień 2023 

www.zbiam.pl

Artyleria 

Artyleryjskie manewry Ministerstwa Obrony Narodowej 

Andrzej Kiński 

W ciągu kilkunastu dni urzędowania 

tzw. trzeciego gabinetu Morawieckiego 

resort obrony narodowej podpisał trzy 

ważne kontrakty związane z dalszym 

wzmacnianiem „lufowego” komponentu 

Wojsk Rakietowych i Artylerii. O ile 

celowość zawarcia umów z podmiotami 

polskiego przemysłu obronnego nie 

budzi wątpliwości, to już zamówienie 

kolejnych 152 armatohaubic 

rodziny K9 wzbudziło powszechne 

zdziwienie. Tym bardziej, 

że w ostatnich miesiącach 

rząd Zjednoczonej Prawicy 

zainwestował w rozbudowę zdolności 

produkcyjnych armatohaubic Krab 

w spółkach PGZ ponad miliard złotych. 

Fotografie w artykule Andrzej Kiński. 

Drugi kontrakt na działa samobieżne produkcji południowokoreańskiej budzi wiele wątpliwości, ponieważ polski przemysł 

produkuje analogiczny sprzęt. Niestety, zamówienia na działa Krab są – jak na razie – mniejsze niż na K9A1/PL. 

Zamiar rychłego zawarcia drugiej umowy wykonawczej 

z południowokoreańską firmą Hanwha 

Aerospace na dostawę 155 mm armatohaubic 

samobieżnych K9A1/PL został ujawniony przez 

szefa Agencji Uzbrojenia w ostatnich dniach listopada. 

Wywołało to nie tylko zaskoczenie wśród polityków 

partii zwycięskiej koalicji dotychczasowych ugrupowań 

opozycyjnych, przygotowujących się do przejęcia 

władzy po wygranych wyborach parlamentarnych, ale 

także w Polskiej Grupie Zbrojeniowej i Hucie Stalowa 

Wola S.A. Przedstawiciele MON uzasadniali bowiem 

konieczność kontynuacji zakupu importowanych K9 

jakoby niewystarczającymi zdolnościami krajowego 

przemysłu. W odpowiedzi prezes Huty Stalowa Wola 

S.A. Jan Szwedo zamieścił w mediach społecznościowych 

następujące oświadczenie: W związku z nieprawdziwymi 

informacjami o niewystarczających mocach 

produkcyjnych Huty Stalowa Wola S.A. (PGZ S.A.) chcę 

stanowczo zdementować te informacje. Huta Stalowa 

Wola S.A. w ostatnim czasie zainwestowała bardzo duże 

własne środki na rozwój potencjału produkcyjnego oraz 

pierwszą transzę dotacji rządowych w wysokości 600 mln 

zł (druga transza to 640 mln zł) w infrastrukturę, maszyny 

produkcyjne jak również w znaczny wzrost zatrudnienia. 

Inwestując w modernizację zakładu, zakup oraz budowę 

nowych hal produkcyjnych przygotowała się do realizacji 

ogromnych kontraktów zbrojeniowych przekraczając 

zdolności produkcyjne innych oferentów w tym samym 

czasie. Przedstawiciele PGZ i HSW S.A. nieoficjalnie 

twierdzili, że po zrealizowaniu już trwających inwestycji, 

krajowe zdolności wytwórcze dział samobieżnych 

kal. 155 mm przekroczą południowokoreańskie. Z kolei 

z kręgów zbliżonych do MON pojawiły się, także 

nieoficjalne, informacje o odłożeniu zawarcia umowy 

z Hanwhą oraz intensyfikacji rozmów z PGZ i HSW S.A. 

na temat zamówienia kolejnych dywizjonowych modułów 

ogniowych (DMO) Krabów. Pierwotnie zawarcie 

umowy z Hanwha Aerospace było planowane podczas 

obchodów Święta Wojsk Rakietowych i Artylerii 

na poligonie w Toruniu 1 grudnia. 

❚ Kolejne działa K9 dla Wojsk 

Rakietowych i Artylerii 

1 grudnia br. Agencja Uzbrojenia poinformowała jednak 

o zawarciu drugiej umowy wykonawczej w ramach 

umowy ramowej z firmą Hanwha Defense 

z 27 lipca 2022 r. na zakup 155 mm armatohaubic 

K9A1 i K9PL dla Sił Zbrojnych RP. Jej podpisanie odbyło 

się bez udziału mediów, nie parafował jej także minister 

Mariusz Błaszczak. 

Przedmiotem umowy, której wartość wynosi 2,6 mld 

USD netto (ok. 10,3 mld PLN, brutto – 12,67 mld) jest 

zakup sześciu kolejnych dział w wersji K9A1 w 2025 r. 

i 146 w wersji K9PL, z terminem dostawy w latach 2026– 

2027. Umowa obejmuje również pakiety, szkoleniowy 

i logistyczny, oraz dostawę „kilkudziesięciu tysięcy” kompletów 

(pocisk, ładunek miotający) amunicji kal. 

155 mm. W skład pakietu logistycznego wejdzie zapas 

części zapasowych, zamiennych i materiałów eksploatacyjnych, 

a także narzędzia niezbędne do obsługi sprzętu. 

Ponadto, w ramach transferu technologii, zostanie 

przekazana dokumentacja techniczna, ustanowiony 

potencjał przemysłowy w wojsku i przemyśle obronnym 

umożliwiający realizację prac obsługowych, remontowych 

i modernizacyjnych oraz produkcję 

w podmiotach polskiego przemysłu wybranych elementów 

konstrukcyjnych armatohaubicy. 

W wersji K9PL, poza już montowanymi w działach 

polskich systemów łączności wewnętrznej i zewnętrznej 

oraz Zautomatyzowanego Zestawu Kierowania 

Ogniem (ZZKO) TOPAZ, dostarczanych przez spółki 

Grupy WB, a także 12,7 mm wkm WKM-B (ZM „Tarnów” 

S.A.), przewiduje się wyposażenie armatohaubic w kolejne 

systemy oraz urządzenia dostarczone przez polskie 

podmioty przemysłowe, m.in.: system ostrzegający 

o opromieniowaniu laserem Obra-3 (PCO S.A.) wraz 

z wyrzutniami 81 mm granatów dymnych (ZM DEZ- 

AMET S.A.), automatyczny system gaszenia i tłumienia 

wybuchów (prawdopodobnie Stopfire z WCBKT S.A.), 

system filtrowentylacji, układ klimatyzacji oraz dodatkowe 

wyświetlacze dla załogi. Polski przemysł opracuje 

także i zrealizuje przeniesienie pomocniczego agregatu 

prądotwórczego (APU) do podwozia. 

W komunikacie czytamy: Powyższe działania pozwolą 

na szybkie osiągnięcie, w perspektywie kilku 

lat, wymaganych przez Siły Zbrojne RP zdolności 

operacyjnych poprzez zasilenie nowoczesnym sprzętem 

wojskowym. 

Z kolei minister Błaszczak skomentował fakt zawarcia 

umowy w następujący sposób: Wyciągamy wnioski 

z wojny na Ukrainie. Modernizujemy wojska rakietowe 

i artylerię. Zgodnie z rekomendacją SG WP i DGRSZ Wojsko 

Polskie powinno mieć ponad 1000 armatohaubic 

155 mm. Dlatego dziś zawarto kolejną umowę wykonawczą 

na pozyskanie 6 haubic samobieżnych K9A1 oraz 146 

w wersji K9PL wraz z pakietem szkoleniowym, logistycznym 

i zapasem amunicji. Umowa przewiduje także transfer 

technologii do przemysłu, który będzie serwisował ten 

nowoczesny sprzęt. Koszty eksploatacji stanowią znaczną 

część kosztów cyklu życia uzbrojenia. Polska uzyska też 

zdolność do produkcji ładunków modularnych [modułowych 

ładunków miotających – przyp. aut.]. Osiągamy 

samodzielność produkcji amunicji do armatohaubic. 

Przypomnijmy, że 27 lipca 2022 r. została zawarta 

umowa ramowa z Hanwha Defense, której celem było 

pozyskanie łącznie 672 haubic samobieżnych K9A1 

i K9PL dla 28 DMO, a także pakietów, szkoleniowego 

i logistycznego, zapasu amunicji oraz wsparcia technicznego 

producenta. Umowa przewidywała również 

transfer technologii, w efekcie którego zostać miały 

utrzymane oraz rozwinięte istniejące zdolności przemysłowe 

w obszarze artylerii lufowej, co pozwolić 

miałoby na pozyskanie kompetencji serwisowych 

w pierwszym etapie programu oraz docelowe uruchomienie 

produkcji głęboko spolonizowanych dział 

K9PL w Polsce w etapie drugim. 

Pierwszym etapem miała być realizacja umowy wykonawczej 

zawartej 26 sierpnia 2022 r. Przewidywała 

ona dostawę w latach 2023–2026 212 dział K9A1 (36 

wcześniej wyprodukowanych w wersji K9 i zmodernizowanych 

do standardu A1 oraz 176 K9A1 bieżącej 

produkcji) wyprodukowanych w Republice Korei. 


www.zbiam.pl

Obrona przeciwlotnicza 


Latem br. zakończyły się badania kwalifikacyjne 

prototypowego okrętowego 

systemu uzbrojenia OSU-35K, 

prowadzone na pokładzie niszczyciela 

min ORP Albatros. Dzięki temu nie ma 

już formalnych przeszkód, by system ten 

trafił na seryjne niszczyciele min proj. 

258 Kormoran II, a w perspektywie 

fregaty proj. 106 Miecznik. Konstruktorzy 

z PIT-RADWAR S.A. wraz ze specjalistami 

innych podmiotów tworzących 

konsorcjum, w którym powstał OSU-35K, 

pracują już nad kolejną aplikacją wykorzystującą 

armatę AM-35K, tym razem 

lądową – samobieżną armatą SA-35, 

która miałaby stać się kolejnym 

elementem systemu obrony 

przeciwlotniczej Pilica+. 

Ilustracje w artykule: PIT-RADWAR S.A., 13. Dywizjon 

Trałowców/Sebastian Antoniewski, Andrzej Kiński. 

Ostatnich kilkanaście miesięcy było niezwykle 

gorącym okresem dla twórców systemu 

OSU-35K, finałem ich wysiłków trwających 

od grudnia 2012 r., kiedy rozpoczęła się 

formalnie realizacja, na podstawie umowy nr 0 ROB 

0046 03 001 z Narodowym Centrum Badań i Rozwoju, 

projektu rozwojowego „35 mm automatyczna 

armata morska KDA z zabudowanym na okręcie 

systemem kierowania ogniem wykorzystującym 

zintegrowaną głowicę śledzącą ZGS-158 wykonaną 

w wersji morskiej wraz ze stanowiskiem kierowania 

ogniem”. Wykonawcą projektu było konsorcjum 

w składzie: Wojskowa Akademia Techniczna (lider), 

Akademia Marynarki Wojennej, PIT-RADWAR S.A. 

i Zakłady Mechaniczne „Tarnów” S.A. W efekcie pracy 

powstał prototypowy system OSU-35, zamontowany 

wiosną 2016 r. na korwecie ORP Kaszub (240) 

i poddany badaniom kwalifikacyjnym, ostatecznie 

zakończonym – podobnie jak cała praca – w końcu 

2018 r. (szerzej w WiT 4 i 5/2016). 

❚ Na morzu 

Marynarka Wojenna jeszcze przed formalnym zakończeniem 

pracy rozwojowej, podjęła decyzję o zabudowie 

docelowej, znacząco zmienionej wersji systemu, 

oznaczonej OSU-35K, na seryjnych niszczycielach 

min proj. 258 Kormoran II (258/2 i 258/3). Do wymagań 

użytkownika (redukcja masy poszczególnych 

podsystemów, integracja z okrętowym systemem 

zarządzania walką itp.) dołączono liczne zmiany postulowane 

przez twórców systemu, wynikające m.in. 

ze stałego rozwoju techniki i technologii, a w związku 

z tym dostępności nowszych rozwiązań w obszarach 

materiałów konstrukcyjnych, napędów i systemów 

sterowania, układów nawigacji i orientacji, transmisji 

danych czy zasilania. Ostatecznie z systemu OSU-35 

bez zmian przejęto tylko 35 mm automat KDA i niektóre 

urządzenia głowicy optoelektronicznej. 

Z morza na ląd – samobieżna 

armata przeciwlotnicza SA-35 

Wizja samobieżnej armaty przeciwlotniczej SA-35. System w położeniu bojowym, z opuszczonymi podporami stabilizującymi 

platformę. 

Prace projektowe nad OSU-35K rozpoczęto pod 

koniec 2019 r., w 2020 r. zakończono projekt 

wstępny i dokonano wyboru nowych rozwiązań 

oraz technologii, na przełomie 2020 i 2021 r. zakończono 

fazę projektowania, a w 2021 r. rozpoczęto 

przygotowania do produkcji elementów systemu. 

Zestaw prototypowy skompletowano wiosną 

2022 r. i przystąpiono do jego badań zakładowych 

– stanowiskowych oraz dynamicznych (szerzej 

w WiT 4 i 8/2022). Wszystkie etapy prac nad OSU-35K 

nadzorowali przedstawiciele Inspektoratu Marynarki 

Wojennej Dowództwa Generalnego Rodzajów 

Sił Zbrojnych i Inspektoratu Uzbrojenia (od 

1 stycznia 2022 r. Agencji Uzbrojenia). Równolegle 

do instalacji OSU-35K przygotowywano w trakcie 

budowy niszczyciele min 258/2 i 258/3. 

19 września 2022 r. Polska Grupa Zbrojeniowa 

S.A. poinformowała, że PIT-RADWAR S.A. i PGZ 

Stocznia Wojenna Sp. z o.o. zawarły umowę na zakup 

i dostawę seryjnych OSU-35K do trzech kolejnych 

jednostek typu Kormoran II tzw. drugiej serii 

(258/4–6). Termin jej realizacji upływa w 2026 r. 

(okręty mają wejść do służby w latach 2026–2027), 

a jej wartość to ponad 100 mln PLN brutto. 

Jesienią 2022 r. prototypowy zestaw OSU-35K 

trafił na okręty Marynarki Wojennej. Najpierw, 

w okresie 12–22 listopada, na niszczycielu min 

258/3, przyszłym ORP Mewa (603), przechodzącym 

wówczas próby zdawczo-odbiorcze, zainstalowano 

samą armatę AM-35K, w ramach tzw. montażu 

próbnego i sprawdzenia zamienności. Następnie, 

ten sam egzemplarz armaty, ale tym razem wraz 

z głowicą obserwacyjno-śledzącą ZGS-35K, zamontowano 

pod koniec listopada ub.r. na ORP Albatros 

(602) – 258/2, na razie bez integracji z okrętowym 

systemem walki SCOT-M 258. W grudniu 

elementy OSU-35K zdemontowano z Albatrosa 

w celu kontynuacji badań zakładowych, a na początku 

bieżącego roku znów trafiły one na Mewę 

– w takiej postaci okręt uczestniczył w uroczystości 

podniesienia bandery 14 lutego 2023 r. (szerzej 

w WiT 12/2022 i 2/2023). Po pewnym czasie elementy 

OSU-35K zdjęto z ORP Mewa, poddano 

niezbędnym regulacjom i w maju br. – już w pełnej 

kompletacji (AM-35K, ZGS-35K, BSKO-35K 

i RSKO-35K) – zainstalowano na ORP Albatros 

w celu przeprowadzenia badań kwalifikacyjnych. 

Objęły one integrację systemu uzbrojenia z systemem 

walki SCOT-M 258 okrętu i trwały do 31 sierpnia. 

W ich trakcie, poza licznymi sprawdzeniami 

poszczególnych elementów systemu i weryfikacją 

poprawności ich współpracy z systemami okrętowymi, 

przeprowadzono kilka cykli strzelań – 

ogniem pojedynczym i seriami – do celów powietrznych 

(rękaw holowany, bezzałogowiec) 

i nawodnych (tarcza pływająca, nadmuchiwany cel 

o średnicy 70 cm imitujący minę dryfującą itp.), 

w różnych warunkach atmosferycznych oraz 

różnych stanach morza, a także dystansach. 

W strzelaniach wykorzystywano przede wszystkim 

amunicję 35×228 mm z pociskiem ćwiczebnym 

ze smugaczem TP-T, ale – w celu sprawdzenia 

wpływu prowadzenia ognia amunicją 

podkalibrową na urządzenie wylotowe – także 

z pociskiem FAPDS-T (obydwa typy produkcji 

MESKO S.A., szerzej w WiT 10/2022). 

We wrześniu podpisany został protokół końcowy 

z badań kwalifikacyjnych OSU-35K, który 

umożliwia jego liniową eksploatację. Prototypowy 

zestaw, którego konfiguracja i stan techniczny 

umożliwiają bezpieczne użytkowanie, pozostanie 

na ORP Albatros, zaś pierwszy seryjny został 

zamontowany na ORP Mewa. Obecnie (połowa 

grudnia 2023 r.) trwają prace integracyjne na tej 

jednostce, a strzelania w ramach prób zdawczo- 

-odbiorczych przewidziano na początek 2024 r. 


www.zbiam.pl

Opinie 

Program Narew to dla nas kluczowy 

Z Adrianem Monksem, wiceprezesem MBDA UK 

do spraw sprzedaży i rozwoju biznesu na Polskę, 

rozmawia Andrzej Kiński. 

7 listopada zawarta została trzecia w okresie 

niespełna trzech lat, i jak dotąd największa pod 

względem wartości oraz najobszerniejsza, jeśli 

chodzi o zakres, umowa między MBDA UK a polskimi 

podmiotami przemysłowymi bądź resortem 

obrony, dotycząca dostaw w ramach programu 

Narew. Jakie znaczenie ma dziś dla 

MBDA UK współpraca z Polską? 

Współpraca z Polską ma dla całej grupy MBDA strategiczne 

znaczenie, i to już od wielu lat. Zawsze 

traktowaliśmy wasz kraj jako partnera, a nie wyłącznie 

rynek eksportowy. To podejście sięga głębiej 

w przeszłość niż tylko ostatnie trzy lata. Za kluczowy 

moment można uznać rok 2017, gdy MBDA 

i Polska Grupa Zbrojeniowa S.A. podpisały umowę 

o strategicznej współpracy, a ówcześni ministrowie 

obrony Wielkiej Brytanii i Polski zawarli traktat 

o współpracy w dziedzinie obronności i bezpieczeństwa. 

Te dwa dokumenty zasygnalizowały 

znaczenie, jakie mają dla nas stosunki z Polską, i położyły 

podwaliny pod to wszystko, co potem nastąpiło. 

Jeśli chodzi o liczbę umów, to faktycznie zawarliśmy 

ich więcej niż trzy. Samej tylko obrony 

przeciwlotniczej dotyczy pięć kontraktów, związanych 

z programami: „mała Narew”, Miecznik, 

CAMM-MR, Pilica+ i Narew. 

Obecnie nasz kraj stał się głównym odbiorcą 

eksportowym produkcji brytyjskiego oddziału 

europejskiej grupy rakietowej. Czy skala umów 

zawartych z Polską będzie wymagała zreorganizowania 

lub rozbudowy potencjału produkcyjnego 

MBDA UK? 

Zawarte dotychczas kontrakty z pewnością czynią 

Polskę jednym z najważniejszych kontrahentów całej 

grupy MBDA, nie tylko MBDA UK. W ostatnich 

latach odnieśliśmy duże sukcesy eksportowe i intensywnie 

inwestujemy w możliwości produkcyjne 

w Wielkiej Brytanii oraz innych krajach, aby zapewnić 

naszym klientom terminowe wywiązanie się 

z zawartych umów. W przypadku programu Narew 

skupiamy się teraz na współpracy z PGZ w celu rozszerzenia 

możliwości produkcyjnych polskiego 

przemysłu w dziedzinie pocisków kierowanych 

i ich wyrzutni. Będzie to potężne przedsięwzięcie 

o znacznej złożoności realizowanych zadań, które 

nie tylko spowoduje daleko idące zmiany w polskim 

przemyśle – przysporzy miejsc pracy i umiejętności, 

ale także wzmocni suwerenność wytwórczą 

oraz scementuje nasze partnerstwo na rzecz 

przyszłych projektów i eksportu. Zamierzamy kontynuować 

współpracę tak, by inwestycje poczynione 

na rzecz Narwi przynosiły stałe korzyści 

w nadchodzących dekadach. 

Listopadowa umowa dotyczy nie tylko dostawy 

przez MBDA UK pocisków CAMM-ER i wyrzutni 

iLauncher bądź ich elementów, ale także 

transferu do Polski technologii i wiedzy w zakresie 

ich wytwarzania. Czy możliwe jest podanie 

bardziej szczegółowych informacji o harmonogramie 

realizacji umowy i zakresie transferu 

technologii oraz know-how? Czy będą takie 

elementy/zespoły pocisku i wyrzutni, które do 

końca realizacji umowy będą dostarczane 

przez MBDA? Czy wiadomo jakie polskie zakłady 

przejmą produkcję i wsparcie eksploatacji 

pocisków oraz wyrzutni? 

Ustalony transfer technologii i wiedzy do spółek 

PGZ jest ogromny, ponieważ w programie Narew to 

polski przemysł dostarczy rakiety i wyrzutnie potrzebne 

wojsku do obrony polskiego nieba. Skala 

i złożoność uzgodnionego przedsięwzięcia są tak 

duże, że prawdopodobnie nie jest możliwe opisywanie 

szczegółów w krótkiej rozmowie. Chcę podkreślić 

jako ogólną zasadę, że nasza współpraca 

z PGZ obejmuje każdy istotny obszar technologii – 

głowicy naprowadzającej, silnika, głowicy bojowej 

i wyrzutni – i że zgodziliśmy się na transfer technologii 

w każdym obszarze, na którym zależy klientowi, 

zaś możliwości produkcyjne w Polsce zostaną uruchomione 

najwcześniej jak to możliwe. 

Poza tym chcemy szanować naszych partnerów, 

pozostawiając przedstawicielom PGZ prawo do informowania 

o szczegółach, gdzie, co i kiedy będzie produkowane. 

Bo jak Pan wie, to firmy PGZ są głównym 

wykonawcą systemu Narew, a nie MBDA. Naszą zasadniczą 

rolą jest zapewnienie wsparcia, wiedzy i technologii, 

które umożliwią PGZ realizację tego istotnego 

programu, a ponadto kooperacja nad przyszłymi 

ewentualnymi programami zbrojeniowymi w Polsce 

oraz innych rynkach, tak by zmaksymalizować efekty 

dokonanych inwestycji i transferu technologii. 

Jakie inne oddziały MBDA bądź spółki z udziałem 

MBDA, a także firmy-poddostawcy będą 

brać udział w wykonaniu tej umowy? Czy także 

one uczestniczyć będą jako samodzielne podmioty 

w transferze technologii do Polski? 

Misją MBDA jest wspieranie europejskiej współpracy 

zbrojeniowej w dziedzinie technologii rakietowych. 

Jednym z atutów MBDA jest to, że możemy polegać 

na ogólnoeuropejskim łańcuchu dostawców, który 

pomaga w prowadzeniu dużych programów. 

W przypadku Narwi do Polski trafią technologie 

z Wielkiej Brytanii i Włoch, od MBDA i od wielu firm 

będących naszymi poddostawcami, ale to MBDA UK 

jako strona umowy odpowiada za zarządzanie ich 

transferem do polskiego przemysłu. 

Rodzina pocisków CAMM (od dołu): CAMM „zwykły” – efektor „małej Narwi” i Pilicy+, CAMM-ER – pocisk do 

Narwi i perspektywiczny CAMM-MR/FCM (wizja poglądowa) do Narwi. 

Na jakim etapie jest obecnie projekt pocisku FCM 

(Future Common Missile)? Czy zawarta w listopadzie 

umowa dotyczy prac nad nim, czy może będzie 

to wymagało zawarcia odrębnego porozumienia? 

Kontrakt dotyczy realizacji programu Narew, ale prawdą 

jest, że nowe zdolności, uzyskane podczas jego realizacji 

przez podmioty PGZ, zostaną w maksymalnie 

najwyższym stopniu wykorzystane do wspólnego 

rozwoju pocisku CAMM-MR. Celem strategicznym zaangażowanych 

stron jest zapewnienie, aby inwestycje 

poczynione pod kątem Narwi znalazły bezpośrednie 


www.zbiam.pl

Technika rakietowa 

Test silnika o średnicy 610 mm – kamień 

milowy w historii polskiej techniki rakietowej 

28 listopada osiągnięto jeden z kamieni milowych pracy badawczo-rozwojowej „Opracowanie trójstopniowego suborbitalnego systemu rakietowego do wynoszenia ładunków 

badawczych” – pomyślny test silnika rakietowego na stały materiał pędny o średnicy 610 mm. 


28 listopada konsorcjum w składzie: 

Wojskowe Zakłady Lotnicze nr 1 S.A., 

Wojskowy Instytut Techniczny Uzbrojenia 

i Zakład Produkcji Specjalnej 

„Gamrat” Sp. z o.o., realizujące pracę 

badawczo-rozwojową „Opracowanie 

trójstopniowego suborbitalnego 

systemu rakietowego do wynoszenia 

ładunków badawczych” osiągnęło 

kolejny kamień milowy tego 

przedsięwzięcia – pierwszy test silnika 

rakietowego na stały materiał pędny 

o średnicy 610 mm. To nie tylko ważny 

etap w realizacji wspomnianego 

projektu, ale w ogóle w historii polskiej 

techniki rakietowej, jest to bowiem 

największy silnik rakietowy tego typu, 

jaki kiedykolwiek zaprojektowano 

i wykonano w Polsce. 

Ilustracje w artykule: WITU, WZL nr 1 S.A., 

ZPS „Gamrat” Sp. z o.o. 

Chociaż zasadniczym celem przedsięwzięcia 

jest opracowanie trójstopniowego 

suborbitalnego systemu rakietowego 

wielokrotnego użytku zdolnego do 

wyniesienia ładunku powyżej linii Kármána, to 

jest to faktycznie o wiele szerzej zakrojony program. 

Członkowie konsorcjum założyli bowiem 

jeszcze na początku pracy, że w jej ramach powstają 

także rozwiązania i technologie bezpośrednio 

związane z uzyskaniem przez Polskę 

nowych kompetencji w obszarze technologii 

podwójnego zastosowania w technice rakietowej. 

Silnik rakietowy, który przeszedł pomyślnie 

pierwszy test 28 listopada br., doskonale wpisuje 

się w te zamierzenia. Sam projekt, i powstające 

w jego ramach rozwiązania i technologie 

tzw. podwójnego zastosowania, był niedawno 

prezentowany na łamach „Wojska i Techniki” 

(WiT 8/2023), wypada jednak przypomnieć 

jego główne założenia. 

❚ Trójstopniowy suborbitalny system 

rakietowy 

Projekt badawczo-rozwojowy „Opracowanie 

trójstopniowego suborbitalnego systemu rakietowego 

do wynoszenia ładunków badawczych” 

realizowany jest siłami konsorcjum: Wojskowe 

Zakłady Lotnicze Nr 1 S.A. (lider), Zakład Produkcji 

Specjalnej „Gamrat” Sp. z o.o. i Wojskowy Instytut 

Techniczny Uzbrojenia na mocy umowy 

POIR.01.01.01-00-0834/19-00, zawartej w kwietniu 

2020 r. z Narodowym Centrum Badań i Rozwoju. 

Wartość projektu to ponad 23 mln PLN, 

a kwota dofinansowania – ze środków Europejskiego 

Funduszu Rozwoju w zakresie Programu 

Operacyjnego Inteligentny Rozwój 2014–2020 

w ramach konkursu Szybka Ścieżka „Technologie 

Kosmiczne” 5.1.1.1/2019 – wynosi ponad 

18 mln PLN. Okres realizacji projektu ustalono 

na od 1 kwietnia 2020 r. do 30 listopada 2023 r. 

Celem projektu jest opracowanie rakietowego 

trójstopniowego suborbitalnego systemu 

nośnego wielokrotnego użytku, zdolnego do 

wyniesienia ładunku o masie 40 kg powyżej linii 

Kármána (100 km), umownie uznawanej za granicę 

przestrzeni kosmicznej. Zastosowane 

w nim rozwiązania mają ograniczyć koszty wynoszenia 

aparatury umożliwiającej prowadzenie 

badań i prac eksperymentalnych w warunkach 

mikrograwitacji oraz sondowanie górnych 

warstw atmosfery. Prace pozwolić mają na opanowanie 

technologii i zdobycie doświadczenia 

w zakresie produkcji segmentowych silników 

rakietowych na paliwo stałe. 


www.zbiam.pl

Broń rakietowa 

Przeciwpancerne pociski kierowane Iranu cz. 2 

Adam M. Maciejewski 

W pierwszej części artykułu, 

opublikowanej na łamach listopadowego 

numeru „Wojska i Techniki”, 

przedstawiono drogę Iranu do uzyskania 

samowystarczalności w produkcji 

przeciwpancernych pocisków 

kierowanych. Cel ten udało się osiągnąć 

poprzez posiłkowanie się zagranicznymi 

licencjami i kopiowanie sprawdzonych 

rozwiązań. Było to właściwe podejście, 

co potwierdziło bojowe użycie 

produkowanych w Iranie pocisków. 

Jednak na tym nie skończyły się ambicje 

Teheranu. Dowodem na to są kolejne 

wzory pocisków rakietowych, 

coraz bardziej zaawansowanych 

technicznie, których wspólnym 

mianownikiem są optoelektroniczne 

układy naprowadzania. 

Fotografie w artykule: Mohammadreaz 

Alimadadi/IRNA, Mehrdad Esfahani/snn.ir/Mehr, 

Rudal Heidar/parstoday.ir, Hadi Hirbodvash/ 

farsnews.ir, Hamed Malekpor/farsnews.ir, 

Rasoul Shojaei/IRNA, defapress.ir, mashreghnews.ir, 

IRNA, ISWNews, ‏,تاکشم/‏MESHKAT military.ir, 

Tasnim (t.me/tasnim_military), 

youtube.com/@militaryiran8316, PT. Sari Bahari, 

youtube.com/@IndonesiaMilitaryNewsObserver, 

militarynews.ir/mashreghnews.ir. 

Oczywiście, prace nad kolejnymi generacjami 

irańskich przeciwpancernych pocisków 

kierowanych (ppk) nie wynikały 

wyłącznie z technicznych, czy nawet technologicznych 

ambicji. Chodziło przede wszystkim 

o rozwój uzbrojenia przewyższającego walorami 

bojowymi to dotychczas stosowane. Lepiej 

dopasowanego do zmieniającego się pola walki. 

Zwiększającego także możliwości operacyjne 

nowych irańskich systemów uzbrojenia, przede 

wszystkim bezzałogowców powietrznych (BSP). 

Poza tym opracowywane rozwiązania, np. z zakresu 

optoelektroniki, miały charakter uniwersalny, 

możliwy do wykorzystania na wielu polach, 

nie tylko tym stricte militarnym. 

❚ Brylant w koronie 

Kolejny typ irańskiego ppk to dobry dowód na 

techniczne zaawansowanie i ambicje przemysłu, 

tym bardziej, że w tym przypadku nie można 

już mówić o jakiejkolwiek licencji. Jest to 

zarazem kolejny przykład na nieskuteczność 

sankcji państw zachodnich. 

7 lipca 2021 r. irańskie media relacjonowały prezentację 

nowego uzbrojenia sił lądowych Korpusu 

Strażników Rewolucji Islamskiej (KSRI). Jedną z pokazanych 

wówczas nowości był przenośny przeciwpancerny 

pocisk kierowany Almas (diament), 

Irański żołnierz z wyrzutnią ppk Almas-1 (lub -2) podczas ćwiczeń „Eghtedar-1402” (Siła-2023) w październiku br. 

Widoczny układ naprowadzania pocisku (najpewniej z detektorem CCD lub CMOS) i obiektyw dziennego celownika. 

Duży czarny dekiel chroni obiektyw termowizora. 

który ze względu na jego wygląd na Zachodzie 

określono „irańskim Spike’em”. Pokazany pocisk wyglądał 

jak ppk Spike LR, zarówno sama rakieta, jak 

i jej przenośna wyrzutnia, różniąca się od izraelskiego 

wyrobu w pewnych detalach. Przy czym 

wówczas irańskie media informowały, że pokazano 

seryjne egzemplarze, przekazane KSRI. Choć 

prezentacja Almasa była zaskoczeniem, to pojawienie 

się takiego pocisku w irańskim arsenale nie 

było zupełną niespodzianką (premierą była przenośna 

wyrzutnia). Przypomniały o tym też lokalne 

media, łącząc Almasa z jego – jak to ujęły – lotniczą 

wersją, którą Iran ujawnił w kwietniu 2020 r. Ale tak 

naprawdę bodaj pierwszy raz – bez żadnego 

komentarza – pojedyncze zdjęcie Almasa (w konfiguracji 

seryjnej) opublikowano jeszcze w kwietniu 

2017 r., przy okazji pokazu dla parlamentarzystów 

nowego irańskiego uzbrojenia. Natomiast 

w kwietniu 2020 r. Iran ujawnił nagranie z poligonowych 

odpaleń nowego pocisku rakietowego, 

wówczas nie podając jego nazwy czy szczegółów 

konstrukcji. Zresztą, jakie oznaczenie można przypisać 

pokazanemu wówczas pociskowi, do dziś 

nie jest jasne. Jego nosicielem był BSP Ababil-3. 

Bezzałogowiec przenosił dwa pociski, po jednym 

pod każdym ze skrzydeł. Największym zaskoczeniem 

była metoda startu pocisku – nie odpalono 

go z pojemnika transportowo-startowego, tylko 

zrzucano spod skrzydła. Tuż po zwolnieniu z zaczepu 

włączał się rakietowy silnik marszowy (startowego 

nie było). Naprowadzanie było optoelektroniczne 

(kamera dzienna) na wskazany przed 

odpaleniem cel. Tym była duża tarcza (zapewne 

o wymiarach 2,3×2,3 m, w kontrastową czarno- 

-białą szachownicę). Pocisk w środkowej części 

kadłuba miał silnik rakietowy z parą bocznych dysz 

wylotowych. Jest to konfiguracja napędu marszowego 

zastosowana w ppk TOW, powtarzana następnie 

w wielu różnych konstrukcjach powielających 

jego układ konstrukcyjny, jak np. ppk Spike 

LR/ER. Niektóre irańskie media określały nowy pocisk 

jako (mini)bombę z rakietowym wspomaganiem. 

Trudno to komentować bez znajomości 

choćby zasięgu tego pocisku. Pomijając metodę 

startu, zrzucany pocisk nie różni się układem konstrukcyjnym 

od Almasa pokazanego 7 lipca 2021 r. 

i w kolejnych latach. Różny musi być sposób naprowadzania 

obydwu pocisków, gdyż ten zrzucany 

nie może wykorzystywać światłowodu do komunikacji 

z zespołem celowniczym. Notabene, 

jesienią 2020 r. irańskie media opublikowały wyraźne 

zdjęcie pocisku Almas (identycznego z wariantem 

odpalanym z wyrzutni naziemnej), użyto 

takiej właśnie nazwy, jednocześnie podając, że to 

taki pocisk, jaki odpalił bezzałogowiec w nagraniu 

ujawnionym w kwietniu. Pocisk pokazano bez pojemnika 

transportowo-startowego, zatem trudno 

było zgadnąć, że to inna jego wersja. 

Na początku stycznia 2021 r. Iran przeprowadził 

ćwiczenia wojskowe w ostanie Semnan 

z szerokim użyciem powietrznych systemów 

bezzałogowych. W medialnych relacjach pierwszy 

raz pokazano wyraźne zdjęcie nowego BSP 

Ababil-4, uzbrojonego w dwa pociski, identyczne 

do tych z nagrania z kwietnia 2020 r. Dzięki 

temu można było zobaczyć, że pociski są podwieszone 

bezpośrednio, bez użycia pojemnika 

transportowo-startowego, a ich stateczniki 


www.zbiam.pl

Broń rakietowa 

Jemeński pocisk Karrar, czyli irański Fateh-110. 

Prężenie rakietowych muskułów na Bliskim Wschodzie 

Tomasz Szulc 

Pod koniec września br., z odstępem 

jednego dnia, w państwach Bliskiego 

Wschodu odbyły się dwie defilady 

wojskowe, na których demonstrowano 

liczne wzory uzbrojenia rakietowego. 

21 września w Sanie, stolicy Republiki 

Jemenu, odbyła się defilada z okazji 

rocznicy rewolucji wrześniowej 2014 r., 

a 22 września w Islamskiej Republice, 

defiladami w kilku miastach 

uczczono rocznicę rozpoczęcia 

„Świętej Obrony” przed 

Irakiem w 1980 r. 

Fotografie w artykule: DEFA press.ir, IRNA, 

Mehr News, Al-Dżazira, Internet, zbiory autora. 

Defilada w Sanie stanowiła dowód na zwycięstwo 

ruchu Hutich (od nazwiska Husajna 

Badruddina al-Husiego vel Hutiego; oficjalnie 

Najwyższa Rada Polityczna), a konkretnie 

jego zbrojnego ramienia Ansar Allah (pol. Wyznawcy 

Allaha), skupiającego szyicką (zajdycką) ludność 

północno-zachodniej części kraju, w krwawej wojnie 

trwającej w tym państwie od 2014 r. Była też 

potwierdzeniem porażki koalicji pod wodzą Arabii 

Saudyjskiej, która popierała sunnickich przeciwników 

Hutich, tzw. hadystów (od nazwiska Abda 

Rabbuha Mansura Hadiego, do 2022 r., gdy „ustąpił” 

ze stanowiska, protegowanego Saudów jako 

prezydenta Jemenu). Jest to tym dziwniejsze, że 

Saudów wspierały inne sunnickie państwa, głównie 

Zatoki Perskiej – Zjednoczone Emiraty Arabskie 

(do 2016 r., kiedy ZEA zaczęło wspierać własną frakcję 

w Jemenie, czyli Południową Radę Tymczasową 

ze stolicą w Adenie), Sudan, Kuwejt, Bahrajn, Maroko, 

Jordania, Katar i Pakistan – liczni najemnicy oraz 

Stany Zjednoczone i, niezbyt intensywnie, Wielka 

Brytania z Francją. Po zawarciu saudyjsko-irańskiego 

porozumienia 10 marca 2023 r. i normalizacji 

bilateralnych stosunków, Arabia Saudyjska zaczęła 

szukać politycznego rozwiązania konfliktu, mimo 

dyplomatycznej misji „ostatniej szansy” Anthony’ego 

Blinkena (6 czerwca 2023 r.), który namawiał 

Saudów by kontynuowali działania wojenne. 

Defilada była także dowodem na fiasko morsko- 

-powietrznej blokady Jemenu, utrzymywanej do 

dziś przez Arabię Saudyjską i Stany Zjednoczone. 

Pokazane na defiladzie pociski rakietowe były bowiem 

bez wyjątku konstrukcjami irańskimi i należy 

ostrożnie podchodzić do oficjalnych informacji, jakoby 

wyprodukowano je w Jemenie. Oznacza to, 

że powstały w Iranie, z którym Jemen nie ma granicy 

lądowej, czyli trafiły do tego państwa drogą lotniczą 

lub morską. Ich użycie przeciw „wrogom wewnętrznym” 

raczej nie ma głębszego sensu, 

natomiast realna jest wizja zastosowania nowych 

rakiet przeciw celom w Arabii Saudyjskiej. Całkiem 

niedawno Jemeńczycy z powodzeniem atakowali 

rakietami i bazzałogowcami saudyjskie cele (patrz 

m.in. WiT 6 i 7/2020), mimo ich ochrony przez najnowsze 

zachodnie rakietowe systemy przeciwlotnicze 

(Patriot) i przeciwrakietowe (THAAD). Demonstrowane 

na tegorocznej defiladzie pociski 

stanowią jeszcze większe zagrożenie. 

Defilady w Iranie nie miały tak silnej wymowy, 

ale stały się okazją do prezentacji nowych typów 

uzbrojenia rakietowego opracowanego w tym 

państwie. Historia irańskich zbrojeń rakietowych 

jest długa i zawikłana. Początkowo posiłkowano się 

pomocą specjalistów z Chińskiej Republiki Ludowej 

i Koreańskiej Republiki Ludowo-Demokratycznej, 

w latach 90. Irańczycy wynajęli bezrobotnych 

wówczas konstruktorów rosyjskich i ukraińskich, 

a obecnie wiele projektów realizują własnymi siłami 

(patrz m.in. artykuły o irańskich przeciwpancernych 

pociskach kierowanych w WiT 11 i 12/2023). 

Początkowo głównym celem było opracowanie 

rakiet balistycznych, które w razie potrzeby mogłyby 

zostać użyte do rażenia celów w Arabii Saudyjskiej, 

a potem również Izraela. Dziś bodaj większe 

sukcesy osiągają irańscy konstruktorzy systemów 

przeciwlotniczych i powietrznych bezzałogowców, 

chociaż prace nad pociskami balistycznymi są 

z powodzeniem kontynuowane (patrz m.in. WiT 

6/2023). Oficjalnie głównym celem irańskich pocisków 

balistycznych miałyby być obiekty w Izraelu, 

który od lat bardzo poważnie podchodzi do takiej 

ewentualności i aktywnie im przeciwdziała zarówno 

na płaszczyźnie militarno-technicznej, jak i politycznej. 

Przeciwdziałanie militarne to przede 

wszystkim budowa systemu obrony przeciwrakietowej 

Hec (strzała, pociski Hec-2 i 3, znane także 

jako Arrow-2/3) i potencjału „odwetowego” – rakiet 

balistycznych i pocisków kierowanych „powietrze- 

-ziemia” dalekiego zasięgu. Działania polityczne to 

„podtrzymywanie” Stanów Zjednoczonych w działaniach 

przeciw Iranowi na forum międzynarodowym, 

a do niedawna także zbliżenie z Arabią Saudyjską 

czy Zjednoczonymi Emiratami Arabskimi 

zgodnie z zasadą – „wróg mojego wroga…”. 

Zanim zostaną pokrótce opisane systemy rakietowe 

demonstrowane na obydwu defiladach, należy 

najpierw zasygnalizować problemy związane 

z ich nazewnictwem. W Jemenie noszą one nazwy 

inne niż w Iranie, zapewne głównie w celu uniknięcia 

konieczności oficjalnego potwierdzenia ich pochodzenia. 

Także w Iranie systematycznie pojawiają 

się nowe nazwy znanych od lat konstrukcji. 

Miałyby one sugerować, że są to nowe pociski 


www.zbiam.pl

Konflikty 

Czołg T-72AMT z trałem przeciwminowym KMT-6 128. Samodzielnej Zakarpackiej Górskiej Brygady Szturmowej na pozycji w rejonie Kupiańska. 

Wojna rosyjsko-ukraińska cz. 20 

Marcin Gawęda 

W listopadzie przebieg linii frontu na 

Ukrainie nie uległ zmianie, siły rosyjskie 

próbowały przejąć inicjatywę na froncie, 

nacierając m.in. w rejonie Kupiańska, 

Marjinki, Bachmutu czy Awdijiwki. 

Przesunięcia frontu miały kosmetyczny 

charakter, ale mimo tego ogłaszane 

były jako operacyjne, czy nawet 

strategiczne sukcesy. Przykładowo 

Rosjanie triumfalnie ogłosili zdobycie 

przemysłowej strefy Awdijiwki, chociaż 

w rzeczywistości geolokowane 

przesunięcia frontu były niewielkie 

(rzędu setek metrów), i bynajmniej nie 

zajęto całej dzielnicy. Rzeczywistym 

sukcesem, chociaż z obecnego punktu 

widzenia głównie propagandowym, 

było zajęcie na początku grudnia 

zrujnowanej, po prawie dekadzie walk, 

Marjinki w obwodzie donieckim. 

Działania w tym rejonie są dziś 

dla Rosjan priorytetowe. 

Fotografie w artykule: Combat Footage UA, 

Ministerstwo Obrony Federacji Rosyjskiej, Sztab 

Generalny SZU, @TheDeadDistrict, Internet. 

Mimo pogorszenia się pod koniec listopada 

pogody – najpierw wystąpienia silnych 

wiatrów, opadów deszczu 

i w efekcie roztopów, potem opadów śniegu i pojawienia 

się mrozu, na wielu kluczowych odcinkach 

frontu działania bojowe nie zostały wstrzymane. 

W czasie nielotnej pogody, gdy uziemione 

były bezzałogowce i lotnictwo taktyczne, ataki 

rosyjskie traciły na impecie, żeby znowu się intensyfikować 

przy poprawie pogody. Przez cały miesiąc 

można było obserwować powolne wygaszanie 

przez stronę ukraińską operacji zaczepnych, 

i przejmowanie inicjatywy przez rosyjskie zgrupowania 

uderzeniowe, głównie w Donbasie. Na niektórych 

odcinkach frontu, jak np. pod Bachmutem, 

siły agresora zdolne były do odzyskania 

terenu utraconego w poprzednich miesiącach. 

Największą uwagę władze Ukrainy, a za nimi 

i sojusznicy, przykładali w listopadzie do wzmocnienia 

obrony przeciwlotniczej Sił Zbrojnych 

Ukrainy w oczekiwaniu na rakietową ofensywę 

zimową przeciwko ukraińskiej infrastrukturze 

energetycznej i komunikacyjnej. Zaraz po szczycie 

Ramstein-17, który odbył się w trybie on-line 

22 listopada, mówił o tym wyraźnie prezydent 

Wołodymyr Zełenski, sugerując stworzenie koalicji 

mającej na celu rozwijanie ukraińskiej OPL, 

której motorami miałyby stać się Niemcy i Francja. 

Symboliczna może być więc w tym kontekście, 

wizyta ministrów Borisa Pistoriusa i Rustema 

Umerowa, w czasie roboczego pobytu tego 

pierwszego w Kijowie, na stanowisku dowodzenia 

przekazanego z zasobów Bundeswehry dywizjonu 

(baterii) systemu Patriot. 

Do końca omawianego w tym przeglądzie 

okresu, czyli do 5 grudnia, nie zanotowano zastosowania 

przez Rosjan pocisków manewrujących 

Kalibr i Ch-101, natomiast główną rolę 

nękającą odgrywały regularnie wypuszczane 

z Krymu i obwodu briańskiego fale bezzałogowców 

uderzeniowych Shahed-131/136 (Gieran’-1/2). 

W asymetrycznej odpowiedzi strona 

ukraińska atakowała terytorium Rosji własnymi 

bezzałogowcami, co rzecz jasna ma raczej wymiar 

symboliczno-propagandowy niż stricte militarny. 

Przykładowo, gdy 26 listopada doszło do 

wybuchu w rejonie Czelabińskiej Fabryki Traktorów 

Uraltrak (CzTZ-Uraltrak), produkującej m.in. 

silniki czołgowe, pożar ograniczył się do stacji 

transformatorowej (oficjalna przyczyna pożaru 

to zwarcie elektryczne na linii wysokiego napięcia), 

nie miało to żadnego przełożenia na moce 

produkcyjne zakładu. 

❚ Ataki lotniczo-rakietowe 

W omawianym okresie ataki lotniczo-rakietowe 

były sporadyczne, odpalano niewielką liczbę pocisków 

Ch-59M, S-300P, rzadziej Ch-22M/32, nierzadko 

nawet tylko po jednym na dobę. Jak 

wspomniano główny ciężar ataków wzięły na 

siebie bezzałogowce Gieran’, które zgodnie 

z oczekiwaniem zaczęto kierować także na infrastrukturę 

energetyczną, jednakże jesienią ich 

głównym celem było przede wszystkim rozpoznanie 

systemu OPL przeciwnika oraz wyznaczenie 

optymalnych tras przelotu bezzałogowców 

uderzeniowych i pocisków manewrujących. 

Świadczy o tym m.in. relatywnie niska aktywność 

bezzałogowców w stosunku do poprzednich 

miesięcy. Według stanu na 22 listopada 

użyto szacunkowo 240 Shahedów-131/136, podczas 

gdy w maju br. – 413, a w rekordowym 


www.zbiam.pl

Samoloty bojowe 

Łukasz Pacholski 

10 listopada z fabrycznego lotniska 

w Palmdale w Kalifornii do swojego 

dziewiczego lotu wystartował pierwszy 

prototyp bombowca strategicznego 

Northrop Grumman B-21A Raider. 

Chociaż wydarzenie nie zostało 

wcześniej zapowiedziane, w pobliżu 

lotniska zebrała się spora grupa 

miłośników lotnictwa i obserwatorów, 

którzy bez przeszkód mogli fotografować 

oraz filmować maszynę. 

B-21A Raider oblatany 

Fotografie w artykule: X/Andrew Kanei, X/Contributor, 

Departament Obrony Stanów Zjednoczonych. 

Nowy amerykański bombowiec strategiczny, 

ma zapewnić przewagę techniczną 

nad głównymi rywalami Stanów 

Zjednoczonych – Federacją Rosyjską i Chińską 

Republiką Ludową. Sam oblot B-21A był spodziewany 

od kilku tygodni, co potwierdzał fakt intensyfikacji 

testów maszyny na płycie lotniska. Zgodnie 

z procedurami, przed lotem konstruktorzy 

i zespół prowadzący testy samolotu musieli 

sprawdzić poprawność działania wszystkich systemów 

pokładowych, a także zrealizować próby 

kołowania i rozbiegu na pasie startowym. Po starcie 

do Raidera dołączył myśliwiec F-16, który towarzyszył 

bombowcowi w czasie lotu, a z jego 

pokładu rejestrowano zachowanie testowanej 

maszyny. Jest to standardowa procedura podczas 

oblotów. Niestety, ze względu na ścisłą tajemnicę 

otaczającą program rozwoju nowego 

bombowca US Air Force, materiały fotograficzne 

i filmowe nie zostały upublicznione. Bazując na 

aplikacjach do śledzenia ruchu lotniczego (choć 

lot odbywał się z wyłączonym transponderem 

ułatwiającym obserwację, poprzez tego typu 

oprogramowanie) określono, że B-21A spędził 

w powietrzu ok. 90 minut, wznosząc się maksymalnie 

na wysokość ok. 1800 m i osiągając prędkość 

ok. 350 km/h. 

Startujący B-21A. Widoczny przewód sondy, która ma mierzyć opływ powietrza za maszyną, i pokrywy dodatkowych 

wlotów powietrza do silnikó 

Na zdjęciu, pokazującym samolot od tyłu, widoczne są płaskie dysze wylotowe gazów z silników. 

Prototypowy B-21A Raider w dziewiczym locie. Widoczny spód kadłuba, w tym osłony luków komór bombowych. 

Nieoczekiwanie maszyna nie wylądowała 

w Palmdale, ale w – odległej o ok. 120 km – bazie 

lotniczej Edwards. Mieści się tam Air Force 

Test Center, które odpowiada za próby wszystkich 

nowych typów samolotów bojowych dla 

US Air Force i odbiorców eksportowych. W kolejnych 

miesiącach do pierwszej maszyny dołączą 

kolejne egzemplarze. Producent prowadzi 

obecnie w Palmdale prace przy pięciu kolejnych 

prototypach Raidera. 

Oblot prototypowego bombowca B-21A Raider 

to ukoronowanie dotychczasowych wysiłków 

korporacji Northrop Grumman, jej partnerów 

przemysłowych (ponad 400 przedsiębiorstw 

z 40 stanów) i Departamentu Obrony Stanów 

Zjednoczonych. Kontrakt na opracowanie 

i dostawy bombowców strategicznych nowej 

generacji został podpisany w październiku 

2015 r. Należy jednak pamiętać, że pierwsze 

prace nad koncepcją nowego bombowca 

strategicznego rozpoczęły się już w 1997 r., 

kiedy Northrop Grumman dostarczył US Air 

Force ostatni, 20. seryjny egzemplarz samolotu 

B-2A Spirit. Formalnie program został uruchomiony 

w 2006 r., a postępowanie konkursowe 

zapoczątkowano w 2010 r. 

Opublikowane przez licznie zgromadzonych 

spotterów zdjęcia i filmy dostarczają sporo nowych 

informacji o szczegółach konstrukcji samolotu. 

Pierwsze, co rzucało się w oczy, to długi przewód 

ciągnący się za maszyną w czasie lotu – był to 

jeden z czujników rejestrujących przepływ powietrza. 

Wcześniej, na upublicznionej przez Departament 

Obrony serii zdjęć, widać było zamontowany 

na nosie maszyny zestaw czujników. Fotografie 

z prób kołowania i startu pokazały, że na górnej 

części maszyny (nad przedziałami silników) 

umieszczono ruchome klapy zapewniające zwiększony 

dopływ powietrza do silników w czasie kołowania, 

startu i lądowania – jest to związane z zagłębieniem 

wlotów powietrza w kadłubie, których 

kształt zoptymalizowano do typowych warunków 

lotu, co jednak najprawdopodobniej nie zapewnia 

optymalnego dopływu powietrza we wspomnianych 

fazach lotu. Notabene podobne rozwiązanie 

zastosowano już wcześniej w B-2A Spirit. Zastanawiający 

jest układ drzwi komory bombowej – jedną 

z opcji może być zastosowanie kombinowanej 

konstrukcji, która może być konfigurowana w zależności 

od potrzeb (co by zgadzało się z oficjalnymi 

informacjami odnośnie łatwości zmian zestawu 

wyposażenia pokładowego). Inną może być 

to, że obok głównej komory B-21A ma także dwie 

mniejsze, które mogą być wykorzystywane do 

przenoszenia pocisków „powietrze-powietrze” do 

samoobrony, przełamania obrony powietrznej 

bądź celów pozornych. Zdjęcia pokazały także tylną 

część kadłuba – w tym przypadku wydaje się, 

że konfiguracja wylotów gazów powtarza koncepcję 

zastosowaną niegdyś w B-2A Spirit, choć 

oczywiście nie dotyczy to materiałów konstrukcyjnych 

i pokryć. Wydają się być nieco bardziej zagłębione 

w strukturze kadłuba i mają ograniczyć wykrycie 

maszyny podczas obserwacji z ziemi bądź 

innego statku powietrznego znajdującego się na 

małej wysokości. 

n 


www.zbiam.pl

Rozpoznanie lotnicze 

Boeing dostarczy nowe samoloty wczesnego 

ostrzegania i dowodzenia NATO 

Łukasz Pacholski 

15 listopada Agencja Wsparcia 

i Zamówień NATO (NSPA) poinformowała, 

że w ramach pierwszej fazy 

programu modernizacji potencjału 

Sojuszu Północnoatlantyckiego 

w obszarze realizacji zadań dozoru 

powietrznego i kontroli zdecydowano się 

na wybór propozycji amerykańskiej 

korporacji Boeing. Tym samym, zgodnie 

z przewidywaniami, następcami 

intensywnie eksploatowanych maszyn 

E-3A Sentry będą E-7A Wedgetail. 

Ilustracje w artykule: Boeing, NATO E-3 Component, 

Departament Obrony Australii/Corporal Tristan 

Kennedy, Türk Hava Kuvvetleri. 

Wizja samolotu Boeing E-7A Wedgetail w barwach NATO. Początkowo Sojusz Północnoatlantycki zamówi 

sześć takich maszyn. 

Jak mówi komunikat NATO Support and Procurement 

Agency (NSPA, Agencja Wsparcia 

i Zamówień NATO), w pierwszej fazie planowany 

jest zakup sześciu egzemplarzy, które mają 

zostać zamówione poprzez federalną procedurę 

Foreign Military Sales i międzyrządową umowę 

z administracją Stanów Zjednoczonych. Wstępną 

gotowość operacyjną mają osiągnąć w 2031 r., co 

biorąc pod uwagę sprawdzoną i wdrożoną do 

produkcji platformę oraz cały system jest realne 

(o ile nie dojdzie do nieoczekiwanych opóźnień 

proceduralnych). Koszt tego zakupu zostanie, 

przynajmniej częściowo, ujawniony przy okazji 

publikacji zgody na transakcję przez amerykański 

Departament Stanu, co powinno nastąpić w przyszłym 

roku. W kolejnych latach można spodziewać 

się kontynuacji zamówień w celu pełnego zastąpienia 

natowskich E-3A Sentry – obecnie w linii 

pozostaje 14 z 18 dostarczonych na przestrzeni lat 

80. samolotów (jeden z nich utracono w wypadku 

14 lipca 1996 r. w Grecji, a trzy kolejne zostały wycofane 

z eksploatacji i zakonserwowane na terenie 

Stanów Zjednoczonych, w bazie lotniczej Davis- 

-Monthan w Tucson w stanie Arizona). Według 

obecnego harmonogramu, ostatni z dziś eksploatowanych 

E-3A zostanie wycofany w 2035 r. Do 

tego momentu ma obowiązywać wieloletnia 

umowa zawarta pomiędzy NSPA a Boeingiem z listopada 

2019 r. o wartości 1 mld USD, dotycząca 

wsparcia eksploatacji tych maszyn. 

Listopadowa decyzja NSPA oznacza koniec kilkuletnich 

prac analitycznych związanych z wyborem 

następcy E-3A Sentry. Ich początek sięga 2019 r., kiedy 

przedstawiciele NATO wskazali na potrzebę kontynuacji 

projektu wspólnej jednostki samolotów 

wczesnego ostrzegania i dowodzenia, a jednocześnie 

zauważono rosnące problemy związane 

z utrzymaniem w linii dotychczas eksploatowanych 

Od 1982 r. samoloty AEW&C E-3A Sentry należące do NATO wykonują jedne z najważniejszych zadań w ramach systemu 

obrony powietrznej państw członkowskich i dozoru granic sojuszu. W ostatnich miesiącach niemal codziennie są 

obecne w przestrzeni powietrznej Polski bądź Rumunii. Proces wycofywania tych wysłużonych maszyn rozpoczął się 

jeszcze w 2015 r., kiedy pierwszy egzemplarz przebazowano do Arizony w celu zakonserwowania. 

maszyn. Przypomnijmy, początkowo uczestniczyło 

w niej 12 państw sojuszu (Belgia, Kanada, Dania, 

Niemcy, Grecja, Włochy, Luksemburg, Norwegia, 

Holandia, Portugalia, Turcja i Stany Zjednoczone), 

a w ciągu kolejnych lat dołączyły do nich kolejne: 

Hiszpania (1998), Węgry (2006), Polska (2007), Rumunia 

(2010) i Czechy (2011). Ze względu na wiek, 

a także zaprzestanie używania przez przewoźników 

cywilnych samolotów rodziny Boeing 707, 

koszty eksploatacyjne E-3A systematycznie rosną 

ze względu na piętrzące się trudności m.in. w dostępie 

do części zamiennych. Poza tym, pomimo 

modernizacji, parametry ich systemu radiolokacyjnego 

także nie przystają już do wymagań współczesnego, 

wielodomenowego pola walki. 

Zainteresowanie dostawą nowych maszyn 

wczesnego ostrzegania i dowodzenia do jednostki 

NATO wyrazili wszyscy zachodni dostawcy 

tego typu rozwiązań – Boeing (E-7A Wedgetail), 

Northrop Grumman (E-2D Hawkeye), Saab (Globaleye). 

Dodatkowo do powyższej trójki dołączyli 

także: Airbus, General Atomics i konsorcjum składające 

się z L3Harris oraz ELTA Systems Group. 

Ten ostatni zespół, formalnie, zaproponował najbardziej 

oryginalne rozwiązanie, w postaci wykorzystania 

jako platformy bazowej odrzutowego 

samolotu dyspozycyjnego Bombardier 

Global 6500. Należy przy tym pamiętać, że 

w ostatnich latach przemysł izraelski dostarczał 

kilku odbiorcom (Izraelowi, Stanom Zjednoczonym, 

Włochom i Singapurowi) samoloty wczesnego 

ostrzegania i dowodzenia na bazie platformy 

Gulfstream G550. Formalna część rozmów 

z przemysłem została zapoczątkowana przez 

agencję NSPA w kwietniu 2022 r., kiedy wystosowano 

oficjalne zapytania o informację RFI (Request 

for Information), a także podpisano trzy umowy 


www.zbiam.pl

Lotnictwo morskie 

Pierwsze śmigłowce AW101 w Brygadzie 

Lotnictwa Marynarki Wojennej 

Łukasz Pacholski, 

współpraca Andrzej Kiński 

8 grudnia w 44. Kaszubsko-Darłowskiej 

Bazie Lotnictwa Morskiego w Darłowie 

odbyła się uroczystość zapoczątkowująca 

proces przekazywania przez 

producenta wielozadaniowych 

śmigłowców Leonardo AW101 

Brygadzie Lotnictwa Marynarki 

Wojennej. Tym samym w polskim 

lotnictwie morskim rozpoczęto proces 

wymiany generacyjnej używanych 

od 1981 r. wiropłatów do zwalczania 

okrętów podwodnych Mi-14PŁ 

i ratowniczych Mi-14PŁ/R. 

Fotografie w artykule: Leonardo, BLMW, 

Agencja Uzbrojenia, Łukasz Pacholski. 

8 grudnia w Darłowie odbyła się uroczystość inicjująca proces przejmowania przez Brygadę Lotnictwa Marynarki 

Wojennej czterech śmigłowców ZOP/CSAR Leonardo AW101. 

Niestety, uroczystość w Darłowie odbyła 

się bez udziału przedstawicieli mediów. 

Jednak udostępnione przez użytkownika 

maszyn i ich producenta zdjęcia pokazują, że 

miała ona miejsce w jednym z sześciu zbudowanych 

niedawno 44. BLM w Darłowie hangarów 

postojowo-obsługowych. Według pierwotnych 

planów nowa infrastruktura naziemna 

(obejmująca także drogi kołowania i płyty postojowe) 

była przygotowywana z myślą o wskazanych 

do zakupu przez Ministerstwo Obrony 

Narodowej w 2015 r. wielozadaniowych śmigłowców 

Airbus H225M Caracal. Program modernizacji 

bazy rozpoczął się bowiem właśnie 

przed ośmioma laty. Na szczęście hangary 

zmieszczą także większe AW101. 

Uroczystość z 8 grudnia inauguruje finalny 

etap pierwszej (miejmy nadzieję) fazy programu 

pozyskania wiropłatów nowej generacji dla Brygady 

Lotnictwa MW. Należy zaznaczyć, że są to 

pierwsze fabrycznie nowe śmigłowce, które zasiliły 

tę jednostkę od 2002 r. (wówczas był to 

W-3RM 0906). Kontrakt pomiędzy, należącą do 

koncernu Leonardo, Wytwórnią Sprzętu Komunikacyjnego 

PZL-Świdnik S.A. a Inspektoratem 

Uzbrojenia (obecnie Agencja Uzbrojenia) zawarto 

26 kwietnia 2019 r. Dotyczył on dostawy 

do końca 2022 r. czterech maszyn AW101 

w konfiguracji zwalczania okrętów podwodnych 

(ZOP) z modułem CSAR, pozwalającym na 

realizację zadań poszukiwawczo-ratowniczych 

nad Morzem Bałtyckim, a także pakiet logistyczno-szkoleniowy. 

Szczegóły umowy pozostają 

do dziś niejawne. Całość wyceniono na 1,65 mld 

PLN brutto (szerzej w WiT 5/2019). Kontraktowi 

towarzyszyła umowa offsetowa, zawarta 

8 kwietnia 2019 r., o wartości niemal 396 mln 

PLN. Jej beneficjentami stały się Wojskowe Zakłady 

Lotnicze Nr 1 S.A. z Łodzi i Politechnika 

Gdańska (szerzej w WiT 1/2020). 

Dzięki decyzji MON Polska dołączyła do nielicznych 

państw NATO, które zdecydowały się na 

wybór śmigłowców tej rodziny – drogich w zakupie 

i eksploatacji, ale cechujących się unikatowymi 

możliwościami operacyjnymi. Obecnie, poza 

Polską, na liście tej są tylko: Wielka Brytania, Dania, 

Włochy, Kanada, Norwegia i Portugalia. 

Oblot pierwszego polskiego AW101, odmiany 

określanej przez Leonardo jako Mk 614, (nr 

rejestracyjny ZR285, nr seryjny 50285, nr taktyczny 

6201) odbył się 19 lipca 2021 r. na lotnisku 

zakładów Leonardo w Yeovil w hrabstwie 

Somerset w Wielkiej Brytanii, które realizują 

montaż wiropłatów tego typu. Potem dołączyły 

do niego: ZR286 (6 listopada 2021 r. nr ser. 

50286, nr takt. 6202), ZR287 (22 kwietnia 2022 r., 

nr ser. 50287, nr takt. 6203) i ZR288 (22 listopada 

2022 r., nr ser. 50288, nr takt. 6204). W ramach 

certyfikacji zamówionej konfiguracji cała czwórka 

wylatała łącznie ponad 700 godzin. Obejmowały 

one różne scenariusze prób, w tym specjalistycznego 

wyposażenia pokładowego oraz 

przenoszenie i zrzuty lekkich torped ZOP, które 

będą stanowić główne uzbrojenie śmigłowców 

w Polsce. Z dużą dozą prawdopodobieństwa 

Na początku grudnia w Darłowie znajdowały się już trzy z czterech zamówionych 

w 2019 r. AW101. Czwarty także jest już w Polsce i przeleci do 44. BLM na początku 

2024 r. Wdrożenie nowych wiropłatów pozwoli na zapoczątkowanie procesu wymiany 

generacyjnej śmigłowców eksploatowanych przez polskie lotnictwo morskie. 

Szczegóły konfiguracji polskich AW101 nadal pozostają niejawne. Dostępne zdjęcia 

wskazują m.in. na bogaty zestaw systemów samoobrony, który obejmuje czujniki opromieniowania 

i odpalenia rakiet przeciwlotniczych oraz wyrzutnie flar i dipoli. 


www.zbiam.pl

Przemysł obronny 

Remontowa Shipbuilding 

– lider budowy okrętów w Polsce 


Współczesny przemysł okrętowy 

w Polsce jest głównie podwykonawcą, 

produkującym przede wszystkim 

częściowo wyposażone jednostki 

pływające bądź ich bloki dla firm 

zagranicznych. Na tym tle stocznia 

Remontowa Shipbuilding S.A. z Gdańska 

jest krajowym liderem w produkcji 

gotowych, w pełni wyposażonych 

statków i okrętów bezpośrednio 

dla ich armatorów. W ostatnich latach 

przedsiębiorstwo zbudowało szereg 

ciekawych i nagradzanych promów 

oraz jednostek specjalistycznych, 

a za sprawą umów z Ministerstwem 

Obrony Narodowej stało się głównym 

dostawcą nowych okrętów 

dla Marynarki Wojennej RP. 

Fotografie w artykule Tomasz Grotnik. 

Remontowa Shipbuilding S.A. jest jedną 

z czołowych firm należących do prywatnej 

grupy kapitałowej Remontowa Holding 

S.A. Współdziałanie w jej ramach umożliwia 

oferowanie kompleksowych rozwiązań 

technicznych, których finalnym produktem są 

w pełni wyposażone, nowoczesne statki. Firma 

ma bogatą historię, jest obecna na rynku już 

78 lat. W tym czasie zbudowała ok. 1040 statków 

i okrętów. Od drugiej połowy lat 50., wtedy 

jako Stocznia Północna im. Bohaterów Westerplatte, 

aż do końca minionego stulecia, przedsiębiorstwo 

było liderem budowy jednostek 

bojowych, pomocniczych i specjalnych (dozorowiec, 

kutry torpedowe, okręty desantowe, 

Statek wielozadaniowy Planeta I typu B618. 

Niszczyciel min ORP Kormoran, pierwszy polski okręt nowej generacji. 

szkolne, rozpoznawcze, hydrograficzne, ratownicze 

i inne) dla polskiej Marynarki Wojennej, jak 

też flot Układu Warszawskiego, głównie ZSRS. 

Ostatnią jednostką zbudowaną dla MW RP 

przez ówczesną Północną był okręt wsparcia logistycznego 

(dziś dowodzenia siłami przeciwminowymi) 

ORP Kontradmirał X. Czernicki. Było 

to w 2001 r. Potem nastąpił długotrwały zastój 

w dziedzinie modernizacji naszej floty. 

W ostatnim okresie Remontowa zbudowała 

i dostarczyła armatorom takie jednostki jak: serię 

dwustronnych promów pasażersko-samochodowych 

z napędem bateryjnym typu B619 

dla armatora norweskiego (nagroda Shippax 

Award); serię dwustronnych niskoemisyjnych 

promów pasażersko-samochodowych typu 

B615 dla armatora kanadyjskiego; awangardowy 

statek przeznaczony do układania, podnoszenia 

i konserwacji kabli podmorskich typu 

B101 dla armatora norweskiego; lodołamacze 

liniowe typu B105 dla Regionalnego Zarządu 

Gospodarki Wodnej w Szczecinie; statki wielozadaniowe 

Zodiak II i Planeta I typu B618 dla 

urzędów morskich w Szczecinie i Gdyni (nagroda 

Baird Maritime w kategorii Najlepszy statek 

wielozadaniowy na świecie w 2020 r.); czy statek 

pożarniczy Strażak-28 typu B861 dla Zarządu 

Morskich Portów Szczecin i Świnoujście. 

❚ Powrót okrętów 

Na szczęście dla morskiego rodzaju Sił Zbrojnych 

RP w 2013 r. realnych kształtów zaczęła 

wreszcie nabierać modernizacja floty. We wrześniu 

Remontowa Shipbuilding, stojąca na czele 

konsorcjum, w skład którego weszły też Ośrodek 

Badawczo-Rozwojowy Centrum Techniki 

Morskiej S.A. i Stocznia Marynarki Wojennej S.A. 

w upadłości likwidacyjnej, zawarła umowę ramową 

z Inspektoratem Uzbrojenia na budowę 

prototypu niszczyciela min projektu 258 Kormoran 

II, z opcją na dwie jednostki seryjne. 

ORP Kormoran, zbudowany w latach 2014– 

2017, stał się pierwszym okrętem wojennym 

zaprojektowanym i powstałym w kraju dla 

MW RP od prawie trzech dekad. Wyprodukowano 

go w pionierskiej w polskich warunkach 

technologii stali amagnetycznej. Po raz pierwszy 

na okręcie MW RP zastosowano też pędniki 


www.zbiam.pl

Okręty wojenne 

Podniesienie bandery na okręcie podwodnym S-81 Isaac Peral otwiera nowy rozdział nie tylko dla hiszpańskiej floty, ale także producenta, Navantii, która dołączyła do grona nielicznych 

wytwórców jednostek pływajacych tej klasy na świecie. 



30 listopada Armada Española wcieliła 

okręt podwodny Isaac Peral. To pierwsza 

jednostka typu S-80 Plus, pierwsza nowa 

tej klasy w hiszpańskiej flocie od prawie 

40 lat, a także pierwsza samodzielnie 

zbudowana współcześnie w Królestwie 

Hiszpanii. I choć program był początkowo 

obciążony niepowodzeniami, dziś 

tak naprawdę liczy się to, że państwowa 

grupa stoczniowa – Navantia S.A. S.M.E. 

– projektant i producent „osiemdziesiątek”, 

dołączyła do wąskiego grona 

wytwórców konwencjonalnych okrętów 

podwodnych. Wkrótce również 

napędzanych systemem AIP. 

Ilustracje: Tomasz Grotnik, Navantia, SAES. 

Historia programu S-80 trwa od marca 

2004 r., kiedy to Izar Construcciones Navales 

S.A. S.M.E. (od 2005 r. Navantia) 

i madrycki resort obrony podpisali umowę na 

budowę czterech okrętów podwodnych typu 

S-80, z dostawą prototypu w 2011 r. Jednak sprawy 

potoczyły się nie po myśli obydwu stron 

i prototypowy Isaac Peral trafił w ręce hiszpańskich 

marynarzy aż 12 lat później. Trzeba przy 

tym uczciwie przyznać, że w ostatnich dekadach 

nie było programu okrętu podwodnego, który by 

nie cierpiał z powodów opóźnień. O przyczynach 

i skutkach tej sytuacji oraz dalszym rozwoju 

konstrukcji pisaliśmy obszernie w „Wojsku i Technice” 

6/2021. Teraz przybliżymy ostatni okres budowy, 

do zdania okrętu, jak też stronę techniczną 

jednostek i ich najbliższą przyszłość. 

❚ Przygotowania do służby 

Pierwsze próby odbyły się jeszcze przed wodowaniem 

S-81 Isaac Peral. 11 listopada 2020 r. 

przeprowadzono niezbędne kontrole oraz testy 

w celu pierwszego uruchomienia głównej 

i awaryjnej sieci dystrybucji energii elektrycznej 

przy zasilaniu z lądu. Umożliwiło to dalszą 

elektryfikację wyposażenia jednostki, w celu 

sprawdzenia jego prawidłowego działania zarówno 

indywidualnie, jak i jego integrację 

z resztą sprzętu. Natomiast 8 marca 2021 r. rozpoczęto 

okrętowanie ogniw akumulatorów do 

obydwu jam bateryjnych. 

Wodowanie jednostki odbyło się 7 maja 

2021 r. w stoczni Navantii w Kartagenie, po 

czym rozpoczęto finalne wyposażanie i przygotowania 

do prób na uwięzi. Po wykonaniu 

testów szczelności i zbiorników balastowych, 

25 czerwca okręt rozpoczął pierwsze planowe 

dokowanie, które trwało do 31 sierpnia. W ciągu 

dwóch miesięcy m.in. zainstalowano peryskop 

bojowy i uruchomiono konsole systemu 

zarządzania walką ICSC w centrali oraz przygotowano 

go do instalacji pierwszej wersji operacyjnej 

oprogramowania VC 9.0 SCA. Oficjalne 

badania kwalifikacyjne ICSC zainicjowano 

26 lipca w laboratorium Navantia Sistemas 

w San Fernando koło Kadyksu. 

W ramach prób stoczniowych, 12 listopada 

dokonano pierwszego rozruchu silników wysokoprężnych 

napędzających generatory spalinowo-elektryczne 

i sprawdzono działanie rozdzielnic 

elektrycznych oraz sieci dystrybucji prądu 

elektrycznego. Natomiast 11 lutego 2022 r. 

przetestowano działanie głównego silnika elektrycznego 

i śruby napędowej. W tym celu okręt 

został przeholowany z basenu wyposażeniowego 

stoczni do niecki podnośnika Syncrolift, 

który był wówczas w pozycji dolnej (zanurzonej). 

Próba na cumach pozwoliła zweryfikować 

pracę napędu i jego osiowość (szczególnie linii 

wałów) oraz, również po raz pierwszy, autonomiczne 

zasilanie z baterii akumulatorów. Przeprowadzono 

przy tym kontrole działania układu 

napędowego zarówno lokalnie, jak i zdalnie, za 

pośrednictwem systemu zarządzania platformą 

SCP, a także w normalnym trybie pracy i w trybie 

awaryjnym. Zweryfikowano wówczas, czy zespół 

napędowy reaguje prawidłowo na wszystkie 

wysyłane komendy sterujące. 

Kolejny kamień milowy testów osiągnięto 

27 maja 2022 r., kiedy to Isaac Peral wyszedł na 

pierwsze próby morskie. Rejs był krótki. W położeniu 

nawodnym jednostka nawigowała 

przez cztery godziny po Morzu Śródziemnym 

w rejonie Kartageny. 

Następną przełomową operacją było pierwsze 

statyczne zanurzenie na otwartym morzu. 

30 marca 2023 r. okręt zszedł pod wodę na 

akwenie w rejonie bazy marynarki La Algameca, 

koło Centrum Nurkowego Marynarki Wojennej 

(Centro de Buceo de la Armada). Isaac Peral zanurzył 

się w rejonie boi oznaczającej głębokość 

50 m. Sprawdzono przy tym wyważenie jednostki 

i szczelność kadłuba mocnego. Natomiast 

11 października okręt, w ramach ostatniego 

etapu prób odbiorczych, zszedł na 

maksymalną głębokość operacyjną. Tej oficjalnie 

nie podano, ale w opracowaniach pojawia 

się wartość „powyżej 300 m”, a czasem głębokość 

testowa określana jest na 460 m. 27 oraz 

31 października próby kontynuowano i objęły 


www.zbiam.pl

WiT 12_2023 (99) promo

Transform your PDFs into Flipbooks and boost your revenue!

Delete template?

Save as template ?