landgoed Elswout - Cobraspen

cobraspen.nl

landgoed Elswout - Cobraspen

Gemeente Bloemendaal


Elswout

In het lommerrijke Overveen, aan de voet van het binnenduin en de nabij gelegen

stad Haarlem, bevindt zich het monumentale landgoed Elswout. Gesticht in de 17 de

eeuw heeft het anno 2009 al die jaren de grandeur weten te behouden.

Het 85 hectare grote landgoed is sinds 1970 eigendom van Staatsbosbeheer.

De hoofddoelstelling van Staatbosbeheer is om het hele landgoed, zoals gebouwen,

tuin en park, zo goed mogelijk in stand te houden en waar nodig te herstellen.

Schilderij van Elswout door Jan van der Heyden (1637-1712) in vogelvlucht rond 1665.


Kaart van Haarlem en omgeving in de 17e eeuw met in de rode circel het gebied Elswout.


Historie

Sinds de eerste aankopen in de jaren dertig van

de zeventiende eeuw, verrees op de plek van het

huidige herenhuis Elswout een paleisachtig klassiek

woonhuis met bijgebouwen. Rondom voorzien van

een weelderige formele tuinaanleg met sterrenbos en

kleurrijke parterres ingevuld met buxushaagjes en

beelden.

De binnenduinrand trok de Amsterdamse elite om te

genieten van het buitenleven en daar hun zomerverblijf

te stichten. Elswout was in die periode van de

Gouden Eeuw toen al een parel in de natuur en zou

verschillende koninklijke gasten binnen haar poort

ontvangen.

Familie Borski

Elswout kende meerdere eigenaren maar het landgoed

breidde vooral uit in de 19 e eeuw, toen het bewoond

werd door drie generaties Borski.

Onder deze Amsterdamse bankiersfamilie, die ook

een aantal aangrenzende buitens wist te bemachtigen,

bereikte het landgoed qua omvang haar hoogtepunt.

Carel du Molijn Gabriël Marselis

1609 - 1673

A. Romswinkel

1657 - 1738

Fam. G.P. Boudaen Jacob Jac. zn. Borski Willem I Mevr. J.J. Borski

1746 - 1794

1765 - 1814

1764 - 1846

Bankier Willem Borski I

Willem Borski I (geboren in Amsterdam in 1765),

begon zijn carrière vierentwintig jaar later in de

woelige periode van revolutie en beroering.

Hij was koopman van beroep maar begon tegelijkertijd

omvangrijke activiteiten in de geldhandel en ging

bankieren. In korte tijd zou hij niet alleen miljoenen

guldens vergaren maar wist hij bovendien ook de

economisch slechte Franse jaren door te komen.

Korte tijd daarna, op 25 jarige leeftijd, trouwde hij

met Johanna Jacoba van de Velde. Omstreeks 1800

was Borski vermoedelijk de grootste commissionair in

buitenlandse leningen in Nederland en een onmisbare

spil voor bijvoorbeeld het bankiershuis Hope &

Co bij het plaatsen van emissies. Hij belegde zijn

kapitaal in aandelen, obligaties en onroerend goed.

De vermogende familie Willem Borski behoorde

niet tot de regentenfamilies maar tot de rijke burgerij

van Amsterdam. In 1809 woonde de familie op de

Keizersgracht 566 in een dubbel grachtenpand met veel

personeel, dat Willem voor 50.000 gulden had gekocht.

Daar verbleef de familie grotendeels in de winter en er

werd kantoor gehouden. De zomers brachten zij door

op Elswout waarvan Willem Borski het herenhuis

in 1805 liet vernieuwen naar een ontwerp van de

Amsterdamse architect B.W.H. Ziesenis.

De tuin en parkaanleg was toen reeds door zijn

voorganger Jacob Boreel in de landschapsstijl

veranderd.

Borski Willem II

1799 - 1881

Gezicht in Elswout in de 18e eeuw.

De eigenaren herenhuis Elswout van 1636 - 2009

Borski Willem III

1834 - 1884

L.H. Prins


De weduwe Johanna Borski aan de beurs

Na de dood van Willem Borski I in 1814, zette zijn vrouw Johanna Borski-

van de Velde als ervaren zakenvrouw de zaken voort, 50 jaar oud. Zij wist

de plaats van de firma Wed.W.Borski op de eerste rang van de Amsterdamse

geldhandel te krijgen. Gesteund door haar procuratiehouder J.B.Stoop,

latere firmant en toeziend voogd over de kinderen, liepen de

zaken voorspoedig. Zij is dan niet de weduwe ‘op’ de beurs,

maar ‘aan’ de beurs, want vrouwen op de beursvloer waren

in die tijd niet gewenst.

De Nederlandsche Bank

Mevrouw Borski was een zakenvrouw met

visie en durf. In 1814 richtte koning Willem I

de Nederlandsche Bank op en bepaalde dat het

aanvangskapitaal vijf miljoen gulden moest

bedragen. Maar twee jaar later was dat bedrag

nog niet bereikt. Het was uiteindelijk mevrouw

Borski die de stap waagde om in te tekenen op de

resterende twee miljoen gulden, waarna het ‘octrooi’

werd verleend. De Nederlandsche Bank was van de

ondergang gered. Intussen waren haar zonen Willem II

en Johannes (Jan) al enige tijd medefirmant, maar mevrouw

hield de touwtjes strak in handen en nam uiteindelijk de

beslissingen. In 1844 trok zij zich terug uit de firma en overleed

twee jaar later.

Willem Borski II

Op het kantoor van zijn moeder, Johanna Borski, werd Willem II na haar

overlijden de voornaamste persoon van de firma Borski. Na zijn huwelijk

met de schatrijke Amsterdamse Cathérine A.Boode kreeg het echtpaar drie

kinderen: Johanna Jacoba, Louise Cathérine en Willem Borski III.

Het gezin ging vervolgens Elswout bewonen en het Amsterdamse

grachtenpand Keizersgracht 566. Willem II wist net als zijn ouders het

grondgebied in de Overveense regio enorm te vergroten, evenals het

familiekapitaal. Hij verbleef vaak het hele jaar rond op Elswout, dus ook

in de winter, terwijl de zaken in Amsterdam voor hem werden behartigd.

Hij overleed op nieuwjaarsdag 1881 en werd begraven op het Overveense

kerkhof. Zijn drie kinderen zouden kort daarna de enorm grote erfenis

verdelen. Het grondbezit van de Borki’s en later hun erven, was op het einde

van de 19de eeuw uitgebreid tot maar liefst 2000 hectare.


Willem Borski III

Kleinzoon Willem Borski III, een vooruitstrevende man,

erfde uit de nalatenschap van zijn ouders het landgoed Elswout.

Het herenhuis was niet direct zijn smaak en hij besloot in

1882 een nieuw Elswout te laten bouwen, de vierde op rij.

Architect C.Muysken kreeg van Borski de opdracht het

huidige neorenaissance huis te ontwerpen. Door zijn plotseling

overlijden in 1884, in een hotel in Frankrijk op nog geen

50 jarige leeftijd, werd de bouw op Elswout direct stopgezet.

Het huis was eigenlijk maar half afgebouwd. De buitenzijde

van het huis, inclusief het dak met lichtkap met alles erop

en eraan was voltooid. Ook de terrassen rond het huis, de

orangerie en de boerderij waren al ver gevorderd, maar van

binnen was het huis nog grotendeels een lege huls, op de

verdiepingsbalken en binnenmuren na. Omdat er aan de

binnenzijde geen aftimmeringen meer zouden komen werden

de ramen eenvoudigweg met houten klossen in de kozijnen

vast gezet. Op het glas van de ramen werden aan de binnenkant

gordijnen geschilderd om van een afstand toch een bewoonde

indruk te krijgen. Deze situatie bleef bestaan tot aan de Duitse

bezetting in 1940.

Leegstand

In de Tweede Wereldoorlog namen de Duitse bezetters bezit

van het landgoed. Het lege huis werd door hen provisorisch

gebruiksklaar gemaakt en diende als belangrijk telefoon- en

radiostation. Op het dak werd een zendmast geplaatst.

Na het vertrek van de Duitsers in 1945 zou het grote huis voor

verschillende doeleinden worden gebruikt. Met tussenpozen

van opnieuw leegstand verhuurden de erven het huis als school

voor de Montessori-afdeling van het Kennemer Lyceum,

het Jac.P.Thijsse-lyceum. Eind jaren vijftig van de vorige

eeuw werd de gemeente Bloemendaal eigenaar van Elswout.

Het landgoed werd voor het publiek opengesteld.

Interieurontwerpen door architect C. Muysken ca. 1882.


De geometrische kaart of plattegrond van Elswout. Gemaakt in 1812 door landmeter Hendrik van Zutphen.


Staatsbosbeheer

Tenslotte nam de Staat der

Nederlanden in 1970 het

landgoed van de gemeente

Bloemendaal over.

Staatsbosbeheer vestigde in

het leegstaande huis tot 1992

de Zocher tuinbouwschool,

een lagere tuinbouwopleiding

voor toekomstige bloemisten of

hoveniers. Staatsbosbeheer ging

uiteindelijk op zoek naar een

serieuze gebruiker van het huis.

In 2000 kreeg de eigenaar van

B.V. Nederlands Monumenten

Bezit de grond waarop het

landhuis staat voor zestig jaar in

erfpacht voor het symbolische

bedrag van één gulden op

voorwaarde dat het landhuis zou

worden afgebouwd in de door

Borski en Muysken beoogde

staat. De restauratie of

afbouw zou voor rekening

komen van Cobraspen

Vastgoedontwikkeling. Met een

kanonschot gaf burgemeester

L.A.Snoeck-Schuller van

Bloemendaal op 20 oktober

2002 de officiële start van de

restauratie alhoewel deze twee

jaar later pas daadwerkelijk

begon.

Buitengezichten op landgoed Elswout.


Bezoek aan de marmerfabriek in China.

Het restauratie-

afbouwplan

Kentie & Partners Architecten B.V. kreeg

de opdracht voor de restauratie. Met

de bewaard gebleven bouwtekeningen

en interieurontwerpen van rond 1882

van bouwmeester Muysken ging het

architectenbureau aan de slag. Men begon

met de restauratie van de buitengevels en

het terras. Binnenin het huis verrees op

de begane grond de vestibule en de grote

vierkante hal waaromheen de vertrekken

liggen. Op de eerste en tweede verdieping

zijn de vertrekken bereikbaar door middel

van een aan vier zijden omlopende

gaanderij met marmeren lambriseringen

en kolommen. Midden in het dak is een

grote lichtkap voor de verspreiding van

het daglicht. Om de vele ambachtelijke

werkzaamheden te kunnen realiseren is

voor de materialen soms uitgeweken naar

het buitenland. Zo zijn de kolommen,

kapitelen, lambriseringen en dergelijke

gemaakt in China.

Gezicht in het atrium en de lichtkap.


Toekomstige huurder

Nu de restauratie het einde nadert is het huis Elswout, met

ongeveer 2500 m 2 vloeroppervlakte, beschikbaar voor een

nieuwe huurder. Gezien de unieke ligging en uitstraling van

het huis met haar 19 de eeuwse grandeur, is het een voorrecht

daar te kunnen werken. Bovendien kan de toekomstige

huurder gebruiker maken van het unieke monumentale park.

Een ontwikkeling van Cobraspen Vastgoedontwikkeling BV.

In opdracht van het Nederlands Monumenten Bezit.

Voor uitgebreide informatie kunt u contact opnemen met:

Cobraspen Beheer B.V., Tel: 023-526 49 49

Ter Hoffsteedeweg 4, 2051 ER Overveen

I: www.cobraspen.nl E: info@cobraspen.nl

NEDERLANDS MONUMENTEN BEZIT


NEDERLANDS MONUMENTEN BEZIT

Similar magazines