Muhd Minsya Baharudin & Stephen Chia - Akademi Sains Malaysia

akademisains.gov.my

Muhd Minsya Baharudin & Stephen Chia - Akademi Sains Malaysia

Muhd Minsya Baharudin & Stephen Chia

Pusat Penyelidikan Arkeologi Global,

Universiti Sains Malaysia


Kumpulan Komuniti Tempatan

En. Barnabas Gait (YS)

Pn. Rita Stuel Galid (YS)

Cik Fadilah Sarbi (YS)

Prof Madya Dr. Stephen

Chia(USM)

Dr. Paul Porodong (UMS)

Dr. Gaim Lunkapis (UMS)

En. Yunus Sauman (UPSI)

En. Razaimi Hamat (JMM)

En. Minsya Baharudin (USM)

UMS USM YS YS

MUZIUM

UMS YS UPSI

USM


Kajian di 13 kampung dan 4 kubur


PENGENALAN

Majoriti masyarakat di sini ialah masyarakat Sungai, dan

juga sebilangan kecil masyarakat Murut, Kadazandusun,

Cina dan etnik lain.

Tujuan kajian dijalankan ialah untuk mendokumentasi serta

mengkaji masyarakat setempat yang menetap di sekitar

Kawasan Konservasi Kanyon Imbak.

Data-data diperolehi melalui tinjauan selama 10 hari di

sebanyak 13 Kampung dengan 17 buah lokasi.

Bagi mempermudahkan perbincangan, data kajian

diklasifikasikan mengikut kategori seperti asal-usul,

sejarah, etnik, adat dan tradisi; kepercayaan dan agama;

mitos dan lagenda; arkeologi dan artifak budaya.


SEJARAH & ETNIK di sekitar ICCA

Sungai

Makiang

Murut

Tangara

Masyarakat

di Hulu

Kinabatangan.

Sungai

Sukang

Sungai

Kuamut

Nota: Dianggarkan lebih daripada 10,000

penduduk di 24 kampungs di sekitar ICCA .

Namun, jumlah sebenar setiap etnik/suku

sedang dikaji oleh pihak Yayasan Sabah


Sungai Makiang





sub-etnik majoriti yang tinggal

di sekitar Kawasan Konservasi

Kanyon Imbak.

Hampir 60% daripada

kampung yang dikaji didiami

oleh Sungai Makiang.

Kebanyakannya bermaustatin

di sepanjang Sungai

Kinabatangan yang meliputi

kawasan Sagun, Diwara,

Malikut, Pinangah, Imbak,

Tongod, Bulod, Kuamut dan

Sinarupa.

Dikatakan berasal dari

kawasan Pingas di Ulu

Pinangah.


Sungai Sukang






mendiami kawasan Karamuak,

dahulunya berasal dari Lulukapok

di Ulu Karamuak atau sekarang

lebih dikenali sebagai Entilibon.

bermigrasi ke sini (Karamuak)

untuk memudahkan pergerakan

keluar/masuk ke Sungai

Kinabatangan.

bergerak sehingga ke Kuamut dan

Bukit Garam.

dahulunya tinggal di kawasan

Tamoi dan Kenang-kenangan.

kemudiannya berpindah ke

kawasan Karamuak, Pintasan dan

Bukit Garam kerana kawasan

Tamoi agak kecil untuk

menampung jumlah populasi yang

bertambah.


Asal-usul Sungai Sukang dipercayai bermula daripada

buah sukang atau durian hutan.


Sungai Kuamut

asal usul masyarakat

Sungai Kuamut ialah dari

keturunan Salikumut dengan

Odu Rinogon yang

kemudiannya beranak-pinak

menjadi Sungai Kuamut.

Asal nama kawasan Kuamut

juga turut diperoleh dari

nama Salikumut.

Mereka juga turut

mendakwa bahawa etnik

Sungai berasal dari Nunuk

Ragang yang merupakan

mitos asal usul etnik

KadazanDusun.


Murut Tangara






berasal dari Ulu Pinangah.

mempunyai kelainan dari

aspek bahasa dan adat

daripada masyarakat Murut

yang lain.

turut menggunakan keranda

kayu balak sebagai salah satu

alat dalam adat kematian.

bermaustatin di kawasan

Langga sehingga ke Sinubang.

Kampung-kampung lama yang

dihuni oleh suku Murut ini ialah

Kampung Intutan, Kampung

Tudungin, Kampung Inarad

dan Kampung Kawayoi.


Masyarakat minoriti Cina awal di Tongod

-datang ke Tongod untuk berniaga

sebelum Zaman Jepun


ADAT DAN TRADISI

Kematian &

Pengebumian

Pemburuan

Adat dan

Tradisi

Masyarakat

Tempatan

Perkahwinan


Keranda Kayu

Balak di

Kampung

Talibu dan

Langga.


Pengadaptasian agama

dalam adat kebudayaan.


Berian perkahwinan (e.g. tajau,

gong, keranda balak dll)

Asimilasi budaya bersama

kemasukan agama


Mulukung

Contoh-contoh haiwan

larangan dicederakan

atau dibunuh oleh

Sungai Makiang di Kg

Langga

Sungang/

Kenyalang

Labi-labi

Likap/

Enggang

Badak

Gagak

Mantuk


KEPERCAYAAN & AGAMA

Kristian

mula masuk ke daerah ini semenjak bermulanya era penjajahan

kolonial --datang bersama para mubaligh.

Kebanyakan gereja yang didirikan di lokasi-lokasi yang

dilakukan kajian ialah gereja bermazhab Anglikan.

mula tersebar di daerah Tongod dan kawasan sekitarnya

dengan pembukaan Government Primary School dan Sekolah

Mission pada tahun 1950-an.

tujuan pembukaan Sekolah Mission ini, selain daripada untuk

menyebarkan agama Kristian -- untuk memberikan pendidikan

awal bahasa Inggeris.

Pinangah -- agama Kristian mula tersebar sebelum tahun 1960-

an -sebuah sekolah Inggeris dan juga rumah sakit --hasil

inisiatif Nenek Bagon.

Kuamut -- Agama Kristian disebarkan oleh Father Kuntang -

paderi berbangsa Iban dari Sarawak - bermazhab Anglikan.


Islam






Agama Islam tersebar di kalangan penduduk tempatan

melalui perdagangan serta perkahwinan.

Imam Arpa - individu bertanggungjawab menyebarkan

agama Islam di kawasan Hulu Kinabatangan sebelum

perang dunia II (Jepun). Selepas kematian beliau, usaha

ini diteruskan oleh anaknya iaitu Imam Isa.

Kuamut -agama Islam bertapak selepas kemasukan

agama Kristian. Dibawa oleh masyarakat Suluk.

Langga -- Perkahwinan ketua kampung (1995) menjadi

titik tolak berkembangnya agama Islam ini.

Pinangah -- turut berlaku kerana faktor perkahwinan.

Nenek Bagon -individu yang bertanggungjawab membawa

agama Islam setelah menetap dan berkahwin dengan

wanita tempatan dari suku Sungai Makiang.


Gereja & Masjid

di Hulu Kinabatangan


Arkeologi & Artifak Budaya

-Penggunaan keranda kayu balak oleh

masyarakat Sungai serta Murut Tangara

-Keranda-keranda kuno di Agop Sarupi

-Artifak budaya seperti gong, kulintangan

serta barangan kegunaan domestik seperti

bakul dan lain-lain

-Proses pembuatan perahu kayu.


Tajau (Tempayan), pisau serta

‘lampu’ tradisional.


Bakul atau dikenali sebagai

‘wakid’ atau ‘sikut’ dalam

bahasa tempatan.


Peralatan Kulintangan dan

Gong.


Perahu kayu

tradisional & alat

tradisional untuk

membuat perahu.


Keranda Kayu Balak di

Agop Sarupi.

Bukti pentarikhan radiokarbon

memberikan tarikh mutlak keranda

tersebut berusia seawal 900 tahun

dan juga mencadangkan sekitar

ICCA telah didiami manusia

seawal 900 tahun dahulu


Keranda Kayu Balak di

Pinangah dan Langga.


MITOS & LAGENDA

Kisah-kisah yang merangkumi pelbagai

aspek termasuklah tentang :-

(a)asal-usul etnik

(b)asal-usul tempat

(c) adat tradisi dan

(d)orang-orang kenamaan


Antara mitos serta lagenda yang terkenal

adalah seperti;

(i) kisah mengenai pertelingkahan di antara

etnik Murut dan Sungai

(ii) Perjanjian Sungai Sukang dengan buaya

(iii) Asal usul nama Sungai Kinabatangan

(iv) Asal usul nama Sungai Makiang


Hubungan Masyarakat Tempatan

dengan Imbak Kanyon

Hubungan utama – Imbak Kanyon sebagai sumber alam

untuk kegunaan harian sesetengah masyarakat dan juga

sebagai tempat suci

e.g. suku Sungai Makiang di Kg Langga yang telah lama

memburu haiwan dan memungut hasil hutan di

kawasan Imbak Kanyon

-namun, ada juga masyarakat yang tidak ada hubungan

dengan Imbak Kanyon

e.g. suku Murut Tangara di Inarad yang memburu dan

memungut hasil hutan di Maliau Basin


Kesimpulan Awalan

Adat dan tradisi masyarakat tempatan bersifat

fleksibel (menerima banyak pengaruh luar dan

diadaptasi dalam adat tradisi)

Kawasan Hulu Kinabatangan telah pun didiami

manusia seawal 900 tahun dahulu.

Sesetengah masyarakat tempatan masih

mempunyai hubungan dengan Kawasan

Konservasi Kanyon Imbak

Penyelidikan lanjutan masih diperlukan untuk

menjawab banyak persoalan e.g. mitos /legend

tempatan di Imbak Kanyon


Penghargaan

Akademi Sains Malaysia

•Yayasan Sabah

•Universiti Sains Malaysia

•Ahli kumpulan Komuniti Tempatan

More magazines by this user
Similar magazines