29.09.2013 Views

KENNEMERSTRAATWEG 168 Algemeen Aan de noordwestzijde ...

KENNEMERSTRAATWEG 168 Algemeen Aan de noordwestzijde ...

KENNEMERSTRAATWEG 168 Algemeen Aan de noordwestzijde ...

SHOW MORE
SHOW LESS

Create successful ePaper yourself

Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.

<strong>KENNEMERSTRAATWEG</strong> <strong>168</strong><br />

<strong>Algemeen</strong><br />

<strong>Aan</strong> <strong>de</strong> noordwestzij<strong>de</strong> van <strong>de</strong> Kennemerstraatweg gelegen halfvrijstaand herenhuis daterend<br />

uit circa 1906. Het pand werd gebouwd in opdracht van “klee<strong>de</strong>rmaker” Abraham Fortuin,<br />

telg uit een beken<strong>de</strong> joodse familie. De familie Fortuin was eigenaar van een<br />

herenkledingzaak met filialen in Alkmaar, Purmerend (Dubbele Buurt 14), Nijmegen en<br />

Amsterdam (Ou<strong>de</strong>brugsteeg hoek Warmoesstraat). Op 12 oktober 1904 kocht Abraham<br />

Fortuin voor ƒ 1.300,- een bouwterrein aan <strong>de</strong> Kennemerstraatweg van Jacob van Zalige,<br />

melkslijter te Amsterdam. Op dit perceel liet hij een opvallend vormgegeven herenhuis<br />

bouwen in Jugendstil met ook Berlagiaanse invloe<strong>de</strong>n. De namen van <strong>de</strong> architect en <strong>de</strong><br />

aannemer zijn wegens het ontbreken van een ontwerptekening en vergunningaanvraag<br />

onbekend. Ook het bouwjaar is niet exact bekend: ergens tussen 12 oktober 1904 en 30<br />

<strong>de</strong>cember 1907. Op laatstgenoem<strong>de</strong> datum namelijk dien<strong>de</strong> J.G. Schaaf Jzn. (Prinsengracht<br />

421, Amsterdam) een verzoek in voor <strong>de</strong> bouw van het naastgelegen woningblok<br />

Kennemerstraatweg 160-166 (én vier huizen aan <strong>de</strong> Nieuwpoortslaan) met daarbij een<br />

plattegrond waarop staat vermeldt dat Kennemerstraatweg <strong>168</strong> eigendom is en bewoond<br />

wordt door Fortuin. Na Fortuin kwam het huis in han<strong>de</strong>n van Cornelis Troost, zon<strong>de</strong>r beroep,<br />

die er niet zelf ging wonen, maar het verhuur<strong>de</strong> aan een arts en vervolgens aan <strong>de</strong><br />

schoenmaker F.J. Feyen. In 1916 bedroeg <strong>de</strong> jaarlijkse huursom ƒ 500,-. Op 5 november 1926<br />

verkocht Troost het pand voor ƒ 8.000,- aan <strong>de</strong> Alkmaarse koopman Herman Hendrik Tönis.<br />

Laatstgenoem<strong>de</strong> had al op 25 augustus van datzelf<strong>de</strong> jaar – hij woon<strong>de</strong> toen in <strong>de</strong><br />

Vrouwenstraat 10 - vergunning gekregen voor het plaatsen van een watercloset in het<br />

bestaan<strong>de</strong> privaat, met aansluitend een beerput achter <strong>de</strong> schuur in het verleng<strong>de</strong> van <strong>de</strong><br />

keukenuitbouw linksachter (ontwerp en uitvoering: H. Rijkenberg te Alkmaar). De<br />

schoonzoon van Tönis, <strong>de</strong> advocaat en procureur mr. Cornelis Smal (Kennemerpark 7),<br />

verkocht het huis op 23 oktober 1942 voor ƒ 7.000,- aan Maartje Insing, zon<strong>de</strong>r beroep,<br />

weduwe van Matthijs Dekker. Op 2 <strong>de</strong>cember 1959 verkocht zij het pand voor ƒ 9.500,- aan<br />

haar zoon Nico Anton van Os, <strong>de</strong> va<strong>de</strong>r van <strong>de</strong> huidige eigenaar.<br />

Kennemerstraatweg <strong>168</strong> wordt geschei<strong>de</strong>n van nr. 170 door een smalle steeg, die bereikbaar is<br />

via een poortje links van <strong>de</strong> voorgevel. Dit poortje maakt evenals het nog groten<strong>de</strong>els in <strong>de</strong><br />

originele staat verkeren<strong>de</strong> interieur <strong>de</strong>el uit van <strong>de</strong> bescherming.<br />

N.B. De vernieuw<strong>de</strong> schuur in het verleng<strong>de</strong> van <strong>de</strong> keukenuitbouw maakt geen <strong>de</strong>el uit van<br />

<strong>de</strong> bescherming.<br />

Beschrijving<br />

Op rechthoekig grondplan gebouwd herenhuis van twee bouwlagen met zol<strong>de</strong>rverdieping<br />

on<strong>de</strong>r een samengesteld dak met L-vormige nok en een <strong>de</strong>kking van ro<strong>de</strong> geglazuur<strong>de</strong> tuiles<br />

du Nord. Linksvoor wordt <strong>de</strong> eerste verdieping bekroond door een kleine vierkante toren<br />

geflankeerd door blin<strong>de</strong> balustra<strong>de</strong>s en voorzien van een vierzijdig tentdak, waarop ro<strong>de</strong><br />

geglazuur<strong>de</strong> beverstaarten (daktegels met een afgeron<strong>de</strong> on<strong>de</strong>rzij<strong>de</strong>) en een spitse bekroning<br />

van siersmeedwerk in Jugendstiltrant. Het samengestel<strong>de</strong> dak bestaat uit een schilddak met <strong>de</strong><br />

nok evenwijdig aan <strong>de</strong> weg boven het voorste ge<strong>de</strong>elte van het pand en aansluitend een<br />

za<strong>de</strong>ldak met <strong>de</strong> nokrichting haaks op <strong>de</strong> weg. Het schilddak heeft boven <strong>de</strong> voorgevel een<br />

zeer ruim overstek in <strong>de</strong> vorm van een aangekapt lessenaardak dat dienst doet als afdak voor<br />

het balkon eron<strong>de</strong>r. Boven het afdak staat op het voorschild een dakkapel voorzien van een<br />

stolpraam, een lessenaardak met pan<strong>de</strong>kking als genoemd, en zijkanten bekleed met ro<strong>de</strong><br />

geglazuur<strong>de</strong> beverstaarten. Op het door een borstwering verklein<strong>de</strong> rechterzijschild van het<br />

schilddak staat een rechthoekige schoorsteen van ro<strong>de</strong> machinale waalsteen waarop twee<br />

kleine terracotta schoorsteenpijpen. Linksachter bevindt zich een uit <strong>de</strong> bouwtijd dateren<strong>de</strong>


keukenuitbouw met plat dak opgetrokken in ro<strong>de</strong> machinale waalsteen in halfsteens verband.<br />

De achter- en zijgevels zijn gemetseld in <strong>de</strong>zelf<strong>de</strong> baksteen, maar in kruisverband. De<br />

achtergevel heeft gesne<strong>de</strong>n voegen, <strong>de</strong> linkerzijgevel platvolle voegen. De eveneens in<br />

kruisverband gemetsel<strong>de</strong> voorgevel is boven een trasraam van ro<strong>de</strong> machinale waalklinkers<br />

opgetrokken in helro<strong>de</strong> verblendsteen waalformaat met platvolle voeg. De vensters en <strong>de</strong>uren<br />

zijn uitgevoerd in hout. On<strong>de</strong>r <strong>de</strong> vensters bevin<strong>de</strong>n zich houten lekdorpels. De meeste<br />

vensters wor<strong>de</strong>n ontlast door segmentbogen (achtergevel), lateien of een combinatie van<br />

bei<strong>de</strong>.<br />

De voorgevel (ZO) heeft twee schuifvensters met 15-ruits bovenlicht (naar bene<strong>de</strong>n<br />

schuivend) en links een portiek waarin een 12-ruits bovenlicht. Alle drie bovenlichten wor<strong>de</strong>n<br />

ontlast door een latei met <strong>de</strong>els afgeschuin<strong>de</strong> on<strong>de</strong>rrand. De portiek heeft boven <strong>de</strong> latei een<br />

segmentboog (invloed Berlage). On<strong>de</strong>r het bovenlicht in <strong>de</strong> portiek bevindt zich een op twee<br />

kleine korbelen rustend driezijdig afdak waarop ro<strong>de</strong> geglazuur<strong>de</strong> beverstaarten. Bei<strong>de</strong><br />

korbeeltjes dragen een dakspoor waarvan het uitsteken<strong>de</strong> on<strong>de</strong>rkant <strong>de</strong> vorm heeft van een<br />

gestileer<strong>de</strong> slangekop. De getoog<strong>de</strong> ingang on<strong>de</strong>r het afdak wordt geflankeerd door<br />

gemetsel<strong>de</strong> hoekpijlers met afgeschuin<strong>de</strong> ran<strong>de</strong>n. De portiek heeft een hardstenen vloer en is<br />

tot boven aan toe betegeld met crèmekleurige tegels die tot lambriseringshoogte verfraaid zijn<br />

met groene en gele siermotieven: rechthoekjes, lijnen, stippen, en boven- en on<strong>de</strong>rin ook<br />

abstracte patronen met gebogen lijnen en vlakken (en ro<strong>de</strong> accenten). De <strong>de</strong>ur in <strong>de</strong> portiek is<br />

voorzien van een bovenlicht en uitgevoerd als een opvallend vormgegeven Jugendstil<br />

paneel<strong>de</strong>ur met on<strong>de</strong>r meer “vakwerk” in <strong>de</strong> door gebogen ran<strong>de</strong>n omsloten panelen en<br />

centraal een draairaam beveiligd door een ijzerconstructie in <strong>de</strong> vorm van een gestileer<strong>de</strong><br />

plant met bloem. Zowel aan <strong>de</strong> buiten- als binnenzij<strong>de</strong> heeft <strong>de</strong> <strong>de</strong>ur een houten<br />

<strong>de</strong>uromlijsting met overwegend lineaire motieven in verstrakte Jugendstil. Ter hoogte van <strong>de</strong><br />

parterre strekt <strong>de</strong> voorgevel zich naar links uit vóór <strong>de</strong> genoem<strong>de</strong> steeg. Dit door een <strong>de</strong>els<br />

klimmen<strong>de</strong> rollaag afge<strong>de</strong>kte poortje is voorzien van een smalle opgeklampte <strong>de</strong>ur waarboven<br />

een segmentboog. Boven <strong>de</strong> portiek bevindt zich op <strong>de</strong> eerste verdieping een schuifvenster<br />

met eveneens een 12-ruits bovenlicht on<strong>de</strong>r een latei en segmentboog, en ter hoogte van <strong>de</strong><br />

zol<strong>de</strong>rverdieping het genoem<strong>de</strong> vierkante torentje, dat zowel in <strong>de</strong> door blin<strong>de</strong> balustra<strong>de</strong>s met<br />

<strong>de</strong>klijst geflankeer<strong>de</strong> voorzij<strong>de</strong> als in <strong>de</strong> linkerzij<strong>de</strong> voorzien is van een klein rondboogvenster<br />

met drieruits bovenlicht. Het torentje heeft een bre<strong>de</strong> bakgoot rustend op dicht op elkaar<br />

geplaatste geprofileer<strong>de</strong> klossen die om en om met een muurstijltje naar bene<strong>de</strong>n verlengd<br />

zijn. Ter hoogte van <strong>de</strong> muurstijltjes is <strong>de</strong> toren rondom bekleed met een beschot van verticale<br />

<strong>de</strong>len waarvan <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rrand tussen <strong>de</strong> stijltjes halfrond inspringt. De eerste verdieping heeft<br />

rechts een forse rondboognis (invloed Berlage) met ervoor een op segmentvormige balken<br />

met lineaire en puntmotieven rustend houten balkon met schuine zijkanten. Het balkon heeft<br />

een bewerkt houten hek met een op bewerkt spijlen rusten<strong>de</strong> geprofileer<strong>de</strong> handlijst, gebogen<br />

klimmen<strong>de</strong> zij<strong>de</strong>len, en on<strong>de</strong>rin uitgespaar<strong>de</strong> hoefijzermotieven. De achterwand van <strong>de</strong><br />

rondboognis bestaat uit een dubbele glas<strong>de</strong>ur met meerruits bovenlicht geflankeerd door<br />

lagere zijlichten met dito bovenlicht (<strong>de</strong> drie bovenlichten volgen <strong>de</strong> rondboogvorm). Het<br />

afdak boven het balkon rust op twee paar korbelen met siersnijwerk en is in het mid<strong>de</strong>n<br />

bevestigd aan twee gebogen ijzeren staven. De mastgoot van het afdak rust op <strong>de</strong> uitsteken<strong>de</strong><br />

on<strong>de</strong>rein<strong>de</strong>n van <strong>de</strong> daksporen die bewerkt zijn in <strong>de</strong> vorm van een gestileer<strong>de</strong> dierenkop.<br />

De aan <strong>de</strong> steeg grenzen<strong>de</strong> linkerzijgevel (ZW) heeft mid<strong>de</strong>non<strong>de</strong>r een kel<strong>de</strong>rvenster waarin<br />

een draairaam beveiligd door vier diefijzers. Links op <strong>de</strong> begane grond bevindt zich een<br />

liggend bovenlicht. De eerste verdieping heeft links van het mid<strong>de</strong>n een schuifvenster dat <strong>de</strong><br />

overloop verlicht. Ter hoogte van <strong>de</strong> vloeren van <strong>de</strong> eerste verdieping en <strong>de</strong> zol<strong>de</strong>r bevin<strong>de</strong>n<br />

zich schootankers. De keukenuitbouw links is rechtsboven voorzien van een wc-raampje.


De rechterzijgevel (NO) wordt door het buurpand groten<strong>de</strong>els aan het oog onttrokken. Rechts<br />

op <strong>de</strong> rechterzijmuur staat een hoge rechthoekige schoorsteen die gezien <strong>de</strong> ro<strong>de</strong><br />

handvormsteen in XXB is vernieuwd.<br />

De als puntgevel uitgevoer<strong>de</strong> achtergevel (NW) heeft links een door smalle zijlichten met<br />

bovenlicht geflankeer<strong>de</strong> dubbele glas<strong>de</strong>ur met drieruits bovenlicht. Elk van <strong>de</strong> drie<br />

bovenlichten wordt ontlast door een segmentboog waaron<strong>de</strong>r siermetselwerk in <strong>de</strong> vorm van<br />

afwisselen<strong>de</strong> paren grijze en helro<strong>de</strong> koppen. Ter hoogte van <strong>de</strong> eerste verdieping bevindt<br />

zich rechts een T-venster met drieruits bovenlicht en links een dito venster (waarvan het<br />

on<strong>de</strong>rraam in XXd vervangen is door een stolpraam). De zol<strong>de</strong>rverdieping wordt verlicht door<br />

een kleiner T-venster met drieruits bovenlicht. Zowel het zol<strong>de</strong>rvenster als <strong>de</strong> twee<br />

verdiepingsvensters wor<strong>de</strong>n ontlast door een segmentboog waaron<strong>de</strong>r siermetselwerk als<br />

genoemd. De achtergevel wordt beëindigd door rechte windveren waartussen bovenin een uit<br />

verticale rabatschroten samengesteld schot waarvan <strong>de</strong> getan<strong>de</strong> on<strong>de</strong>rrand <strong>de</strong> gebogen vorm<br />

volgt van <strong>de</strong> segmentboog eron<strong>de</strong>r (in <strong>de</strong> noordoostgevel van <strong>de</strong> keukenuitbouw linksachter<br />

bevindt zich links en rechts een nieuwe glas<strong>de</strong>ur met bovenlicht, en in het mid<strong>de</strong>n een<br />

stolpraam met bovenlicht).<br />

Het interieur is nog groten<strong>de</strong>els oorspronkelijk en on<strong>de</strong>r meer op bei<strong>de</strong> bouwlagen voorzien<br />

van paneel<strong>de</strong>uren met een Jugendstil <strong>de</strong>uromlijsting waarbij <strong>de</strong> <strong>de</strong>els met lineaire motieven<br />

verfraai<strong>de</strong> stijlen bovenaan zijn verhoogd en afgerond en <strong>de</strong> bovenregel een getoog<strong>de</strong><br />

bovenrand heeft. De gang heeft een vloer en plint van witgrijs marmer en een stucplafond met<br />

ter plaatse van <strong>de</strong> lamp een klein neorenaissance ornament (een omlijst schild met<br />

krulmotieven en rondom bladwerk). Links in <strong>de</strong> gang leidt een rechte steektrap waarlangs een<br />

handlijst (tegen <strong>de</strong> muur) en een houten traphek met gebiljoen<strong>de</strong> spijlen naar <strong>de</strong> eerste<br />

verdieping.. De trappaal is verfraaid met geometrische vormen in verstrakte Jugendstil.<br />

Bovenaan zet het traphek zich voort langs het ruime trapgat. On<strong>de</strong>r <strong>de</strong> trap en een <strong>de</strong>el van <strong>de</strong><br />

gang bevindt zich een kel<strong>de</strong>r met een vloer en lambrisering van groengeglazuur<strong>de</strong> plavuizen,<br />

en een plafond samengesteld uit ijzeren I-balken waartussen twee gecementeer<strong>de</strong><br />

troggewelven. <strong>Aan</strong> het ein<strong>de</strong> van <strong>de</strong> gang die zich voorbij <strong>de</strong> trap verbreedt bevindt zich links<br />

<strong>de</strong> wc en rechts een doorloop met rondboogdoorgang naar <strong>de</strong> keuken in <strong>de</strong> uitbouw<br />

linksachter (<strong>de</strong> wc en <strong>de</strong> keuken zijn gemo<strong>de</strong>rniseerd). Rechts van <strong>de</strong> gang bevin<strong>de</strong>n zich<br />

twee kamers en suite geschei<strong>de</strong>n door een als paneel<strong>de</strong>uren zon<strong>de</strong>r glas uitgevoer<strong>de</strong><br />

suiten<strong>de</strong>uren met ter weerszij<strong>de</strong>n in bei<strong>de</strong> kamers een legkast met spiegelbeklampte <strong>de</strong>ur<br />

(vroeger behangen). De suite<strong>de</strong>uren hebben dagkanten met panelen en een Jugendstil<br />

omlijsting vergelijkbaar met die in <strong>de</strong> gang, maar met bovenaan een kroonlijst. Zowel <strong>de</strong><br />

voor- als achterkamer is voorzien van een stucplafond met rondom lijsten die elkaar op <strong>de</strong><br />

hoeken snij<strong>de</strong>n en een neorenaisaance mid<strong>de</strong>nornament in <strong>de</strong> vorm van een vierkant<br />

cartouche omgeven door loofwerk. In <strong>de</strong> voorkamer bevindt zich een schouw met bovenaan<br />

een kooflijst waaron<strong>de</strong>r een fries met twee horizontale gleuven, en on<strong>de</strong>r een neorenaissance<br />

on<strong>de</strong>rboezem van zwart marmer verfraaid met drie sierpaneeltjes van groen marmer en twee<br />

hoekconsoles met groenmarmeren guttae en dito cirkelmotief. De achterkamer heeft een (in<br />

XXB gemo<strong>de</strong>rniseer<strong>de</strong>) hoekschouw.<br />

De overloop op <strong>de</strong> eerste verdieping heeft een stucplafond met een mid<strong>de</strong>nornament als in <strong>de</strong><br />

gang bene<strong>de</strong>n. In <strong>de</strong> muur van <strong>de</strong> overloop is nog zichtbaar waar <strong>de</strong> gaslamp gezeten heeft.<br />

Vanaf <strong>de</strong> overloop geven omlijste paneel<strong>de</strong>uren als genoemd toegang tot vier kamers (twee<br />

grote en twee kleine) en <strong>de</strong> tussen <strong>de</strong> ruime kamer rechtsvoor en -achter gesitueer<strong>de</strong> rechte<br />

steektrap naar <strong>de</strong> zol<strong>de</strong>r. In <strong>de</strong> kleine kamer linksachter (thans badkamer) is ook aan <strong>de</strong><br />

kamerzij<strong>de</strong> <strong>de</strong> <strong>de</strong>uromlijsting nog aanwezig. On<strong>de</strong>r <strong>de</strong> trap naar zol<strong>de</strong>r bevin<strong>de</strong>n zich aan <strong>de</strong><br />

kant van <strong>de</strong> kant van <strong>de</strong> kamer rechtsvoor twee kasten met spiegelbeklampte <strong>de</strong>ur en in <strong>de</strong><br />

kamer rechtsachter drie kasten. Laatstgenoemd vertrek heeft een hoekschouw voorzien van


een zwartmarmeren on<strong>de</strong>rboezem met eenvoudige pilasterstelling. In <strong>de</strong> kamer rechtsvoor<br />

staat halverwege <strong>de</strong> zijmuur een vergelijkbare schouw op rechthoekig grondplan. Alle vier<br />

kamers op <strong>de</strong> eerste verdieping hebben een balkenplafond (door mo<strong>de</strong>rne plafonds aan het<br />

oog onttrokken). De zol<strong>de</strong>r heeft een met bre<strong>de</strong> <strong>de</strong>len beschoten gordingenkap en een<br />

gewijzig<strong>de</strong> in<strong>de</strong>ling. Oorspronkelijk was zowel vóór als achter een zol<strong>de</strong>rkamer afgeschoten.<br />

Het zol<strong>de</strong>rkamertje aan <strong>de</strong> voorkant <strong>de</strong>ed dienst als dienstbo<strong>de</strong>kamer. De spiegelbeklampte<br />

<strong>de</strong>ur van dit na<strong>de</strong>rhand vergrote kamertje is hergebruikt.<br />

Motivering<br />

Het pand Kennemerstraatweg <strong>168</strong> is van algemeen belang wegens architectuur- en<br />

cultuurhistorische waar<strong>de</strong> als opvallend vormgegeven en groten<strong>de</strong>els gaaf bewaard gebleven<br />

herenhuis uit het begin van <strong>de</strong> 20 ste eeuw opgetrokken in Jugendstil met Berlagiaanse<br />

invloe<strong>de</strong>n. Tevens heeft het huis zeldzaamheidswaar<strong>de</strong> vanwege het nog groten<strong>de</strong>els in<br />

originele staat verkeren<strong>de</strong> interieur.

Hooray! Your file is uploaded and ready to be published.

Saved successfully!

Ooh no, something went wrong!