Klik hier om de PDF te - Het EHBO Boek
Klik hier om de PDF te - Het EHBO Boek
Klik hier om de PDF te - Het EHBO Boek
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
Hét<strong>EHBO</strong><strong>Boek</strong><br />
K O N I N K L I J K E<br />
NED. VERENIGING
1<br />
1<br />
<strong>Het</strong> menselijk lichaam<br />
<strong>Het</strong> menselijk lichaam<br />
Voor wie op een verantwoor<strong>de</strong> manier eers<strong>te</strong> hulp wil verlenen, is<br />
het nuttig kennis van en inzicht in <strong>de</strong> bouw en werking van het<br />
menselijk lichaam <strong>te</strong> hebben. Basale kennis van <strong>de</strong> bouw en werking<br />
van het menselijk lichaam is een vanzelfsprekend uitgangspunt voor<br />
een goe<strong>de</strong> eers<strong>te</strong>hulpverlening. Eerst we<strong>te</strong>n wat normaal is zodat<br />
abnormale situaties, zoals <strong>de</strong> gevolgen van een ongeval of ernstige<br />
ziek<strong>te</strong>, be<strong>te</strong>r zijn in <strong>te</strong> schat<strong>te</strong>n. Door op die m<strong>om</strong>en<strong>te</strong>n <strong>de</strong> juis<strong>te</strong><br />
han<strong>de</strong>lingen uit <strong>te</strong> voeren wordt levensred<strong>de</strong>nd werk verricht of<br />
ernstiger letsel voork<strong>om</strong>en.<br />
1.1 Cellen, weefsels, organen<br />
<strong>Het</strong> lichaam is opgebouwd uit miljar<strong>de</strong>n cellen, in verschillen<strong>de</strong><br />
soor<strong>te</strong>n. Elke soort heeft zijn eigen bouw, eigenschappen en functie.<br />
De mees<strong>te</strong> soor<strong>te</strong>n cellen nemen in aantal toe door <strong>de</strong>ling. Ie<strong>de</strong>r<br />
cel<strong>de</strong>el groeit uit tot een volwaardige cel, die zich ook weer zal <strong>de</strong>len.<br />
Op <strong>de</strong>ze wijze wordt s<strong>te</strong>eds nieuw weefsel aangemaakt; het lichaam<br />
groeit en probeert daarnaast verwondingen of an<strong>de</strong>re beschadigingen<br />
<strong>te</strong> hers<strong>te</strong>llen.<br />
Zenuw- en spiercellen groeien wel, maar niet door <strong>de</strong>ling, zoals<br />
bij an<strong>de</strong>re cellen. Bijna alle zenuwcellen en spiercellen wor<strong>de</strong>n<br />
namelijk vóór <strong>de</strong> geboor<strong>te</strong> gevormd en verliezen dan het vermogen<br />
<strong>om</strong> zich <strong>te</strong> <strong>de</strong>len: ze kunnen zich niet meer vermenigvuldigen.<br />
Eenmaal afgestorven, wordt een zenuw- of spiercel niet meer<br />
vervangen. Wanneer zenuw- en spiercellen <strong>te</strong> zwaar beschadigd zijn<br />
s<strong>te</strong>rven ze af. De ruim<strong>te</strong> wordt opgevuld door bindweefselcellen<br />
(lit<strong>te</strong>kenweefsel). On<strong>de</strong>r normale <strong>om</strong>standighe<strong>de</strong>n wordt beschadigd<br />
spierweefsel vervangen door (<strong>de</strong> aanmaak van) nieuwe spiercellen.<br />
Groepen van <strong>de</strong>zelf<strong>de</strong> soort cellen vormen een weefsel. Dit weefsel<br />
heeft <strong>de</strong>zelf<strong>de</strong> eigenschappen als <strong>de</strong> cellen waaruit het bestaat:<br />
<strong>de</strong>kcellen ➞ <strong>de</strong>kweefsel<br />
be<strong>de</strong>kt het lichaamsoppervlak en <strong>de</strong> inwendige hol<strong>te</strong>n (huid<br />
en slijmvliezen);<br />
9<br />
Hét <strong>EHBO</strong> <strong>Boek</strong><br />
A<strong>de</strong>mhalingss<strong>te</strong>lsel met<br />
luchtweg, luchtpijp, longen en<br />
mid<strong>de</strong>nrif<br />
1.2<br />
Orgaans<strong>te</strong>lslels<br />
<strong>de</strong> hersenen ze<strong>te</strong>len on<strong>de</strong>rmeer het bewustzijn, geheugen, verstand,<br />
gevoel, emoties en <strong>de</strong> wil. Informatie k<strong>om</strong>t van binnenuit (<strong>de</strong><br />
organen) en van bui<strong>te</strong>naf (zintuigen). Organen geven signalen af zoals<br />
honger, pijn en zuurstof<strong>te</strong>kort. Via <strong>de</strong> zintuigen wordt bijvoorbeeld<br />
licht, geluid, vocht en warm<strong>te</strong> doorgegeven.<br />
<strong>Het</strong> ruggenmerg ligt in <strong>de</strong> wervelkol<strong>om</strong> en is evenals <strong>de</strong> hersenen<br />
<strong>om</strong>geven door een laagje hersenvocht. <strong>Het</strong> bestaat uit een dikke<br />
bun<strong>de</strong>l zenuwen, die zowel prikkels naar, als vanuit <strong>de</strong> hersenen<br />
doorgeven.<br />
Vanuit het ruggenmerg ontspringen <strong>de</strong> zenuwen, die als een<br />
netwerk alle organen met elkaar, en met <strong>de</strong> hersenen verbin<strong>de</strong>n.<br />
<strong>Het</strong> a<strong>de</strong>mhalingss<strong>te</strong>lsel<br />
<strong>Het</strong> a<strong>de</strong>mhalingss<strong>te</strong>lsel bestaat uit <strong>de</strong> luchtweg, <strong>de</strong> longen en <strong>de</strong><br />
a<strong>de</strong>mhalingsspieren. <strong>Het</strong> a<strong>de</strong>mhalingss<strong>te</strong>lsel heeft als taak:<br />
• zuurstof uit <strong>de</strong> lucht opnemen;<br />
• het bloed van zuurstof voorzien;<br />
• koolstofdioxi<strong>de</strong> opnemen uit het bloed;<br />
• koolstofdioxi<strong>de</strong> uit het lichaam verwij<strong>de</strong>ren.
28<br />
Hét <strong>EHBO</strong> <strong>Boek</strong><br />
2.1<br />
Vijf belangrijke pun<strong>te</strong>n<br />
1 Let op gevaar<br />
Gitta heeft eerst goed uitgekeken voor zij <strong>de</strong> drukke weg<br />
overstak.<br />
2 Ga na wat er is gebeurd en daarna wat iemand<br />
mankeert<br />
Eerst heeft Gitta aan <strong>om</strong>stan<strong>de</strong>rs gevraagd of zij mogelijk getuige<br />
zijn geweest van <strong>de</strong> valpartij. Daarna heeft ze hetzelf<strong>de</strong><br />
aan het slachtoffer gevraagd.<br />
Aan het slachtoffer vraagt Gitta waar ze pijn heeft en of ze<br />
alles kan bewegen. <strong>Het</strong> slachtoffer is goed bij kennis en kan<br />
pra<strong>te</strong>n, dus <strong>de</strong> drie vitale functies zijn voor dit m<strong>om</strong>ent veilig.<br />
3 S<strong>te</strong>l het slachtoffer gerust en zorg zonodig voor<br />
beschutting<br />
Gitta laat het slachtoffer we<strong>te</strong>n dat ze een <strong>EHBO</strong> dipl<strong>om</strong>a<br />
heeft. Ze belt in overleg een vertrouwd persoon, <strong>de</strong> doch<strong>te</strong>r<br />
van het slachtoffer. Bij weersveran<strong>de</strong>ring, <strong>hier</strong> regen, zorgt ze<br />
voor bei<strong>de</strong>n voor een beschut on<strong>de</strong>rk<strong>om</strong>en (het bushokje).<br />
4 Zorg voor professionele hulp<br />
Gitta belt <strong>de</strong> huisarts van het slachtoffer en maakt een afspraak<br />
voor haar.<br />
5 Help het slachtoffer bij voorkeur op <strong>de</strong> plek<br />
waar hij zit of ligt<br />
Samen met het slachtoffer wacht Gitta, zo dicht mogelijk bij<br />
<strong>de</strong> plek van <strong>de</strong> valpartij, op <strong>de</strong> doch<strong>te</strong>r van het slachtoffer.<br />
Elke situatie die je als eers<strong>te</strong>hulpverlener aantreft, is an<strong>de</strong>rs. Je kunt<br />
<strong>te</strong> maken krijgen met een ongeval of met een acu<strong>te</strong> aanval van een<br />
ziek<strong>te</strong>. Maar altijd k<strong>om</strong>en er vijf belangrijke pun<strong>te</strong>n aan <strong>de</strong> or<strong>de</strong>:<br />
1 Let op gevaar<br />
2 Ga na wat er is gebeurd en daarna wat iemand mankeert<br />
3 S<strong>te</strong>l het slachtoffer gerust en zorg zonodig voor beschutting<br />
4 Zorg voor professionele hulp<br />
5 Help het slachtoffer bij voorkeur op <strong>de</strong> plek waar hij zit of<br />
ligt.<br />
Elk punt wordt <strong>hier</strong>na toegelicht.<br />
29<br />
Hét <strong>EHBO</strong> <strong>Boek</strong><br />
Let op!<br />
Is in <strong>de</strong> direc<strong>te</strong> <strong>om</strong>geving van<br />
het slachtoffer sprake van<br />
hoogspanning (gebroken hoogspanningsleiding,<br />
geknap<strong>te</strong><br />
bovenleiding van trein, tram<br />
2.1<br />
Vijf belangrijke pun<strong>te</strong>n<br />
1 Let op gevaar<br />
Als je hulp gaat verlenen, <strong>de</strong>nk dan in <strong>de</strong> eers<strong>te</strong> plaats aan je eigen<br />
veiligheid. Neem geen onnodige risico’s! Kijk of je eventueel gevaar<br />
kunt opheffen. Natuurlijk geldt dit ook voor <strong>om</strong>stan<strong>de</strong>rs en voor het<br />
slachtoffer.<br />
Voorbeel<strong>de</strong>n van gevaarlijke situaties zijn: een drukke rijweg, brand,<br />
instortingsgevaar, elektrici<strong>te</strong>it, brandgevaarlijke stoffen, giftige gassen/dampen<br />
en <strong>de</strong> aanwezigheid van open wa<strong>te</strong>r. Let bij ongevallen<br />
met auto’s op <strong>de</strong> airbags. <strong>Het</strong> kan s<strong>om</strong>s even duren voor <strong>de</strong> airbags<br />
alsnog actief wor<strong>de</strong>n.<br />
Als het slachtoffer zich op een gevaarlijke plaats bevindt, probeer je<br />
eerst het gevaar op <strong>te</strong> heffen. Bijvoorbeeld door stopzet<strong>te</strong>n of <strong>om</strong>lei<strong>de</strong>n<br />
van verkeer of uitschakelen van elektrici<strong>te</strong>it. Voor alle an<strong>de</strong>re<br />
gevaarlijke situaties is professionele hulp noodzakelijk.<br />
of trolleybus of openstaan<strong>de</strong><br />
hoogspanningskas<strong>te</strong>n), of van<br />
gevaarlijke stoffen, blijf uit <strong>de</strong><br />
buurt (!) en wacht totdat <strong>de</strong><br />
professionele hulpverleners,<br />
in dit geval <strong>de</strong> brandweer, jou<br />
toes<strong>te</strong>mming geven <strong>om</strong> naar<br />
het slachtoffer <strong>te</strong> gaan.<br />
2 Ga na wat er is gebeurd en daarna wat iemand<br />
mankeert<br />
Vraag aan <strong>de</strong> <strong>om</strong>stan<strong>de</strong>rs en aan het slachtoffer, als <strong>de</strong>ze bij bewustzijn<br />
is, wat er is gebeurd.<br />
Ook <strong>de</strong> plek van het ongeval en <strong>de</strong> attribu<strong>te</strong>n die daar aanwezig zijn,<br />
kunnen aanwijzingen geven. Dit noemen we <strong>de</strong> ‘stille getuigen’. Als<br />
je weet wat er is gebeurd, kun je be<strong>te</strong>r inschat<strong>te</strong>n welke letsels het<br />
slachtoffer eventueel zou kunnen hebben.<br />
Daarna ga je kijken wat het slachtoffer mankeert.<br />
Als eers<strong>te</strong> <strong>te</strong>st je <strong>de</strong> drie vitale functies (bewustzijn, a<strong>de</strong>mhaling en<br />
bloeds<strong>om</strong>loop) en je s<strong>te</strong>lt ze veilig.<br />
Vervolgens kijk je of er sprake is van ernstige bloedingen. Die kunnen<br />
levensbedreigend zijn en moe<strong>te</strong>n ges<strong>te</strong>lpt wor<strong>de</strong>n.<br />
Als laats<strong>te</strong> ga je na of er plaatselijke letsels zijn.<br />
Deze volgor<strong>de</strong> van han<strong>de</strong>len is heel belangrijk. Stoornissen in <strong>de</strong><br />
vitale functies en ernstige bloedingen zijn eer<strong>de</strong>r levensbedreigend<br />
dan plaatselijke letsels.
44<br />
Hét <strong>EHBO</strong> <strong>Boek</strong><br />
<strong>Het</strong> vrijmaken van <strong>de</strong> luchtweg door mid<strong>de</strong>l<br />
van <strong>de</strong> kinlift<br />
Let op!<br />
Ongevalslachtoffers mogen niet<br />
bewogen en dus niet verplaatst<br />
wor<strong>de</strong>n. Door verplaatsing bestaat<br />
het gevaar op verergering van<br />
<strong>de</strong> (inwendige) letsels. Bijvoor-<br />
3.3<br />
<strong>Het</strong> bena<strong>de</strong>ringsprotocol<br />
<strong>Het</strong> openen van <strong>de</strong> luchtweg<br />
Als gevolg van bewus<strong>te</strong>loosheid treedt spierverslapping in het hele<br />
lichaam op. Ook <strong>de</strong> spieren van <strong>de</strong> zach<strong>te</strong> <strong>de</strong>len in mond en keelhol<strong>te</strong><br />
verslappen. Als het slachtoffer op zijn rug ligt, kan <strong>de</strong> verslap<strong>te</strong><br />
tong <strong>de</strong> luchtweg ge<strong>de</strong>el<strong>te</strong>lijk of helemaal afslui<strong>te</strong>n. Ook bloed of<br />
braaksel kan <strong>de</strong> luchtweg gaan blokkeren. Dus <strong>de</strong> a<strong>de</strong>mhaling, hoe<br />
normaal die ook lijkt, kan alsnog gestoord raken. De zuurstofvoorziening<br />
k<strong>om</strong>t <strong>hier</strong>door in gevaar, waarbij ook <strong>de</strong> an<strong>de</strong>re vitale functies<br />
bedreigd wor<strong>de</strong>n.<br />
De luchtweg kan weer vrij gemaakt wor<strong>de</strong>n door het hoofd van het<br />
slachtoffer iets naar ach<strong>te</strong>ren <strong>te</strong> kan<strong>te</strong>len en door het uitvoeren van<br />
<strong>de</strong> kinlift. Deze han<strong>de</strong>lingen spannen <strong>de</strong> spieren van <strong>de</strong> nek aan.<br />
Daardoor wor<strong>de</strong>n ook <strong>de</strong> weke <strong>de</strong>len van <strong>de</strong> mond- en keelhol<strong>te</strong> en<br />
<strong>de</strong> tong aangespannen. De luchtweg gaat weer openstaan.<br />
beeld in geval van wervelletsel of<br />
botbreuken.<br />
Je mag een bewus<strong>te</strong>loos ongevalslachtoffer<br />
alleen op zijn zij<br />
draaien bij braken of als je het<br />
slachtoffer alleen moet la<strong>te</strong>n. <strong>Het</strong><br />
draaien moet vanuit <strong>de</strong> rugligging<br />
gebeuren.<br />
Let erop, dat tij<strong>de</strong>ns het draaien<br />
<strong>de</strong> nek en <strong>de</strong> wervelkol<strong>om</strong> van<br />
het slachtoffer in één rech<strong>te</strong> lijn<br />
blijven.<br />
45<br />
Hét <strong>EHBO</strong> <strong>Boek</strong><br />
Draaien van<br />
<strong>de</strong> buik naar<br />
<strong>de</strong> rug<br />
1<br />
3<br />
3.3<br />
<strong>Het</strong> bena<strong>de</strong>ringsprotocol<br />
Om het slachtoffer goed <strong>te</strong> beoor<strong>de</strong>len en hulp <strong>te</strong> geven, moet hij op<br />
zijn rug liggen. Dit met het gezicht dui<strong>de</strong>lijk in beeld. Je kunt zijn<br />
reactie zien op aanroepen en aanschud<strong>de</strong>n, maar ook zijn gelaatskleur<br />
en a<strong>de</strong>mhaling be<strong>te</strong>r beoor<strong>de</strong>len. En mocht je onverhoopt moe<strong>te</strong>n<br />
reanimeren, dan ligt het slachtoffer al in <strong>de</strong> juis<strong>te</strong> positie. Bovendien<br />
kan het slachtoffer in rugligging be<strong>te</strong>r doora<strong>de</strong>men.<br />
Bij een a<strong>de</strong>mhalingsstoornis gaat het veiligs<strong>te</strong>llen van <strong>de</strong> a<strong>de</strong>mhaling<br />
boven plaatselijke letsels, zelfs boven wervelletsel.<br />
<strong>Het</strong> zal niet vaak gebeuren dat een bewus<strong>te</strong>loos slachtoffer al in een<br />
i<strong>de</strong>ale positie ligt <strong>om</strong> hulpverlening toe <strong>te</strong> passen. S<strong>om</strong>s moet je dus<br />
improviseren. Ligt hij niet op zijn rug, dan moet hij van buik- of zijligging<br />
naar rugligging gebracht wor<strong>de</strong>n, <strong>te</strong>nzij dit door het letsel niet<br />
mogelijk is.<br />
2<br />
4<br />
Een bewus<strong>te</strong>loos slachtoffer draaien van <strong>de</strong> buik naar <strong>de</strong> rug<br />
• ga op bei<strong>de</strong> knieën naast het slachtoffer zit<strong>te</strong>n, aan <strong>de</strong> kant<br />
van zijn gezicht;<br />
• leg <strong>de</strong> arm van het slachtoffer, die het dichtst bij jou ligt,<br />
recht naast zijn lichaam, <strong>de</strong> hand plat op <strong>de</strong> grond, met <strong>de</strong><br />
handpalm naar boven;
4 AED<br />
71<br />
Hét <strong>EHBO</strong> <strong>Boek</strong><br />
4.1<br />
AED, Aut<strong>om</strong>atische Ex<strong>te</strong>rne Defi brillator<br />
4.1 AED, Aut<strong>om</strong>atische Ex<strong>te</strong>rne Defi brillator<br />
Al een tijdje voelt Fred zich moe. <strong>Het</strong> ontstond kort na zijn welverdien<strong>de</strong><br />
pensioen. Misschien logisch, thuis was er min<strong>de</strong>r lichamelijke activi<strong>te</strong>it<br />
dan hij op zijn werk gewend was. Ook was hij in kor<strong>te</strong> tijd enkele kilo’s<br />
aangek<strong>om</strong>en. Zijn moeheid had vast met zijn lichamelijke conditie <strong>te</strong><br />
maken, zo sus<strong>te</strong> hij zichzelf.<br />
Dan wordt Fred gevraagd <strong>om</strong>, als een soort uitzendkracht, weer bij zijn<br />
eigen vertrouw<strong>de</strong> bedrijf <strong>te</strong> gaan werken. Hij neemt dit aanbod met<br />
bei<strong>de</strong> han<strong>de</strong>n aan. <strong>Het</strong> gaat een aantal maan<strong>de</strong>n goed, hoewel dat<br />
vreem<strong>de</strong> gevoel van moeheid blijft. <strong>Het</strong> wordt zo erg, dat hij op een dag<br />
liever in bed wil blijven. Maar ja, men heeft hem speciaal gevraagd voor<br />
zijn ‘nieuwe’ baan, dus plicht roept.<br />
Nog geen uur aan het werk, al pra<strong>te</strong>nd met Frans, een goe<strong>de</strong> collega,<br />
krijgt hij een drukken<strong>de</strong> pijn op zijn borst. Binnen enkele secon<strong>de</strong>n valt<br />
Fred bewus<strong>te</strong>loos neer. Frans, die net een herhaling <strong>EHBO</strong> ach<strong>te</strong>r <strong>de</strong><br />
rug heeft, blijft rustig en knielt snel bij Fred neer. Hij controleert zijn<br />
neergevallen collega zoals hem geleerd is. Die reageert niet, a<strong>de</strong>mt niet<br />
en blijft bewus<strong>te</strong>loos. Een an<strong>de</strong>re werknemer, ook <strong>EHBO</strong>’er, heeft Fred<br />
vanuit een an<strong>de</strong>re ruim<strong>te</strong> zien vallen en snelt toe. Frans vraagt hem <strong>om</strong><br />
eerst een ambulance <strong>te</strong> bellen en daarna <strong>de</strong> AED <strong>te</strong> halen. Hij begint<br />
alvast met reanimeren, <strong>te</strong>rwijl zijn collega <strong>de</strong> AED haalt. De collega<br />
opent het apparaat en plakt <strong>de</strong> elektro<strong>de</strong>n op <strong>de</strong> borst van Fred. Nadat<br />
<strong>de</strong> eers<strong>te</strong> schok gegeven is en er twee minu<strong>te</strong>n, zoals aangegeven,<br />
gereanimeerd wordt, analyseert het apparaat <strong>de</strong> situatie opnieuw. <strong>Het</strong><br />
geeft nu gelukkig wel een hartslag aan. On<strong>de</strong>rtussen is <strong>de</strong> ambulance<br />
gearriveerd.
80<br />
Hét <strong>EHBO</strong> <strong>Boek</strong><br />
Kleefpleis<strong>te</strong>r<br />
Hechtstrips<br />
S<strong>te</strong>riel gaas<br />
5.1<br />
Verbandmid<strong>de</strong>len<br />
Hoe aan <strong>te</strong> brengen:<br />
Meet op, hoe groot het stuk kleefpleis<strong>te</strong>r moet zijn, knip het af en leg<br />
dit direct op het gaas of wondkussen, half op <strong>de</strong> huid, half op het verband.<br />
Bij het vastleggen van een zwach<strong>te</strong>l is een stukje van ongeveer<br />
5 cm. voldoen<strong>de</strong>.<br />
Hechtstrips<br />
Hechtstrips zijn smalle strookjes kleefpleis<strong>te</strong>r, die als hechtma<strong>te</strong>riaal<br />
gebruikt kunnen wor<strong>de</strong>n bij oppervlakkige en rechtlijnige won<strong>de</strong>n,<br />
die weinig bloe<strong>de</strong>n. De wijken<strong>de</strong> wondran<strong>de</strong>n die eerst naar elkaar<br />
toe zijn gebracht, wor<strong>de</strong>n ermee bij elkaar gehou<strong>de</strong>n. Gebruik hechtstrips<br />
niet bij won<strong>de</strong>n die nog door een arts gezien moe<strong>te</strong>n wor<strong>de</strong>n.<br />
Verban<strong>de</strong>n op die won<strong>de</strong>n moe<strong>te</strong>n gemakkelijk <strong>te</strong> verwij<strong>de</strong>ren zijn.<br />
Hoe aan <strong>te</strong> brengen:<br />
Haal één strip van <strong>de</strong> beschermfolie en pak <strong>de</strong> strip aan bei<strong>de</strong><br />
ui<strong>te</strong>in<strong>de</strong>n vast. Plak één eind op <strong>de</strong> huid naast <strong>de</strong> wond, zodat <strong>de</strong><br />
strip straks dwars op <strong>de</strong> wond k<strong>om</strong>t <strong>te</strong> liggen. Houd dit stuk met <strong>de</strong><br />
vingertoppen van <strong>de</strong> ene hand op <strong>de</strong> huid gedrukt, <strong>te</strong>rwijl je met <strong>de</strong><br />
vingertoppen van <strong>de</strong> an<strong>de</strong>re hand, <strong>de</strong> wondran<strong>de</strong>n goed <strong>te</strong>gen elkaar<br />
houdt. Trek voorzichtig het nog loszit<strong>te</strong>n<strong>de</strong> stukje van <strong>de</strong> strip over<br />
<strong>de</strong> wond, en druk dit voorzichtig vast. Indien nodig kun je bij een<br />
wond, waar het links en rechts van <strong>de</strong> hechtstrip nog wat gaapt,<br />
enkele strips bijplakken.<br />
S<strong>te</strong>riel gaas<br />
S<strong>te</strong>riel gaas is een stuk gaas dat vrij van bac<strong>te</strong>riën is gemaakt. <strong>Het</strong> is<br />
zodanig s<strong>te</strong>riel verpakt, dat het in een donkere en droge <strong>om</strong>geving<br />
geruime tijd houdbaar is. Deze gazen zijn hydrofiel, ofwel vochtopnemend.<br />
Ze zijn verkrijgbaar in verschillen<strong>de</strong> ma<strong>te</strong>n, zoals 5 x 5 cm., 10<br />
x 10 cm. en het zestientje waarbij 16 stuks uit één vierkan<strong>te</strong> me<strong>te</strong>r<br />
k<strong>om</strong>en.<br />
Hoe aan <strong>te</strong> brengen:<br />
Scheur <strong>de</strong> verpakking aan een zij<strong>de</strong> door. Verwij<strong>de</strong>r <strong>de</strong> helft van <strong>de</strong><br />
verpakking en breng het vrijgek<strong>om</strong>en gaasje op <strong>de</strong> wond. Druk met<br />
een vinger het gaasje opzij van <strong>de</strong> wond, <strong>te</strong>gen <strong>de</strong> huid, en verwij<strong>de</strong>r<br />
<strong>de</strong> rest van <strong>de</strong> verpakking, zodat het gaasje helemaal op <strong>de</strong> wond ligt.<br />
Ver<strong>de</strong>r het gaasje niet meer aanraken met vingers of verpakking.<br />
81<br />
Hét <strong>EHBO</strong> <strong>Boek</strong><br />
Zwach<strong>te</strong>ls<br />
Wat<strong>te</strong>n<br />
5.1<br />
Verbandmid<strong>de</strong>len<br />
Zwach<strong>te</strong>ls<br />
Een zwach<strong>te</strong>l is een lange strook <strong>te</strong>xtiel op een rol. De elastische<br />
hydrofiele zwach<strong>te</strong>l en <strong>de</strong> i<strong>de</strong>aalzwach<strong>te</strong>l wor<strong>de</strong>n het meest gebruikt.<br />
De elastische hydrofiele zwach<strong>te</strong>l is geweven van dunne dra<strong>de</strong>n en<br />
kan tot 2,5 keer <strong>de</strong> leng<strong>te</strong> uitgerekt wor<strong>de</strong>n. Deze zwach<strong>te</strong>l wordt<br />
gebruikt <strong>om</strong> verbandma<strong>te</strong>riaal vast <strong>te</strong> leggen en is <strong>te</strong> verkrijgen in <strong>de</strong><br />
breed<strong>te</strong>n 4 t/m 12 cm.<br />
De i<strong>de</strong>aalzwach<strong>te</strong>l, verkrijgbaar in <strong>de</strong> breed<strong>te</strong>n 6 t/m 10 cm, is s<strong>te</strong>viger<br />
dan <strong>de</strong> elastische hydrofiele zwach<strong>te</strong>l en is eveneens alleen in <strong>de</strong><br />
leng<strong>te</strong> rekbaar. Deze zwach<strong>te</strong>l wordt gebruikt bij (wond)drukverban<strong>de</strong>n<br />
of s<strong>te</strong>unverban<strong>de</strong>n.<br />
Hoe aan <strong>te</strong> brengen:<br />
Elastische hydrofiele zwach<strong>te</strong>l:<br />
Leg vóór het zwach<strong>te</strong>len het gewon<strong>de</strong> lichaams<strong>de</strong>el hoger. Dit <strong>om</strong><br />
extra vochtophoping <strong>te</strong> voork<strong>om</strong>en. Zorg dat je in <strong>de</strong> rol kijkt en leg<br />
<strong>de</strong> eers<strong>te</strong> slag van <strong>de</strong> zwach<strong>te</strong>l over het al aangebrach<strong>te</strong> gaasje en <strong>de</strong><br />
wat<strong>te</strong>n en leg ze vast, zodat ze niet meer kunnen verschuiven. Leg <strong>de</strong><br />
volgen<strong>de</strong> slag op <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rzij<strong>de</strong> van het gaasje, half op <strong>de</strong> huid en half<br />
op het gaasje. Wikkel <strong>de</strong> rol rond het gewon<strong>de</strong> lichaams<strong>de</strong>el af, waarbij<br />
elke volgen<strong>de</strong> slag <strong>de</strong> vorige voor twee<strong>de</strong>r<strong>de</strong> be<strong>de</strong>kt. Zwach<strong>te</strong>l<br />
naar het hart toe <strong>om</strong> stuwing <strong>te</strong> voorkómen.<br />
I<strong>de</strong>aalzwach<strong>te</strong>l:<br />
Deze zwach<strong>te</strong>ls wor<strong>de</strong>n altijd over een laag synthetische wat<strong>te</strong>n<br />
aangebracht op <strong>de</strong>zelf<strong>de</strong> wijze als <strong>hier</strong>boven beschreven (elastische<br />
hydrofiele zwach<strong>te</strong>l). Wel moe<strong>te</strong>n <strong>de</strong> wat<strong>te</strong>n aan bei<strong>de</strong> zij<strong>de</strong>n van <strong>de</strong><br />
zwach<strong>te</strong>l uits<strong>te</strong>ken, bijvoorbeeld bij een wonddrukverband en een<br />
drukverband. De i<strong>de</strong>aalzwach<strong>te</strong>l mag met meer druk wor<strong>de</strong>n aangelegd.<br />
Zorg ook <strong>hier</strong> dat je in <strong>de</strong> rol kijkt.<br />
Wat<strong>te</strong>n<br />
Wat<strong>te</strong>n zijn gemaakt van katoen (wit<strong>te</strong> wat<strong>te</strong>n) of van polyes<strong>te</strong>r<br />
(synthetische wat<strong>te</strong>n). Wit<strong>te</strong> wat<strong>te</strong>n wor<strong>de</strong>n bij wondbehan<strong>de</strong>ling<br />
o.a. gebruikt in c<strong>om</strong>binatie met hydrofiele gazen. <strong>Het</strong> ma<strong>te</strong>riaal is<br />
gezuiverd, ontvet en neemt goed vocht op. Synthetische wat<strong>te</strong>n zijn<br />
vochtdoorla<strong>te</strong>nd en veerkrachtig. Deze wor<strong>de</strong>n vooral gebruikt bij<br />
een drukverband, on<strong>de</strong>r <strong>de</strong> i<strong>de</strong>aalzwach<strong>te</strong>l.<br />
Hoe aan <strong>te</strong> brengen:<br />
Bij een wond<strong>de</strong>kverband leg je wit<strong>te</strong> wat<strong>te</strong>n als een laagje op het
96<br />
Hét <strong>EHBO</strong> <strong>Boek</strong><br />
6<br />
Uitwendige won<strong>de</strong>n<br />
A Waarnemen<br />
Kijken: één slachtoffer;<br />
aanspreekbaar;<br />
uitwendige wond aan on<strong>de</strong>rarm;<br />
iets bloedverlies;<br />
geen blauw verkleur<strong>de</strong> huid;<br />
geen afwijken<strong>de</strong> stand van le<strong>de</strong>ma<strong>te</strong>n;<br />
het slachtoffer is flink geschrokken.<br />
Luis<strong>te</strong>ren: het slachtoffer klaagt over pijn.<br />
Voelen: niet van toepassing.<br />
Ruiken: niet van toepassing.<br />
Vragen: gerich<strong>te</strong> vragen s<strong>te</strong>llen en <strong>de</strong> antwoor<strong>de</strong>n verwerken bij <strong>de</strong><br />
vasts<strong>te</strong>lling van het vermoe<strong>de</strong>lijk letsel. Vraag wat er is gebeurd, en<br />
waar het pijn doet. Vraag ook of het slachtoffer alles gewoon kan<br />
bewegen. Vraag of het slachtoffer bloedverdunners gebruikt.<br />
B Vasts<strong>te</strong>llen vermoe<strong>de</strong>lijk letsel<br />
Uitwendige wond aan <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rarm.<br />
C Doel van <strong>de</strong> eers<strong>te</strong> hulp<br />
Ver<strong>de</strong>re besmetting, bloedverlies en infectie proberen <strong>te</strong> voorkómen.<br />
D De eers<strong>te</strong> hulp Algemene wondbehan<strong>de</strong>ling.<br />
E Doen • laat het slachtoffer gaan zit<strong>te</strong>n en ga vóór hem staan;<br />
• kijk of je <strong>de</strong> wond zelf kunt behan<strong>de</strong>len, of dat je ermee naar<br />
een arts moet;<br />
• s<strong>te</strong>l het slachtoffer gerust;<br />
• verwij<strong>de</strong>r eventuele siera<strong>de</strong>n in <strong>de</strong> buurt van <strong>de</strong> wond, indien<br />
mogelijk door het slachtoffer zelf;<br />
• spoel <strong>de</strong> wond schoon on<strong>de</strong>r <strong>de</strong> kraan (Ne<strong>de</strong>rland heeft het<br />
schoons<strong>te</strong> kraanwa<strong>te</strong>r!);<br />
• ontsmet eventueel <strong>de</strong> wond, behalve als die door een arts<br />
gezien moet wor<strong>de</strong>n;<br />
• <strong>de</strong>k <strong>de</strong> wond s<strong>te</strong>riel af (zie hoofdstuk 5);<br />
• geef zonodig rust en s<strong>te</strong>un aan het getroffen lichaams<strong>de</strong>el;<br />
• zorg zonodig voor professionele hulp;<br />
• behan<strong>de</strong>l bij gebruik van bloedverdunners, <strong>de</strong> wond als een<br />
ernstige uitwendige bloeding (zie hoofdstuk 7).<br />
97<br />
Hét <strong>EHBO</strong> <strong>Boek</strong><br />
6<br />
Uitwendige won<strong>de</strong>n<br />
Bac<strong>te</strong>riën bevin<strong>de</strong>n zich overal. Een wond is dus altijd besmet met<br />
bac<strong>te</strong>riën. Als mensen gezond zijn en voldoen<strong>de</strong> weerstand hebben,<br />
kan het lichaam <strong>de</strong>ze besmetting gemakkelijk aan. In <strong>de</strong> onts<strong>te</strong>kingsfase<br />
ontstaat een onts<strong>te</strong>kingsreactie: <strong>de</strong> huid <strong>om</strong> <strong>de</strong> wond kan rood<br />
wor<strong>de</strong>n, <strong>de</strong> plek wordt pijnlijk, zwelt en kan warm aanvoelen. In<br />
<strong>de</strong>ze fase gaan afweerstoffen <strong>de</strong> bac<strong>te</strong>riën <strong>te</strong> lijf. Dit duurt ongeveer<br />
24 uur. Daarna nemen <strong>de</strong> klach<strong>te</strong>n af.<br />
We spreken van een infectie als <strong>de</strong> bac<strong>te</strong>riën <strong>de</strong> overhand krijgen.<br />
Er ontstaan dan heftige onts<strong>te</strong>kingsverschijnselen met pus, koorts,<br />
en in ernstige gevallen kan <strong>de</strong> infectie zich door het hele lichaam<br />
uitbrei<strong>de</strong>n.<br />
Om dit zo veel mogelijk <strong>te</strong> voorkómen, spoelen we <strong>de</strong> wond eerst<br />
schoon met wa<strong>te</strong>r.<br />
Betreft het een wond, die we als eers<strong>te</strong>hulpverlener zelf kunnen<br />
behan<strong>de</strong>len, dan kijk je of je <strong>de</strong> wond moet ontsmet<strong>te</strong>n. Hier zijn<br />
verschillen<strong>de</strong> mid<strong>de</strong>len voor, zie hoofdstuk 5.<br />
Vaak hoeven oppervlakkige won<strong>de</strong>n, na goed schoonspoelen, niet<br />
meer ontsmet <strong>te</strong> wor<strong>de</strong>n.<br />
Won<strong>de</strong>n die door een arts gezien moe<strong>te</strong>n wor<strong>de</strong>n, ontsmet je niet.<br />
Tenslot<strong>te</strong> <strong>de</strong>k je <strong>de</strong> wond s<strong>te</strong>riel af. Hierdoor wordt <strong>de</strong> wond beschermd<br />
<strong>te</strong>gen (nog meer) bac<strong>te</strong>riën en vuil.<br />
Daarna mag je rust en s<strong>te</strong>un geven door, bijvoorbeeld bij een wond<br />
aan een on<strong>de</strong>rarm, een mi<strong>te</strong>lla aan <strong>te</strong> leggen.<br />
Er zijn aandoeningen waarbij men (tij<strong>de</strong>lijk) bloedverdunnen<strong>de</strong><br />
mid<strong>de</strong>len moet innemen, zoals bij hart- en vaatproblemen. Door <strong>de</strong>ze<br />
medicijnen stolt het bloed min<strong>de</strong>r snel. Regelmatige controle van<br />
het bloed, <strong>de</strong> stollingstijd (die door <strong>de</strong> bloedverdunnen<strong>de</strong> mid<strong>de</strong>len<br />
(s<strong>om</strong>s erg) kan wisselen) gebeurt door <strong>de</strong> tr<strong>om</strong>bosedienst. Slachtoffers,<br />
die bloedverdunnen<strong>de</strong> mid<strong>de</strong>len gebruiken, behan<strong>de</strong>l je daar<strong>om</strong><br />
als iemand met een ernstige uitwendige bloeding. Dit doe je ook bij<br />
een slachtoffer dat alcohol heeft gedronken; door <strong>de</strong> alcohol duurt<br />
het bij hem ook langer voor het bloed stolt.<br />
Soor<strong>te</strong>n uitwendige won<strong>de</strong>n<br />
Won<strong>de</strong>n kunnen in verschillen<strong>de</strong> soor<strong>te</strong>n wor<strong>de</strong>n on<strong>de</strong>rver<strong>de</strong>eld. De<br />
soort wond ligt aan het voorwerp dat het heeft veroorzaakt, of in <strong>de</strong><br />
wijze waarop <strong>de</strong>ze is ontstaan. <strong>Het</strong> kan ook zijn, dat nog een vreemd<br />
voorwerp in <strong>de</strong> wond zit of er juist uits<strong>te</strong>ekt. Denk <strong>hier</strong>bij aan een
102<br />
Hét <strong>EHBO</strong> <strong>Boek</strong><br />
A Waarnemen<br />
7<br />
Ernstige uitwendige bloedingen<br />
Kijken: één slachtoffer;<br />
aanspreekbaar;<br />
uitwendige wond aan rech<strong>te</strong>r on<strong>de</strong>rarm;<br />
flink bloedverlies;<br />
het slachtoffer ziet er geschrokken uit.<br />
Luis<strong>te</strong>ren: hij heeft pijn.<br />
Voelen: niet van toepassing.<br />
Ruiken: a<strong>de</strong>m van slachtoffer ruikt naar bier.<br />
Vragen: gerich<strong>te</strong> vragen s<strong>te</strong>llen en <strong>de</strong> antwoor<strong>de</strong>n verwerken bij <strong>de</strong> vasts<strong>te</strong>lling<br />
van het vermoe<strong>de</strong>lijk letsel. Vraag wat er is gebeurd en of hij nog ergens<br />
an<strong>de</strong>rs pijn heeft.<br />
Vraag naar mogelijk gebruik van bloedverdunners.<br />
B Vasts<strong>te</strong>llen vermoe<strong>de</strong>lijk letsel<br />
C Doel van <strong>de</strong> eers<strong>te</strong> hulp<br />
Ernstig bloedverlies als gevolg van een uitwendige wond.<br />
Proberen ver<strong>de</strong>r bloedverlies <strong>te</strong> voork<strong>om</strong>en.<br />
D Doen • s<strong>te</strong>l het slachtoffer gerust door met hem <strong>te</strong> pra<strong>te</strong>n en <strong>te</strong> ver<strong>te</strong>llen wat<br />
je gaat doen;<br />
• laat het slachtoffer gaan zit<strong>te</strong>n of liggen;<br />
• verwij<strong>de</strong>r eventuele siera<strong>de</strong>n in <strong>de</strong> buurt van <strong>de</strong> wond, indien mogelijk<br />
door het slachtoffer zelf;<br />
• breng het gewon<strong>de</strong> lichaams<strong>de</strong>el <strong>om</strong>hoog;<br />
• trek eventueel wegwerphandschoenen aan;<br />
• oefen druk uit op <strong>de</strong> wond, bijvoorbeeld met een opengevouwen<br />
snelverband;<br />
• leg als <strong>de</strong> bloeding stopt een wond<strong>de</strong>kverband aan;<br />
• blijkt <strong>de</strong> wond toch weer <strong>te</strong> gaan bloe<strong>de</strong>n, leg dan een<br />
wonddrukverband over het wond<strong>de</strong>kverband aan;<br />
• geef het getroffen lichaams<strong>de</strong>el rust en s<strong>te</strong>un;<br />
• laat professionele hulp inroepen of doe dit zelf;<br />
• als <strong>de</strong> bloeding na het druk uitoefenen niet stopt, oefen dan me<strong>te</strong>en<br />
opnieuw druk uit op <strong>de</strong> wond en blijf dit doen;<br />
• blijf <strong>de</strong> vitale functies bewaken (gevaar van shock!).<br />
103<br />
Hét <strong>EHBO</strong> <strong>Boek</strong><br />
Wonddrukverband op pols<br />
Wond met glas<br />
7<br />
Ernstige uitwendige bloedingen<br />
1 2 3<br />
Bij <strong>de</strong> eers<strong>te</strong>hulpverlening wor<strong>de</strong>n <strong>de</strong> vitale functies als eers<strong>te</strong> veilig<br />
ges<strong>te</strong>ld. De enige uitzon<strong>de</strong>ring <strong>hier</strong>op is een ernstige uitwendige<br />
bloeding. In <strong>de</strong>ze situatie wordt eerst <strong>de</strong> bloeding ges<strong>te</strong>lpt en daarna<br />
gaat <strong>de</strong> aandacht pas uit naar <strong>de</strong> vitale functies.<br />
Houd, indien mogelijk het bloe<strong>de</strong>n<strong>de</strong> lichaams<strong>de</strong>el hoger dan het<br />
hart. <strong>Het</strong> hart zal nu het bloed <strong>te</strong>gen <strong>de</strong> zwaar<strong>te</strong>kracht in <strong>om</strong>hoog<br />
moe<strong>te</strong>n p<strong>om</strong>pen. De bloedstro<strong>om</strong> zal daardoor in kracht afnemen en<br />
het bloe<strong>de</strong>n zal min<strong>de</strong>ren.<br />
Verbind <strong>de</strong> wond met een wond<strong>de</strong>kverband. Leg als het bloed door<br />
het wond<strong>de</strong>kverband heen k<strong>om</strong>t een wonddrukverband bovenop<br />
het wond<strong>de</strong>kverband (zie hoofdstuk 5). Zorg ervoor dat <strong>de</strong> synthetische<br />
wat<strong>te</strong>n het wond<strong>de</strong>kverband ruim be<strong>de</strong>kken, dus over <strong>de</strong><br />
ran<strong>de</strong>n heen. Oefen met <strong>de</strong> i<strong>de</strong>aalzwach<strong>te</strong>l gelijkmatig druk uit op<br />
het wond<strong>de</strong>kverband en laat aan bei<strong>de</strong> zij<strong>de</strong>n <strong>de</strong> synthetische wat<strong>te</strong>n<br />
uit het verband s<strong>te</strong>ken.<br />
<strong>Het</strong> bloed kan gelijkmatig str<strong>om</strong>end uit een wond k<strong>om</strong>en. We<br />
spreken in dat geval van een a<strong>de</strong>rlijke bloeding. K<strong>om</strong>t het bloed<br />
stootsgewijs, als een fon<strong>te</strong>intje uit <strong>de</strong> wond, dan is sprake van een<br />
slaga<strong>de</strong>rlijke bloeding. De eers<strong>te</strong> hulp is in bei<strong>de</strong> gevallen zoals in<br />
dit hoofdstuk wordt beschreven.<br />
Deze ernstig bloe<strong>de</strong>n<strong>de</strong> won<strong>de</strong>n moe<strong>te</strong>n door een arts gezien en<br />
behan<strong>de</strong>ld wor<strong>de</strong>n.<br />
Vreem<strong>de</strong> voorwerpen die uit een wond s<strong>te</strong>ken, bijvoorbeeld een stuk<br />
glas, mogen niet verwij<strong>de</strong>rd wor<strong>de</strong>n. Want bij het eruit halen zullen<br />
<strong>de</strong> scherpe kan<strong>te</strong>n nogmaals langs <strong>de</strong> wondran<strong>de</strong>n schuren. De kans
110<br />
Hét <strong>EHBO</strong> <strong>Boek</strong><br />
8<br />
Shock<br />
wordt. Hij zal gaan geeuwen en oppervlakkig a<strong>de</strong>mhalen.<br />
Is <strong>de</strong> oorzaak van <strong>de</strong> shock in dit stadium nog niet opgeheven, dan<br />
zullen nu <strong>de</strong> spijsver<strong>te</strong>ringsorganen veel min<strong>de</strong>r zuurstof krijgen.<br />
Hierdoor kan het slachtoffer zich misselijk gaan voelen.<br />
Bij nog dieper gaan<strong>de</strong> shock zullen belangrijke organen in <strong>de</strong><br />
buikhol<strong>te</strong> uitvallen (lever, milt en nieren).<br />
In het laats<strong>te</strong> stadium vallen <strong>de</strong> vitale organen uit met als eers<strong>te</strong> <strong>de</strong><br />
hersenen, gevolgd door <strong>de</strong> a<strong>de</strong>mhaling en <strong>de</strong> hartactie.<br />
Pas dàn zal het slachtoffer, dat al die tijd aanspreekbaar is<br />
geweest, het bewustzijn verliezen!<br />
De meest voork<strong>om</strong>en<strong>de</strong> oorzaken van shock zijn:<br />
• ernstig bloedverlies. Dit kan zowel inwendig als uitwendig<br />
zijn; inwendig bloedverlies is niet <strong>te</strong> s<strong>te</strong>lpen door een<br />
eers<strong>te</strong>hulpverlener;<br />
• ernstig vochtverlies door uitgebrei<strong>de</strong> twee<strong>de</strong>- en <strong>de</strong>r<strong>de</strong>graads<br />
brandwon<strong>de</strong>n, heftig braken of hevige diarree;<br />
• stoornissen in <strong>de</strong> p<strong>om</strong>pfunctie van het hart;<br />
• allergieën.<br />
Natuurlijk is het logisch <strong>om</strong> <strong>te</strong> <strong>de</strong>nken dat een shock alleen<br />
kan optre<strong>de</strong>n bij hevig bloedverlies in kor<strong>te</strong> tijd. Maar zeker bij<br />
inwendige bloedingen kan shock óók ontstaan bij langdurig<br />
druppelsgewijs bloedverlies of bij sijpelen<strong>de</strong> bloedingen. Dus ook<br />
wanneer bij het slachtoffer geen wond of bloed <strong>te</strong> zien is, wees dan<br />
alert op <strong>te</strong>kenen van shock, zoals in dit hoofdstuk beschreven.<br />
111<br />
Hét <strong>EHBO</strong> <strong>Boek</strong><br />
EXTRA<br />
Houding<br />
Elk slachtoffer met een<br />
(beginnen<strong>de</strong>) shock moet in<br />
beginsel liggen, <strong>om</strong>dat zo het<br />
bloed gemakkelijker naar <strong>de</strong><br />
vitale organen kan str<strong>om</strong>en. Door<br />
<strong>de</strong> benen van het slachtoffer<br />
hoger dan zijn harthoog<strong>te</strong> <strong>te</strong><br />
leggen of <strong>te</strong> hou<strong>de</strong>n, stro<strong>om</strong>t<br />
extra bloed vanuit <strong>de</strong> benen, en<br />
dat kan nog behoorlijk veel zijn,<br />
naar <strong>de</strong> vitale organen. Dit kun<br />
je doen als het slachtoffer dit<br />
<strong>de</strong>sgevraagd toestaat.<br />
Als het slachtoffer ernstige<br />
a<strong>de</strong>mhalingsmoeilijkhe<strong>de</strong>n<br />
krijgt, kun je hem met het<br />
bovenlichaam rechtop zet<strong>te</strong>n, <strong>om</strong><br />
hem be<strong>te</strong>r <strong>te</strong> la<strong>te</strong>n doora<strong>de</strong>men.<br />
Een slachtoffer met een ernstige<br />
bloeding in <strong>de</strong> buikhol<strong>te</strong> zal,<br />
door het aannemen van <strong>de</strong><br />
foetushouding, proberen <strong>de</strong><br />
spanning in zijn buikspieren<br />
<strong>te</strong> vermin<strong>de</strong>ren. Dit houdt in<br />
dat je het slachtoffer in <strong>de</strong>ze<br />
houding laat liggen en hem niet<br />
dwingt een an<strong>de</strong>re houding aan<br />
<strong>te</strong> nemen. Hierdoor voork<strong>om</strong> je<br />
ook onrust bij het slachtoffer.<br />
Onrust zorgt voor onnodig<br />
energieverlies.<br />
Daar<strong>om</strong> is het ook nodig het<br />
slachtoffer uitgebreid gerust <strong>te</strong><br />
s<strong>te</strong>llen en vooral niet alleen <strong>te</strong><br />
la<strong>te</strong>n. Zorg voor voortdurend<br />
oogcontact, blijf <strong>te</strong>gen hem<br />
pra<strong>te</strong>n en houd eventueel zijn<br />
hand vast.<br />
8<br />
Shock<br />
Dorst<br />
Min<strong>de</strong>r bloedtoevoer naar <strong>de</strong><br />
slijmvliezen geeft dorst. Maar<br />
<strong>om</strong>dat <strong>de</strong> maag <strong>te</strong> weinig<br />
zuurstof krijgt, is het raadzaam<br />
het slachtoffer geen drinken <strong>te</strong><br />
geven. Ook niet als hij klaagt<br />
over dorst. De maag neemt geen<br />
vocht op, dus het dorstgevoel<br />
zal blijven. Geef je hem wel<br />
drinken, dan vergroot je <strong>de</strong> kans<br />
op braken, wat weer leidt tot<br />
onnodig energieverlies. Ook zijn<br />
<strong>de</strong> slikspieren verzwakt, zodat<br />
het slachtoffer zich hevig kan<br />
verslikken. Dit kost zeer veel<br />
energie.<br />
Kou<br />
Beschermen <strong>te</strong>gen afkoelen is<br />
nodig <strong>om</strong> rillingen <strong>te</strong> voork<strong>om</strong>en.<br />
Ook rillen vraagt <strong>om</strong> meer<br />
energie en dus <strong>om</strong> zuurstof.<br />
In <strong>de</strong>ze situatie is het niet <strong>de</strong><br />
bedoeling het slachtoffer actief<br />
op <strong>te</strong> warmen. De bloedva<strong>te</strong>n in<br />
<strong>de</strong> huid zullen zich in dat geval<br />
gaan verwij<strong>de</strong>n, waardoor het<br />
bloed weer door <strong>de</strong> huid gaat<br />
str<strong>om</strong>en en er min<strong>de</strong>r bloed en<br />
dus min<strong>de</strong>r zuurstof naar <strong>de</strong><br />
vitale organen gaan.<br />
LET op!<br />
Flauw<strong>te</strong> en een beginnen<strong>de</strong> shock<br />
kunnen s<strong>te</strong>rk op elkaar lijken!<br />
Ech<strong>te</strong>r, een slachtoffer met een<br />
flauw<strong>te</strong> knapt in liggen<strong>de</strong> positie<br />
snel weer op, in <strong>te</strong>gens<strong>te</strong>lling<br />
tot een slachtoffer met een<br />
beginnen<strong>de</strong> shock.
9 Bewegingsletsels<br />
113<br />
Hét <strong>EHBO</strong> <strong>Boek</strong><br />
9.1<br />
Verstuiking en kneuzing<br />
9.1 Verstuiking en kneuzing<br />
Verstuiking<br />
Mark speelt al een aantal jaren c<strong>om</strong>petitie bij zijn <strong>te</strong>nnisvereniging.<br />
Tij<strong>de</strong>ns een van zijn single partijen krijgt hij een mooie kans <strong>om</strong> door<br />
<strong>de</strong> service van zijn <strong>te</strong>genstan<strong>de</strong>r <strong>te</strong> breken. Hij springt zo hoog mogelijk<br />
<strong>om</strong> <strong>te</strong> smashen. Hij maakt het punt, maar bij het neerk<strong>om</strong>en schiet een<br />
vlijmscherpe pijnscheut door zijn linker enkel. Hij verliest zijn evenwicht<br />
en valt.<br />
Een <strong>te</strong>amgenoot helpt hem op <strong>de</strong> been en on<strong>de</strong>rs<strong>te</strong>unt <strong>de</strong> str<strong>om</strong>pelen<strong>de</strong><br />
Mark naar <strong>de</strong> kleedkamer. Zijn enkel wordt s<strong>te</strong>eds pijnlijker en dikker. De<br />
wedstrijdleiding stuurt <strong>de</strong> aanwezige eers<strong>te</strong>hulpverlener naar hem toe.
136<br />
Hét <strong>EHBO</strong> <strong>Boek</strong><br />
of door sto<strong>om</strong>vorming. De kans<br />
<strong>hier</strong>op is vooral groot, wanneer<br />
kou<strong>de</strong> produc<strong>te</strong>n in he<strong>te</strong> olie of<br />
vet wor<strong>de</strong>n gedaan, of als er een<br />
druppeltje wa<strong>te</strong>r in valt.<br />
De diep<strong>te</strong> van <strong>de</strong> brandwond<br />
wordt aangegeven door <strong>de</strong> drie<br />
gra<strong>de</strong>n.<br />
<strong>Het</strong> oppervlak van <strong>de</strong> verbran<strong>de</strong><br />
huid, ofwel <strong>de</strong> uitgebreidheid<br />
van <strong>de</strong> verbranding, is van het<br />
groots<strong>te</strong> belang voor <strong>de</strong> inschatting<br />
van <strong>de</strong> ernst. Dit moet<br />
zo snel mogelijk doorgegeven<br />
wor<strong>de</strong>n aan <strong>de</strong> professionele<br />
hulp. Als 20% van het totale<br />
huidoppervlak van het slachtoffer<br />
twee<strong>de</strong>- en <strong>de</strong>r<strong>de</strong>graads is<br />
verbrand, bestaat een reële kans<br />
op shock. Is meer dan 50% van<br />
het totale huidoppervlak zeer<br />
ernstig verbrand, dan wordt <strong>de</strong><br />
kans op overleven klein. Een<br />
goed hulpmid<strong>de</strong>l is <strong>de</strong> regel van<br />
negen, waarbij <strong>de</strong> verschillen<strong>de</strong><br />
lichaams<strong>de</strong>len in procen<strong>te</strong>n zijn<br />
aangegeven (zie <strong>de</strong> tabel).<br />
De uitgebreidheid van <strong>de</strong> verbranding<br />
bepaalt voornamelijk <strong>de</strong><br />
kans op het ontstaan van shock<br />
en ook <strong>de</strong> overlevingskansen van<br />
het slachtoffer.<br />
Regel van negen<br />
Om <strong>de</strong> uitgebreidheid van brandwon<strong>de</strong>n<br />
in <strong>te</strong> schat<strong>te</strong>n wordt uitgegaan<br />
van <strong>de</strong> handpalm van het<br />
slachtoffer. De handpalm be<strong>de</strong>kt<br />
1% van het totale huidoppervlak.<br />
10.1<br />
Brandwon<strong>de</strong>n<br />
Regel van negen<br />
De leeftijd en <strong>de</strong> algemene<br />
conditie van het slachtoffer<br />
zijn niet <strong>te</strong> on<strong>de</strong>rschat<strong>te</strong>n<br />
factoren. Iemand met een goe<strong>de</strong><br />
conditie heeft be<strong>te</strong>re kansen op<br />
hers<strong>te</strong>l. Ernstige verbrandingen<br />
zijn een gro<strong>te</strong> aanslag op het<br />
hele lichaam en niet alleen op<br />
<strong>de</strong> huid. Behalve het risico op<br />
c<strong>om</strong>plicaties aan longen en nieren,<br />
vraagt het totale genezingsproces<br />
zeer veel energie.<br />
Kleine kin<strong>de</strong>ren en ou<strong>de</strong>re mensen<br />
hebben een dunnere huid.<br />
Daardoor ontstaan eer<strong>de</strong>r <strong>de</strong>r<strong>de</strong>graads<br />
brandwon<strong>de</strong>n. Bovendien<br />
is <strong>de</strong> ver<strong>de</strong>ling van het huidoppervlak<br />
bij baby’s en kin<strong>de</strong>ren<br />
an<strong>de</strong>rs dan bij volwassenen.<br />
LEt Op!<br />
Als olie en vet he<strong>te</strong>r wor<strong>de</strong>n dan<br />
250º Celsius slaat <strong>de</strong> vlam in <strong>de</strong><br />
pan. Draai <strong>de</strong> warm<strong>te</strong>bron direct<br />
uit, pak een goed passend <strong>de</strong>ksel<br />
en leg dat, van je af schuivend, op<br />
<strong>de</strong> pan. Of leg een vochtige doek<br />
over <strong>de</strong> pan. Is er een blus<strong>de</strong>ken,<br />
maak er gebruik van. Laat <strong>de</strong> pan<br />
met het <strong>de</strong>ksel erop, of afge<strong>de</strong>kt<br />
staan totdat hij helemaal is<br />
afgekoeld!<br />
% bij volwassene % bij kin<strong>de</strong>ren % bij kin<strong>de</strong>ren<br />
van 5-15 jaar van 0-5 jaar<br />
Hoofd, hals en nek 9% 14% 18%<br />
Eén arm 9% 9% 9%<br />
Voorkant van <strong>de</strong> r<strong>om</strong>p 18% 18% 18%<br />
Ach<strong>te</strong>rkant van <strong>de</strong> r<strong>om</strong>p 18% 18% 18%<br />
Voorkant van één been 9% 8% 7%<br />
Ach<strong>te</strong>rkant van één been 9% 8% 7%<br />
Geslachtsorganen 1%<br />
tip:<br />
<strong>hier</strong> volgt een proef <strong>om</strong> <strong>te</strong> la<strong>te</strong>n<br />
zien hoe lang hit<strong>te</strong> kan doorwerken.<br />
Neem twee eieren en kook ze<br />
4 minu<strong>te</strong>n. Leg daarna één ei in<br />
een bakje op het aanrecht en koel<br />
het an<strong>de</strong>re ei 10 minu<strong>te</strong>n af met<br />
koud wa<strong>te</strong>r.<br />
Halveer na die 10 minu<strong>te</strong>n bei<strong>de</strong><br />
eieren. <strong>Het</strong> on<strong>de</strong>r koud wa<strong>te</strong>r afgekoel<strong>de</strong><br />
ei is nog zacht van binnen,<br />
<strong>te</strong>rwijl het ei dat niet is gekoeld,<br />
een hardgekookt ei is gewor<strong>de</strong>n.<br />
Grofweg gebeurt iets soortgelijks<br />
in het menselijk lichaam.<br />
<strong>Het</strong> <strong>te</strong>stje laat zien hoe belangrijk<br />
snel en lang genoeg koelen is.<br />
137<br />
Hét <strong>EHBO</strong> <strong>Boek</strong><br />
10.2<br />
Algehele oververhitting<br />
10.2 Algehele oververhitting<br />
Rina en Mick zijn sportieve jongelui, vooral geïn<strong>te</strong>resseerd in bui<strong>te</strong>nspor<strong>te</strong>n.<br />
Bei<strong>de</strong>n hebben zich voor een belangrijke trimloop ingeschreven.<br />
<strong>Het</strong> is hoog z<strong>om</strong>er. De leiding heeft het evenement vakkundig georganiseerd<br />
en langs <strong>de</strong> hele rou<strong>te</strong> enkele <strong>EHBO</strong>-pos<strong>te</strong>n ingericht. Hoewel<br />
<strong>de</strong> zon op <strong>de</strong> dag van <strong>de</strong> wedstrijd zich niet echt laat zien, voelt <strong>de</strong><br />
atmosfeer toch wat broeierig aan.<br />
De start gaat prima en <strong>de</strong> rou<strong>te</strong> slingert al snel door een heuvelachtig<br />
landschap. Na een kil<strong>om</strong>e<strong>te</strong>r of zes krijgt Rina toenemen<strong>de</strong> pijn in haar<br />
beenspieren. En dat <strong>te</strong>rwijl ze zo goed getraind is. Ze begrijpt het niet<br />
maar merkt wel dat ze s<strong>te</strong>eds meer moei<strong>te</strong> krijgt <strong>om</strong> Mick bij <strong>te</strong> hou<strong>de</strong>n.<br />
Hij heeft dit in <strong>de</strong> ga<strong>te</strong>n en kijkt af en toe wat verbaasd <strong>om</strong>, Rina rent<br />
meestal har<strong>de</strong>r dan hij. Wijzend naar <strong>de</strong> na<strong>de</strong>ren<strong>de</strong> hulppost, laat Rina<br />
aan Mick we<strong>te</strong>n daar even <strong>te</strong> gaan pauzeren. Hij moet gewoon doorlopen,<br />
gebaart ze, want ze zal hem zeker inlopen. Hij lacht en loopt<br />
gestaag ver<strong>de</strong>r.<br />
Eenmaal bij <strong>de</strong> hulppost aangek<strong>om</strong>en, merkt ze dat ook haar armspieren<br />
pijnlijk wor<strong>de</strong>n. Een eers<strong>te</strong>hulpverlener loopt al naar haar toe.<br />
A Waarnemen<br />
Kijken: één slachtoffer;<br />
aanspreekbaar;<br />
bezweet;<br />
beetje rood hoofd.<br />
Luis<strong>te</strong>ren: het slachtoffer klaagt over spierpijn in armen en benen;<br />
het slachtoffer heeft dorst.<br />
Voelen: kleding en huid van het slachtoffer voelen vochtig aan.<br />
Ruiken: lich<strong>te</strong> transpiratiegeur merkbaar.<br />
Vragen: gerich<strong>te</strong> vragen s<strong>te</strong>llen en <strong>de</strong> antwoor<strong>de</strong>n verwerken bij <strong>de</strong><br />
vasts<strong>te</strong>lling van het vermoe<strong>de</strong>lijk letsel. Vraag wat er is gebeurd, of<br />
ze wel genoeg vocht binnen heeft gekregen, of er sprake is van<br />
hoofdpijn en/ of misselijkheid.<br />
B Vasts<strong>te</strong>llen vermoe<strong>de</strong>lijk letsel<br />
Hit<strong>te</strong>kramp.
11Vergiftiging<br />
155<br />
Hét <strong>EHBO</strong> <strong>Boek</strong><br />
11<br />
Vergiftiging<br />
Hoewel Dirk een pietje-precies is, ziet zijn werkhok er vandaag r<strong>om</strong>melig<br />
uit. Hij heeft alle pot<strong>te</strong>n en fl essen uit het on<strong>de</strong>rs<strong>te</strong> kastje op het<br />
aanrecht gezet en <strong>de</strong> wa<strong>te</strong>rvoorziening afgeslo<strong>te</strong>n. Er is ergens een lek<br />
ach<strong>te</strong>r het keukenblokje en dat wil hij hers<strong>te</strong>llen.<br />
<strong>Het</strong> is warm weer. De <strong>de</strong>ur en ramen staan open en een halfgevul<strong>de</strong><br />
li<strong>te</strong>rfl es drinkwa<strong>te</strong>r staat klaar. Voorlopig kan Dirk ongestoord werken.<br />
Tij<strong>de</strong>ns het moeizaam sleu<strong>te</strong>len aan <strong>de</strong> wa<strong>te</strong>rleidingen neemt hij een<br />
fl inke slok wa<strong>te</strong>r uit <strong>de</strong> klaarstaan<strong>de</strong> fl es. <strong>Het</strong> is alsof zijn mond in<br />
brand staat! Proes<strong>te</strong>nd spuugt hij <strong>de</strong> slok ‘wa<strong>te</strong>r’ uit, waarbij toch wat<br />
vloeistof wordt doorgeslikt. Dirk ziet tot zijn gro<strong>te</strong> schrik dat hij <strong>de</strong><br />
verkeer<strong>de</strong> fl es ‘wa<strong>te</strong>r’ heeft gepakt, namelijk een fl es met ontroestvloeistof<br />
die blijkbaar ernaast stond. Bei<strong>de</strong> fl essen lijken i<strong>de</strong>ntiek. Dirk had<br />
onlangs bij een vriend wat ontroes<strong>te</strong>r in een lege wa<strong>te</strong>rfl es meegen<strong>om</strong>en.<br />
De opgeplak<strong>te</strong> label was weggedraaid en dus niet zichtbaar.<br />
Dirk voelt hoe het bran<strong>de</strong>rige gevoel zich razendsnel uitbreidt naar zijn<br />
lippen en keel. Hij pakt <strong>de</strong> fl es waaruit hij gedronken heeft en loopt zo<br />
hard hij kan, via <strong>de</strong> ach<strong>te</strong>rtuin, naar <strong>de</strong> buurman.
12Wa<strong>te</strong>rongevallen<br />
163<br />
Hét <strong>EHBO</strong> <strong>Boek</strong><br />
12<br />
Wa<strong>te</strong>rongevallen<br />
<strong>Het</strong> heeft al drie nach<strong>te</strong>n matig gevroren. Er ligt een laagje ijs op slo<strong>te</strong>n<br />
en vaartjes. Jos haalt zijn schaatsen van <strong>de</strong> zol<strong>de</strong>r en zoekt een van<br />
<strong>de</strong> vele ondiepe vaartjes op bij hem in <strong>de</strong> buurt. Een boer op <strong>de</strong> tractor<br />
wenst hem het allerbes<strong>te</strong>, hem naroepend dat hij blijkbaar niet naar <strong>de</strong><br />
waarschuwingen op <strong>de</strong> radio wil luis<strong>te</strong>ren. Jos geeft lachend met bei<strong>de</strong><br />
han<strong>de</strong>n een diep<strong>te</strong> van ongeveer een halve me<strong>te</strong>r aan. Dieper zal het<br />
<strong>hier</strong> echt niet zijn.<br />
Even la<strong>te</strong>r zoeft hij over het ijs en wil graag die tractor voorbij schaatsen.<br />
Hij wuift naar <strong>de</strong> boer, ziet daardoor niet het wak in het ijs, en<br />
k<strong>om</strong>t hard tot stilstand. Door het ijs gezakt! Jos moet er zelf <strong>om</strong> lachen,<br />
al is het als een boer met kiespijn. Snel klau<strong>te</strong>rt hij, met doornat<br />
on<strong>de</strong>rlijf, naar <strong>de</strong> kant. Hij begint het snel erg koud <strong>te</strong> krijgen. Gelukkig<br />
staat <strong>de</strong> boer, zwijgzaam knikkend, bij zijn tractor hem al op <strong>te</strong> wach<strong>te</strong>n.<br />
De klappertan<strong>de</strong>n<strong>de</strong> Jos wordt meegen<strong>om</strong>en naar <strong>de</strong> boer<strong>de</strong>rij.<br />
De boer is een actief lid van <strong>de</strong> <strong>EHBO</strong>-vereniging in het dorp.
174<br />
Hét <strong>EHBO</strong> <strong>Boek</strong><br />
Bijen<br />
13.4<br />
Be<strong>te</strong>n en s<strong>te</strong>ken van insec<strong>te</strong>n<br />
lopen en door het he<strong>te</strong> wa<strong>te</strong>r wor<strong>de</strong>n geneutraliseerd.;<br />
• ga altijd naar een arts.<br />
Ook aan an<strong>de</strong>re kus<strong>te</strong>n k<strong>om</strong>en dieren voor die (huid)irritatie kunnen<br />
veroorzaken, Denk bijvoorbeeld aan s<strong>te</strong>ken van zee-egels. Als<br />
voorzorg zijn wa<strong>te</strong>rschoenen aan <strong>te</strong> ra<strong>de</strong>n. Raadpleeg bij een s<strong>te</strong>ek <strong>de</strong><br />
eers<strong>te</strong>hulppost op het strand.<br />
13.4 Be<strong>te</strong>n en s<strong>te</strong>ken van insec<strong>te</strong>n<br />
Wespen, bijen en an<strong>de</strong>r gespuis<br />
Wespen en bijen k<strong>om</strong>en vooral op zoe<strong>te</strong> geuren af. Doe bij een s<strong>te</strong>ek<br />
van wesp of bij als volgt:<br />
Doen<br />
• laat het slachtoffer gaan zit<strong>te</strong>n en s<strong>te</strong>l hem gerust;<br />
• verwij<strong>de</strong>r een mogelijk ach<strong>te</strong>rgebleven angel met een pincet<br />
of strijk hem uit <strong>de</strong> huid met je nagel. Pas op dat je het gifblaasje<br />
aan <strong>de</strong> angel niet leeg knijpt;<br />
• leg een nat, koud k<strong>om</strong>pres op <strong>de</strong> s<strong>te</strong>ekplaats; dit vermin<strong>de</strong>rt<br />
<strong>de</strong> pijn.<br />
Ga in <strong>de</strong> volgen<strong>de</strong> gevallen naar een arts of spoe<strong>de</strong>isen<strong>de</strong> hulp:<br />
• als <strong>de</strong> s<strong>te</strong>ekplaats in zeer kor<strong>te</strong> tijd erg dik wordt;<br />
• als het slachtoffer overgevoeligheidsreacties vertoont (gro<strong>te</strong><br />
ro<strong>de</strong> jeuken<strong>de</strong> vlekken, dikke oogle<strong>de</strong>n);<br />
• als iemand door een wesp in <strong>de</strong> mond of <strong>de</strong> keel is gestoken<br />
(zwelling van <strong>de</strong> luchtwegen). De kans op zwelling vermin<strong>de</strong>rt<br />
door het slachtoffer op ijs <strong>te</strong> la<strong>te</strong>n zuigen of zijn mond <strong>te</strong><br />
koelen met koud wa<strong>te</strong>r.<br />
De angel van bijen heeft weerhaakjes en die blijft wel eens in <strong>de</strong> huid<br />
van het slachtoffer ach<strong>te</strong>r. Vaak zit het gifblaasje er nog aan, dus<br />
voork<strong>om</strong> leegdrukken van dit gifblaasje.<br />
Wespen hebben een glad<strong>de</strong> angel en kunnen vaker ach<strong>te</strong>r elkaar<br />
s<strong>te</strong>ken. H<strong>om</strong>mels s<strong>te</strong>ken zel<strong>de</strong>n.<br />
Muggen s<strong>te</strong>ken niet maar bij<strong>te</strong>n. Met hun s<strong>te</strong>eksnuit maken ze een<br />
gaatje in <strong>de</strong> huid en spui<strong>te</strong>n een stofje in dat het bloed min<strong>de</strong>r snel<br />
laat stollen. Muggenbul<strong>te</strong>n zijn vooral hin<strong>de</strong>rlijk. Ze jeuken, maar<br />
175<br />
Hét <strong>EHBO</strong> <strong>Boek</strong><br />
Tekenpincet<br />
LeT op!<br />
Gebruik geen alcohol of benzine<br />
<strong>om</strong> een <strong>te</strong>ek <strong>te</strong> ‘verdoven’, hij<br />
spuit als reactie zijn speeksel<br />
juist in <strong>de</strong> huid. In het speeksel<br />
kan <strong>de</strong> ziek<strong>te</strong>verwekker van Lyme<br />
voork<strong>om</strong>en.<br />
13.5<br />
Be<strong>te</strong>n en s<strong>te</strong>ken van insec<strong>te</strong>n<br />
probeer niet <strong>te</strong> krabben in verband met infectiegevaar. Drogis<strong>te</strong>n en<br />
apothekers verkopen smeerseltjes die <strong>de</strong> jeuk kunnen bestrij<strong>de</strong>n.<br />
Een handig hulpmid<strong>de</strong>l bij insec<strong>te</strong>ns<strong>te</strong>ken en -be<strong>te</strong>n is <strong>de</strong> Aspivenin<br />
uitzuigp<strong>om</strong>p. Hiermee is het mogelijk gif uit <strong>de</strong> huid <strong>te</strong> zuigen, zodat<br />
<strong>de</strong> gevolgen beperkt blijven. Bij het p<strong>om</strong>pje horen verschillen<strong>de</strong><br />
ma<strong>te</strong>n zuigmondjes.<br />
Mensen die allergisch zijn voor bijen- en/of wespens<strong>te</strong>ken hebben<br />
vaak een injectiepen (Epipen) bij zich, waarmee zij zich direct een stof<br />
kunnen toedienen die <strong>de</strong> eers<strong>te</strong> verschijnselen van <strong>de</strong> allergie opheft.<br />
<strong>Het</strong> bevat een medicijn dat <strong>de</strong> eers<strong>te</strong> verschijnselen van een allergische<br />
reactie <strong>te</strong>gengaat. <strong>Het</strong> slachtoffer moet wel altijd naar een arts of<br />
een ziekenhuis gaan.<br />
Teken<br />
Teken zijn kleine bruin-zwar<strong>te</strong> spinachtige diertjes en leven van<br />
dierlijk en menselijk bloed. Ze zijn dus afhankelijk van een gastheer.<br />
Teken k<strong>om</strong>en vooral in bossen, duinen, struiken en in hoog gras<br />
voor, maar ook in <strong>de</strong> tuin.<br />
Teken k<strong>om</strong>en jaarlijks van maart tot november voor.<strong>Het</strong> zijn meestal<br />
onschuldige insek<strong>te</strong>n, maar ze kunnen besmet zijn met <strong>de</strong> ziek<strong>te</strong> van<br />
Lyme, ook wel Borreliose genoemd. Deze ziek<strong>te</strong> kan op <strong>de</strong> gastheer<br />
wor<strong>de</strong>n overgebracht. De eers<strong>te</strong> sympt<strong>om</strong>en zijn <strong>te</strong> zien rond<strong>om</strong> <strong>de</strong><br />
<strong>te</strong>kenbeet. Er vormt zich een ro<strong>de</strong>, s<strong>om</strong>s ringvormige uitslag op <strong>de</strong><br />
huid rond <strong>de</strong> beet. Ook griepachtige klach<strong>te</strong>n zoals koorts, hoofdpijn<br />
en vermoeidheid kunnen dui<strong>de</strong>n op Lyme.<br />
In <strong>de</strong> beginfase is Lyme goed <strong>te</strong> behan<strong>de</strong>len met antibiotica. In ernstige<br />
gevallen kan Lyme lei<strong>de</strong>n tot gewrichtsklach<strong>te</strong>n en verlammingen.<br />
Officiële cijfers la<strong>te</strong>n zien dat 94% van <strong>de</strong> mensen, die gebe<strong>te</strong>n<br />
zijn door een besmet<strong>te</strong> <strong>te</strong>ek, niet <strong>de</strong> ziek<strong>te</strong> krijgt.<br />
De ziek<strong>te</strong> van Lyme is niet overdraagbaar van mens op mens.<br />
Doen<br />
Teek verwij<strong>de</strong>ren:<br />
• zo snel mogelijk, bij voorkeur binnen vierentwintig uur met<br />
een <strong>te</strong>kenpincet of –lasso, of met een gewoon pincet;<br />
• met een draaien<strong>de</strong> beweging voorzichtig uit <strong>de</strong> huid trekken;<br />
• bijtplaats ontsmet<strong>te</strong>n met een huidontsmettingsmid<strong>de</strong>l;<br />
• <strong>de</strong> datum van <strong>de</strong> beet no<strong>te</strong>ren;<br />
• bij verschijnen van een ro<strong>de</strong> kring rond <strong>de</strong> <strong>te</strong>kenbeet 1 tot 6
14Kin<strong>de</strong>ren en eers<strong>te</strong> hulp<br />
183<br />
Hét <strong>EHBO</strong> <strong>Boek</strong><br />
14<br />
Kin<strong>de</strong>ren en eers<strong>te</strong> hulp<br />
Kin<strong>de</strong>ren zijn geen kleine volwassenen! Hun lichaam en geest zijn<br />
volop in ontwikkeling. Misschien is <strong>de</strong> bouw van het lichaam op het<br />
eers<strong>te</strong> oog hetzelf<strong>de</strong>, <strong>de</strong> verhoudingen liggen an<strong>de</strong>rs. Kin<strong>de</strong>ren reageren<br />
ook an<strong>de</strong>rs op ziek<strong>te</strong>n, krijgen ook an<strong>de</strong>re ziek<strong>te</strong>n dan volwassenen.<br />
Eers<strong>te</strong>hulpverlening aan kin<strong>de</strong>ren zal op vele fron<strong>te</strong>n daar<strong>om</strong> een<br />
an<strong>de</strong>re aanpak vereisen. Zowel een an<strong>de</strong>re bena<strong>de</strong>ring als een an<strong>de</strong>re<br />
behan<strong>de</strong>ling.<br />
De kwetsbaars<strong>te</strong> groep zijn kin<strong>de</strong>ren in <strong>de</strong> leeftijd tussen een en zes<br />
jaar oud. De mees<strong>te</strong> ongevallen vin<strong>de</strong>n plaats in <strong>de</strong> privésfeer. Door<br />
hun onschuldige en onwe<strong>te</strong>n<strong>de</strong> blik op <strong>de</strong> wereld kunnen ze zichzelf<br />
tij<strong>de</strong>ns hun on<strong>de</strong>rzoekingstoch<strong>te</strong>n danig in gevaar brengen. Kin<strong>de</strong>ren<br />
wor<strong>de</strong>n let<strong>te</strong>rlijk door scha<strong>de</strong> en schan<strong>de</strong> wijs.<br />
<strong>Het</strong> is onmogelijk <strong>om</strong> alle ongevallen met kin<strong>de</strong>ren <strong>te</strong> voork<strong>om</strong>en. Wel<br />
kan men het gevaar op tijd on<strong>de</strong>rkennen en voorzorgsmaatregelen<br />
nemen.<br />
Natuurlijk wordt in dit boek, waar nodig, aangegeven waar <strong>de</strong> eers<strong>te</strong>hulpverlening<br />
bij kin<strong>de</strong>ren afwijkt van die bij volwassenen. In dit<br />
hoofdstuk wordt op enkele facet<strong>te</strong>n dieper ingegaan.<br />
Lichamelijke ontwikkeling<br />
Baby’s zijn ‘druk bezig’ zich in het eers<strong>te</strong> levensjaar aan <strong>te</strong> passen aan<br />
een leven bui<strong>te</strong>n <strong>de</strong> baarmoe<strong>de</strong>r. Baby’s groeien zeer snel en wegen<br />
aan het ein<strong>de</strong> van het eers<strong>te</strong> levensjaar 3 tot 4 maal zoveel als bij hun<br />
geboor<strong>te</strong>. De lichaamsverhoudingen zijn dui<strong>de</strong>lijk an<strong>de</strong>rs dan bij volwassenen.<br />
<strong>Het</strong> hoofd beslaat bijvoorbeeld een kwart van <strong>de</strong> lichaamsleng<strong>te</strong>,<br />
bij volwassenen is dit één achts<strong>te</strong>.<br />
Baby’s hebben voornamelijk een buika<strong>de</strong>mhaling en a<strong>de</strong>men het eers<strong>te</strong><br />
halfjaar alleen door <strong>de</strong> neus, zo’n 30/40 maal per minuut. <strong>Het</strong> hart van<br />
een baby klopt sneller dan bij een volwassene: 110/160 slagen per<br />
minuut. Baby’s hebben een roze huidskleur.<br />
Bij peu<strong>te</strong>rs en kleu<strong>te</strong>rs valt <strong>de</strong> groei van <strong>de</strong> le<strong>de</strong>ma<strong>te</strong>n op. Ook <strong>de</strong><br />
r<strong>om</strong>p groeit in verhouding sneller, zodat het hoofd relatief kleiner lijkt.<br />
<strong>Het</strong> kind krijgt een vooruits<strong>te</strong>kend buikje zon<strong>de</strong>r taille. Aan het eind<br />
van <strong>de</strong> kleu<strong>te</strong>rperio<strong>de</strong> is het melkgebit voltooid en begint het wisselen.<br />
De grovere bewegingen k<strong>om</strong>en s<strong>te</strong>eds meer on<strong>de</strong>r controle en wor<strong>de</strong>n