23.10.2022 Views

Wijn - Een goed verhaal bij elk glas wijn

Create successful ePaper yourself

Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.


INHOUDSTAFEL

7 Wijn is natuur

9 Wijn is prestige

11 Wijn is traditie

13 Wijn is wereld

15 Wijn is macht

17 Wijn is religie

19 Wijn is wetenschap

21 Wijn is business



Money can’t buy happiness,

but it can buy wine

anoniem

Hoe verdien je je eerste miljoen als wijnmaker? Door eerst vijf miljoen te

investeren! Het is een boutade over de wijnwereld die veel waarheid bevat.

Wijn is een poëtisch product dat mensen al duizenden jaren lyrisch

maakt. Wie droomt er niet van een leven als wijngod in Frankrijk? Baret op het

hoofd, stokbrood onder de arm en na de middag lekker luiwammesen tussen de

druivelaars. De realiteit is veel zakelijker. Er moet gewerkt worden en er moet

geld in het laadje komen. Tenminste, als een wijnmakerij het niveau van een

dure hobby wil overstijgen. De uitdagingen zijn alvast pittig.

Wijnbouwers moeten omgaan met mislukte oogsten, klimaatverandering,

schaarste aan karton en glas, duurder transport, krapte op de arbeidsmarkt en

ga zo maar door. Die grilligheid staat in schril contrast met de zekerheid dat je

moet blijven investeren in materiaal, mensen en marketing. En al die tijd loert

de consument mee over je schouder. Die wil zijn geliefde wijn tegen nog liefelijkere

prijzen blijven drinken. Pas als die hele puzzel in elkaar valt, kan je spreken

van een gezonde zaak.

Noorderlingen met wijngaarden in het zuiden vertelden me dat er een spreekwoordelijk

lijk uit de kast was gevallen toen ze een gerenommeerd wijndomein

tussen de cipressen hadden gekocht. De restaurants in de buurt kregen al jaren

wijn geleverd maar betaalden er nooit voor. Een klein maar niet onbelangrijk

detail dat de vorige eigenaar tactisch had verzwegen. De noorderlingen grepen

meteen in. De restaurants kregen geen gratis wijn meer. Het maakt je niet sympathiek

bij de plaatselijke horeca, wel bij je boekhouder.

Zulke verhalen zie je vanzelfsprekend nooit in de promovideo’s van wijndomeinen.

Achter het romantische sprookje op het etiket schuilt een harde

business. Inclusief vijandige overnames en slimme merkstrategieën. In dit laatste

hoofdstuk neem ik je mee achter de economische schermen van de wijnwereld.

Big business met soms erg kleine kantjes. Want hoeft het nog gezegd?

Waar geld mee gemoeid is, loert fraude of een bescheiden leugentje om bestwil

om de hoek.



5



Wijn is natuur

1.8 Bavianen

‘Je moe nie huil nie, je moe nie treur nie.’ Generaties studenten kennen

deze zin uit het bekende drinklied Bobbejaan klim die berg. Was het maar

zo simpel voor de door bobbejanen geteisterde wijnboeren in Zuid-Afrika.

(7.1) In het land van de Tafelberg is een Bobbejaan geen zingende cowboy met

een pretpark maar wel een baviaan. Het toeval wil dat die specifieke apensoort

bestaat uit echte fijnproevers. Bavianen houden net zoals vogels van sappige rijpe

druiven. En als bij wonder hebben ze een voorkeur voor de meest edele druivensoort

van allemaal: de Pinot Noir. Volgens het toonaangevende wijnblad

Decanter vernielden bavianen in 2010 40 procent van alle Pinot Noir- druiven in

de regio rond Franschhoek. Tot overmaat van ramp lieten ze de ‘goedkopere’ varianten

als Merlot links liggen. De onrijpe zure druiven vonden de wijnbouwers

uitgespuwd – en dus onbruikbaar – op de grond.

Een beetje wijnbouwer laat zich natuurlijk niet meteen afschrikken door een

troep apen. Omdat bavianen vlot tunnels graven onder elektrische hekken is

spitsvondigheid geboden. Wijndomein Oak Valley Estate nam ooit een werknemer

in dienst die bavianen moest wegjagen door er stenen naar te gooien.

Het experiment werd volgens de vakpers snel stopgezet. De hongerige bavianen

hadden namelijk erg goed naar die man gekeken. Niet veel later besloten

ze allemaal zelf een steen te zoeken die ze met tientallen tegelijk naar de arme

bediende gooiden. Op zoek naar nieuwe lapmiddeltjes, dus. Een andere Kaapse

wijnboer strooit honderden zwarte plastic slangen in zijn wijngaarden. De blik

van zo’n neppe gifslang zou volstaan om de apen af te schrikken. Sommigen

zetten ook vuvuzela’s in. Jawel, dat zijn die irritante Zuid-Afrikaanse bromtrompetten

die het WK voetbal van 2010 danig hebben verpest. Ook bavianen balen

blijkbaar als een stekker als ze van hun pinot noir proberen te genieten terwijl

een of andere onverlaat zijn longen monotoon leegblaast op een object de naam

instrument onwaardig. Het maakt een wijnliefhebber nederig als je je plots herkent

in een aap.

Wat zegt de wetenschap? Je hoeft geen Charles Darwin te zijn om vast te

stellen dat bavianen al langer in het Zuid-Afrikaanse kreupelhout voorkomen

dan Franse druivenrassen. De Baboon Research Unit van de Universiteit van

Wijn is natuur

7



Kaapstad buigt zich al een tijdje over het probleem. Hun analyse? Door het stijgende

aantal bosbranden zoeken bavianen hun voedsel steeds dichter dicht bij

de mens en zijn landbouw. Ook de wijnbouwers zelf werken het conflict in de

hand. Zuid-Afrikaanse wijndomeinen breiden almaar vaker uit richting de koelere

bergflanken (1.5), de natuurlijke habitat van de baviaan. Het Wereldnatuurfonds

raadt wijnboeren in de Kaap aan om lawaai in te zetten. Jaja, daar zijn

de vermaledijde vuvuzela’s maar ook geweerschoten kunnen volgens het WWF

helpen. Niet richting de apen zelf. De baviaan is in Zuid-Afrika een beschermde

diersoort. Het alfamannetje afknallen is niet alleen verboden, het maakt de

overblijvende troep bavianen enkel roekelozer. Pikant neveneffect: andere mannetjes

zien dan plots hun kans schoon om volop te paren met de harem vrouwtjes

van het overleden alfamannetje. Resultaat: nog meer Pinot Noirliefhebbers

in de dop.

Wijn is prestige

2.7 ABC-drinkers

Aan de overkant van mijn ouderlijk huis in Kalmthout, in het noorden

van de provincie Antwerpen, werd eind jaren 80 een appartementsgebouw

neergepoot. De voertaal was er Noord-Brabants. Zowat de helft

van de bewoners van de ruime flats waren Nederlanders die besloten om na hun

actieve carrière te genieten van welverdiende fiscale rust net over de grens in

België. Eén van hen was Henk. Een ondernemer uit Breda die zweerde bij zijn

glas witte wijn. Of beter: bij zijn Chardonnay. Het moest en zou van die druif

komen. Henk sprak dat trouwens steevast uit – niet gehinderd door enige kennis

van de Franse taal – als Char-dow-neej. Laat dat nu net het gevoel zijn van

de ABC-drinker. Nee! Geen Chardonnay!

ABC staat voor Anything But Chardonnay. Alles Behalve Chardonnay. De

ABC-beweging is in de jaren 90 gegroeid bij Amerikaanse wijnliefhebbers die

zich wilden afzetten tegen de populairste witte wijn ter wereld. Ze vonden

Chardonnay oersaai. Elke fles die ze openden, proefde ongeveer hetzelfde. Vol,

boterig, romig, in de neus een licht getoast parfum en in het hoofd iets te veel

alcohol. Waar is de fraîcheur gebleven? (1.5)

Chardonnay is de oerdruif van de witte wijnen in de Bourgogne. Ze is genoemd

naar een gelijknamig dorpje in het Franse Bourgondische hartland.

Intussen is Chardonnay de witte druif die op de meeste plekken in de wereld

groeit. Je kan duizenden meters hoog klimmen in Argentinië, fietsen langs de

kleiheuvels van West-Vlaanderen of chillen met de kangoeroes in Australië.

Overal vind je Chardonnay. Een dankbare druif voor de wijnbouwer want je kan

er alle kanten mee uit. Als basis voor sprankelende wijnen zoals Champagne of

Franciacorta, of in een frisse minerale stijl zoals Chablis. Maar het probleem

voor de ABC-drinker is dat de meeste wijnboeren de andere kant uitgaan. Ze

kopiëren de vette mollige stijl uit de Bourgogne, met zware eikenhouten rijping.

Wat voor Napa Valley dé formule bleek om de Fransen op wijnconcoursen te

kloppen (2.1), jaagde sommige consumenten weg. De ABC-drinkers wilden opnieuw

verrast worden en gingen dus op zoek naar alternatieven.

Het is de grote verdienste van de ABC-beweging dat autochtone druivensoorten

meer op de voorgrond zijn gekomen. Schimmige oude rassen worden

8 Wijn is natuur

Wijn is prestige

9



herontdekt én met succes in de markt gezet. Wijnliefhebbers zoeken authenticiteit,

geen eenheidsworst. Identiteit blijkt niet alleen in de hedendaagse politiek

een heet hangijzer, ook in het glas.

In Umbrië, het groene hart van Italië, merk je dat meteen. De overbekende

witte Orvieto-wijn mag in zijn blend een percentage Chardonnay bevatten.

Maar steeds meer wijnmakers ruilen de Franse druif voor de lokale Grechetto

(4.8). Een andere witte Umbrische parel werd pas recent herontdekt: de Trebbiano

Spoletino. Kort na het jaar 2000 vonden wijnboeren de laatste resterende

druivenranken van deze verloren gewaande druif, gekronkeld rond een boom.

Eens liaan, altijd liaan (1.9) Intussen levert deze Umbrische boomknuffelaar

unieke en gegeerde strogele kruidige wijnen op met een hoge aciditeit. Ter vergelijking:

er staan wereldwijd enkele tientallen hectares Trebbiano Spoletino

aangeplant. Chardonnay rondt vlot de kaap van de 200.000 hectares.

Heeft Chardonnay nu afgedaan? Neen. De consument is erg divers. Elitaire

ABC-drinkers zijn niet representatief voor de grote massa die maar wat graag

herkenbare Chardonnay drinkt. De consument is ook erg grillig. Wat nu in de

mode is, hoeft dat over twintig jaar niet te zijn. Vraag dat maar aan de boeren

in de Languedoc (8.4), die veertig jaar geleden te koppig waren om de toen verguisde

Carignan te laten staan in plaats van uit te trekken. Nog even geduld

en de hipsters die zich lustig laven aan natuurwijnen, smeken opnieuw om een

glaasje mollige Char-dow-neej. Jeej!

Wijn is traditie

3.2 Het kiezeltje in de Italiaanse wijnlaars

De bekendste Italiaanse cultwijn zou nooit bestaan hebben als de maker

braaf de traditie had gevolgd. Het sprookje van Sassicaia, de Toscaanse

topper van Tenuta San Guido, start in 1948. Terwijl de Tyrreense zeebries

door zijn haren blaast, neemt markies Mario Incisa della Rocchetta een eerste

slok van zijn bescheiden wijnexperiment. ‘Verbluffend,’ al zegt hij het zelf. In

het onooglijke dorpje Bolgheri op amper 5 kilometer van de zilte baren, had

Mario een paar jaar eerder Franse wijnstokken geplant. Een unicum in Toscane

op dat moment. De markies vond dat de bodem van zijn Toscaanse lap grond er

exact hetzelfde uitzag als die in Graves, Bordeaux. Je hoort er het woord gravel

in. De markies zag een rotsachtig kiezelrijk terroir ofwel ‘sassicaia’ in het Toscaanse

dialect.

In 1971, na ruim 20 jaar stil en zelf genieten, laat Mario zich overtuigen om

zijn unieke hobbywijn op de markt te brengen. De Sassicaia 1968 van 85 procent

Cabernet Sauvignon en 15 procent Cabernet Franc slaat in als een bom. Op

internationale blindproeverijen (2.1) klopt de Sassicaia moeiteloos topwijnen

uit Bordeaux. Een ster was geboren. De ironie wilde echter dat de markies zijn

topwijn als Vino da Tavola op de markt moest brengen. De laagst mogelijke Italiaanse

wijncategorie. Volgens de traditie moest je Italiaanse druiven gebruiken

om aanspraak te maken op een hogere classificatie. Wijnliefhebbers maalden er

niet om en tastten diep in de buidel voor dit tafelwijntje.

Door het succes van Sassicaia besloten heel wat andere wijnmakers om een lapje

grond te kopen in het toen nog erg betaalbare Bolgheri. Hectares Cabernet

Sauvignon, Syrah, Merlot, Petit Verdot en Cabernet Franc verschenen langs de

Toscaanse kust. De topwijnen met namen als Orneallaia, Solaiai, Tignanello

(de favoriete wijn van zanger Marco Borsato), Masseto en Saffredi veroverden de

wereld. Ze kregen van Amerikaanse puntengoeroes (5.1) de geuzennaam Super

Tuscans. Superlekker en supertegenstrijdig met het verplichte etiket van een

simpel tafelwijntje.

1994 bracht karma. De wijnregels rond Bolgheri zouden zich eindelijk aanpassen

aan de superster Sassicaia en zijn vele navolgers. De DOC Bolgheri werd een

10 Wijn is prestige

Wijn is traditie

11



beschermde oorsprongsbenaming voor lokale wijnen die ook Franse druiven

gebruikten. Sassicaia kreeg toen zelfs als eerste wijnhuis ooit in Italië een DOC

enkel en alleen voor zichzelf, de DOC Bolgheri Sassicaia. Onderschat nooit een

Italiaan als er regels, titels en lintjes uitgedeeld mogen worden. Diploma’s en

oorkondes zijn zowat het nationale behangpapier, je ober blijkt een dottore, je

pizzabakker een professore. Maar we wijken af.

De vraag naar de Super Tuscans, die de traditie een neus hebben gezet, overstijgt

al jaren het aanbod. De prijzen stegen navenant. Een paar jaar geleden

kon ik Priscilla Incisa della Rochetta ontmoeten, de kleindochter van markies

Mario, die de wereld rondreist als uithangbord van Sassicaia. ‘China trekt elk

jaar harder aan onze mouw maar we blijven onze Europese klanten trouw,’ verzekerde

ze me toen. Reserveren of je blauw betalen op een veiling (8.5) is de

boodschap. Toen de machtige Amerikaanse wijnrecensent Robert Parker de

Sassicaia 2016 beloonde met 100 punten, moesten zelfs de trouwste klanten een

lotje trekken in de voorverkoop. Jaargang 1985 kreeg ooit ook een perfecte score

van de goeroe, daar betaal je nu al zo’n 3.000 euro voor per fles.

Als je ooit de kans hebt om Sassicaia te proeven (4.9) moet je niet twijfelen. Verwacht

geen krachtpatser die je vermurwt met zijn tannines. ‘Wij gaan prat op

onze elegante Italiaanse expressie van Cabernet Sauvignon die je met geen andere

wijn in de wereld kan vergelijken,’ glundert Priscilla. Dat klinkt als platte

promopraat maar vanaf de eerste slok proef je een verleidelijke Italiaanse wijn

en niet de Franse druiven. Vooral het mediterrane kruidenboeket in de Super

Tuscans verraadt het terroir (1.13).

De rebellen uit de jaren 70 zijn intussen zelf het rijke conservatieve establishment

geworden. ‘Onze wijnmakers hebben de samenstelling van Sassicaia nooit

veranderd,’ vertrouwde Priscilla me toe. ‘Dat is hun taak ook niet.’

Wijn is wereld

4.7 Grensoverschrijdend wijngedrag

De joviale Limburgers hebben een haat- liefdeverhouding met de landsgrenzen.

Ze betreuren al bijna tweehonderd jaar dat hun bronsgroen

eiken hout in twee wordt gespleten door de Belgisch-Nederlandse grens.

Gelukkig is er een goed glas Limburgse wijn om die staatkundige flater recht te

zetten. De wijnbouwers in de Maasvallei in België én Nederland zijn namelijk

verantwoordelijk voor een Europese primeur. Ze vormen de enige beschermde

Europese wijnstreek die zich over twee landen uitstrekt: de BOB Maasvallei. Dat

heeft niets te maken met campagnes om niet te drinken achter het stuur. Wat

de Fransen poëtisch een AOC (3.3) noemen ofwel Appellation d’Origine Controlée

heet in het Nederlands prozaïsch een BOB ofwel Beschermde Oorsprongsbenaming.

Gelukkig maakt de intonatie van de Limburgers veel goed als ze hun

BOB Maasvallei bezingen.

Van Roermond over Maaseik tot in Lanaken kan je dankzij de unieke kiezelbodems

genieten van prachtige minerale witte – en iets minder talrijke

rode – wijnen. Door de grensoverschrijdende gelijkenis in terroir, ondergrond

en manier van werken haalden de Limburgse wijnboeren hun slag thuis. In 2017

erkende Europa de gezamenlijke aanvraag om één Vlaams-Nederlandse BOB

Maasvallei op te richten. Het mag geen toeval heten dat dit unicum net in Limburg

kon gebeuren. Nederlanders en Belgen langs beide kanten van de schreef

hebben de opsplitsing van hun gouw in twee landen nooit echt verteerd. Ooit

was het anders.

Ruim tweehonderd jaar geleden ten tijde van Napoleon en ook daarna in het

Verenigd Koninkrijk der Nederlanden was Limburg zo goed als één en ondeelbaar.

Tot in 1830 de Belgische onafhankelijkheidsstrijd losbarstte. De Belgische

revolutionairen wilden af van het bestuur van de Nederlandse Koning Willem.

Het ondeelbare Limburg koos de kant van de Belgische opstandelingen. Wij

willen Willem weg! Goed geprobeerd, maar dat was buiten de Europese topdiplomatie

gerekend.

Het jonge België werd op 19 april 1839 internationaal erkend, op voorwaarde

dat de nieuwe natie afstand zou doen van enkele gebieden. En je kan het al raden:

het arme Limburg was het kind van de rekening. De oostkant van de Maas

12 Wijn is traditie

Wijn is wereld

13



ging naar Nederland, de westelijke oever naar België. Een pijnlijke zaak die het

bronsgroene hart van menig Limburger tot op de dag van vandaag kwelt. Gelukkig

is die bewuste 19 april sinds kort Limburgdag in beide provincies langs de

Maas. Eén keer per jaar vergeten ze in Limburg met plezier de slogan ‘BOB altijd

nul op’. De unieke grensoverschrijdende BOB Maasvallei is de ultieme revanche

van het Limburggevoel in een glas.

Ik wil het Limburgse feestje niet vergallen, maar er moet me toch iets van

het hart. In de BOB Maasvallei mag je maar liefst tien verschillende druivensoorten

aanplanten. In wit gaat het over Auxerrois, Chardonnay, Pinot Blanc,

Pinot Gris, Gewürztraminer, Riesling en de minder bekende Siegerrebe. Voor

rode wijn mag je dan weer Pinot Noir, Acolon en Dornfelder gebruiken. Het lijkt

er sterk op dat het Europese erkenningsdossier zowat alle druiven bevatte die

de lokale wijnbouwers al gebruikten. Wat er niet in stond, was een strakke visie

op wat een typische wijn uit de BOB Maasvallei zou kunnen zijn. Toegegeven:

ook de andere Beschermde Oorsprongbenamingen in België en Nederland zijn

in hetzelfde bedje ziek. Je kan zowat overal alles met alle druiven. Dat haalt de

meerwaarde van zo’n oorsprongsbenaming toch wat naar beneden.

Als wijndrinker is die verscheidenheid binnen één regio misschien een jammere

zaak, langs de kant van de wijnbouwers speelt de historische en economische

logica. De viticultuur in de Lage Landen is vrij spontaan opnieuw ontstaan

vanaf de late twintigste eeuw. Er is dus in de loop van de afgelopen decennia

vanalles aangeplant. In tegenstelling tot de Fransen, Spanjaarden of Italianen

kunnen we niet bogen op een eeuwenoude traditie rond één druif of één type

wijn die een streek al eeuwen typeert. Je kan ook moeilijk verwachten dat wijnboer

x van het ene jaar op het andere al zijn Pinot Gris zal uittrekken omdat

die druif de BOB niet gehaald heeft. Dan verlies je medestanders in eigen gouw.

Zo’n drastische ingrepen zijn ook economisch onmogelijk. Wijn maken in de

Lage Landen is vooralsnog geen business waar je rijk van wordt. Dus maken

we van de nood graag een deugd en drinken we op 19 april tien wijnen van alle

toegestane druiven in de BOB Maasvallei.

Wijn is macht

5.9 Barcelona – Real Madrid: 1-1

Wat is er pijnlijker tijdens een ruzie dan geraakt te worden waar het

écht pijn doet? Vraag dat maar aan Brad Pitt die zijn scheiding

probeerde te regelen met Angelina Jolie (2.3). Of vraag het aan de

Catalanen. FC Barcelona en Real Madrid bikkelen al decennia om de Spaanse

voetbalmacht. Maar tussen beide steden woedt ook een machtige wijnstrijd. Als

Barcelona het in de ogen van Madrid iets te bont en separatistisch maakt, dan

volgt er geheid een Spaanse boycot van Catalaanse cava. Macht of onmacht?

Je kan er de afgelopen jaren je klok er op gelijk zetten. Bij elke opwelling van

Catalaans nationalisme -een referendum of een te felle speech – duurt het ongeveer

een klein uurtje vooraleer er ergens op het Iberisch schiereiland een sentimentele

Spanjaard zijn cavaflessen van het hoogste balkon in de Middellandse

Zee kiepert. De boycot van parelende wijn op basis van Parellada, Xarel-lo en

Macabeu is voor alle duidelijkheid geen officiële wet of regeringsstandpunt.

Maar echt afkeuren doet Madrid zoveel Spaanse furie niet.

Een ruime helft van de totale cavaproductie verdwijnt elk jaar tijdens de eindejaarsfeesten

in een Spaans keelgat. Toen er in 2004 net tijdens die kerstperiode

een Spaanse boycot kwam van de Catalaanse cava, waren de gevolgen niet

te overzien. Grote bedrijven annuleerden hun bestelling, supermarkten haalden

flessen uit de rekken. Gigaproducent Freixenet incasseerde een financiële

klap van 17 procent in zijn jaarcijfers. Daar kon de uitvoer van cava niets aan

veranderen. Duitsland en Groot-Brittannië staan traditiegetrouw bovenaan als

dankbare afnemers van de Catalaanse bubbels, gevolgd door… België. Als klein

landje heeft het een mooie plaats in de wereldtop qua volume, maar België staat

in een andere statistiek helemaal bovenaan. Uitgerekend per inwoner wordt ter

nergens meer cava per jaar gedronken dan in België.

Het is eigenlijk best ironisch dat de Spanjaarden met hun bubbelboycot tegen

de Catalanen ook zichzelf in de voet schieten. Ook in andere regio’s zoals

Rioja, Navarra, Baskenland en Valencia mag er cava worden gemaakt. Maar toegegeven:

95 procent van alle cava komt uit de regio Penedès, ten zuidwesten van

Barcelona. De cava, letterlijk het Spaanse en Catalaanse woord voor kelder, is

er geboren in de tweede helft van de negentiende eeuw. Penedès was van nature

14 Wijn is wereld

Wijn is macht

15



een regio die rode wijn produceerde en waar blauwe druiven groeiden. Tot de

phylloxeraluis (1.3) hevig huishield en de wijngaarden vernietigde. Toen alles

van nul heropgebouwd werd, waren er enkele wijnbouwers die wilden experimenteren

met witte druiven om een lokale versie van champagne (bubbels met

streken $$$) te maken. Een veel betaalbare variant, ook. En dat is niet altijd een

voordeel.

Aan cava plakt in Spanje misschien een separatistisch etiket. In het buitenland

is het woord synoniem voor goedkope schuimwijn. Natuurlijk klopt dat

niet. Er zijn cava’s die langer rijpen, complexer smaken, meer kwaliteit bieden

en dus ook wat meer kosten. Die flessen vinden hun weg helaas niet naar de Europese

supermarkten waar je de goedkopere basisversies vindt. De consument

verwacht dat cava een habbekrats kost. Handig voor de snelle receptie op kantoor,

maar minder interessant voor de cavaproducent die mikt op dat hogere

marktsegment. Om die reden heeft een groep wijnmakers de naam cava vaarwel

gezegd. Ze volgen de vereiste regels van de appellatie niet langer en gaven hun

bubbels een nieuwe luxueuze naam: Corpinnat. In onze oren betekent dat weinig

tot niets, maar de producenten zelf zien dat anders. Corpinnat staat voor

geboren (nat) in het hart (cor) van Penedès (pin). Het wordt interessant om te

zien waar deze wijnen over tien jaar zullen staan qua bekendheid. Tot een boycot

van Corpinnat is het in Spanje vooralsnog niet gekomen.

Dat boycotten zit blijkbaar in het zuiderse bloed. Soms knalt de ironie ervan

even genadeloos terug als een cavakurk (4.9). In de kerstperiode van 2014 pakte

Freixenet uit met een gewaagde reclamecampagne. We zien twee cavaglaasjes

die toasten op ‘nog eens 100 jaar’. Naar eigen zeggen om te vieren dat het bedrijf

een eeuw oud was. Volgens kwatongen een vuil commercieel charmeoffensief

naar de rest van Spanje en vooral een dikke middelvinger naar de Catalaanse politiek.

Bij Freixenet waren ze de economische klappen en de politieke spanning

best beu. En wat deden de meest rabiate Catalanen als reactie op de affiche?

Freixenet boycotten. Geloof me vrij. Als het er écht toe doet, dan is er altijd wijn

mee gemoeid.

Wijn is religie

6.11 Gelovig Clos-tjesvolk

Er is altijd een goed excuus voorhanden om naar geestrijke drank te grijpen.

Vraag dat maar aan de pelotons wielertoeristen die elk weekend in

te strakke pakjes op zoek gaan naar een verfrissend terrasje. Of aan het

legioen amateurvoetballers dat bij voorkeur in de kantine scoort tijdens de derde

helft. Om niet te spreken over middeleeuwse monniken. Gehuld in pij en geschoren

op de kruin waren de heren van God verplicht om wijn te drinken én dus

ook te verbouwen. De romaanse abdijen in Bourgondië en langs de Rijn zouden

godsgeschenken blijken voor de Europese wijngeschiedenis.

We gaan terug naar 1135. Toen gebeurde er iets magisch in de Duitse bossen

langs de Rijn. Aartsbisschop Adalbert van Mainz is op dat moment samen met

de Bourgondische abt Bernard van Clairveaux op zoek naar een geschikte plek

voor een nieuwe abdij. Bernard is de stichter van de strenge abdij van Clairveaux

die zich verzette tegen het al te liederlijke leven van de vele katholieke paters.

Bernards strikte leer had enorm veel aantrek. Hij zou in Europa de ene na de

andere zusterabdij stichten voor zijn vele volgelingen. En dus speurt hij met

aartsbisschop Adalbert naar een idyllische locatie voor een Duits filiaal. Tot

plots een briesend everzwijn (Eber) uit de bossen tevoorschijn komt en over een

beekje (Bach) springt. Meer signalen van bovenaf had de latere Sint-Bernardus

niet nodig. De locatie voor de abdij van Eberbach was gekozen. Nog geen jaar

later strijkt er er uit Bourgondië een groepje monniken neer die van de Rijn een

wijnvallei zouden maken.

De Bourgondische mannen in pij waren – geheel volgens de regel van Benedictus

– met zijn dertienen. Niet toevallig even talrijk als Jezus en zijn apostelen.

Ze waren naar de Rijn afgezakt met eens Frans godsgeschenk: Pinot Noir

voor de miswijn. De rode Bourgondische druif par excellence zou in Duitsland

Spätburgunder gaan heten. Letterlijk: de laat rijpende druif uit Bourgondië. Geholpen

door gebed en de Geist Gottes toonden de paters van Eberbach hun ware

wijntalent. Binnen een paar decennia zou hun wijn over de hele Rijn worden

verhandeld. Het begin van een succesvolle wijnroute (5.5 en 4.6) Het hoeft geen

betoog dat de Duitse monniken dat ganz toll vonden. Als geestelijken waren ze

namelijk vrijgesteld van tol op de rivier.

16 Wijn is macht

Wijn is religie

17



De kelder van de abdij van Eberbach is bijna even mythisch als de wijn. In

1525 stond er daar een gigantisch wijnvat van 50.000 tot 100.000 liter. Dat weten

we omdat de Boerenoorlog op dat moment woedde in Duitsland. De dorstige

pachters uit de hele regio die ondergedoken waren binnen de abdijmuren waren

erin geslaagd om het vat voor twee derde leeg te drinken. In de abdijkelder

was er ook een speciaal plekje gereserveerd voor de lievelingsflessen van de abt.

‘Het kabinet’, zoals de monniken het zelf noemden, maakte school. De term

Kabinett vanaf de achttiende eeuw op als kwaliteitsmerk voor de beste Duitse

wijnen. Pas in 1971 zou Kabinett een andere betekenis krijgen: die van lichte

jonge wijnen zonder chaptalisatie (7.2).

De Heilige Bernardus bracht Pinot Noir naar Duitsland en stond ook aan

de wieg van één van de meest vermaarde wijngaarden ter wereld: de Clos de

Vougeot in de Bourgogne. Een ommuurde wijngaard die rond 1098 is aangelegd

door het klooster van Cîteaux. De plek waar een zekere Bernard toen net was

ingetreden als monnik.

Vandaag is Clos de Vougeot een wijn van het niveau Grand Cru (2.8) Voor

de beste flessen betaal je honderden tot duizenden euro. ‘Clos’ is Frans voor afgesloten.

Niet verwarren met Cloclo: de legendarische zanger Claude François.

Voor de middeleeuwers was de ommuring een middel om hun wijngaard te beschermen

tegen dieven. Voor hedendaagse wijnbouwers is het een zegen. Binnen

de muren heerst er een beschermd, warmer microklimaat, wat goddelijke

wijn oplevert. Vraag dat maar aan de bekroonde Belgische Clos d’Opleeuw. In

Eberbach ligt niet toevallig de grootste ommuurde wijngaard van Duitsland.

Een hellende clos uit 1170 genaamd Steinberg. Tussen 2,8 kilometer stenen

groeit een zalig strakke minerale single-vineyard (2.10) Riesling. Geef toe: die

monniken zijn het ultieme clos-tjesvolk.

Wijn is wetenschap

7.11 Voor liefhebbers van (een) stevig glas

Wist je dat de Britse premier Winston Churchill zijn renpaard vernoemd

heeft naar zijn lievelingschampagne? Het beest heette

Odette, vernoemd naar Odette Pol-Roger, de innemende erfgename

van zijn favoriete champagnehuis Pol Roger. Zelfs naar Britse aristocratische

normen dronk Churchill veel. Volgens zijn biograaf Peter Clarke besteedde

Churchill in 1935 515 Britse ponden bij zijn wijnhandelaar. Het equivalent van

drie jaarlonen van een arbeider. Whisky bij het ontbijt, en een volledige fles

champagne bij de lunch waren standaard. Churchill citeerde graag Napoleon

(7.2) als het ging over de Franse luxebubbels: ‘In succes you deserve it, in defeat

you need it.’ De ironie wil dat Napoleon zijn Engelse aartsrivalen beter zou danken.

Zonder de Engelse wetenschap zou champagne nooit bestaan.

Op een gemiddelde champagnefles zit 6 bar druk. Dat is bijna drie keer zoveel

als in de banden van onze auto’s. Lange tijd was het Europese glas niet sterk

genoeg om die druk aan te kunnen. Bij champagne ontstaan de bubbels namelijk

in de fles. De wijnmaker vandaag voegt suiker of een soort likeur toe aan

een stille basiswijn. De gistcellen in de wijn eten die suikers op en produceren

gas als bijproduct. Elegante windjes die meer dan een feestje doen knallen. Letterlijk

want in de zeventiende eeuw werd dat mechanisme eerder toevallig ontdekt.

De kurken van sommige wijnflessen uit de champagnestreek begonnen in

de lente vanzelf de lucht in te vliegen. Onverklaarbaar voor de tijdgenoten, die

spraken van le vin du diable! Daar had zelfs een abt als Dom Perignon (6.1!) geen

antwoord op.

Wat was er gebeurd? Door de eerste warmte van het jaar begonnen de gisten

in de flessen weer actief te worden. De kelders en schuren van weleer hadden

geen temperatuurcontrole, laat staan gekoelde roestvrijstalen vaten. Als de gisten

in de geringe najaarswarmte er niet in slaagden om alle suikers op te eten in

het grote vat, en die wijn werd gebotteld….dan startte hun suikerdieet opnieuw

bij de eerste lentezon. Maar deze keer in de fles met gasvorming, bubbels, overdruk

en ploffende kurken als gevolg. Gelukkig beleefden de Britten net op dat

moment de eerste grote energiecrisis in hun geschiedenis.

Aan het begin van de zeventiende eeuw waren de Britse eilanden zo goed als

18 Wijn is religie

Wijn is wetenschap

19



leeg gekapt. Door de grote bevolkingsgroei, de verstedelijking en de scheepsbouw

voor de kolonisering van de halve wereld, was er amper nog een Brits bos

die naam waardig. In 1615 grijpt een paniekerige koning James I in. Hij legt

allerlei restricties op aan wie hout verbrandt. Bij de grootste slachtoffers zitten

de trotse Britse glasblazers die hun ovens dag en nacht laten branden (2.11)).

Uit arren moede schakelen ze dan maar over op het minderwaardig beschouwde

steenkool. Een brandstof die de reputatie had vuiler en minder nobel te zijn dan

stevig Brits eikenhout. Maar nood breekt wet, gelukkig maar.

Na een tijdje merken de Britse glasblazers dat steenkool hun ovens veel heter

maakt. En nog belangrijker: het glas dat ze produceren blijkt sterker dan

ooit. Handig als je fragiele flessen (3.10) moet vervoeren over hobbelige wegen

in robuuste stootkarren zonder rubberen banden. In de loop van de zeventiende

eeuw maken de Engelsen hun glas nog sterker wanneer ze loodoxide toevoegen

tijdens het maakproces. Vanaf dat moment is het donkere Engelse glas dé referentie

in Europa voor wie een stevige fles zoekt. Never waste a good crisis!

De Engelsen gebruikten hun eigen flessen al snel zelf om allerlei buitenlandse

wijnen op Britse grond te bottelen. Die kwam in grote vaten het Kanaal over,

ook champagne. Met dat verschil dat niet de helft van de lading verloren ging

aan ploffende kurken achteraf. Pas vanaf de negentiende eeuw zullen de Franse

champagnehuizen hun eigen bubbels systematisch in sterke flessen bottelen.

De combinatie van het Engelse glas, een betere timing van het bottelen in

maart, en de ontwikkeling van een stevigere kurk met capsule (7.7) creëerden de

fles die we vandaag nog steeds kennen. Intussen bestand tegen zo’n 20 bar druk,

ruim drie keer meer dan nodig voor een flesje champagne.

Nog steeds spant het Verenigd Koninkrijk de champagnekroon. In 2020 voerden

de Britten ruim 21 miljoen flessen champagne in. Geen enkel land doet beter.

Dat zijn althans de officiële cijfers want België staat wereldwijd op vijf met

bijna negen miljoen flessen. Al zijn de vele gevulde autokoffers niet in die cijfers

verrekend. Omgekeerd zijn de Fransen zijn de Engelsen ook nog niet vergeten.

Het prestigieuze huis Pol Roger brengt sinds 1987 elk jaar een cuvée Winston

Churchill op de markt. Volgens kenners iets te duur voor zijn kwaliteit. Maar

geef nu toe: als je dit verhaal kan vertellen bij je glaasje bubbels, is dat ook iets

waard.

Wijn is business

8.6 Vibrerende nonnetjes bij de Beatles

Op het White Album van de Beatles kan je een wijnfles horen. Het zoemende

geratel op het einde van ‘Long, Long, Long’ is de klank van een

trillende fles ‘Blue Nun’ Liebfraumilch. George Harrisson verklapte dat

de fles op een speaker lag en vibreerde telkens als McCartney een bepaalde noot

op het hammondorgel speelde. Zeemzoete muziekgeschiedenis. Liebfraumilch

is de aanduiding voor een halfzoete Duitse Rijnwijn en betekent letterlijk de

melk van Onze-Lieve-Vrouw Maria. Net de herkenbare blauwe nonnetjes op het

etiket maakten van ‘Blue Nun’ Europa’s eerste echte grote wijnmerk. The Beatles,

en bij uitbreiding alle Britten en Amerikanen vielen vanaf de jaren 50 als een

blok voor de schalkse blikken van de Duitse nonnetjes. Marketing werkt.

Wanneer wordt wijn een merk? Champagne, Bordeaux en Bourgogne zijn

dan wel household names, maar dat kan je niet zeggen van de vele dorpsnamen,

chateaus en vignerons in die beroemde streken. Het geldt nog minder voor onbekend

klinkende wijnen uit kleinere wijnregio’s of nieuwe wijnlanden. Als

antwoord op die afschrikwekkende mist van onduidelijkheid en ingewikkelde

appellaties (3.3) zijn de wijnmerken ontstaan. Herkenbare flessen met catchy

logo’s, heldere namen en mooie etiketten. Denk aan de lieflijke Duitse zusters.

Je vindt die wijnmerken in supermarkten en slijterijen over de hele wereld en ze

investeren in hun marketing en imago als sponsor van grote events. Enkele bekende

voorbeelden zijn Jacob’s Creek en Lindeman’s uit Australië, Barefoot en

Gallo uit Californië, Concha y Toro uit Chili en het Italiaanse Piccini. Het zijn

wijnfabrieken die miljoenen flessen per jaar produceren met druiven van telers

die zich aan een lastenboek houden. De consument kan met een gerust hart in

zijn favoriete merk vertrouwen van Bali tot Antarctica. Het is zoals Coca-Cola

maar dan gemaakt van druiven. Waarmee ik niet wil zeggen dat die wijnen per

se slecht zijn, maar bovengemiddeld scoren ze toch ook niet vaak. Wijnmerken

mikken op een trouw publiek met een product dat jaar na jaar ongeveer hetzelfde

blijft.

Uiteraard zal je die wijnen niet snel vinden in een restaurant of wijnbar waar

de sommelier (2.4) uitpakt met exclusieve en originele flessen. En dat hebben

die wijngiganten ook door. In de loop der jaren hebben ze hun aanbod diver­

20 Wijn is wetenschap

Wijn is business

21



ser gemaakt. Zo kan je voor amper 6 euro genieten van een Sangre de Toro van

de Catalaans Familia Torres. Het stierenbloed van Garnacha is sinds 1954 dé

rode Spaanse huiswijn die je werkelijk overal ter wereld kan vinden. Maar diezelfde

familie Torres heeft ook een luxueuze Priorat van ruim 300 euro in de

aanbieding. Torres investeert ook in het heraanplanten van verloren gewaande

Spaanse druiven zoals de Moneu, Gonfaus, Garró en Querol. Vaak heb je in de

wijnrayon ook niet door dat al die verschillende flessen eigenlijk van dezelfde

wijngigant zijn (8.8). De grote drankengroepen hebben intussen zoveel merken,

referenties en wijnhuizen in allerlei prijsklassen dat ze elk segment van de wijnmarkt

bereiken.

Als miljoenen consumenten je merk kennen, is imago superbelangrijk. Vaker

wél dan niet zijn grote merken bezig met duurzaamheid, biologisch werken

en het steunen van allerhande sociale doelen. Hoewel greenwashing om de hoek

loert, zijn de grote wijngiganten ook een stuwende factor in hun streek. Hun

beslissing kan van de ene dag op de andere een grote impact hebben. Duizenden

hectares die pesticidevrij worden, duizenden werknemers die beter vergoed

worden, duizenden flessen die minder gaan wegen, en ga zo maar door.

‘Dennis van den Buijs, is muzikant,

verteller, historicus, radiopresentator… deze

duivel-doet-al neemt je mee in een heerlijke

wereld van wijnverhalen doorspekt met

geschiedenis en leuke anekdotes… Dit

boek hoort thuis op elke salontafel en is

verplichte lectuur voor elke wijnliefmaniak/

liefhebber/drinker/genieter…’

William Wouters (voorzitter van

de Association de la Sommellerie

Internationale (ASI))

VERSCHIJNT november 2022

ISBN 978 94 64369 67 0

NUR 447, 612

FORMAAT 15 x 23 cm

OMVANG ca. 288 blz

PRIJS ca. € 24,95

UITVOERING paperback

verkrijgbaar als e-boek

9 789464 369670

22 Wijn is business



ErtsbergB

Facebook.com/Ertsberg

ErtsbergB

+32 (0)9 396 79 59

www.ertsberg.be

Vertegenwoordiging boekhandel Vlaanderen

Elkedag Boeken

info@elkedagboeken

+32 (0)3 345 60 40

Vertegenwoordiging boekhandel Nederland

New Book Collective

verkoop@newbookcollective.com

promotie@newbookcollective.com

+31 (0)20 226 02 38

Hooray! Your file is uploaded and ready to be published.

Saved successfully!

Ooh no, something went wrong!