De kunst van het maken; voorblad - Boorsma BV

Plot

Vanuit louter esthetiek kan een gebouw niet bestaan. Techniek leidt
op zichzelf eveneens tot niets. Braaf de bouwregelgeving en de
voorschriften van producenten naleven levert evenmin een
samenhangend geheel op. Nodig is verwondering voor ontwerpen èn
maken. Ingenieursbureau Boorsma uit Drachten heeft vanuit deze
fascinatie een volledig houten bouwwerk ontworpen en laten maken.
De vroegere ambachtsman bouwde vanuit
de regionale traditie. (Be)denken en doen
waren in zijn persoon geïntegreerd.
Hetgeen hij maakte bezat een harmonie,
die de bouw nu kwijt is. Hoe kunnen we in
de postmoderne tijd gebouwen maken met
een innerlijke kwaliteit, zonder te vervallen
in nostalgie? De bouwtechniek heeft sinds
de industriële revolutie een enorme vlucht
genomen. Vooral op deelniveau: de
bouwcomponent en het subsysteem. Zij
worden in glossy brochures aangeprezen
om hun esthetische, technische en
economische sublimiteit. Bouwproducten
worden projectonafhankelijk ontwikkeld om
'open' te kunnen bouwen en in grote
aantallen te fabriceren.
Ontwerper als marionet Op projectniveau
is de bouwwereld echter nog altijd gestoeld
op de traditioneel opgeknipte bouwkolom.
Daarnaast is de laatste decennia een
papieren tijger ontwaakt: bouwregelgeving
en technische normen voor allerlei
deelaspecten. Als gevolg neemt de
juridisering toe. Bouwprojecten worden
veelal aangestuurd door procesmanagers,
die met name in geld en planning denken.
De ontwerper heeft op dit toneel geen vat
meer op het geheel. Hij is steeds vaker een
marionet. Zowel de kwaliteit van het
uiteindelijk gerealiseerde ontwerp als het
bouwproces lijden onder de desintegratie.
Hoe krijgt een ontwerpteam het geheel
(weer) in de vingers: een regisserend
principe, dat leidend is vanaf idee tot
gerealiseerd gebouw?
Samenraapsel Bouwen is tegenwoordig
veelal bijeenbrengen van een grote
hoeveelheid (standaard)onderdelen, die
niet of nauwelijks op elkaar zijn afgestemd.
Dit leidt vaak tot een samenraapsel van
technisch noodzakelijke oplossingen, die
het concept of het idee van het gebouw niet
versterken, maar aantasten en troebel
maken. Het organisatorisch opgeknipte en
versnipperde ontwerp- en bouwproces, dat
om het eigenlijke maken heen gaat, houdt
het bouwen bijkans volledig in zijn greep.
De kwaliteit van het gebouwde staat onder
druk door de opeenstapeling van
deeloplossingen en de toenemende
coördinatie tussen de diverse partijen.
Kruse en Zumthor Deze probleemstelling
lag ten grondslag aan het afstudeerproject
Hoe simpel is de eenvoud? van Frank
Terpstra in de richting Bouwtechnisch
Ontwerpen aan de Technische Universiteit
Eindhoven (juni 2003). In dit studieproject
zijn twee voorbeeldgebouwen
geanalyseerd, waarin de geschetste
problematiek op voortreffelijke wijze is
opgelost. Dit betreft Kinder Insel Hombroich
van de Duitse architect Oliver Kruse en
Kunsthaus Bregenz van de Zwitserse
architect Peter Zumthor.
Kwaliteiten Beide gebouwen hebben een
hoog architectonisch en bouwtechnisch
niveau en bezitten navolgende kwaliteiten:
1. Gebouw heeft relatie met specifieke
plek.
2. De plattegronden zijn helder ten
opzichte van de constructie en het
concept.
3. De plaatsing van de bouwdelen volgt
uit het concept.
4. Rust, originaliteit en eenheid.
5. De details maken deel uit van het
concept.
6. De installaties maken deel uit van het
concept.
Lessen Om gebouwen te ontwerpen
waarin de bouwtechniek is geïntegreerd
met het architectonische ontwerp, dienen
de volgende lessen te worden opgevolgd:
1. Ontwerp gebouw voor de specifieke
plek.
2. Scheid verschillende typen functies. Er
is een relatie tussen de functie, de
organisatie van de plattegrond en de
verschijningsvorm.
3. Ontwerp met een weloverwogen
maatsysteem.
4. Kies een beperkt aantal puur
toepasbare materialen,
5. Ontwerp specifieke details.
6. Ontwerp installaties integraal met
concept.
De zes punten gelden niet als een lijstje dat
moet worden afgevinkt. Ze z ijn gedurende
het gehele ontwerpproces en op alle
schaalniveaus van belang en hebben
voortdurend onderlinge wisselwerking.
Nieuwe berging Ingenieursbureau Boorsma heeft
onlangs het naast haar kantoor gelegen gebouw aan de
Lavermanstraat 7 verworven. Een bestaande berging
vormde in de nieuwe situatie een ruimtelijke en visuele
barrière. Het project behelst vervangende nieuwbouw.
Tevens is het parkeerterrein vergroot.
Relatie opdrachtgever - ontwerper Opdrachtgever,
dhr. ir. K. Boorsma, heeft het programma van eisen, zoals
op blad 03 weergegeven, vastgesteld. Andere eis was
een hoogwaardig bouwtechnisch ontwerp. Ontwerper
heeft het ontwerp op volledig autonome basis gemaakt,
onafhankelijk van de dagelijkse bureauwerkzaamheden.
Opdrachtgever heeft tijdens het ontwerpproces
voortdurend als klankbord gefungeerd. Houtexpert ir. Jan
Banga heeft van begin af aan de noodzakelijke adviezen
gegeven op het gebied van hout en houtconstructies.
Tektoniek Het verkrijgen van een hoog bouwtechnisch
gehalte vraagt veel aandacht voor de aspecten structuur,
maakbaarheid, detaillering en materiaaltoepassing. Het
gaat niet om het gevelbeeld. Het gaat om de consequente
wijze waarop de verschillende bouwmassa's en
onderdelen zijn samengesteld. Het begrip tektoniek
beschrijft het symfonische spel van materiaal, structuur en
ruimtelijke beleving. Het gebouw is wat het is. Er is geen
onderscheid tussen concept en materialisatie. Evenmin
tussen ruwbouw en afbouw. Het ontwerp is aanraakbaar.
Het materiaal laat aflezen hoe het gebouw is gemaakt.
Projectlocatie:
Terrein kantoor Ingenieursbureau Boorsma B.V.
Gerben Sondermanstraat 2 / Lavermanstraat 7
9203 PV Drachten
Opdrachtgever:
Ingenieursbureau Boorsma B.V. Drachten
ir. K. Boorsma
Ontwerp:
ir. Frank Terpstra, Ingenieursbureau Boorsma B.V.
Adviseur (hout)constructies:
ir. Jan Banga, Ingenieursbureau Boorsma B.V.
Realisatie:
Friso Bouwgroep, de bedrijfsonderdelen:
- Aannemingsmaatschappij Friso Leeuwarden
- Houkesloot Prefab Leeuwarden
Bouwperiode:
februari - juli 2009
07400 | Nieuwbouw berging
Ingenieursbureau Boorsma b.v.
FT 25-08-2010 | schaal -

ovenaanzicht maquette (zonder dak)
zuidwest aanzicht maquette (zonder dak)
zuidwest aanzicht maquette
Conceptvorming
Programma
De nieuwe berging biedt plaats aan de volgende objecten en functies:
- een trailer met 16-kwadraat van 6,4 m lang; 2,05 m breed en 2,0 m hoog
- een eenvoudige werkbank
- bergruimte voor buitenmaterieel en gereedschap
- een overdekte buitenruimte
noordwest aanzicht maquette
oostaanzicht maquette
1 2 3
BOOTTRAILER + ZOLDER
Omschrijving
De berging bestaat uit twee uit elkaar geschoven
basisvolumes, welke door een gemeenschappelijk
trechtervormig dak worden verbonden.
Het basisvolume, dat is gebaseerd op een vierkante
plattegrond, vloeit voort uit de trechtervorm van het dak.
De zuidwesthoek van deze bouwmassa is uitgesneden
tot buitenruimte. Deze ruimte heeft een relatie tot de
terreininrichting voor het kantoorgebouw met houten,
bolvormig kunstwerk en geeft de berging een extra
dimensie als shelter annex follie. Tevens is het de
natuurlijke locatie waar zich de trechteruitloop bevindt.
Het smalle plattegronddeel, dat de buitenruimte
omarmt, biedt plaats aan een kleine werkbank voor
eenvoudige werkzaamheden.
Het tweede basisvolume biedt plaats aan de boottrailer
en is voorzien van een zolder. Door het noordelijke
dakschild van het trechterdak te verlengen en om te
buigen, verbindt het dak de beide hoofdvolumes en
ontstaat de noodzakelijke gebouwhoogte ter plaatse
van de voornoemde zolder.
De bandrastermaat van 182 mm vloeit voort uit het
wandpakket < materialisatie >.
De moduulmaat van 2440 mm vloeit voort uit de
afmetingen van een plaat < materialisatie > en de
breedte van de trailer < functie >.
De berging is volledig in hout uitgevoerd. De
hoofdvolumes bestaan uit houtskeletbouw wanden,
bekleed met horizontale open gevelbekleding van
fijnbezaagd western red cedar. De moduulmaat van de
gevelbekleding dicteert de hoogtematen. De afwijkende
gevelvlakken tussen de beide hoofdvolumes bestaan
uit verticale western red cedar latten, welke zijn
aangebracht tegen translucente polyester beplating. De
liggers en de hoekkolom zijn uitgevoerd in gelamineerd
lariks. Het trechterdak is vervaardigd van Fins
vurentriplex van 18 mm dik, dat in vier lagen
overlappend is verlijmd tot constructieve dakelementen.
De EPDM dakbedekking is bij de dakranden omgeplakt
en beëindigd met een halfronde druiplat. Rondom het
gebouw en ter plaatse van de overdekte buitenruimte
ligt splitverharding. Het hemelwater valt uit de western
red cedar trechteruitloop en stroomt op zichtbare wijze
over het betonnen zitelement weg.
TRANSLUCENTE TUSSENZONE
07400 | Nieuwbouw berging
Ingenieursbureau Boorsma b.v.
FT 25-08-2010 | schaal 1:250
BERGRUIMTE
WERKBANK
OVERDEKTE
BUITENRUIMTE
4

Lavermanstraat
10515
te slopen berging ca. 55 m 2
6359
vroegere situatie
kantoor
Lavermanstr. 7
Lavermanstraat
kunstwerk
fietsenstalling
kantoor
Gerben Sondermanstraat 2
Gerben Sondermanstraat
N
Kadastrale gemeente
Sectie
Perceelnummers
:
:
:
Drachten
C
6359 & 10515
(resp. G. Sondermanstraat 2
en Lavermanstraat 7)
Lavermanstraat
nieuwe situatie
kantoor
Lavermanstr. 7
Lavermanstraat
berging
kantoor
Gerben Sondermanstraat 2
Gerben Sondermanstraat
07400 | Nieuwbouw berging
Ingenieursbureau Boorsma b.v.
FT 25-08-2010 | schaal 1:500

B
A
westaanzicht zuidaanzicht
noordaanzicht
F
boottrailer
2050 x 6400
E
begane grond
D
bergruimte
C
vaste
werkbank
B
A
oostaanzicht
F
zolder
verdieping
E
D
C
07400 | Nieuwbouw berging
Ingenieursbureau Boorsma b.v.
FT 25-08-2010 | schaal 1:100

7.
6.
doorsnede A
< waterafvoer
doorsnede C
8.
9.
10.
11.
doorsnede B
doorsnede D
doorsnede E doorsnede F
13.
12.
5.
4.
07400 | Nieuwbouw berging
Ingenieursbureau Boorsma b.v.
FT 25-08-2010 | schaal 1:100
3.
2.
1.

37x140-10=5170
3x140-10=410
gevel F
182 2258 182 2258 182 2258 182 2258 182 2258 182
gevel A gevel B gevel C
gevel D gevel E gevel F
gevel E
gevel A
aanduiding gevelvlakken
11x140-10=1530 11x140-10=1530 15x140-10=2090
26x140-10=3630
2622 2258 2622 4880
gevel B
gevel C
26x140-10=3630
3x140-10=410
26x140-10=3630
gevel D
23x140-10=3210
182 2258 182 2258 182 182 2258 182 2258 182
182 2258 182 2258 182 2258 182
182 2258 182 2258 182 2258 182 2258 182 2258 182
182 3569
3569 182
15. 16.
gaaswand G
4x140+10=570
2622
15x140-10=2090
1402 10 1018 10 2622
14.
130 10
7
16
16
146
10 2430
17x140-10=2370
2622 10 2243 5 5 2243 10 2622
2622
Translucente wand tussenzone
De wandvulling tussen de beide gebouwvolumes bestaat uit
verticale, fijnbezaagde western red cedar latten 38x38 mm.
Per wandvulling 29 latten van 38 mm met 30 gelijke
tussenafstanden. Daarachter polyesterplaat (translucent),
tegen horizontale regels geschaafd 38x138 mm.
45°
wandopbouw
(verticaal | schaal 1:10)
91
5
2258
48
67
182
16 28 120 18
7
67 48
5
91
37x140-10=5170
wandopbouw
(horizontaal | schaal 1:10)
17x140-10=2370
37x140-10=5170
3746
10
23x140-10=3210
3746
Houtskeletbouw wanden
De houtskeletbouw wanden hebben een totale dikte van 182 mm.
Ze bestaan uit vuren stijlen geschaafd exact 40x120 mm.
De h.o.h. afstand van 610 mm vloeit voort uit de handelsmaat van
het Fins vurentriplex (1220 x 2440 mm, dik 18 mm) waaruit de
binnenzijde van de wanden bestaat en waarvan het dak is gemaakt.
Aan de buitenzijde een pakket van dampopen waterkerende folie,
verticale vuren latten 28x48 mm en western red cedar (wrc) open
gevelbekleding van fijnbezaagde planken dik 16 mm met werkende
breedte van 140 mm. Tussen de delen onderling een vrije ruimte
van 7 mm aanhouden (gemeten loodrecht op de afschuinde rand).
De hoogtes van het gebouw vloeien voort uit de verticale
moduulmaat van exact 140 mm van de open gevelbekleding.
De onderzijde van de onderste plank bevindt zich 10 mm minus
peil. Ter plaatse van hoeken worden de western red cedar delen
onder verstek afgekort met een tussenafstand van 7 mm onderling.
De primaire gevelhoogten zijn combinaties van 11+4+11+11
planken. Maximaal 37.
07400 | Nieuwbouw berging
Ingenieursbureau Boorsma b.v.
FT 25-08-2010 | schaal 1:100

dampopen waterkerende
folie met rvs nieten
op bovenrand
wrc deel (onzichtbaar)
a = 30 mm
beglazing
m.b.v. band en kit
kozijnkader
130 10
130 8
wandopbouw
van bu naar bi:
- 16 mm wrc
open gevelbekleding
- vert. latten 28x48 mm
- dampopen waterkerende laag
- stijl- en regelwerk
40x120 mm conform
wandtekeningen
- 18 mm Fins vurentriplex
ondersabeling met
vochtkerende laag
split
betonvloer
met vorstrand
10
16 28 120 18 182
wrc 44x174
44
40x120
detail 3 (sp.b.)
wrc 44x138
a=30
40x120
detail 2 (sp.b.)
detail 1 (sp.b.)
2090+
1528+
- dampopen waterkerende
folie met rvs nieten
op bovenrand
wrc deel (onzichtbaar)
a = 30 mm
- wrc 28x48
verlijmd aan wrc deel
deuropbouw
van bu naar bi:
- 16 mm wrc
open gevelbekleding
- lat 16x48 mm
- dampopen en
waterkerende laag
verlijmd op triplex
- 3x18 = 54 mm
Fins vurentriplex
verlijmd met PU-lijm
15
130 10
130 10
130 10
wrc 44x174
a=30
detail 5
16 16 54
40x120
40x120
24x48
detail 4
dampopen
waterkerende
folie met rvs
nieten op
bovenrand wrc
deel
(onzichtbaar)
a = 30 mm
2090+ 40x120
var.
40x120
40x100
stelregel o.k. = peil
afwerkvloer 50 mm
met Asford Formula
rvs hoeklijn
40x40 mm
afwerkvloer 50 mm
met Asford Formula
wandvulling A2 en E3
van bu naar bi:
- vert. latten wrc 38x38 mm
8
tussenafstand 38,53 mm
- t.p.v. elke nagel kunststof ring
dik 5 mm
- 0,75 mm polyesterplaat,
transculent
- regels 38x138
44 44 44
10 16
a=30
28 42 28 42
16 16 54
16 16 54
86
wrc 28x64
verlijmd aan
geveldeel
(t.p.v. deur)
24x48
detail 5a
t.p.v. deur in gevel E
verticaal is var.
offsetmaat is 69 mm
10
dak:
- EPDM dakbedekking, verlijmd
- 4 lagen 18 mm vurentriplex
overlappend verlijmd
38
detail 7
38x138
182
6 138
38x138
38x138
40x100
detail 6
stelregel o.k. = peil
afwerkvloer 50 mm
met Asford Formula
07400 | Nieuwbouw berging
Ingenieursbureau Boorsma b.v.
FT 25-08-2010 | schaal 1:5
0=peil

70
77
1260
2622
2622
bepaling kilkeperhoek
(schaal 1:100)
detail 8
144°
dakhelling
(schaal 1:50)
2622
182 2258 182
tan α = 1260
2622
α = 25,666575
α
77
9x140=1260
77
doorsnede kilkeper
detail 9
56x96
40x120
(wandelement B2 en C1)
2524+
2448+
2360+
3609+
42
detail 10
20
dak:
- EPDM dakbedekking, verlijmd
- 4 lagen 18 mm Fins
vurentriplex
overlappend verlijmd
182
40x120
96 44
56x96
96
56x96
detail 13
44
gelamineerd lariks
160x410
77
77
3620+
3620+
dampopen
waterkerende laag
doorzetten
3210+
detail 11
wrc 44x177
182
40x120
40x120
detail 14
strook triplex
is "glaslat"
40x120
40x120
dakrand=72
dakrand:
- 4 lagen 18 mm Fins
vurentriplex
overlappend verlijmd
- zuiver half ronde lat 72x36 mm
- verlijmde EPDM dakbedekking
182
detail 15
detail 12 (sp.b.)
deur (zie details 4 & 5)
klos 40x120
40x120
40x120
40x120
detail 16
40x120
40x120
182
28x48 28x48
terugliggende regel / bies tussen
gevelbekleding en dakplaat
zwart schilderen
4298+
138 6 38
24x48
24x48
40x120
12x63
12x63
wrc
38x38
wrc
38x38
wrc
38x38
wrc 44x182
wrc 44x177
07400 | Nieuwbouw berging
Ingenieursbureau Boorsma b.v.
FT 25-08-2010 | schaal 1:5
dakrand=72
WRC fijnbezaagd
voorzijde vlak met
overige geveldelen
10
scharnieren
AXA 1847-
15-23V
10
strook dampopen
waterkerende laag
(ook achter polyester)
dampopen
waterkerende laag
doorzetten

dakelement
J2
dakelement
J1
dakoverzicht
schaal 1:200
dakelement
H3
dakelement
H2
dakelement
H1
450
1057,5
607,5 450
dakelement H1, H2 en H3
legplan in bovenaanzicht van triplexlaag 1 en triplexlaag 3
H.2c-sp
H.2f-sp
H.1b-sp
H.1d-sp
H.1f-sp
H.2b-sp
H.2e-sp
dakelement H1, H2 en H3
legplan in bovenaanzicht van triplexlaag 2 en triplexlaag 4
75
H.2h-sp
H.1a-sp
H.1c-sp
H.1e-sp
H.1g-sp
50
H.2j-sp
150
150
75
250 250
194 50 150 50
H.1h
1220 1220
50
H.1h-sp
50 75
H.1a H.1b
H.1c H.1d
H.1e
H.1g
150
150
50 75
H.1f
H.2a H.2b H.2c
H.2d H.2e
H.2g H.2h
H.2i
H.2k
H.2j
H.2f
Eerste plaatnaad laag 1 aftekenen op de werkvloer als
referentielijn voor de plaatverdeling.
Deze lijn vormt samen met de hartlijn tevens de
referentie voor het aftekenen van de blauwe zaaglijn.
Referentielijn en hartlijn staan zuiver haaks op elkaar.
Nagelvrije zones
07400 | Nieuwbouw berging
Ingenieursbureau Boorsma b.v.
FT 25-08-2010 | schaal 1:50