LAI_11_25_opt

Vol. XI, nr 11 (123)
LISTOPAD 2025
Numer 11
ISSN 2450–1298
nakład: 14.5 tys egz.
Zdjęcie okładkowe: Mikojan MiG-21MF.
Fot. Michał Fiszer
Aktualności wojskowe
Stanisław Kutnik.............................................4
Sikorsky przekształca Black Hawk
w U-Hawk – bojowy, autonomiczny
system bezzałogowy
Jerzy Gruszczyński........................................6
6
34
W numerze
Polskie lotnictwo wojskowe
1945-2025 (1)
Jerzy Gruszczyński, Jacek Fiszer..............34
Transport lotniczy w 2024 r.
Jerzy Liwiński...............................................44
Redaktor naczelny
Jerzy Gruszczyński
jerzy.gruszczynski@zbiam.pl
Korekta
Stanisław Kutnik
Redakcja techniczna
Adam Mojski,
redakcja.techniczna@zbiam.pl
Stali współprawcownicy
Piotr Abraszek, Paweł Bondaryk, Piotr Butowski,
Robert Czulda, Jerzy Gotowała, Paweł Henski,
Andrzej Kiński, Jerzy Liwiński, Marek Łaz,
Edward Malak, Łukasz Pacholski,
Michał Petrykowski, Miłosz Rusiecki.
Wydawca
Zespół Badań i Analiz Militarnych Sp. z o.o.
ul. Anieli Krzywoń 2/155
01-391 Warszawa
office@zbiam.pl
Biuro
ul. Bagatela 10/17
00-585 Warszawa
Dział reklamy i marketingu
Andrzej Ulanowski
andrzej.ulanowski@zbiam.pl
Dystrybucja i prenumerata
office@zbiam.pl
Reklamacje
office@zbiam.pl
Aktualności kosmiczne
Waldemar Zwierzchlejski..............................8
Aktualności cywilne
Krzysztof Pogonowski.................................10
70. rocznica wejścia do służby
bombowców Boeing B-52 Stratofortress
Polskie Linie Lotnicze LOT
w perspektywie do 2032 r.
Marek Niechciał............................................12
54
44
22
Prenumerata
realizowana przez Ruch S.A:
Zamówienia na prenumeratę w wersji
papierowej i na e-wydania można
składać bezpośrednio na stronie
www.prenumerata.ruch.com.pl
Ewentualne pytania prosimy kierować
na adres e-mail: prenumerata@ruch.com.pl lub
kontaktując się z Telefonicznym
Biurem Obsługi Klienta pod numerem:
801 800 803 lub 22 717 59 59
– czynne w godzinach 7.00–18.00.
Koszt połączenia wg taryfy operatora.
Copyright by ZBiAM 2025
All Rights Reserved.
Wszelkie prawa zastrzeżone
Przedruk, kopiowanie oraz powielanie na inne rodzaje
mediów bez pisemnej zgody Wydawcy
jest zabronione. Materiałów niezamówionych,
nie zwracamy. Redakcja zastrzega sobie prawo
dokonywania skrótów w tekstach, zmian tytułów
i doboru ilustracji w materiałach niezamówionych.
Opinie zawarte w artykułach są wyłącznie opiniami
sygnowanych autorów. Redakcja nie ponosi
odpowiedzialności za treść zamieszczonych ogłoszeń
i reklam. Więcej informacji znajdziesz na naszej
nowej stronie:
www.zbiam.pl
14
Rosja robi śmigłowiec armijny
nowej generacji
Piotr Butowski...............................................14
Nowości programu PAK DA
Piotr Butowski...............................................16
70. rocznica wejścia do służby
bombowców Boeing B-52
Stratofortress (1)
Paweł Henski................................................22
Zapraszamy na nasz fanpage
facebook.com/lotnictwoaviationinternational
Co Rosja wysyła w kosmos?
Waldemar Zwierzchlejski............................54
Zanim pojawił się Messerschmitt
Bf 109… Niemieckie lotnictwo
myśliwskie w okresie
międzywojennym (6)
Marek J. Murawski.......................................58
58
www.zbiam.pl Lotnictwo Aviation International 3

Lotnictwo cywilne
Marek Niechciał
Według stanu na październik 2025 r. PLL LOT realizował bezpośrednie połączenia na trasach krajowych i międzynarodowych do 95 portów lotniczych w 53 państwach Europy, Azji,
Ameryki Północnej i Afryki. Cyfry na schemacie połączeń międzynarodowych oznaczają liczbę lotnisk obsługiwanych w danym rejonie rozkładowo i czarterowo. Fot. PLL LOT
PLL LOT w perspektywie do 2032 r.
W ostatnim czasie prezes zarządu Polskich Linii Lotniczych LOT Michał Fijoł w kilku publicznych wystąpieniach
przedstawił perspektywy rozwoju naszego narodowego przewoźnika, który za kilka lat będzie świętować swoje
100-lecie (2029 r.) a w 2032 r. powinien zostać największym użytkownikiem Centralnego Portu Komunikacyjnego
z nawet 20 mln pasażerów.
Prezes PL LOT Michał Fijoł przemawia podczas Kongresu
Nowej Mobilności 2025 w Katowicach, który jest największym
wydarzeniem w Europie Środkowo-Wschodniej
w całości poświęconemu zrównoważonej transformacji.
Fot. Marek Niechciał
Prezes Fijoł zwrócił uwagę, że PLL LOT napotyka
na liczne bariery rozwoju, natomiast
sprzyja mu wzrost zamożności społeczeństwa,
co zwiększa skłonność do korzystania z podróży
lotniczych. Istotny jest także ciągle rosnący
ruch turystyczny zarówno Polaków udających
się zagranicę, jak i obcokrajowców do naszego
kraju. Dzięki lotnictwu do Polski trafia wielu
zagranicznych turystów lądując głównie w Warszawie,
Gdańsku i Krakowie. W ostatnich latach
ruch lotniczy w Polsce rósł dwa razy szybciej niż
w Europie.
Istotną naturalną barierą dla rozwoju PLL
LOT na kluczowym dla linii lotnisku Chopina
w Warszawie jest dopuszczalna liczba wykonywanych
operacji startów i lądowań (dostępnych
slotów). Lotnisko ze względów środowiskowych
(limity hałasu) nie może działać 24 godziny na
dobę. W praktyce dobowa maksymalna liczba
operacji na Okęciu wynosi dla wszystkich linii
600. PLL LOT dąży więc do powiększenia rzeczywistej
liczby pasażerów na samolot. Dokonuje
się to poprzez zwiększenie średniego wypełnienia
samolotów z niewiele ponad 70 proc. kilka lat
temu, do 80 proc. w latach 2024-2025. Na Okęcie
kierowane są też większe samoloty wąskokadłubowe
czyli posiadane Boeingi 737 zamiast mniejszych
Embraerów. W 2016 r. nie było we flocie
PLL LOT samolotów wąskokadłubowych z więcej
niż 164 fotelami (starsze wersje B737). Teraz pojemniejszych
maszyn jest prawie 30, a ich liczba
stale rośnie. Strategią PLL LOT jest więc przechodzenie
z floty regionalnej składającej się z małych
samolotów na flotę z maszynami z większą
liczbą miejsc pasażerskich. Można domniemywać,
że jednym z powodów wyboru Airbusa A220
zamiast nowej generacji Embraerów był fakt, że
oferują one większą liczbę miejsc pasażerskich.
W segmencie samolotów regionalnych PLL LOT
przeciętna liczba siedzeń powinna dzięki temu
wzrosnąć z niecałych 100 do ponad 130 miejsc.
PLL LOT liczy też na rozbudowę lotniska Chopina
jeszcze przed oddaniem CPK, co powinno
uwolnić nowe sloty na Okęciu w tym dla narodowego
przewoźnika. PLL LOT uruchamia także
nowe połączenia z lotniska Chopina. Ostatnio
dotyczyło to około dziesięciu lotnisk – m.in. Stavanger
i Marakesz. Te dwa porty nie wyczerpują
planów rozbudowy sieci połączeń na najbliższe
miesiące. Innym kierunkiem rozwoju PLL LOT
są nowe międzynarodowe połączenia z polskich
portów regionalnych np. Kraków – Paryż-Orly
czy Gdańsk – Stambuł. Stały się one możliwe
dzięki zmianom we flocie, czyli nabyciu samolotów
wielkości analogicznej do tych, które ma
konkurencja (A320, A321, B737). Sprowadziło to
„koszty produkcyjne” PLL LOT na pasażera na
tych lotniskach regionalnych do poziomu odnotowywanego
przez konkurencyjne lotnicze
firmy przewozowe w tym niskokosztowe. Nowe
zagraniczne kierunki z portów regionalnych
mają być dalej rozwijane.
Prezes Michał Fijoł zwraca uwagę na znaczenie
jakości obsługi pasażera w walce o klienta.
Przejawem troski o klienta jest pierwszy poza
Polską salonik biznesowy w Chicago, który okazał
się być niezwykle popularny. Poprawie poczucia
komfortu sprzyja ostatni kontrakt zakupu
samolotów regionalnych z rodziny Airbus A220.
Charakteryzują się one m.in. większymi oknami
oraz toaletami. Z kolei zakup A220 w 2025 r.,
a nie rok wcześniej, jak pierwotnie planowano,
12
Lotnictwo Aviation International listopAD 2025

Na tropach postępu
Piotr Butowski
Rosja robi śmigłowiec armijny
nowej generacji
Wiadomości o stanie nowych rosyjskich programów w lotnictwie wojskowym są obecnie bardzo skąpe, a właściwie żadne. Tym
ciekawsza jest informacja zawarta w opublikowanym niedawno sprawozdaniu rocznym radarowego biura konstrukcyjnego Fazotron-NIIR
za rok 2024, która świadczy o tym, że Rosja uruchomiła program śmigłowca bojowego nowej generacji. Wśród zadań
firmy na rok 2025 wymieniono opracowanie pokładowego systemu radiolokacyjnego dla perspektywicznego kompleksu lotniczego
lotnictwa armijnego (PAK AA); PAK AA to rosyjski skrót od Perspektiwnyj Awiacjonnyj Kompleks Armiejskoj Awiacji,
podobnie do wcześniejszego myśliwca PAK FA, bombowca PAK DA i innych.
Oprócz radaru dla śmigłowca
PAK AA, firma Fazotron-NIIR
(Nauczno-Issledowatielskij Institut
Radiostrojenija) w Moskwie
wymienia wśród swoich zadań
na rok 2025 modernizację oraz
wsparcie produkcji i eksploatacji
radaru FH01 Arbalet dla śmigłowca
bojowego Ka-52, w tym kompleksowanie
radaru z systemem
obrony własnej śmigłowca, a także
modernizację i wsparcie radarów
dla śmigłowców morskich
Ka-27M. W sektorze samolotowym
zadaniem jest opracowanie
radaru z aktywnym skanowaniem
elektronicznym dla samolotu myśliwskiego
MiG-35, a także wsparcie
poprzednich radarów dla
różnych wersji myśliwca MiG-29.
Wszystkie te zadania Fazotron-
-NIIR realizuje od pewnego czasu
i były wymieniane w raportach
firmy w poprzednich latach; nowością
jest tylko radar dla śmigłowca
PAK AA.
Intrygujące jest to, że program
PAK AA ruszył właśnie teraz,
gdy po doświadczeniach wojny
w Ukrainie rola śmigłowców
bojowych wymaga ponownego
przemyślenia, a niekiedy ich
użyteczność jest wprost kwestionowana.
Fakt uruchomienia projektu
PAK AA oznacza, że Rosjanie
widzą potrzebę w nowej platformie,
a nie tylko w nowym wyposażeniu
dla ulepszenia obecnych
śmigłowców Ka-52 i Mi-28.
Doświadczenie wojny w Ukrainie
pokazuje, że śmigłowce są łatwym
celem w pobliżu linii frontu
mocno nasyconej środkami przeciwlotniczymi
i niewielkimi dronami.
To zmusiło śmigłowce do
operowania w głębi kontrolowanego
terytorium. Jednocześnie,
ukraińskie uderzenia rakietami
i dronami na rosyjskie lotniska
spowodowały, że Rosjanie cofnęli
miejsca stacjonowania śmigłowców
daleko w głąb własnego
terytorium. W rezultacie, rosyjskie
śmigłowce wykonują loty
bojowe na odległość stu i więcej
kilometrów. Stąd pierwszy wniosek:
nowy śmigłowiec powinien
mieć większy zasięg i prędkość,
niż obecnie. Przypomnijmy, że
obecne śmigłowce Ka-52 i Mi-28N
osiągają prędkość przelotową
około 260 km/h i prędkość maksymalną
300 km/h, a ich promień
działania bez zbiorników dodatkowych
to około 180 km.
Najczęściej używanym uzbrojeniem
rosyjskich śmigłowców są
rakiety niekierowane. Śmigłowce
podlatują na bardzo małej wysokości,
a następnie, kilka kilometrów
przed linią frontu, w locie
wznoszącym wystrzeliwują salwę
rakiet i szybko zawracają, znowu
na małej wysokości. Wraz z wystrzeleniem
rakiet, śmigłowce odpalają
seriami pułapki cieplne.
Skuteczność takich ostrzałów pozostawia
wiele do życzenia. Rza-
Stacja radiolokacyjna Fazotron-NIIR FH01 i Ka-52 zestrzelony w sierpniu 2024 r. w rejonie
Kurska. Obecnie firma ta projektuje radar dla śmigłowca nowej generacji PAK AA.
Fot. Archiwum
14
Lotnictwo Aviation International listopAD 2025

Na tropach postępu
Nowości programu PAK DA
Trzy bombowce strategiczne Tu-95MS spalone na lotnisku Biełaja koło jeziora Bajkał w wyniku ukraińskiej operacji „Pajęczyna”, ataku dronów 1 czerwca 2025 r.
Strata przez Rosję części floty bombowców strategicznych powinna być bodźcem do przyspieszenia programu ich następcy PAK DA. Fot. Maxar
Piotr Butowski
W Rosji trwają prace nad strategicznym samolotem bombowym nowej generacji PAK DA (Perspektiwnyj Awiacjonnyj
Kompleks Dalniej Awiacji; izdielije, produkt 80) i pojawia się więcej informacji o jego możliwościach, w szczególności
o jego lotniczych środkach bojowych. Najciekawsze jest planowane uzbrojenie bombowców PAK DA w pociski powietrze-powietrze
bardzo dużego zasięgu.
Projekt bombowca strategicznego PAK
DA rozwijany jest przez biuro konstrukcyjne
Tupolewa w Moskwie. Produkcja
samolotu będzie uruchomiona w należącym
do Tupolewa Kazańskim Zakładzie Lotniczym
(Kazanskij Awiacjonnyj Zawod) imienia
S. P. Gorbunowa. W 2018 r. w Kazaniu
rozpoczęto budowę nowej hali produkcyjnej
o wymiarach 180x320 m do montażu strategicznych
samolotów bombowych Tu-160M
i pasażerskich Tu-214, a w przyszłości dla
bombowców PAK DA. Około 2024 r. ruszyła
obok budowa drugiej, mniejszej hali 80x320
m. Obecnie obie są prawie gotowe.
PAK DA ma być poddźwiękowym dwusilnikowym
latającym skrzydłem o obniżonej
widzialności, o masie startowej 145 t i deklarowanym
zasięgu 15 000 km. Rosjanie starają
się zrobić PAK DA programem jak najmniej
ryzykownym i nie należy spodziewać się
użycia w tym bombowcu rewolucyjnych
technologii; będzie to raczej wykorzystanie
dostępnych rozwiązań. Duża liczba operacji
Strategiczny pocisk samosterujący Ch-101, wdrożony
podczas modernizacji w skład uzbrojenia samolotów
bombowych Tu-95MS, będzie także uzbrojeniem nowego
bombowca PAK DA. Fot. MO FR
technologicznych będzie wspólna dla PAK
DA i Tu-160M. Wspólna dla obu samolotów
bombowych jest część wyposażenia i podstawowe
uzbrojenie.
Prace koncepcyjne nad nowym bombowcem
ruszyły w sierpniu 2009 r., gdy Tupolew
dostał trzyletni kontrakt od Ministerstwa
Obrony Federacji Rosyjskiej na pracę naukowo-badawczą
nazwaną Posłannik. Jej
rezultatem był projekt koncepcyjny bombowca,
który został zatwierdzony w 2013 r.,
po czym planowano przystąpić do kolejnych
etapów. Ówczesny dowódca Lotnictwa Dalekiego
Zasięgu Anatolij Żychariew zapowiedział
w grudniu 2014 r., że prototyp PAK
DA wystartuje w 2019-2020, a w 2023-2025 r.
samolot wejdzie do produkcji seryjnej. Jednakże
w 2015 r. zmieniły się priorytety i za
ważniejsze Rosjanie uznali wznowienie w Kazaniu
produkcji bombowców Tu-160M. Do
PAK DA wrócili aktywniej pod koniec 2017
roku. 27 grudnia 2017 r. Tupolew dostał zamówienie
od Ministerstwa Obrony na 10-letnią
pracę badawczo-rozwojową Posłannik-1
16
Lotnictwo Aviation International listopAD 2025

monografiA
1
70. rocznica wejścia do służby
bombowców Boeing B-52 Stratofortress
Paweł Henski
W czerwcu 2025 r. minęło 70 lat od czasu, gdy strategiczny samolot bombowy Boeing B-52 Stratofortress wszedł na
wyposażenie sił powietrznych Stanów Zjednoczonych (US Air Force, USAF). Realizowana jedynie przez dziewięć lat
produkcja bombowców tego typu dała, łącznie z dwoma prototypami, 744 egzemplarze. Strategiczny samolot bombowy
B-52 był budowany w ośmiu wersjach produkcyjnych. Najwięcej – 193 egzemplarze – wykonano w wersji B-52G.
Obecnie USAF mają w służbie 76 bombowców B-52H, które pozostaną w użyciu jeszcze przez wiele lat!
Zakończenie II wojny światowej ugruntowało
w siłach zbrojnych Stanów Zjednoczonych
kluczową rolę bombowców
dalekiego zasięgu jako strategicznych platform
przenoszących uzbrojenie zarówno
konwencjonalne jak i nuklearne. W związku
z tym, 21 marca 1946 r., w ramach sił powietrznych
armii Stanów Zjednoczonych (USAAF)
utworzono dowództwo lotnictwa strategicz-
nego – SAC (Strategic Air Command). Gdy
18 września 1947 r. siły powietrzne uzyskały
status samodzielnego rodzaju sił zbrojnych
(USAF), dowództwo SAC zostało im również
podporządkowane.
Początkowo SAC miało do dyspozycji, wykorzystywane
z dużym powodzeniem podczas
wojny, czterosilnikowe samoloty bombowe
z napędem śmigłowym typu Boeing B-29
Superfortress. Pod koniec 1947 r. B-29 zaczęły
być uzupełniane i stopniowo zastępowane
przez zmodernizowaną wersję tego
bombowca, oznaczoną jako B-50. Jednakże,
gdy B-50 wszedł do służy był już właściwie
konstrukcją przestarzałą. Gwałtowny rozwój
technologiczny napędów odrzutowych
i rakietowych otwierał przed konstruktorami
całkowicie nowe możliwości. Duże znaczenie
dla przyspieszenia badań nad aerodynamiką
miało pozyskanie niemieckich technologii
i doświadczeń (skrzydło skośne).
W 1948 r. do służby wszedł pierwszy amerykański
bombowiec z napędem odrzutowym
– North American B-45 Tornado, jak również
pierwszy bombowiec o zasięgu międzykontynentalnym
– Convair B-36 Peacemaker. B-45
miał proste skrzydło, a jego napęd stanowiły
cztery turbinowe silniki odrzutowe. Określany
był jako bombowiec strategiczny, gdyż
przystosowany został do przenoszenia bomb
atomowych. Jednakże jego zasięg bojowy wynosił
jedynie 1900 km. Z kolei gigantyczny
Prototyp XB-52 w Edwards AFB; połowa lat pięćdziesiątych.
Na drugim planie, należący do bazującego w
Carswell AFB skrzydła bombowego 7th Bomb Wing, bombowiec
Convair B-36D Peacemaker. Fot. USAF
22
Lotnictwo Aviation International listopAD 2025

Siły powietrzne
1
Polskie lotnictwo wojskowe 1945-2025
Jerzy Gruszczyński, Jacek Fiszer
Podstawowym zadaniem Sił Zbrojnych RP jest ochrona niepodległości państwa i niepodzielności jego terytorium
oraz zapewnienie bezpieczeństwa i nienaruszalności jego granic. Siły Powietrzne funkcjonują w ramach narodowego
systemu obrony, który jest zintegrowany z systemem sojuszniczym (NATO) i właściwymi europejskimi systemami
cywilno-wojskowymi. Składają się z trzech komponentów: Wojsk Lotniczych, Wojsk Obrony Przeciwlotniczej oraz
Wojsk Radiotechnicznych. Głównym zadaniem Sił Powietrznych jest utrzymanie odpowiedniego stopnia kontroli
przestrzeni powietrznej państwa, a w razie potrzeby jej obrona. Do zadań Wojsk Lotniczych należy ponadto wsparcie
Wojsk Lądowych, Marynarki Wojennej i Wojsk Specjalnych, rozpoznanie, przewóz ludzi i ładunków, ewakuacja medyczna,
poszukiwanie i ratownictwo oraz szkolenie personelu latającego.
Zakończenie działań wojennych, nowe
uwarunkowania geopolityczne (zmiana
granic państwowych, szeroki dostęp
do morza, sojusz z ZSRR) oraz trudna sytuacja
gospodarcza zniszczonego wojną państwa,
wyłoniły potrzebę dostosowania stanu
liczebnego i organizacyjnego Wojska Polskiego
do zmienionych uwarunkowań i realnych
możliwości. Z tego powodu w latach
1945-1947 w polskim lotnictwie wojskowym
rozformowano wiele związków taktycznych
oraz oddziałów, a utworzono w zamian pułki
różnych rodzajów lotnictwa, ale w pełni
skompletowane. W latach 1948-1949 przeprowadzono
pierwszą modernizację sprzętu lotniczego
(Jak-9P, Ił-10, Tu-2). Reprezentował
on ostatnią generację samolotów tłokowych,
przetrwał w wyposażeniu jednostek i szkół
lotniczych do połowy lat pięćdziesiątych. Na
początku lat 50. ruszyło przezbrojenie lotnictwa
wojskowego w samoloty odrzutowe, co
zapoczątkowało w jego historii nową epokę.
W marcu 1947 r. przeformowano Dowództwo
Lotnictwa WP w Dowództwo Wojsk Lotniczych,
które przeniesiono z Piaseczna do
Warszawy (oficjalnie nowa nazwa została
przyjęta wraz z ustaleniem w listopadzie
1947 r. podziału Wojska Polskiego na trzy rodzaje
sił zbrojnych: Wojska Lądowe, Wojska
Lotnicze i Marynarka Wojenna). W wyniku
wprowadzonych zmian zasadnicza struktura
organizacyjna lotnictwa obejmowała: 1., 2.
i 3. myśliwski pułk lotniczy (Jak-9); 4., 5. i 6.
szturmowy pułk lotniczy (Ił-2); 7. pułk bombowców
nurkujących (Pe-2); specjalny pułk
lotniczy (w składzie: eskadra transportowa
i eskadra łącznikowa) oraz eskadra aerofotogrametryczna
i rozpoznania lotniczego.
Szefostwu Lotnictwa Marynarki Wojennej
podlegała eskadra lotnicza MW a 9. sa-
Samolot szturmowy Ił-2 w okresie powojennym w jednostkach
bojowych lotnictwa polskiego był wykorzystywany
do 1951 r., w szkolnych – do 1953 r. Największy
stan ilościowy odnotowano pod koniec 1945 r., kiedy to
dysponowaliśmy 202 (178 Ił-2 i 24 UIł-2) szturmowcami
tego typu. Fot. WAF
34
Lotnictwo Aviation International listopAD 2025

Lotnictwo cywilne
W ub. roku flota samolotów komunikacyjnych wykonała 37,4 mln rejsów, zużywając przy tym 376 mld litrów paliwa,
o wartości 261 mld USD. Na zdjęciu A321 linii Wizz Air w porcie lotniczym Kraków. Fot. PL Kraków
Transport lotniczy w 2024 r.
Jerzy Liwiński
W ub. roku linie lotnicze na świecie przewiozły 4,8 mld pasażerów i 63 mln ton ładunków. Samoloty komunikacyjne
wykonały 37,4 mln rejsów (+5%), zużywając przy tym 376 mld litrów paliwa, o wartości 261 mld USD. Największe przewozy
pasażerskie zrealizowały: American Airlines (226 mln pas.), Delta Air Lines i Ryanair, a cargo: FedEx Express
(18 mld tkm), Qatar Airways i UPS Airlines. W rankingu Skytrax za linię lotniczą roku uznano Qatar Airways, a na
podium znalazły się Singapore Airlines i tajwańskie Cathay Pacific Airways. Najpunktualniejszymi liniami na świecie
były Aeromexico, a w Europie Iberia Express. Linie wygenerowały przychody finansowe w wysokości 966 mld USD
i zysk netto 32,4 mld USD.
Komunikacja lotnicza jest dynamicznym
elementem światowego systemu
transportowego, a osiągane wyniki
przewozowe w dużym stopniu odzwierciedlają
kondycję globalnej gospodarki i uwarunkowania
społeczno-gospodarczego rozwoju
państw i regionów.
4,8 MLD PASAŻERÓW W 2024 R.
Z raportu rocznego IATA wynika, że w ub.
roku transportem lotniczym przewieziono
4779 mln pasażerów i 63 mln ton ładunków.
W stosunku do roku poprzedniego liczba
pasażerów zwiększyła się o 353 mln (2023 r.
– 4426 mln pas.), a ładunków o 6 mln ton.
Natomiast w odniesieniu do wyników przed
pandemią, przewieziono więcej o 236 mln pasażerów
(2019 r. – 4543 mln pas.) i o 1,5 mln
ton ładunków.
Pod koniec roku globalna siatka połączeń
obsługiwanych przez linie lotnicze wynosiła
21,2 tys. tras (łączących dwa różne porty lotnicze),
z tego w ciągu ostatnich 12 miesięcy
zostało uruchomionych 800 nowych. Aby
Pod koniec roku globalna siatka połączeń obsługiwanych przez samoloty linii lotniczych wyniosła 21,2 tys. tras, z tego
w ciągu ostatniego roku zostało uruchomionych 800 nowych. Na zdjęciu B737-8EH tureckich linii Sun Express podczas
jednego z rejsów na Lotnisko Chopina. Fot. Stefan Mieszkowski
zrealizować ubiegłoroczne przewozy flota
samolotów komunikacyjnych wykonała 37,4
mln rejsów (+5%), tj. po ponad 100 tys. dziennie.
Samoloty zużyły przy tym 376 mld litrów
paliwa, o wartości 261 mld USD.
W ub. roku największe przewozy zrealizowały
linie lotnicze z państw: Azji i wysp Pacyfiku,
Europy i Ameryki Północnej. Wykonana praca
przewozowa pasażerów wyniosła 9,2 bln pasażerokm/pkm
(liczba osób pomnożona przez
odległości przez nich przebyte) i w stosunku
do roku poprzedniego była wyższa o 10,4%.
Udział poszczególnych rynków lotniczych
w globalnym ruchu przedstawiał się następu-
44
Lotnictwo Aviation International listopAD 2025

KOSMOS
Co Rosja wysyła w kosmos?
Waldemar Zwierzchlejski
W czasach ZSRR, wysyłane w kosmos satelity, jedynie z rzadka miały podane publicznie prawdziwe nazwy, czy przeznaczenie.
Oczywiście loty załogowe miały niższy stopień tajności, zatem po starcie dowiadywaliśmy się, kto poleciał
i w jakim statku. Ale jeżeli celem była stacja wojskowa, a celem misji zwiad orbitalny, to i tak dowiadywaliśmy się
jedynie, że załoga poleciała na kolejną stację Salut (choć stacje wojskowe nosiły nazwę Ałmaz), celem kontynuowania
badań naukowych. W przypadku satelitów cywilnych, naukowych, czy sond międzyplanetarnych, informacje te były
upubliczniane, aczkolwiek, jeżeli sondy takiej nie udało się umieścić na właściwej trajektorii, dostawała ona nazwę
Kosmos z kolejnym numerem.
Sytuacja ta znacznie zmieniła się po
upadku ZSRR. Owszem, zdarzały się
nadal starty satelitów z oznaczeniem
Kosmos, ale były to sytuacje zarezerwowane
jedynie dla nielicznych, naprawdę tajnych
ładunków. Jednak w ostatnim czasie,
a zwłaszcza po rozpoczęciu agresji na Ukrainę,
Rosja wróciła do dawnych zwyczajów,
a nawet znacznie je pogłębiła. Teraz nierzadko
o numerze Kosmosa dowiadujemy
się dopiero z informacji przekazywanej w ramach
Konwencji ONZ o rejestracji obiektów
wypuszczonych w przestrzeń kosmiczną.
Konwencja ta, zawarta w 1975 r. i będąca uzupełnieniem
zawartego w 1967 r. Układu o zasadach
działalności państw w zakresie badań
i użytkowania przestrzeni kosmicznej łącznie
z Księżycem i innymi ciałami niebieskimi
mówi w artykule IV, że:
Każde państwo rejestrujące dostarczy Sekretarzowi
Generalnemu ONZ tak szybko, jak
jest to praktycznie możliwe, następujących
informacji dotyczących każdego obiektu kosmicznego
wpisanego do jego rejestru:
a) nazwa państwa lub państw wypuszczających,
Nie ma wątpliwości, że zbliżający się start ma przeznaczenie wojskowe.
b) odpowiedni znak rozpoznawczy obiektu
kosmicznego lub jego numer rejestracyjny,
c) data i terytorium lub miejsce wypuszczenia,
54
Lotnictwo Aviation International listopAD 2025

HISTORIA
Samolot myśliwski Heinkel He 51 w barwach Legionu Condor.
Zanim pojawił się Messerschmitt Bf 109…
Niemieckie lotnictwo myśliwskie w okresie międzywojennym
Marek J. Murawski
6
Tymczasem republikanie nie czekali bezczynnie na rozpoczęcie planowanej na 18 grudnia 1937 r. ofensywy nacjonalistów
na Madryt i w nocy z 15 na 16 grudnia 1937 r. sami rozpoczęli ofensywę w rejonie Teruel okrążając miasto
i jego garnizon. Generał Franco zmuszony został do odwołania planowanej ofensywy i przerzucenia sił pod Teruel.
Działania na ziemi, jak również w powietrzu poważnie ograniczały warunki atmosferyczne, obfite opady śniegu i temperatura
która utrzymywała się w granicach -10°C, a w nocy spadała nawet do -18°C. Zmusiło to mechaników J/88 do
całonocnego czuwania i uruchamiania silników samolotów na kilka minut w godzinnych odstępach.
Pod koniec grudnia 1937 r. J/88 przebazowany
został na lotnisko Calamocha, które
wielokrotnie bombardowane było przez
bombowce republikańskie. W tym czasie do
Hiszpanii przybyli też nowi piloci myśliwscy,
którzy trafili do bazy Calamocha, wśród nich
znalazł się również Lt. Lothar Keller:
Lotnisko było zwyczajnym lotniskiem polowym
bez jakiejkolwiek możliwości ukrycia 40
samolotów. Wszystkie rozstawiono w dużych
odległościach od siebie, aby podczas nalotów
czerwonych bombowców Martin uniknąć
większych strat materialnych. Poza tym lotnisko
chronione było przez niemiecką artylerię
przeciwlotniczą wszystkich kalibrów (baterie
armat 2 cm, 3,7 cm i 8,8 cm). Podczas jednego
z nalotów przeprowadzonych przez dziewięć
bombowców Martin nieprzyjaciel spowodował
tylko nic nieznaczące zniszczenia. 1
29 grudnia 1937 r. nacjonaliści rozpoczęli
kontrofensywę w celu odblokowania okrążonego
miasta Teruel. Jak wspominał Oblt.
Adolf Galland:
Tu pod Calamocha razem z nami rozmieszczono
też eskadry He 51 hiszpańskich
narodowców, z którymi mieliśmy bardzo serdeczne
koleżeńskie kontakty.
Hiszpanie byli dzielnymi pilotami, a ich
zrozumiałe trudności techniczne i pilotażowe
z nieznaną materią rekompensował znakomity
duch walki. (…)
Bardzo ostra zima 1937/38 r. zamroziła
fronty. Mieliśmy tam temperatury do
-20°C, co w żaden sposób nie odpowiadało
naszym wyobrażeniom o słonecznym południu.
Oddziały narodowców, a zwłaszcza
jednostki afrykańskich Marokańczyków generała
Yagüe, nie mając jakichkolwiek ubrań
zimowych, cierpiały nadzwyczaj z powodu
nieludzkiego zimna. My także marzliśmy niemiłosiernie.
Brakowało węgla. Ale koniaku
było pod dostatkiem. Również w sylwestra,
zakończonego przez dowódców eskadr dzikim
wyścigiem samochodowym na złamanie
karku po górskich drogach. Oczywiście przy
tej okazji zdarzył się wypadek. I znowu moja,
tak często kaleczona głowa oberwała najbardziej.
Zszył mi ją lekarz w stopniu majora, który
również uczestniczył w wyścigu.
Następnego dnia – w Nowy Rok 1938 –
z klamrami na głowie i przy obrzydliwej pogodzie,
w zalegających wśród gór chmurach,
poleciałem na akcję przeciwko nieprzyjacielskim
zgrupowaniom pancernym. Z powodu
zbyt małej wysokości najwięcej trafień
odłamkami w skrzydła pochodziło od naszych
własnych bomb. 2
Podczas tej akcji zginął Lt. Heinz Runze,
którego samolot rozpadł się w powietrzu
po bezpośrednim trafieniu pociskiem przeciwlotniczym.
Jak dalej wspomina Oblt. Adolf
Galland:
Położenie pod Teruel było wtedy nadzwyczaj
krytyczne i wymagało od nas całkowitego
zaangażowania. Front miał kształt wyciągniętego
rękawa lotniczego, a na jego końcu
leżało Teruel. Środkiem prowadziła jedyna
droga zaopatrzenia. Wzdłuż niej, po obydwu
stronach na zboczach gór znajdowały się po-
58
Lotnictwo Aviation International listopAD 2025

N O W A P R E N U M E R A T A 2 0 2 6
Z A M Ó W P R E N U M E R A T Ę P A P I E R O W Ą I U Z Y S K A J
D O S T Ę P D O E - W Y D A Ń A R C H I W A L N Y C H
Wojsko i Technika
Prenumerata roczna: 288 zł | 12 numerów
Obejmuje numery od 1/2026 do numeru 12/2026.
Lotnictwo Aviation International
Prenumerata roczna: 276 zł | 12 numerów
Obejmuje numery od 1/2026 do numeru 12/2026.
Wojsko i Technika Historia
+ numery specjalne (6+6)
Prenumerata roczna: 336 zł | 12 numerów
Obejmuje 6 numerów regularnych i 6 numerów
specjalnych wydawanych w 2026 roku.
Prenumeratę zamów najpóźniej do końca lutego 2026 r. na naszej stronie internetowej www.zbiam.pl
lub dokonaj wpłaty na konto bankowe nr 70 1240 6159 1111 0010 6393 2976